Naturalis Historia

Asinum CCCC nummum[*](nummis zva.G) emptum Q. Axio senatori auctor[*](auctores. L. M. F1a) est M. Varro, haut[*](aut F1a) scio an omnium pretio animalium victo. opera sine dubio generi[*](ge- ruli va.H) munifica[*](munifica F2E2zD. muri- r. miri- R(?)v), arando. quoque, sed mularum maxime progeneratione. patria etiam spectatur[*](par, tria ... spectantur F2) in his, Arcadicis[*](archadis FR1a) in Achaia, in Italia Reatinis. ipsum animal frigoris maxime inpatiens. ideo non generatur in Ponto, nec aequinoctio verno, ut cetera pecua, admittitur, sed solstitio.[*](Ar. V 14, 545b 20. Varro II 8, 2. Ar. VI 23, 577a 22. 25. 577b 1 sq.) mares in remissione operis deteriores. partus[*](partuus DF1E1aD) a tricensimo mense ocissimus[*](ocisissim' F1a) , sed a trimatu legitimus[*](legitimis F) , totidem [*](an annis totidem?) quot equae et isdem mensibus et simili modo. sed incontinens uterus urina genitale[*](urinā genitalē Eava.J(D)) reddit, ni cogatur in cursum verberibus a[*](a E2D(?)v. ac F2. om. r) coitu. raro[*](raro F2E2v. -ros r) geminos parit[*](parit del.F2). paritura lucem fugit et tenebras quaerit, ne conspiciatur ab homine. gignit tota vita, quae est ei ad tricensimum annum. partus[*](partus F2E2v. -tuus D. par tune r) caritas

summa, sed aquarum taedium maius: per ignes ad fetus tendunt, eaedem[*](eaedem F2R(?)G. ea (eae v) item E2v. caedem r) , si rivus minimus intersit, horrent etiam[*](etiam (aut uel) ego. ia ut DF1E1a. aut F2dR. i ut E2. ita ut v. imos D) pedes omnino tinguere[*](caueant tinguere va.D) . nec nisi adsuetos potant fontes quae sunt in pecuariis, atque ita ut sicco tramite ad potum eant. nec pontes transeunt per[*](per (pro F2D)raritate DFD) raritatem eorum tralucentibus fluviis, mirumque dictu, sitiunt[*](siciunt a. sci- R) et si mutentur[*](mutentur (imu- R)LL. G2(S). immu- v(L)) aquae; ut[*](an et ut (aut uel ut)?) bibant cogendae exorandaeve sunt. nec nisi spatiosa[*](spatiose va.C) in cubitu[*](in cubitu (U 149)J. incubitus F2.—tar. -tat dS. -tant (Budaeus) G. in- cubant v) laxitas tuta[*](laxitas tuta D. -tas tota F2E2.-tas uta r. -tas R2S. -tate C. alias atteruntur v) ; varia[*](uaria F2R2E2v. uari r. an uana? cfr. X 211) namque somnio[*](somnio (-ia F1) Fdav. -no DRE(?) Dal. cfr. X 212. XXII 44) visa concipiunt ictu pedum crebro, qui nisi per inane[*](inane d(?)v. -anē r) emicuit[*](emicuerit R(?)va.D) , repulsu[*](repulsi F1) durioris materiae clauditatem ilico adfert.[*]((13) Col. VI 37, 7.) quaestus ex iis[*](his FaD) opima praedia exuperat[*](exuperat ll.v(D). -ant R(?)H). notum est in Celtiberia singulas [*](dist. J) quadringentena[*](quadringentena (quadrig-F) d2FH. -ta d1T. -dragin- tena Ra. -dragena z. -nis v) milia nummum enixas[*](enixas ll. G. emi v) , mularum[*](ad mularum va.S) maxime partu[*](partum R2. -tus va.S) . aurium[*](arium F1R1a) referre in iis et palpebrarum pilos aiunt; quamvis enim unicolori[*](unicolori ego. -lo Fa. -lor DRE(?)G. -lor toto v) reliquo[*](re liquor a) corpore, totidem tamen colores , quot ibi fuere, reddi[*](reddi ego. -it ll.v). pullos earum epulari Maecenas instituit, multum[*](multos a) eo tempore praelatos onagris[*](onetris F1). post eum [*](dist. lessen ann. philol. 1859 p. 75) interiit[*](interit Fa) auctoritas saporis[*](saporis F2E2G(D).—ri rS. -ris, sed v) asino.— Moriente visu[*](uisu d (coni. H coll. § 206 et Iessen)D. -so ll.v.) celerrime id genus deficit.—

