De Interpellatione Iob et David

Ambrose, Saint, Bishop of Milan

Ambrose. Sanctii Ambrosii Opera, Pars Altera, (Corpus scriptorum ecclesiasticorum Latinorum, Volume 32.2). Schenkl, Karl, editor. Prague; Vienna; Leipzig: F. Tempsky; G. Freytag, 1897.

haec ergo parcius in exordio respondit, ut admoneret illos iudicii dei atque ab insolentia et furore [*]( 22 lob 13, 19 sq. ) [*]( 1 uulnera DP\' 2 agonotheta P ml agonitheta P m2 eet. 3 cor- Tuisse B 5 pulchrius P (h s. u.) cet. 6 debetis 1)P\' 7 aliqaid dicere aduersum nos DP\' adnersum nos aliquid dicere V quo P (o in ras. m2) 9 ipse dixit in euangelio dns B 10 criminatione P (i pr. 8. u.) 14 et non B crimen P (i s. u.) 15 tacet Dp. 16 etiam om. Ji 17 mercedem P pracsumit] loquitur B 18 in saeculo in mg. B in iudicio dei non erit B 20 conscientiae bonae contumelia B 21 locumpletiorem P (m pr. eras.) romani orbis B urbis romanc. DP\' 22 ommutcscam P obtescam B obmutescam cet. 23 praeiudicio B (Q 8. 0 m2) non s. U. B 25 atque illos ab ins. reuocarct et furore et quasi B )

239

reuocatos quasi bonus medicus faceret resipiscere. sed posteaquam eos aduertit perseuerare in contumeliis, plura fortiora repetiuit et tamquam pugno eos ualidiore percussit, qui uerborum suorum saxis lapidabant innoxium. audite, inquit [*]( E ) audite uerba mea, non sit mihi a uobis consolationem quaerere: portate me, quia fortiora loquar, graue erit pondus uerborum meorum. dicam et ego secundum uestram opinionem, eo quod multi abundant in hoc saeculo rerum secundarum successibus et alii grauantur, in aerumna positi sunt: et uidetur hoc secundum peccatorum merito deferri. quod etsi dicam, nolite ridere, quasi uobis adquieuero. etsi peccator sum, non sum homini reus, quia sub peccato est [*]( F ) et ipse qui iudicat et sibi in me potestatem uindicat. aut si iudicor quasi homo, commune istud est. increpari non debeo: infirmitas condicionis est, non specialis inprobitas.

Sed dicite mihi: si propter peccatum meum hoc patior, [*](657 AB) sicut obicitis, quare impii uiuunt, nec solum uiuunt, sed etiam repleti sunt diuitiis et fructus multiplicant, sed etiam filiis potiuntur, abundant domus eorum? haec euidenter specie bona, sed altiore mysterio inuenies, quoniam quae putantur bona non sunt bona et quae putantur mala potiora illis aestimantur.

inueterauerunt inquit in diuitiis. πεπαλαίωνται [*](C ) dixit, ut non tam diuturna diuitiarum possessio quam inueterata molestia copiarum significata uideatur, sicut uidit [*]( 4 Iob 21, 2 sq. 17 Iob 21, 7 22 Iob 21. 7 24 Eccl. 5, 12 sq. ) [*]( 1 reuocatos P (o alt. ex u) faceret P (s. u. ml et m2 e alt. ex i) 2 perseuerare. P (t eras.) fortiore P fortior C; tieque fortiore <uoce\' neque fortius ueri simile esSe uidetur 5 alt. audite om. B 7 opinionem uestram BDP\' 8 secundarum rerum B 9 et in BC er uel es in P (er uel es s. tt.) pre in DP\' 10 secundum PB scim DP\' seculum C merita BC deseri DP\' 11 etsij si B 12 peccator B (pecca in ras.) non (om. sum) hominis DP\' 13 si uideor DP\' 14 illud B 17 nec solum uiuunt om. B 18 diuitiis ... potiuntur om. B 20 altiori P (i alt. ex e m2) cet. 21 mala ṇο̣ṇ ṣụṇṭ ṃạḷạ et B 22 aestimantur BP1 aestimentur P (s 8. u.) ΠΕΠΑΛΕωΝΤΕ P IIHnaaEtoNTH B nennaEw D nenaaew P\' IIEnaaEwNTE C 28 non eam tam B possessio P (s tert. s. u.) )

240

Ecclesiastes diuitias custodiri in malum possidenti eas, quae pereunt in summa distentione ac sollicitudine. pereunt enim quae hic relinquuntur et mortuo prodesse non possunt. habuit igitur defunctus ex illis sollicitudinem, requiem inuenire non potuit, qui reliquit quod erubesceret nec secum abstulit quod teneret,[*]( D ) longe dispar ab eo de quo scriptum est: beatus homo, qui repleuit desiderium suum ex his; non confundetur, cum loquitur inimicis suis in porta. cui hereditas dominus est et merces ex Mariae uirginis partu, hic in exitu sapientiae laudibus praedicatur, quoniam non habuit quod erubesceret qui nihil eorum quae sunt saeculi concupiuit, sed aduersarium depositis ueteris hominis exuuiis telo continentiae uulnerauit, ut obstrepere ei in istius uitae fine non posset [*]( E ) uulnere claudus et uirtutum admiratione confusus. habes ergo non esse laudabilem qui inueteratus in pecuniae cupiditate sit, non renouatus in perceptione gratiae.

