Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
lana autem laudatissima Apula et quae in Italia Graeci pecoris appellatur, alibi[*](alibi v. -be DF1R. -bi in a. -bim E1. albi E2. -be F2) Italica; tertium locum Milesiae oves optinent. Apulae[*](apulię a. -ulie R2. -ud R1) breves villo nec nisi paenulis celebres; circa Tarentum Canusiumque summam nobilitatem habent, in Asia vero eodem genere Laudiceae[*](Laudiceae D. Laod- v. -ce R (?). laudicae DF1E. -ce a. -datae F2). alba Circumpadanis nulla praefertur, nec libra centenos nummos ad hoc aevi excessit ulla.[*]((1) cfr. Pl. XXIX 30. — (3) cfr. Strabo III 144. — (7) Hom. δ 124. 298. κ 12. υ 150 al.)[*]((15) Varro II 11, 9. (Isid. XIX 27, 1). — (17) Non. p. 549, 30 M. — (18. 19) Col. VII 2, 4. Sil. It. VIII 597. Martial. XIV 157. 127. IX 61, 3. XII 98, 2.) oves non ubique tondentur; durat quibusdam in locis vellendi mos. colorum plura genera, quippe cum desint[*](desint F2v. -it r) etiam nomina[*](nomina is E2. -na his F2D. -natis r. -na eis v)iis quas nativas appellant aliquot modis: Hispania nigri velleris praecipuas habet[*](habent F1Ra), Pollentia iuxta Alpes cani[*](cani, Asia G. caniasia DF1d. -nasia F2. -nusia Eav. atniasia R1. -niuasia R2. iam Asia H), Asia rutili, quas Erythraeas vocant, item Baetica[*](baeticae F1Ra. -ca ut va.G), Canusium
fulvi[*](fului G. -uis ll. -uas v), Tarentum et suae pulliginis[*](polliginis F2). sucidis[*](sicidisF1R1a) omnibus medicata vis[*](medicatuus a.—tus (praem. usus) va.H). Histriae Liburniaeque pilo propior[*](propior F2v. pro- prior E. prior r) quam lanae[*](lanas F1), pexis aliena vestibus et quam Salacia[*](Salacia H. cfr. IV 116. salaca (-laa E2) ll. sola ars v) scutulato[*](scutulato F2E2v. stulatos (-to R) ll) textu commendat [*](commendę R. -da/// F1) in Lusitania. similis circa Piscinas[*](piscinos F1. -nis Ra. Piscenas G. cfr. III 37) provinciae Narbonensis , similis et in Aegypto, ex qua[*](& qua F1R1) vestis detrita usu pingitur[*](pinguitur F1. tingi- va. H) rursusque aevo durat. est et hirtae pilo crasso in tapetis antiquissima gratia iam; certe[*](certe priscos va. D) iis[*](his Fa) usos[*](usos F2v. usu Rd. uso r) Homerus auctor est. aliter haec Galli pingunt, aliter Parthorum gentes.[*]((12) cfr. Pl. XIX 13 extr.) lanae et per se coactae[*](coactę F2v(D). -t//// F1. -tum E1a. -tam rH) vestem faciunt et, si addatur acetum, etiam ferro resistunt, immo vero etiam ignibus novissimo sui purgamento. quippe aenis[*](aenis S. ahe- v. enis DdR. ennis F. eius Ea) polientium[*](pollientium R. polle- Fda. coquentium va. G) extracta[*](extracta ll.zG(S). -tae v(H)) in tomenti usum veniunt, Galliarum, ut arbitror; invento;[*]((15) cfr. Hor. sat. II 8, 11. Martial. XIV 145. 