[*](Varro II 8, 2. Col. VI 36, 2. 37, 9.— (3) Ar. VI 23, 577b15. Col. VI 37, 8.— (6) Col. ib. 3.) Ex asino et equa[*](equo a) mula gignitur mense XIII[*](mulus ... XII va.H),

animal viribus in labores eximium. ad tales partus equas neque quadrimis minores neque decennibus maiores legunt arcerique utrumque genus ab altero narrant[*](narrent F1Ra) nisi in infantia eius generis quod ineat lacte hausto. quapropter subreptos pullos in tenebris equarum uberi asinarumve eculeos[*](aculeos F2) admovent [*](admouent F2v. -eat r) . gignitur autem[*](etiam pro autem (P) G2) mula et ex[*](et ex D. ex ll.v) equo et asina[*](asino a), sed effrenis[*](effre- :iis d(?)v. et fr- ll) et tarditatis indomitae. lenta[*](laeta J) omnia[*](omina EJ) et e[*](et e ego. esse (ee) ll.v. eis ut H. hae e J. (lenta — uetulis del. P)) vetulis. conceptum ex equo secutus asini coitus[*](coitus — 9 asini omF1dR1a) abortu perimit,[*](Ar. ib. 577a 13. 26. 29. cfr. Pl. X 180.— (10) Col. ib. 1. 2.— (11) Ar. ib. :31 sq.— (13) Varro II 8, 1. 6. Col. ib. 5.) non item asini[*](ex asino va.J) equus[*](equus F2. om.R1. equi R2v. -uos (= uus) rJ) . feminas a partu optime septimo die inpleri observatum, mares fatigatos melius inplere. quae non prius, quam dentes quos pullinos appellant iaciat[*](iaciat v. -iant R2. -itant a. -itat (inc- R1) r) , conceperit, sterilis intellegitur et quae non primo initu generare coeperit. equo et asina genitos mares hinnulos antiqui vocabant contraque mulos quos asini et equae generarent[*](generant a).[*](Democrit. ;ap. Ael. XII 16.— Varro II 1, 27. Obseq. 125. Herod. III 153. -Mir. ausc. 70. Ar. I 6, 491a 2. VI 24, 577b 23. 36, 580b 1.— cfr. Pl. XXX 149.) observatum ex[*](e R(?)va.D) duobus diversis[*](diuersis v. -sū ll. (an diuersorum generum?)) generibus nata[*](natura F2) tertii generis fieri et neutri parentium esse similia eaque ipsa, quae sunt[*](quae (in ras.) sunt dG2. sunt quae ll. quae v) ita nata[*](nata sunt va. G2), non gignere in omni animalium genere; idcirco mulas non parere. est in annalibus nostris peperisse saepe, verum prodigii loco habitum. Theophrastus vulgo parere in Cappadocia tradit, sed esse id animal ibi sui generis. 20 mulae calcitratus inhibetur vini crebriore potu.[*](Ar. VI 24 init. G II 8, 748b 33. Col. V 37, 4. Varro II 6, 3. — cfr. Martial. XIII 97.) in plurium Graecorum est monumentis cum equa muli coitu natum[*](natu F1. -ta ad ) quod[*](quod ll.S. quem v) vocaverint ginnum[*](ginnum (P)H ex Ar. inn- ll. hinn- d(?)v) , id est parvum[*](paruūs DF1. -uus F2E2) mulum[*](mulus F2Ea. -los DF1. (id — mulum del. P)). generantur[*](generatur a) ex equa et onagris mansuefactis mulae veloces[*](uelocis FIa) in cursu, duritia eximia pedum, verum strigoso corpore, indomito animo. sed generator[*](generatur E1a. -to E2. -to// R. -roso va.H) onagro[*](onagrae F) et asina genitus omnes antecellit[*](antecellit F2Eav(D). -llet rS). onagri in Phrygia et Lycaonia praecipui. pullis eorum ceu praestantibus sapore Africa gloriatur, quos lalisiones appellat[*](appellant F2va. S).[*](Ar. VI 24, 577b 29 Ael. VI 49. (VII 13). Plut. SA 13 extr.) mulum LXXX annis vixisse Atheniensium monimentis apparet[*](appa- ret & F1aH Brot. -ret eo v); gavisi[*](grauis F1a) namque[*](namque om. va. H) , cum templum in arce facerent, quod derelictus[*](derelictos F2) senecta[*](senecta d2v. -tas R2. -tus r. om.d1) scandentia[*](scan- dentia E2H. scad- R2d2. cad- rv) iumenta comitatu nisuque exhortaretur, decretum fecere[*](fecere quo caueretur ne va.H) ne frumentarii negotiatores ab incerniculis eum arcerent.

