De Consensu Evangelistarum

Sequitur ergo Mattheus et dicit: Imane autem facto consilium inierunt omnes principes sacerdotum et seniores populi aduersus Iesum, ut eum morti traderent. let uinctum adduxerunt eum et tradiderunt Pontio Pilato praesidi. Marcus similiter: let confestim mane, inquit, consilium facientes summi sacerdotes cum senioribus et scribis et uniuerso concilio uincientes. legum duxerunt et tradiderunt Pilato. Lucas autem, posteaquam conpleuit narrando Petri negationem, recapitulauit quae cum domino gesta sunt iam, ut apparet, circa mane adque ita contexuit narrationem: [*]() et uiri, qui tenebant illum, inludebant ei caedentes, et uelauerunt eum et percutiebant faciem eius et interrogabant eum dicentes: prophetiza nobis, quis est qui te percussit? [*]() et alia multa blasphemantes dicebant in eum. [*]() et ut factus est dies, conuenerunt seniores plebis et principes sacerdotum et scribae, et duxerunt illum in concilium suum dicentes: si tu es Christus, dic nobis. [*]() et ait illis: si uobis dixero, non creditis mihi; [*]() si autem [*]( 5 cf. in Ioh. eu. tr. 113, 2 et 6; cf. Ioh. ChryaoBt. in Matth. Hom. 85 6 Matth. 27, 1 et 2 10 Marc. 15, 1 16 *Luc. 22, 63—71 et 28, 1 ) [*]( 1 qui BIB. quia cet., edd. ista] is B1 2 responsione ntAetL 3 esse} egt Bx 4 ad iha B, ab ihtt F diuitus ROI, diuiniB N2 6 VII num. cap. om. CP ergo om. Q 8 adueraum CP 9 eum om. Bl tradideront] add. eum p 12 consilio pg 17 ei] illum A1 et pr.) •• Clr om. P 19 nobis BRD (ueron. colb. uind. mon. Ken.), om. cet., edd., v (ἡμιν nonn. min. ex Matth. 26, 68) 21 conuerunt B1 pleuis Bt 22 consilium p g 23 si tu es] sunt lues B\' 24 credetis VF N2M* E1 T\'X edd. praeter g, v (πιττεύοητε) et om. P g )