152.) certe Gallicis hodie nominibus discernitur. nec facile dixerim qua id aetate coeperit; antiquis enim torus e stramento erat, qualiter etiam[*](etiam d(?)v. iam ll) nunc in castris. gausapae[*](gausapae D. -pe F2v. -pa H (et dist.). causa r) patris mei memoria coepere, amphimallia[*](amfimallia F. amphimalla va.S) nostra sicut villosa etiam ventralia. nam tunica lati clavi in modum gausapae[*](gausape F2va. H. -se- pae E2. causapae DF1. -prae E1a. capsapae R1. -prae R2) texi nunc primum incipit. lanarum nigrae nullum colorem[*](9,134 sq.) bibunt. de reliquarum infectu suis locis dicemus in conchyliis[*](conchyliis v. cfr. § 223. conchiliis F2R2. conci- F1a. confi- R1)[*](21,45 sq.) maris[*](marinis va.S) aut herbarum natura.[*](Plut. qu. Rom. 30, 271e. Fest. p. 238b 33 sq. (Liv. VIII 20, 8). — (6) cfr. Fest. p. 277a 8 sq.) Lanam in colu[*](colu FRS. colo Eav(D). cfr. XXI 90) et fuso Tanaquilis, quae eadem Gaia Caecilia vocata est, in templo Sancus[*](Sancus ll.D. -nci Brot. -ngi G. M. Anci zv. cfr. Ov. fast. VI 213. Cato ap, Dion. Hal. 11 49) durasse prodente se auctor est M. Varro factamque ab ea togam regiam undulatam [*](undulatam E2B. ungu- F2dRzv. -tum r) in aede Fortunae, qua[*](quae F1Ra) Ser. Tullius fuerat usus. inde factum ut nubentes virgines comitaretur colus compta 5 et fusus cum stamine. ea prima texuit rectam tunicam, quales[*](quales ll.G2. -lis S. qua simul v) cum toga pura tironi[*](tironi DRE. -nes H. ///ronaei F1. tyron a. -ni G2. -nes dv. tvro- naes F2) induuntur novaeque nuptae[*](nuptiae F1). undulata[*](und///lata F1. -de lata ad ) vestis prima[*](prima e FaH. -me R. -mo e G. -mo v) e lautissimis[*](lautissimis F2E2v. laudat- r H. cfr. § 183) fuit;[*](Varro v. pop. Rom. I ap. Non. p. 189, 17 M. — Fenest. fr. 24 Peter. Lucil. fr. 1144 Marx. — (12) cfr. Pl. IX 136. Verg. A VII 188. Isid. XIX 24, 8. — Hom. γ 125. (ξ 179. ς 441). Pl. IX 127.) inde sororiculata[*](sorore culata F2. surricu- (soricu- C) va.H) defluxit. togas rasas[*](ra- sas d (?)v. raxas ll.) Phryxianasque[*](phrixianasque F2. -nisque (fri- a) F1a. phrygianasque va.H. cfr. § 196) Divi Augusti novissimis temporibus coepisse[*](coepisse v. caep- F1a. cep- F2. clep- R) scribit Fenestella. crebrae papaveratae antiquiorem[*](ab (Bouterwek)D) habent originem iam sub Lucilio poeta in Torquato notatae. praetextae apud Etruscos[*](etruscos F2v. -cos quos r) originem invenere [*](inuenire F1Ra). trabeis usos accipio reges; pictae[*](pictae (-te E) ll. -tas v) vestes[*](uesteriā F1a) iam apud Homerum sunt[*](funt iis et inde ego. fuiffe unde ll.v)iis, etinde triumphales natae.[*](Non. p. 3, 15 M. Isid. XIX 22, 22. — (16) cfr. Pl. XXXIII 63. — (17–p. 147, 2) Martial. VIII 28,17. XIV 150.) acu facere id Phryges invenerunt, ideoque[*](Idaei Phryges va. G) Phrygioniae[*](frigioniae Fa. phrygione R. -nes (ap- pellati) va.H) appellatae sunt. aurum intexere in eadem Asia[*](asiae F1Ra) invenit Attalus rex, unde nomen Attalicis. colores diversos picturae intexere Babylon