[*](cfr. Ael. 1134. — (14) Varro II 5, 10. (Ael. III 33). Ar. III 21, 522b 23. VIII 7 extr. — (17) Varro ib. 12. Ar. VI 21, 575a 22. — (18) Col. VI 24, 1. 3, Varro ib. 13.) Bubus Indicis camelorum altitudo traditur, cornua in latitudinem quaternorum pedum. in nostro orbe Epiroticis laus maxima a Pyrrhi, ut ferunt, iam inde regis cura. id consecutus est non ante quadrimatum ad partus vocando; praegrandes itaque fuere[*](fuere E2v. fere r) et hodieque reliquiae[*](reliqua FTa. -qu//// R1. -quae Dal.) stirpium durant[*](duras F1Ra) . at nunc anniculae fecunditatem[*](ad fecunditatem va.H) poscuntur, [*](an tan- tum?)[*](dist. H) tolerantius tamen bimae, tauri generationem quadrimi. in- [*](ad zva.S) plent[*](inplent id E2. -nt et va.H. -nt ita Welzh. p. 22) singuli denas[*](singulis denae va. G2(L)) eodem anno. tradunt[*](traduntur Eva. G2 (L)), si[*](si a G2 (D). si autem (aū) ll.z. si autem (autem si H) post V (L)) a coitu[*](coitu DFaG2 (D). -tum R(?)Ev(L).om.z) in dexteram

partem abeant[*](habeant Faz) tauri, generatos mares esse; si[*](si om.FR1a) in laevam , feminas.[*](Ar. ib. 13. 26. — (6) Varro ib. — (7) Ar. ib. 575b 16. — (9) Ar. ib. 575a 16. 18.) conceptio uno initu peragitur, quae si forte pererravit[*](perrauerit a. errauit G2), XX post diem marem femina repetit. pariunt mense X; quicquid ante genitum, inutile est. sunt auctores ipso conplente decumum[*](decimo a) mensem[*](mense F2C.—sis a. -se rv) die[*](die aG. diem r. duos v) parere. gignunt[*](gi nune F1. nune ava.G) raro geminos. coitus a delphini exortu a. d. pr. non. Ianuarias diebus XXX[*](XXXX P e Varr.), aliquis et autumno, gentibus quidem quae lacte vivunt ita dispensatus[*](dispensatus ll. G1(H). -tur TG2. -antibus v), ut omni tempore anni supersit id alimentum. tauri non saepius quam bis[*](uir (pro bif) Fa) die ineunt. [*]((10) Herod. IV 183. Alex. Mynd. ap. Athen. V 221e. Ael. XVI 33. Mela I 45. — (11) Ar. ib. 575a 31. 575b4. — (12) Ar. VIII 71 nit.)boves[*](bobus R) animalium soli[*](solis F1a) et retro ambulantes pascuntur, apud Garamantas[*](garamentas R1. car- F1) quidem haut aliter. vita feminis XV annis longissima , maribus XX. robur in quinquennatu[*](quinquę (-q. a) natu Fa. quimatu va. Brot.). lavatione calidae aquae traduntur pinguescere et si quis incisa cute spiritum[*](spiritu F1a) harundine in viscera adigat.[*](Col. VI 1, 2. 24,5. — (17) Ar. VIII 28, 606a 15. — (21) Col. VI 20.) non degeneres existimandi etiam minus laudato aspectu: plurimum lactis Alpinis, quibus minimum corporis, plurimum laboris capite, non cervice, iunctis. Syriacis non sunt palearia, sed gibber[*](gibber Eav. giber F2. gigber r) in dorso[*](dorso Eav. -sū r). Carici quoque in parte Asiae, foedi visu tubere[*](tubure a. tuuere F. tuere R1) super armos a[*](af mofF1. af nof a. asinos d) cervicibus eminente, luxatis[*](laxatis adTzva.G) cornibus, excellentes in opere narrantur, cetero[*](ceterū a. -ri va.G2) nigri[*](nigris F1a) coloris candidive[*](ca- diue a. -uae F1) ad laborem damnantur. tauris minora quam bubus cornua tenuioraque.[*](Col. VI 2, 1. 9. praef. 7. Varro II 5, 4. Val. M. VIII) domitura boum in trimatu, postea sera, ante praematura. optime cum domito iuvencus inbuitur[*](an iungitur?). socium enim laboris agrique culturae habemus hoc animal, tantae[*](tantae F2v. -ta r) apud priores curae, ut sit inter exempla damnatus a[*](a F2v. om. r (an recte?). apud z) populo Romano[*](P.R. ll.D) die dicta, qui concubino[*](conubio a) procaci rure omassum[*](omasum F2va.S) edisse se negante[*](negante C. -tē LL. -ti v) occiderat bovem, actusque in exilium tamquam colono suo interempto.