etinterrogauero, non respondetis mihi, neque dimittetis. [*]() ex hoc autem erit filius hominis sedens a dextris uirtutis dei. [*]() dixerunt autem omnes: tu ergo es filius dei? qui ait: uos dicitis, quia ego sum. [*]() at illi dixerunt: quid adhuc desideramus testimonium? ipsi enim audiuimus de ore eius. et surgens omnis multitudo eorum duxerunt illum ad Pilatum. haec omnia narrauit Lucas, ubi intellegitur, quod etiam Mattheus et Marcus narrauerunt, quod interrogatus sit dominus, utrum ipse esset filius dei. et quod dixerit: dico uobis, amodo uidebitis filium hominis sedentem a dextris uirtutis et uenientem in nubibus caeli, iam lucescente die gestum, quando Lucas dicit: et ut factus est dies; adque ita narrat similia, etsi quid etiam ipse commemorat quod illi tacuerunt. nocte autem intellegimus per falsos testes actum esse cum domino quod breuiter commemorauerunt Mattheus et Marcus, Lucas tacuit, qui enarrauit quae circa mane sunt gesta. nam et illi, id est Mattheus et Marcus, contexuerunt narrationem in his quae cum domino acta sunt usque ad mane, sed postea redierunt ad narrandam Petri negationem, qua terminata redierunt ad mane, ut inde cetera contexerent, quousque perducerent quae cum domino acta erant, sed nondum commemorauerant quod mane factum [*]( 7 cf. Mattb. 26, 63; Marc. 14, 61 10 Matth. 26, 64; cf. Marc. 14, 62 12 Luc. 22, 66 16 cf. Matth. 26, 60 et 61; cf. Marc. 14, 56-59 18 of. Mattb. 26, 59—75; cf. Marc. 14, 55-72\' 20 cf. Matth. 27, 1; cf. Marc. 15, 1 ) [*]( 1 responditis CP Nt, -debitis CZYF N2 E* yw edd., v (ὰποϰριϑήτε ) dimittitis Q 2 ad dextris N1M 6 omuisi B, omnes Cl EtL 7 ilium] eum pI m 9 ait] est B 10 uideuitis B 11 ad dextris CP NM nirtutis] add. dei C2 7^ raelv (ex Luc.) 12 laciscente CJ, lucente typ 18 etiam] et p 15 testae Bl accusatum esse et quod r 16 ea narrauit M1 17 circa] 8. I. add. eum N* illi] alii lW r 18 contexerunt CXF ONlM Xw prae narratione B, suam narrationem V iia I m qui CP 19 peracta g narrandum AEX 20 ut] et R inde] de AlEIL, deinde p 21 contexuerunt B producerent K1. perduxerant E1 ay 22 commemorauerant (-ant ex -unt) B, -runt M L -rat R ) esset. Iohannes quoque, cum ea quae cum domino gesta sunt, ex quanta parte uisum est, et Petri negationem totam commemorasset, adducunt ergo, inquit, Iesum ad Caifan in praetorium. erat autem mane. ubi intellegimus aut aliquam fuisse causam, quae coegerit Caifan esse in praetorio nec esse praesentem, cum alii principes sacerdotum haberent de domino quaestionem, aut in domo eius fuisse praetorium. tamen ad ipsum ab initio ducebatur, ad quem in extremo perductus est. sed quia iam tamquam conuictum reum adducebant, Caifae autem iam antea uisum fuerat, ut Iesus moreretur, nulla mora interposita est, quin occidendus Pilato traderetur. quae igitur* per Pilatum cum domino gesta sunt, ita Mattheus narrat.

Ac primum excucurrit inde, ut commemoraret exitum Iudae traditoris, quem solus narrauit, ita dicens: [*]() tunc uidens Iudas, qui eum tradidit, quia damnatus est, paenitentia ductus rettulit triginta argenteos principibus sacerdotum et senioribus [*]() dicens: peccaui tradens sanguinem iustum. at illi dixerunt: quid ad nos? tu uideris. [*]() et proiectis argenteis in templo recessit, et abiens laqueo se suspendit. [*]() principes autem sacerdotum [*]( 3 Ioh. 18, 28 a 14 *Matth. 21, 8-10 ) [*]( 3 ad caifan BR CPF 0, ad caiphan NMQ HAEL 77 (Bbl. Eg. Big. al.), ad caypham V ψ, ad caipham edd. (uerc. colb. al.), cf. in Iola. eu. tract. 114, 1, a Caipha v (άπό TOU Kaiaf a) in praetoriumcaifan om. Bl 4 praetorio V mane I finit fol. 64, quaternio VIII, sequitur f. 65 terram .. (desunt verba ubi—uniueraam, quae foliis octo continebantur) F ubi] ut AlEL 5 coegeret CP, egerit p, cogeret g 7 tamen] cum pg 8 ad quem] atque CP 9 reum] eum Bl adducebant cayphe: aut iam pr 10 iam om. CP ante Bl moriretur AlElL 12 mattheus I matthaei euangelium .. loqueretur (305, 11.. 307, 1) CP, narrat a primum f. 180, 1. 3 C, p. 198. I. 21 P, tf. supra 300, 4 13 excurrit CPV E2 r pgrlm commemoret m 15 eum] illam JS quiaJ quod E1 y d. est BD CPV . ONM H tli p r (ueron. colb. cant. sgm. claro brix., Dbl. Lchf. RfO. Big.), d. esset cet., v (ϰατεϰρίϑη) XXX CP 16 argentos Bl 18 iustum] iatom M dixit JJ 19 protectis B2 20 princeps B, principis C )

acceptis argenteis dixerunt: non licet mittere eos in corbanan, quia pretium sanguinis est. [*]() consilio autem inito emerunt ex illis agrum figuli in sepulturam peregrinorum. propter hoc uocatus est ager ille Acheldemac, ager sanguinis, usque in hodiernum diem [*]() tunc impletum est quod dictum est per Hieremiam prophetam dicentem: et acceperunt triginta argenteos pretium adpretiati, quem adpretiauerunt filii Israhel [*]() et dederunt eos in agrum figuli, sicut constituit mihi dominus.