maxime celebravit et nomen inposuit. plurimis vero[*](uero R2E2v. nice r) liceis[*](liceis E2d. -ciis R(?)v. liecis (-etis E1) r. cfr. nota ad XXVIII 43) texere, quae polymita[*](polimita F2. polem- F1a (DE?)) appellant, Alexandria instituit, scutulis[*](sicut ulis F1R) dividere Gallia. Metellus Scipio tricliniaria[*](triclinaria Rva. H. tridi- a. trycli- F) Babylonica sestertium[*](sestertiis FRTz. -rnis a) octingentis milibus venisse iam tune ponit[*](posuit va.S) in Catonis[*](catonis (-tanis Fa) ll. H. Capitonis C. -talibus v) criminibus, quae Neroni principi quadragiens[*](quadragenses (quadrig- F1) tertio F1a. quadringentis mil. sestertium va.G) sestertio nuper stetere[*](stetere Tv. extit- ll. D).[*](cfr. Ov. fast. VI 569 sq.) Servi Tulli praetextae[*](praetextae v. -ta ll), quibus signum Fortunae ab eo dicatae coopertum erat, duravere ad Seiani exitum, mirumque fuit neque diffluxisse[*](diffluxisse DFD. defl- rv) eas neque teredinum iniurias sensisse annis quingentis sexaginta. vidimus iam et viventium vellera purpura, cocco, conchylio sesquipedalibus libris[*](sesquilibris C) infecta, velut illa[*](illa om.RSJ) sic nasci cogente luxuria.[*](Varro II 2, 3. — (14) Ar. VIII 28, 606a 13. — (15) Varro ib. 18.) In ipsa ove satis generositas[*](generositas ego. -ositas his az. -osito////s F1.-ositatis F2R(?)v) ostenditur brevitate crurum, ventris vestitu[*](uesti- tu.is coni. J. -itus ll. -itu v). is quibus nudus[*](nudos F1Ra) esset, apicas vocabant damnabantque. Syriae cubitales ovium caudae plurimumque in ea parte lanicii. castrari agnos nisi quinquemenstres praematurum existimatur.
[*]((18) cfr. Strabo V 225. — (Cato ap. Non. p. 137, 23 M). — (20) Varro II 2, 11. Col. VII 3, 24. Geop. XVIII 2, 7. cfr. Pl. XVIII 330.)[*]((1) Ar. IX 3 init. — (3) Ar. VI 19, 573b 23. 27. 17.)Est[*](est dS. et ll. estt v) in Hispania, sed maxime Corsica, non[*](non D. non maxime ll. v (prava iteratione)) absimile pecori genus musmonum[*](mus- monū F2B e Strab. -niū rzv), caprino villo quam pecoris velleri propius[*](proprius F1Ra), quorum e genere et ovibus natos prisci[*](prise DF) umbros[*](umbros v. -res DF. imbros E2. ymbres R. im-r) vocaverunt[*](uocarunt R(?) G2 20–p. 148,2 dist. ego). infirmissimum pecori caput, quam ob rem aversum
a sole pasci cogendum, quoniam[*](quoniam Fa. quam r(?)v) stultissima animalium lanata: qua[*](an quae qua?) timuere ingredi, unum cornu raptum sequuntur. vita longissima anni X, in Aethiopia XIII. capris eodem loco XI, in reliquo orbe plurimum octoni[*](octoni F2G2. octo v. om. r (post um excidit vIII)). utrumque genus intra quartum coitum impletur.[*](Ar. ib. 19. — (7) Ar. V 14, 546a 1. — Col. VII 6, 3. 4. — ib. 6. 8. (Ar. ib. 545a 24). — (14) Ar. VI 19, 573b29. — Col. ib. 5. (Ar. IX 3, 610b 33).) Caprae pariunt et quaternos, sed raro admodum ; ferunt V mensibus, ut oves. capri[*](capri (Schnei- der) S. -rae ll.v. cfr. Col.) pinguitudine[*](pinguedine azva.G2) sterilescunt . ante[*](ante tri- mos ll.S. -mas H. trimae v. an ante trinos annos?) trimos minus utiliter generant[*](generant senecta nec F2v(D). -cta (om. nec) E2H. om. r) et in senecta nec ultra quadriennium. incipiunt septimo mense et[*](et ll.v(S). om. G2) adhuc lactentes[*](lactantes Fava.L) . mutilum in utroque sexu utilius. primus in die coitus non implet[*](implent Fa. -ens R), sequens efficacior ac deinde. concipiunt Novembri mense, ut Martio pariant turgescentibus[*](ur gescentibus Fa) virgultis, aliquando anniculae, semper bimae, nisi[*](nisi ego. om. ll.v. an nisi trimae uix utiles? cfr. Col.) in trimatu inutiles[*](utiles (P)S). pariunt octonis annis.