[*]((6. 7) Varro II 5, 7. Col. VI 1, 3.) Tauris in aspectu generositas torva fronte, auribus saetosis , cornibus in[*](in F2E2v. om. r) procinctu[*](praecincto F) dimicationem[*](dimicatione F1a) poscentibus. sed tota comminatio prioribus in pedibus. stat ira[*](statura F2. -tutis a a.dist. H) gliscente alternos replicans[*](replicans orbes F2S) spargensque[*](spargesque F1. -genque R) in alvum[*](altum va.H) harenam et solus[*](solum dT. solius G) animalium eo stimulo ardescens.[*]((13) cfr. Suet. Claud. 21 med.) vidimus ex[*](ex ll.zv(H). de B) imperio dimicantes et iocose[*](iocose ego. ideo se E2v. ideo rB) demonstratos[*](demonstratos E2v. mon- rH) rotari[*](recipi a), cornibus cadentes excipi iterumque regi[*](regi ego. rege (-gere E2D) ll. v. regeri M Haupt Herm. III p. 149. resurgere v. erigi coni. J), modo iacentes ex humo tolli bigarumque etiam curru citato velut aurigas insistere. Thessalorum gentis inventum est equo iuxta quadripedante[*](quadripedante Fv. -tē r) cornu[*](cornui (-nu R1) torta FiR1a) intorta cervice tauros necare; primus id spectaculum dedit Romae Caesar dictator.[*]((2) Macrob. III 5, 8. — Val. M. I 6, 5. Liv. III 10, 6. XXIV 10, 10. XXVII 11, 4. XXXV 21, 4.) hinc[*](hinc d(?)v. huic R. hic E2. hunc r) victimae opimae[*](opimae d2C. optimae aTv. -ma z. optumae r. de mendo cfr. XVIII 263. 78. XXXV 47. XXV 49) et lautissima[*](lautissima F2E2v(D). laudat- rS) deorum placatio. huic[*](huic R2v. hanc R1. hunc r) tantum animali omnium, quibus procerior, cauda non statim nato consummatae ut ceteris mensurae: crescit[*](crescitū a. -cit enim coni. H) uni, donec ad vestigia ima perveniat. quam ob rem victimarum probalio in vitulo, ut articulum suffraginis contingat [*](continguatF1R); breviore non[*](non tantum Fa) litant. hoc quoque notatum, vitulos

ad aras umeris hominis adlatos non fere litare[*](latere F1R1a. litari coni. H), sicut nec claudicante[*](claudicante nec om.FR1a. -tem nec va.G2) nec aliena hostia deos placari nec trahente se ab aris. est frequens in prodigiis priscorum bovem locutum , quo nuntiato senatum sub diu[*](diu ll.D. diuo v(S). dio G2) haberi[*](habere RI) solitum.

