De Conjugiis Adulterinis

Quanto itaque melius, honestius, christiana denique professione dignius, ut parcant adulterarum sanguini uxorum, quod scriptum est eis dicimus. dimitte iniustitiam proximo tuo, et tunc precanti tibi peccata soluentur. homo homini conseruat iram et a domino quaerit [*]( 10 Ioh. 8, 7 13 cf. I Ioh. 1, 8 23 Eccli. 28, 2-5 ) [*]( 1 adulteras VEN1 ut] aut VEMNS parcunt T 2 qui immo VETI 4 eis om. EV illis 8. I. S 6 miaedicordes Sl 7 ut] ut et ad bd ut ad RN2 castitatem VEMNRSbd seruando BVEMS aeruandam NRbd adiubentur T 8 huraanius B humanitus (s. 1. ante hu l in) T 9 uoxj axpr (8. I. uox) B uxor T est eis Ybd in om. B memoria B 11 ipso om. R peccato isto R 14 non se Nbd nosse ducunt Bl nosse dicunt corr. al. m. B 15 non essej nosse B 16 ne S 17 excludatur VEMSN1 peccatum R 19 eis 8. 1. T 21 et honestius B2NlVEMSbd 23 est om. S 24 tunc om. Tl 25 seruat VEMNS )

medellam? super hominem similem sibi non habet misericordiam et de peccatis suis deprecatur? cum ipse caro sit, conseruat iracundiam, quis propitiabitur peccatis illius? et de euangelio: dimittite, et dimittetur uobis — ut possimus dicere: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris — et de apostolo: nulli malum pro malo reddentes et si qua sunt huius modi in scripturis sanctis, quibus ad ulciscendum quando humanus animus excitatur, quia christianus est, mitigatur.

Quanto, inquam, ista melius dicimus, quam ut dicamus: tantum adulteras istas dimittite, et earum nolite sanguinem quaerere; quidquid doloris ex earum flagitiis habetis, consolabuntur uos aliae, quas duxeritis; merito enim uelletis istas de uiuentium numero auferre, si earum uita inpedimento esset, quominus alias duceretis. nunc uero etiam istis uiuentibus cum liceat alia uobis matrimonia prouidere, quid eas tantopere uultis occidere? haec si dicimus, nonne adtendis, quam nostra suasio longe sit a charactere christiano? qui et falsum dicimus eis licere, quod non licet, hoc est istis uiuentibus, ut aliis copulentur, et si propterea illis pepercerint, non parcunt propter pietatem, sed propter aliarum nuptiarum liberam potestatem. postremo quaero abs te, utrum marito christiano liceat uel secundum ueterem dei legem uel romanis legibus adulteram occidere. si licet, melius est, ut ab utroque [*]( 4 Luc. 6, 37 5 Mattb. 6, 12 7 Rom. 12, 17 ) [*]( 1 mede*lain B medelam TVEMNRSbd 2 deprecatur ueniam R 3 seruat VEMN qui Bl 4 demitte Bl dimitte E 9 ulcescendum B 10 qui EMSN1 11 melius ista Ybd 12 dimittere R sanguinem nolite 8 13 quicquid TEMRS 15 aufferre T impedimentQ S 16 nobis esset R 17 uobis alia TR 18 si] cd VES si s. I. TN 19 longe nostra suasio T caractere S qui] quia ВN2bd 20 licere alt. B hoc est] ut MNS est om. BT istis] ut illis R ut istis E 21 ut om. TREMN181 aliis om. TBVEMNtSl non] ut non T 22 parcant TNl parcent RN2bd 25 legibv? N occidere del. et t. I. add. addici N. )

se temperet, id est et a licito illa peccante supplicio et ab inlicito illa uiuente coniugio. quodsi alterutrum eligere perseuerat, satius est ei facere quod licet, ut adultera puniatur, quam id quod non licet, ut ipsa uiua ille moechetur. si autem, quod uerius dicitur, non licet homini christiano adulteram coniugem occidere, sed tantum dimittere, quis est tam demens, qui ei dicat: fac, quod non licet, ut tibi liceat quod non licet? cum enim utrumque secundum legem Christi inlicitum sit, siue adulteram occidere siue illa uiuente alteram ducere, ab utroque abstinendum est, non inlicitum pro inlicito faciendum. si enim facturus est, quod non licet, iam faciat adulterium et non faciat homicidium, ut uiuente uxore alteram ducat et non humanum sanguinem fundat. quodsi est utrumque nefarium, non debet alterum pro altero perpetrare, sed utrumque uitare.

Hic uideo, quid dici ab incontinentibus possit: quod uidelicet qui dimittit et uiuere permittit adulteram, si alteram duxerit, quamdiu illa prior uiuit, perpetuus adulter est nec agit paenitentiam fructuosam a flagitio non recedens; nec, si catechumenus est, ad baptismum admittitur, quoniam ab eo quod inpedit non mutatur; nec reconciliari paenitens potest in eadem nequitia perseuerans: si autem accusando adulteram occiderit, hoc peccatum, quoniam transactum est et in eo non permanetur, et, si a catechumeno factum est, baptismate abluitur et, si a baptizato, paenitentia et reconciliatione sanatur. sed numquid propterea dicturi sumus adulterium non esse adulterium, quod sine dubio committitur, si coniuge adultera uiuente altera ducitur? sed hoc adulterii genere excepto nempe non dubitas esse adulterium, si quisquam ducat [*]( 2 uiuente] iuuentute N alterum EMS alterutrfi (trft s. I.) N eligendum B 9 adulteram ducere VNlE 16 quid] quod M 17 qui mitti et B 18 prior illa Vbd 20 cathecuminus MR cathicuminua E est om. VEMS aipmittatur (8. qi add. m. 2 d) T 22 perseaeras S 24 permanet BVJRSbd a om. TE cathicumino E 25 abluatur T reconciliatine T 29 dicat T ) [*]( XXXXI Aug. Sect. V para III. ) [*]( 26 )

uiuentis uxorem a uiro suo per libellum repudii sine ulla mulieris fornicatione dimissam. quid ergo? cum uiderit se nec ad baptismum admitti, si catechumenus est, nec utiliter agere paenitentiam, si baptizatus hoc fecit, non corrigendo et relinquendo quod fecit, si eum uoluerit et potuerit occidere, cuius duxit uxorem, ut hoc scelus uel baptismate diluatur uel paenitendo soluatur atque ita etiam illud adulterium non permaneat euacuata muliere a lege uiri post mortem uiri. sed de transacto quod factum est per paenitentiam satis fiat uel regeneratione deleatur: numquid propterea est accusanda lex Christi, tamquam conpulerit fieri homicidium, cum sine crimine fornicationis repudiatam ducere dicit esse adulterium?