Uideamus aliud: semen eorum inquit secundum animam, id est non inter iustos habentur. iusti enim in spiritu seminant et de spiritu metent uitam aeternam, illi uero qui secundum animam seminant spiritalia metere non possunt, quia animalis homo non percipit quae sunt spiritus dei; stultitia enim illi est et non potest scire quae sunt spiritus [*]( F ) et ideo non repletur spiritalibus, sed iudicatur.

filii eorum in oculis, id est quae faciunt ideo faciunt, ut uideantur ab hominibus. non quia boni consulant ut hoc eligant, quod futuro iudicio conprobetur. filios ergo scriptura pro operibus [*]( 6 PiaIm. CXXVI 5 12 Ephes. 4, 22 Coloss. 8, 9 17 Iob 21, 8 18 Galat. 6, 8 19 I Cor. 9, 11 21 I Cor. 2, 14 23 Iob 21, 8 ) [*]( 2 distentione Hieronymus, cf. Sabatier II 362 a (περισπασμψ̃ LXX) distinctione PDP1 districtione BC 3 demortuo D et (de exp. m2) P 4 sollicitudinem P (i tert. 8. u.) nou potuit inuenire requiem B 6 homo] uir P\' 7 hisj ipais qui B 8 loquitur P loquetur cet. 9 uirgini P 11 concupiscunt D concupiuit P4 (uit in ras. m2) 18 ut] et DP* posset P (e ex i m2) possit DP\' 18 habetur DP\' in om. P 19 de psu P metunt B 21 quae] ea quae DF\' 22 stultitia P (ti alt. s. u.) 24 faciunt alt. P (u in ras.) )

241

frequenter declarat, eo quod locupletior in bonis factis quam in filiis sit nostra posteritas. unde et Ezechias de graui aegritudine liberatus ex hodierno inquit filios faciam, qui nuntiabunt iustitiam tuam, domine salutis meae, et non cessabo benedicens te cum psalterio omnes dies uitae meae; bona enim posteritas deuotionis et fidei, quae captiuitati nesciuit succumbere, quam Ezechiae filii pertulerunt.

et addidit dicens quia non est illis timor, non est flagellum a domino.

[*]( 658 A ) iustus autem dicit: quoniam flagellatus sum tota die et optat flagellari, ut recipiatur a domino, et uult timere deum, quia timor domini initium sapientiae est. nec beatitudinem putat, si non abortit bucula sua, sicut putant stulti. per bouem enim quid significatur nisi ruralis culturae labor, qui semper in orbem redit et numquam desinit, sed cum expleri uidetur, reuocatur in exordium? isti sunt qui colunt Sodomam et Gomorram. ergo qui colunt [*]( B ) Aegyptum glaebasque terrarum aratro quodam solidae mentis inuertunt laborem sibi pariunt et dolores metunt. ideo bucula eorum non abortit, sed parit, ut augeatur labor eorum, et quae conceperunt omnia generant sine timore dei, iusti autem longe aliter gloriantur; non enim in abundantia diuitiarum nec in partu pecorum, sed in domino gloriantur dicentes: de timore tuo in utero accepimus et parturiuimus spiritum salutis. de iustis ergo dicitur quia [*]( C ) salutis spiritum generauerunt, quem acceperunt de timore dei, [*]( 3 Esai. 38, 19 sq. 8 Iob 21, 9 9 Psalm. LXXII 14 11 Psalm. CX 10 12 Iob 21, 10 18 Iob 4, 8 23 Ksai. 26, 18 ) [*]( 1 frequenter P (r pr. 8. u.) 2 ezechias P (c s. u.) 4 dne d§ DP\' 5 te benedicens DP\' psalterio omnes P (0 0 ex um) 6 enim P (i 8. u.) 8 quia 8. u. P 11 dfli PC dum BDP\' 12 abortit C auortit P auertit cet. baculos suos B 14 ruralis P (1 ire ras.) reddi in orbem DP\' 15 expleri P (i ex e) explere DP\' 16 gomorra P 17 glebasque libri solide P (li s. u.) solitae B 18 baculos B 19 abortit DP\' auortit P et (0 ex e) C ouortit B 20 conceperint DP\' 22 de (del.) pecurum P gloriantur P (ria 8. u.) 24 iusti P 25 spiritum salutis BDP\' dni BC ) [*]( XXXII. Ambr. para 2. ) [*]( 16 )