[*](Mela I 58. Sol. 32, 17 —21. Amm. Mare. XXII 14, 7. 8. Herod. II 28 extr. Ael. XI 10. Strabo XVII 807.)[*]((11) Lucian. sacr. 15. — Aug. CD XVII 5.) Bos in Aegypto etiam numinis[*](nominis F1a) vice colitur; Apin[*](apin ll. G2(D). -im v(L)) vocant. insigne ei in dextro latere candicans macula cornibus lunae crescere incipientis[*](incipien- tis similis Cornelissen), nodus sub lingua, quem cantharum[*](cantarum FRava.C) appellant. non est fas eum certos vitae excedere annos, mersumque in sacerdotum fonte[*](fontē R) necant[*](enecant va.S) quaesituri luctu alium, quem substituant, et donec invenerint maerent derasis etiam capitibus; nec tamen umquanm diu quaeritur.[*](Ael. XI 10.) inventus deducitur Memphin a sacerdotibus C[*](C F2in ras. D coll. Sol. cū (om.R?) r. sunt v. om. H) . delubra ei gemina, quae vocant thalamos, auguria populorum: alterum intrasse laetum est, in altero dira portendit. responsa privatis[*](priuatis F2E2v (D). prius r. priuis (Salm.) H) dat e manu consulentium cibum capiendo. Germanici Caesaris manum[*](manum v (corrupt. in -nuuf). -nus ll.zS. (dexteram Sol.)) aversatus est haut multo postea[*](post va.H) extincti. cetero[*](incoetur DF1. inchoe- E1a. in coitus E2D,) secretus, cum se[*](se (om.z) prorumpit zva. Bas.) proripuit in coetus, inc edit[*](incedit (DE?)v. incidit ll) submotu[*](sub- motu adG2 (D). -to rG1 (S). -to strepitu v) lictorum[*](lictorum del. (Salm.) SJ), gregesque[*](gergesque F. grexque E2va. S) puerorum comitantur[*](comitantur J. -atur ll.v) carmen honori eius canentium; intellegere videtur et adorari velle. hi greges repente lymphati[*](lymfati F. inf- a) futura praecinunt[*](praecinunt R (?)v. proci- r). [*](cfr. Sen. NQ IV 2, 7.)femina bos ei semel anno ostenditur, suis et ipsa insignibus,

quamquam aliis, semperque eodem die et inveniri eam[*](eam extingui R. -uique va.G) et extingui tradunt. Memphi est locus in Nilo, quem a figura vocant Phialam, omnibus annis ibi auream pateram argenteamque mergentes[*](mergunt iis H Brot.) diebus quos habent[*](habet G) natales Apis. septem hi sunt, mirumque neminem per eos a crocodilis attingi, octavo post horam diei sextam redire beluae feritatem.

[*](Col. VII 2, 1. — (9) Ar. V 14,545b 31. 546a5. (Col. VII 3, 6). Geop. XVIII 3, 2. — (11) Varro II 2, 13. Ar. VI 19 init. — (14) Varro II 1, 19. — (15) Cels. ap. Col. VII 3, 11.) Magna et pecori gratia vel in placamentis deorum vel in usu vellerum. ut boves[*](boues uictum E2R(?)G. -ue sunt tum DF1. -ues sumptum F2E1azv) victum hominum >excolunt, ita corporum tutela pecori debetur. generatio bimis utrimque ad novenos annos, quibusdam et ad X; primiparis [*](primiparis B. -res ll.v) minores fetus. coitus omnibus ab[*](ab d2G2(S). ad ll.v(L)) arcturi[*](arctu F1. -ti a) occasu[*](occasu DF1G2(S). -sū rv(L)), id est a. d.[*](a. d.S. ad d. a av. ab r) III idus Maias, ad aquilae occasum, id[*](id est v. id //// D1. in D2FdEaH. om.R(?)G2 (S))est X[*](XIII va.G2) kal. Augustas. gerunt partum diebus CL; postea concepti invalidi. cordos[*](cordos F2v. -dis r) vocabant antiqui post id[*](idem R) tempus natos. multi hibernos agnos[*](agnos E2v. agros r) praeferunt vernis[*](uernis F2E2v. ueris E1a. -res r), quoniam magis intersit ante solstitium quam ante brumam firmos esse, solumque[*](an solum namque?) hoc animal utiliter bruma nasci.[*](Ar. V 14, 546 a 4. — (19) Col. VII 3, 3. 4. 6. Geop. XVIII 5. — (20) Col. VI 28. VII 3, 12. (Ar. G IV 1, 765a 4). Geop. XVII 6, 2. cfr. Pl. XXX 149.— (21) Ar. IX 3, 610b 33.) arieti naturale agnas fastidire, senectam ovium consectari[*](consectari d(?)v. -re ll), et ipse melior[*](melior om.F1R1a. (post senecta pos. va.D)) senecta[*](senecta utilus F1R1.—lius R2a. -ta illis va. H), mutilus quoque utilior. ferocia eius cohibetur cornu iuxta aurem terebrato. dextro teste[*](teste om.F1R1a) praeligato feminas generat, laevo mares. tonitrua solitariis ovibus abortus inferunt; remedium[*](remedium est R2v. at cfr. § 205. Müller still. p. 81) congregare eas, ut coetu[*](coitu F2) iuventur.