[*](Geop. XVIII 18, 3. — Mu- cian. fr. 4 Brunn.)[*]((5) Archel. ap. Varr. II 3, 5. (Ar. I 11 init.) Ael. I 53. — Geop. XVIII 9, 5. cfr. Pl. XXVIII 153.) abortus[*](abortus v. -tis (ob- a) ll) frigori[*](frigori v. -re (forig- DF) ll) obnoxius. oculos suffusos capra iunci punctu[*](punctu (coni. Dal.) D. -ncto E2dv. -ntos r) sanguine exonerat, caper rubi. sollertiam eius animalis Mucianus visam sibi prodidit in ponte praetenui duabus obviis[*](obunse Fa) e diverso: cum circumactum angustiae non caperent nec reciprocationem[*](reprocatione Fa) longitude in exilitate caecam[*](caecā (sc. reciprocationem) ego. caeca ll. v) , torrente rapido minaciter subterfluente, alteram decubuisse atque ita alteram proculcatae supergressam. [*](Col. VII 6, 2. Varro II 3, 2.) mares quam[*](que om. G2) maxime simos[*](maximos (del. imos) F2), longis auribus infractisque,
armis quam villosissimis[*](uillosissimas F1a. -mos va.G) probant; feminarum generositatis insigne laciniae[*](lacineae Ra. lac//n- F1) corporibus e[*](e F2G(D). ae E2in ras.aDal. et rv) cervice binae dependentes. non omnibus cornua, sed quibus sunt, in his et indicia annorum per[*](annorum per om.F1R1a) incrementa[*](intrimenta F) nodorum. mutilis lactis maior ubertas . auribus eas spirare, non naribus, nec umquam febri carere Archelaus auctor est[*](est om.Fa) . ideo[*](ideoque va.G2) fortassis anima iis quam ovibus ardentior calidioresque concubitus.[*](cfr. Pl. ib. 170. — (9) Varro II 11, 12. Ar. VIII 28, 606a 16. (cfr. Col. VII 6, 2). — (11) Ar. IX 3 extr. Antig. Car. 60 (65).) tradunt et noctu non minus cernere quam[*](quam R2v.om. r) interdiu: ideo[*](et ideo E2zva.G(D)) , si[*](si F2R2G.om.rdTsv) caprinum iecur[*](iecor Fa. iecur si va. G) vescantur[*](uescentur F1R1a. -tibus dTs) , restitui vespertinam aciem iis[*](his ll. v) quos nyctalopas vocant. in Cilicia circaque Syrtes[*](sirtes Fa. syries E1. -ias E2va.B) villo[*](uillo F2E2v. -lli DF1R. ulli a. ull/// E1) tonsili vestiuntur. capras in occasum declini[*](decliui d(?)va.S) sole in pascuis negant contueri inter sese, sed aversas[*](inter se aduersas va. G) iacere, reliquis autem horis adversas et inter[*](inter se E2D. om. va. G) cognationes[*](cognationis ll. -nitiores (-nat- C) va. G).[*](Ar. IX 3, 610b 29. Antig. Car. 107 (115). Th. fr. 175 Wim. Plut. ser. num. vind. 14, 558e — (17) Varro I 2, 19. cfr. Pl. XV 34. XVII 237.) dependet omnium mento villus, quem aruncum vocant. hoc si quis adprehensam ex grege unam trahat, ceterae stupentes[*](stupesentes a) spectant[*](spectant id F2R2v. -tand a. -tad R1.-ta///// F1); id evenit[*](euenit et ego. -ire ll. praem. etiam R(?)v) et cum quandam[*](quadam F1a) herbam aliqua ex iis[*](his Fa. eis R(?)v) momorderit. morsus earum arbori[*](ar- bori ē F2dD. -riae DF1a. -ri RE(?)v) est exitialis. olivam lambendo quoque sterilem faciunt eaque ex causa Minervae non immolantur.