242

non de malitia istius saeculi, de qua legimus: ecce parturiuit iniustitiam et concepit laborem et peperit iniquitatem. melior ergo abortus quam partus est saecularium- . larium. denique de homine, qui in hoc saeculum uenit et uanitatem mundi huius et tenebras pertulit longaeuitate diuturna, Ecclesiastes pronuntiauit quia melior illo abortus. huic enim requies magis quam illi, quia non expertus est [*]( D ) uarietatem saeculi, in qua etsi mille annos qui uixerit. quod bonum est uidere non potuit. fugisse ergo haec magis est gratiae quam subisse est.

i Sed fortasse illud moueat quod adiunxit quia manent sicut oues aeternae, pueri autem eorum ludunt accipientes psalterium et citharam et delectantur uoce psalmi. consummarunt autem in bonis uitam suam, in requie autem inferni dormierunt. distingue haec et quia spiritalis es diiudica. impii sicut aeterni sunt, [*]( E ) non aeterni, quia non possunt aeternitatem accipere ab eo qui non sit aeternus. non ergo potest dare quod non habet nec potest inluminare qui non possidet lucem, sed transfigurat se in angelum lucis, ut decipiat incredulos. transfigurat autem se simulatione falsae lucis, non splendore perpetuae claritatis. unde et saluator ait: uidebam Satanan sicut fulgur cadentem de caelo. nec fulgur est, sed sicut fulgur. considera haereticum aliquem intentum abstinentiae corporis [*]( F ) et cognitioni caelestium sacramentorum: sicut aeternus putatur, non habet aeternae uitae stipendium, quia falsam habet [*]( 1 Psalm. VII 15 6 Eccl. 6, 3 11 Iob 21, 11-13 19 II Cor. 11, 14 22 Luc. 10, 18 ) [*]( 1 istius] huius B 2 et pr. om. P4 dolorem BDP4 3 abortiuus DP\' est abortus C est om. DP\' sclorum DP\' 4 scto DP\' 5 longe uite B 6 abortiuus DFC 7 non P (n alt. s. u. m2) (est om.) uarietate DP\' 8 qui DP\' quid P quis BC 10 est om. B. 6 P1 11 manent B maneant cet. 16 impii autem DP\' 17 non s. u. P accepere P 19 sg. transficurat P 21 claritatis om. DP\' 22 satanam DPO 22 sq. fulgor P 23 de caelo cadeutem B 24 heredicuin P 25 cogitationi B 26 habe P )

243

imitationem qui fidei non habet ueritatem. huius paruuli ludunt sicut illa quae cum luxuriata fuerit, nubere uult. luxuriata est in psalterio et cithara. id est in sono uocis, non in sacramentorum profundo, ut labiis resultaret, non in corda conferret.

Huiusmodi itaque in bonis saeculi consummauerunt uitam [*](659 A B ) suam, hanc utique quam uiuebant, non illam cuius mercedem sperabant, et ideo in requie inferni dormierunt, non in requie caelesti. nos autem oremus hic potius laborem subire, ut in regno caelorum consolationem quietis aeternae mereamur adipisci. magna enim inlecebra delinquendi est rerum affluentia secundarum: in superbiam extollit, obliuionem auctoris infundit. [*]( C ) considera illum diuitem in euangelio supra ostrum et purpuram recumbentem, cuius de mensa micas iustus ille pauper Lazarus colligebat: nonne uidetur tibi diues ille ad deum dicere: discede a me; uias tuas scire nolo. et uere nolunt scire huiusmodi uias domini; si enim uellent, cognoscerent, sed quia plenae sunt laboris, fugiuntur et declinantur a perditis. quasi ebrius itaque non recognoscit salutis auctorem. deinde conuersus ad conpotores suos manducemus inquit [*]( D ) et bibamus. quid prodest, si seruiamus ei? aut quae utilitas, si obseruemus eum? haec itaque dicit saecularium rerum abundantia temulentus, quia non continuo in saeculo scelerum merita rependuntur; supinabatur enim, quia in manibus ei ad uoluptatem omnia suppetebant, et conscius impietatis suae, cuius poena sequestrabatur, putabat [*]( 2 I Tim. 5, 11 6 Iob 21, 13 13 Luc. 16, 19-21 16 lob 21, 14 20 Esai. 22, 13 21 Iob 21, 15 ) [*]( 4 non pr. (om. in) D 7 qua B 11 adipisti P delinquendi P (in in ras. ex i, u s. u.) 12 in eras. D, om. P\' infundUt P 13 diuitem om. DP\', diuitem qui B 14 migas P 15 uidentur P (uteras.) tibi uidetur BDP\' 16 discedere P 17 nolunt (n pr. in ras. ex u) scire. (m eras.) P scire nolunt (noluit DP\') BDP 18 laboris sunt B labores DP\' fugiunt BDP\' declinant DP\' 19 recognoscet P 20 cOpotores D (t tato s. to) cflpotatores P\' 23 abundantia P (n alt. s. u.) 24 supinabitur B 26 poena P (a in ras.)) [*](16)

244

quod deus impiorum scelera non uideret.