aquilonis flatu mares concipi dicunt,[*](Ar. VI 19, 574a 1; G IV 2, 766b 34. Geop. XVII 3, 6. Ael. VII 27. Antig Car. 103 (111). Col. VII 3, 12. cfr. Pl. XVII 330. — (3) Ar. VI 19, 574a 5. Col. VII 3, 1. Varro II 2, 4. Geop. XVIII 6. — (4) Varro ib. 14. Geop. XVIII 3, 5. (Ar. III 12, 519a 11). — (6) cfr. Col. VII 2, 6. 3. 4, 1. 4. (Varro ib. 18 extr.).) austri feminas, atque in eo genere[*](an opere (pro genere)?) arietum maxime spectantur ora[*](ora/// F. orat a), quia cuius coloris sub lingua[*](lingua v. -uas ll) habuere venas[*](///aenas F1. uaena F2), eius et lanicium in fetu est variumque, si plures fuere. et mutatio aquarum potusque variat.

Ovium summa genera duo, tectum et colonicum, illud mollius, hoc in pascuo delicatius[*](deligratius DF1R), quippe non[*](non ego. con ll. cum d(?)v) tectum rubis vexatur[*](uexatur ego. uesca- ll.v. uexetur Brieger ann. ll philol. 1859 p. 76).[*](Col. VII 2, 3. 4. 4, 1. Martial. XIV 155. Strabo XII 578.) operimenta[*](op////menta F1. opes me- ad. ///// me- R1) ei[*](eis F2va.H) ex Arabicis praecipua[*](praecipuae F1R. -pue a).

lana autem laudatissima Apula et quae in Italia Graeci pecoris appellatur, alibi[*](alibi v. -be DF1R. -bi in a. -bim E1. albi E2. -be F2) Italica; tertium locum Milesiae oves optinent. Apulae[*](apulię a. -ulie R2. -ud R1) breves villo nec nisi paenulis celebres; circa Tarentum Canusiumque summam nobilitatem habent, in Asia vero eodem genere Laudiceae[*](Laudiceae D. Laod- v. -ce R (?). laudicae DF1E. -ce a. -datae F2). alba Circumpadanis nulla praefertur, nec libra centenos nummos ad hoc aevi excessit ulla.[*]((1) cfr. Pl. XXIX 30. — (3) cfr. Strabo III 144. — (7) Hom. δ 124. 298. κ 12. υ 150 al.)[*]((15) Varro II 11, 9. (Isid. XIX 27, 1). — (17) Non. p. 549, 30 M. — (18. 19) Col. VII 2, 4. Sil. It. VIII 597. Martial. XIV 157. 127. IX 61, 3. XII 98, 2.) oves non ubique tondentur; durat quibusdam in locis vellendi mos. colorum plura genera, quippe cum desint[*](desint F2v. -it r) etiam nomina[*](nomina is E2. -na his F2D. -natis r. -na eis v)iis quas nativas appellant aliquot modis: Hispania nigri velleris praecipuas habet[*](habent F1Ra), Pollentia iuxta Alpes cani[*](cani, Asia G. caniasia DF1d. -nasia F2. -nusia Eav. atniasia R1. -niuasia R2. iam Asia H), Asia rutili, quas Erythraeas vocant, item Baetica[*](baeticae F1Ra. -ca ut va.G), Canusium