Si quis autem mouetur, quod hoc testimonium non inuenitur in scriptura Hieremiae prophetae, et ideo putat fidei euangelistae aliquid derogandum, primo nouerit non omnes codices euangeliorum habere, quod per Hieremiam dictum sit, sed tantummodo per prophetam. possemus ergo dicere his potius codicibus esse credendum, qui Hieremiae nomen non habent. dictum est enim hoc per prophetam, sed Zachariam, unde putatur codices esse mendosos, qui habent nomen Hieremiae, quia uel Zachariae habere debuerunt uel nullius, sicut quidam, sed tamen per prophetam dicentem, qui utique intellegitur Zacharias. sed utatur ista defensione cui placet; mihi autem cur non placeat. [*]( 6 cf. Zach. 11, 12 et 13; sed cf. Hierem. 18, 1-6 et 19, 1-12 ) [*]( 1 accepteis B eoa mittere HAEL r edd., b (PaXstv aoto) 2 corbanam B1, corban R H, corbannan Cl, corbonnan P, corbonam w edd. praeter g, v 3 inito] accepto HAelL ex illis om. HAWL 5 acheldemac Blt P ONQ HAelL p (uere.), -dema Ml, -demah M2, -demach cet. ager BMl MI, hoc est ager CPV ONMzQ HE2 r edd., v, id est ager B1 AelLS g (cf. Act. 1, 19) in] ad R rael 7 XXX CP M argenteis M 8 pretio 8 adpr. quem om. Bl adpretiati (ad 8. I.) A, pretiati S fili B1, filiis Nl, a filiis B N2 x grv (x-o υίὡν9 et om. Bx 10 mi H 11 hoc] hoc est CP 13 aliquid om. R *»*nonerit C 15 per om. CP possimas Ql, possumus C2PV Q2 g2 AS g Migne 16 non habent nomen CP 17 sed om. N, sed per 02 g zaccariam et zaccariae B, zacchar. R2 CP, zacar. R1 19 tamen in ras. A. tantum V2 E T relm per om. CP HALS 20 zaecarias B, zacchar. R2 CP H, zacar. Bl 21 ita CP )

haec causa est, quia et plures codices habent Hieremiae nomen et qui diligentius in Graecis exemplaribus euangelium considerauerunt in antiquioribus Graecis ita se perhibent inuenisse. nulla fuit causa, cur adderetur hoc nomen, ut mendositas fieret; cur autem de nonnullis codicibus tolleretur, fuit utique causa, ut hoc audax imperitia faceret, cum turbaretur quaestione, quod hoc testimonium aput Hieremiam non inueniretur.