fulvi[*](fului G. -uis ll. -uas v), Tarentum et suae pulliginis[*](polliginis F2). sucidis[*](sicidisF1R1a) omnibus medicata vis[*](medicatuus a.—tus (praem. usus) va.H). Histriae Liburniaeque pilo propior[*](propior F2v. pro- prior E. prior r) quam lanae[*](lanas F1), pexis aliena vestibus et quam Salacia[*](Salacia H. cfr. IV 116. salaca (-laa E2) ll. sola ars v) scutulato[*](scutulato F2E2v. stulatos (-to R) ll) textu commendat [*](commendę R. -da/// F1) in Lusitania. similis circa Piscinas[*](piscinos F1. -nis Ra. Piscenas G. cfr. III 37) provinciae Narbonensis , similis et in Aegypto, ex qua[*](& qua F1R1) vestis detrita usu pingitur[*](pinguitur F1. tingi- va. H) rursusque aevo durat. est et hirtae pilo crasso in tapetis antiquissima gratia iam; certe[*](certe priscos va. D) iis[*](his Fa) usos[*](usos F2v. usu Rd. uso r) Homerus auctor est. aliter haec Galli pingunt, aliter Parthorum gentes.[*]((12) cfr. Pl. XIX 13 extr.) lanae et per se coactae[*](coactę F2v(D). -t//// F1. -tum E1a. -tam rH) vestem faciunt et, si addatur acetum, etiam ferro resistunt, immo vero etiam ignibus novissimo sui purgamento. quippe aenis[*](aenis S. ahe- v. enis DdR. ennis F. eius Ea) polientium[*](pollientium R. polle- Fda. coquentium va. G) extracta[*](extracta ll.zG(S). -tae v(H)) in tomenti usum veniunt, Galliarum, ut arbitror; invento;[*]((15) cfr. Hor. sat. II 8, 11. Martial. XIV 145. 152.) certe Gallicis hodie nominibus discernitur. nec facile dixerim qua id aetate coeperit; antiquis enim torus e stramento erat, qualiter etiam[*](etiam d(?)v. iam ll) nunc in castris. gausapae[*](gausapae D. -pe F2v. -pa H (et dist.). causa r) patris mei memoria coepere, amphimallia[*](amfimallia F. amphimalla va.S) nostra sicut villosa etiam ventralia. nam tunica lati clavi in modum gausapae[*](gausape F2va. H. -se- pae E2. causapae DF1. -prae E1a. capsapae R1. -prae R2) texi nunc primum incipit. lanarum nigrae nullum colorem[*](9,134 sq.) bibunt. de reliquarum infectu suis locis dicemus in conchyliis[*](conchyliis v. cfr. § 223. conchiliis F2R2. conci- F1a. confi- R1)[*](21,45 sq.) maris[*](marinis va.S) aut herbarum natura.

[*](Plut. qu. Rom. 30, 271e. Fest. p. 238b 33 sq. (Liv. VIII 20, 8). — (6) cfr. Fest. p. 277a 8 sq.) Lanam in colu[*](colu FRS. colo Eav(D). cfr. XXI 90) et fuso Tanaquilis, quae eadem Gaia Caecilia vocata est, in templo Sancus[*](Sancus ll.D. -nci Brot. -ngi G. M. Anci zv. cfr. Ov. fast. VI 213. Cato ap, Dion. Hal. 11 49) durasse prodente se auctor est M. Varro factamque ab ea togam regiam undulatam [*](undulatam E2B. ungu- F2dRzv. -tum r) in aede Fortunae, qua[*](quae F1Ra) Ser. Tullius fuerat usus. inde factum ut nubentes virgines comitaretur colus compta 5 et fusus cum stamine. ea prima texuit rectam tunicam, quales[*](quales ll.G2. -lis S. qua simul v) cum toga pura tironi[*](tironi DRE. -nes H. ///ronaei F1. tyron a. -ni G2. -nes dv. tvro- naes F2) induuntur novaeque nuptae[*](nuptiae F1). undulata[*](und///lata F1. -de lata ad ) vestis prima[*](prima e FaH. -me R. -mo e G. -mo v) e lautissimis[*](lautissimis F2E2v. laudat- r H. cfr. § 183) fuit;[*](Varro v. pop. Rom. I ap. Non. p. 189, 17 M. — Fenest. fr. 24 Peter. Lucil. fr. 1144 Marx. — (12) cfr. Pl. IX 136. Verg. A VII 188. Isid. XIX 24, 8. — Hom. γ 125. (ξ 179. ς 441). Pl. IX 127.) inde sororiculata[*](sorore culata F2. surricu- (soricu- C) va.H) defluxit. togas rasas[*](ra- sas d (?)v. raxas ll.) Phryxianasque[*](phrixianasque F2. -nisque (fri- a) F1a. phrygianasque va.H. cfr. § 196) Divi Augusti novissimis temporibus coepisse[*](coepisse v. caep- F1a. cep- F2. clep- R) scribit Fenestella. crebrae papaveratae antiquiorem[*](ab (Bouterwek)D) habent originem iam sub Lucilio poeta in Torquato notatae. praetextae apud Etruscos[*](etruscos F2v. -cos quos r) originem invenere [*](inuenire F1Ra). trabeis usos accipio reges; pictae[*](pictae (-te E) ll. -tas v) vestes[*](uesteriā F1a) iam apud Homerum sunt[*](funt iis et inde ego. fuiffe unde ll.v)iis, etinde triumphales natae.[*](Non. p. 3, 15 M. Isid. XIX 22, 22. — (16) cfr. Pl. XXXIII 63. — (17–p. 147, 2) Martial. VIII 28,17. XIV 150.) acu facere id Phryges invenerunt, ideoque[*](Idaei Phryges va. G) Phrygioniae[*](frigioniae Fa. phrygione R. -nes (ap- pellati) va.H) appellatae sunt. aurum intexere in eadem Asia[*](asiae F1Ra) invenit Attalus rex, unde nomen Attalicis. colores diversos picturae intexere Babylon