Quid ergo intellegendum est, nisi hoc actum esse secretiore consilio prouidentiae dei, qua mentes euangelistarum sunt gubernatae? potuit enim fieri, ut animo Matthei euangelium conscribentis pro Zacharia Hieremias occurreret, ut fieri solet, quod tamen sine ulla dubitatione emendaret saltem ab aliis admonitus, qui ipso adhuc in carne uiuente hoc legere potuerunt, nisi cogitaret recordationi suae, quae sancto spiritu regebatur, non frustra occurrisse aliud pro alio nomen prophetae, nisi quia ita dominus hoc scribi constituit. cur autem ita constituerit dominus, prima illa causa utilissima debet facillime cogitari etiam sic esse insinuatum ita omnes sanctos prophetas uno spiritu locutos mirabili inter se consensione constare, ut hoc multo amplius sit. quam si omnium omnia prophetarum uno unius hominis ore dicerentur, et ideo indubi. tanter accipi debere quaecumque per eos sanctus spiritus dixit [*]( 1 et om. r pluris Cl habent om. B1 2 quo B1 3 considerabernnt Bl 4 nulla BRD, et nulla cet., edd. nulli Q 5 mendoritas B, mendacitas p nonnnllias Bl 6 utique] itaque B1 AE\'L im pertia Bl 1 liieremian B, *a Cl 9 Becretiori JV1, certiore Bl 11 guuernatae Bx animo quod ergo (307, 1) - regem iudaeorum (310, 17) CP, matthaei.. f. 185, l. 15 C, p. 202, l. 8 P 12 2accaria B, zaccharia R2 CP H, zacar. U1 (et aic infra) occurret B, rrit C1, -rrerit p r ael ut] nnde HAeaL, sicut E2 y 18 s. ullam dubitationem C\'Pl dauit. Bl emandaret CP 14 uiuene. JB1 15 quae om. Bl spiritu sancto CP p 16 legebatur Bl pro aliud E1L 17 ita om. HAEPL scribere g 21 sit] sic HAE1L quam si] quasi CP HAE\'L 28 sanctus spiritus BRD CPV M, fpir. sanct. eet., edd. dixerit p ) [*]( XXXXUI Aug. sect III para 4. ) [*]( 20 )

et singula esse omnium et omnia singulorum. cum igitur et quae dicta sunt per Hieremiam tam sint Zachariae quam Hieremiae et quae dicta sunt per Zachariam tam sint Hieremiae quam Zachariae, quid opus erat, ut emendaret Mattheus, cum aliud pro alio sibi nomen occurrens a se scriptum relegisset ac non potius sequens auctoritatem spiritus sancti, a quo mentem suam regi plus nobis ille utique sentiebat, ita hoc scriptum relinqueret, sicut eum admonendo constituerat ei dominus, ad informandos nos tantam uerborum suorum inter prophetas esse concordiam, ut non absurde, immo congruentissime etiam Hieremiae deputaremus quod per Zachariam dictum repperiremus? si enim hodie quisquam uolens alicuius uerba indicare dicat nomen alterius, a quo dicta sint, qui tamen sit amicissimus et familiaritate coniunctissimus illius, cuius uerba dicere uoluit, et continuo recordatus alium pro alio se dixisse ita se colligat adque corrigat, ut tamen dicat \'bene dixi, quid aliud intuens nisi tantam inter ambos esse concordiam, inter illum scilicet cuius uerba dicere uoluit et alium cuius ei nomen pro illius nomine occurrit, ut tale sit hoc istum dixisse, quale si ille dixisset, quanto magis hoc de prophetis sanctis intellegendum et maxime commendandum fuit, ut omnium libros tamquam unius unum librum acciperemus, in quo nulla rerum discrepantia crederetur, sicut nulla inueniretur, et in quo maior esset constantia ueritatis, quam si omnia illa [*]( 1 et pr. om. BAWL, nt g 2 hiremiam B quam] cum B2 3 sunt om. AlElL sint om. AtEtL 4 quam zacariae suppl. B2 quam aliud U1, cum ad illud B1 6 spe eci (add. sign. transpos.) B 8 reliquerit g eum om. BR, etiam AEXL g, enim p 9 dominus] iesus M> nos om. M tantum B1 M 11 etiatn] et Q hieremiam Bl zaccarian B\\ zaccariam B2, zacchariam jRs CP H 13 uerba indo alicuius g alterius] eius Bl dicta sint] dicto sunt M, dicta non sunt p, dicta non sint $ a elm qai cum sit amantissimus amicissimusque et f. c. p 14 illi χψω r a elm 15 se om. r 16 se om. BlRD 17 tantam om. Q, tantum C N 18 illum om. BIB 19 cuius] et alicuius CP hoc cnn. D, haec R istum] ipsum p 22 acciperimus B2 23 inuenietur BR 24 et om. r in quo (in 8. l.) C, iniquo Bl ) unus homo quamlibet doctissimus loqueretur? quod ergo hinc argumentum sumere conantur uel infideles uel inperiti homines quasi ad ostendendam dissonantiam sanctorum euangelistarum, hoc potius debent adsumere fideles et docti ad ostendendam unitatem sanctorum etiam prophetarum.