maxime celebravit et nomen inposuit. plurimis vero[*](uero R2E2v. nice r) liceis[*](liceis E2d. -ciis R(?)v. liecis (-etis E1) r. cfr. nota ad XXVIII 43) texere, quae polymita[*](polimita F2. polem- F1a (DE?)) appellant, Alexandria instituit, scutulis[*](sicut ulis F1R) dividere Gallia. Metellus Scipio tricliniaria[*](triclinaria Rva. H. tridi- a. trycli- F) Babylonica sestertium[*](sestertiis FRTz. -rnis a) octingentis milibus venisse iam tune ponit[*](posuit va.S) in Catonis[*](catonis (-tanis Fa) ll. H. Capitonis C. -talibus v) criminibus, quae Neroni principi quadragiens[*](quadragenses (quadrig- F1) tertio F1a. quadringentis mil. sestertium va.G) sestertio nuper stetere[*](stetere Tv. extit- ll. D).[*](cfr. Ov. fast. VI 569 sq.) Servi Tulli praetextae[*](praetextae v. -ta ll), quibus signum Fortunae ab eo dicatae coopertum erat, duravere ad Seiani exitum, mirumque fuit neque diffluxisse[*](diffluxisse DFD. defl- rv) eas neque teredinum iniurias sensisse annis quingentis sexaginta. vidimus iam et viventium vellera purpura, cocco, conchylio sesquipedalibus libris[*](sesquilibris C) infecta, velut illa[*](illa om.RSJ) sic nasci cogente luxuria.

[*](Varro II 2, 3. — (14) Ar. VIII 28, 606a 13. — (15) Varro ib. 18.) In ipsa ove satis generositas[*](generositas ego. -ositas his az. -osito////s F1.-ositatis F2R(?)v) ostenditur brevitate crurum, ventris vestitu[*](uesti- tu.is coni. J. -itus ll. -itu v). is quibus nudus[*](nudos F1Ra) esset, apicas vocabant damnabantque. Syriae cubitales ovium caudae plurimumque in ea parte lanicii. castrari agnos nisi quinquemenstres praematurum existimatur.

[*]((18) cfr. Strabo V 225. — (Cato ap. Non. p. 137, 23 M). — (20) Varro II 2, 11. Col. VII 3, 24. Geop. XVIII 2, 7. cfr. Pl. XVIII 330.)[*]((1) Ar. IX 3 init. — (3) Ar. VI 19, 573b 23. 27. 17.)Est[*](est dS. et ll. estt v) in Hispania, sed maxime Corsica, non[*](non D. non maxime ll. v (prava iteratione)) absimile pecori genus musmonum[*](mus- monū F2B e Strab. -niū rzv), caprino villo quam pecoris velleri propius[*](proprius F1Ra), quorum e genere et ovibus natos prisci[*](prise DF) umbros[*](umbros v. -res DF. imbros E2. ymbres R. im-r) vocaverunt[*](uocarunt R(?) G2 20–p. 148,2 dist. ego). infirmissimum pecori caput, quam ob rem aversum

a sole pasci cogendum, quoniam[*](quoniam Fa. quam r(?)v) stultissima animalium lanata: qua[*](an quae qua?) timuere ingredi, unum cornu raptum sequuntur. vita longissima anni X, in Aethiopia XIII. capris eodem loco XI, in reliquo orbe plurimum octoni[*](octoni F2G2. octo v. om. r (post um excidit vIII)). utrumque genus intra quartum coitum impletur.