Est alia causa, quae mihi uidetur alio tempore diligentius pertractanda, ne amplius sermonem protendamus, quam huius operis terminandi necessitas flagitat, cur hoc nomen Hieremiae in testimonio Zachariae sic manere permissum uel potius sancti spiritus auctoritate praeceptum sit. est aput Hieremiam, quod emerit agrum a filio fratris sui et dederit ei argentum, non quidem sub hoc nomine pretii, quod positum est aput Zachariam, triginta argenteis, uerum tamen agri emtio non est aput Zachariam; quod autem prophetiam de triginta argenteis ad hoc interpretatus sit euangelista, quod modo de domino conpletum est, ut hoc esset eius pretium, manifestum est; sed ad hoc pertinere etiam illud de agro emto quod Hieremias dicit hinc potuit mystice significari, ut non hic Zachariae nomen poneretur, qui dixit triginta argenteis, sed Hieremiae, qui dixit de agro emto, ut lecto euangelio adque inuento nomine Hieremiae, lecto autem Hieremia et non inuento [*]( 10 cf. Hierem. 82, 9—44 ) [*]( 1 quamlibet et M, quantumlibet p r loqucretur. sed quia (310, 18) CP, quod ergo../. 181, l. 5 C, p. 197, l. 23 P quo HAWL 2 sumeret BJ hominis 01 3 oetendam Bl disconantiam B1 4 haec a l 5 anitatim Cl, disconantiam (del. m. 2) unitatem Bl etiam om. e, et ro 6 est] et x. est et elm dilentiua ElL 8 cur om. R 9 zaccariae B, zacchariae CP H (sic 18) sic] sit Q mane Clp, manet C2, anere Bt, canere R 10 sancti om. Bl spiritus sancti HAEL T 11 filii AWL, filiis g ei om. HI, eia H1 g 12 quidem om. p quo HlAWL 13 zaccariam B, zacchariam CP H (sic infra) triginta-Za. om. CP XXX HAEL p agri] acn Bl 14 profetiam R, per prophetiam a e trinta B1, XXX CP HEL p 15 ad] ab HAWL 16 pretium eius r a elm 17 pertinire C 18 dicit om. 0, dixit x m hinc] hic BlR, in hoc p hic] de CP 19 poneret r dicit r a XXX CP EL p 20 dicit r a 21 hieremiae (pranta. libro m. 2) N ) [*]( 20* )

testimonio de triginta argenteis, inuento tamen agro emto, admoneatur lector utrumque conferre et inde sensum enucleare prophetiae, quomodo pertineat ad hoc quod in domino impletum est. nam illud quod subiecit huic testimonio Mattheus, cum ait: [*]() quem adpretiauerunt filii Israhel [*]() et dederunt eos in agrum figuli, sicut constituit mihi dominus, nec aput Zachariam nec aput Hieremiam repperitur. unde magis ex persona ipsius euangelistae accipiendum est eleganter et mystice insertum, quia hoc ex domini reuelatione cognouerit ad hanc rem, quae de Christi pretio facta est, huius modi pertinere prophetiam. liber quippe emti agri aput Hieremiam iubetur mitti in uas fictile et emitur hic de pretio domini ager figuli, et hoc ad sepulturam peregrinorum tamquam ad permansionem quietis eorum qui in hoc saeculo peregrinantes consepeliuntur Christo per baptismum. nam et illam emtionem agri hoc significare Hieremiae dicit dominus, quia erit permansio de captiuitate liberatorum in illa terra. haec tamquam delinianda arbitratus sum, cum admonerem, quid in his propheticis testimoniis in unum redactis et euangelicae narrationi conlatis diligentius adtentiusque requiratur. haec interposuit Mattheus de Iuda traditore.

VIII. Deinde sequitur et dicit: nIesus autem stetit ante praesidem et interrogauit eum praeses dicens: tu es [*]( 5 Matth. 27, 9 et 10 15 cf. Col. 2,12 22 *Matth. 27, 11-26 ) [*]( 1 XXX CP HAEL agro] de agro r ael 2 nucleare BI, enneliare p. enudare a, enodare e I 3 prophete p pertingat Bl in otn. Bl 5 quem] quod V X filiis N1, a filiis B2 Ns (cr. supra 304, 8) 7 zaccariam B, zacar. 221, zacchar. CP repperitur) inuenitur p 8 illius p 9 quia] add. et (sed t in ras.) A, add. ex L cognouerat r ael 14 promiseionem p quietistis Bl qui] cura RIEISI, qui cum lPS2 hoc om. r peregrinantur HgE\'L 15 consepelientur Rl.AEL 16 ait hieremias dicit AEL y dixit pgm dominus] add. inquit E2 y 17 de om. HAELS r captioitatis E2 r 18 delenianda CP, delinienda Q S2, delibanda E* ar. declinanda tJi, delimanda x p g r a, delineanda l m cum] ut S2 19 narratione CP2, -nis P1 21 iudae AlEL 23 eum ont. ONl praesis CXP )

rex Iudaeorum? dicit ei Iesus: tu dicis. [*]() et cum accusaretur a principibus sacerdotum et senioribus, nihil respondit. [*]() tunc dicit illi Pilatus: non audis, quanta aduersum te dicunt testimonia? et non respondit ei ullum uerbum, ita ut miraretur praeses uehementer. [*]() per diem autem sollemnem consueuerat praeses dimittere populo unum uinctum, quem uoluissent. [*]() habebat autem tunc uinctum insignem, qui dicebatur Barabbas. [*]() congregatis ergo illis dixit Pilatus: quem uultis dimittam uobis, Barabban an Iesum, qui dicitur Christus? [*]() sciebat enim, quod per inuidiam tradidissent eum. [*]() sedente autem illo pro tribunali misit ad eum uxor eius dicens: nihil tibi et iusto illi, multa enim passa sum hodie per uisum propter eum. [*]() principes autem sacerdotum et seniores persuaserunt populis, ut peterent Barabban, Iesum uero perderent. [*]() respondens autem praeses ait illis: quem uultis uobis de duobus dimitti? at illi dixerunt: Barabban. [*]() dicit illis Pilatus: quid igitur faciam de Iesu, qui dicitur Christus? [*]() dicunt omnes: crucifigatur. ait illis praeses: quid enim mali fecit? at illi magis clamabant dicentes: crucifigatur. uidens autem Pilatus, quia nihil proficeret, sed magis tumultus fieret, accepta aqua lauit manus coram populo dicens: innocens ego sum a sanguine iusti huius; uos [*]( 1 dicie] dixisti HAEXL (cant.) 2 aenioribus] add. populi HAEL ar 3 dixit M x, ait HAEL y 4 dicunt adu. te r 5 nullum L, ad ullum v 7 populum B CP uoluisset Rl 8 habebant R HAE1L (uerc. ucron., colb. eant. brix. Eg. Lchf. al.) uictum Bl, unum ninctuin g 9 dicit eis B2 12 tradissent Bl eum BRD v (omnes codd. sacr. script.), illum cet., edd. 14 mult. Bl passum hode Bl 15 princeps B (elar. brix. Am. Fuld. al.) 17 praesis ClP 18 de d. dimitti om. Bl at om. HEXL, ad RlC 19 dixit rael igitnr] ergo grael 21 male B1 CP Al 23 quod ra1 24 manus] add. suas R eoram omni p. g 25 iusti huius] eius B*, huius iusti R, iusti uius B1 (tootoo Yat. Cant., TO5 Stxatou TOOTOO Sin., τούτοου T. 8. Alex.), cf. infra 311, 17 uidebit Bl, uidetis B2 ) uideritis. [*]() et respondens uniuersus populus dixit: sanguis eius super nos et super filios nostros. [*]() tunc dimisit illis Barabban; legum autem flagellatum tradidit eis, ut crucifigeretur. haec narrauit Mattheus per Pilatum gesta de domino.