Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
[*](Ar. VI 30. V 2, 540a 1. Ael. VI 3. Sol. 26, 4. — (7) Ael. II 19. Ov. M. XV 379. Ar. VIII 17, 600b 5. Sol. 26, 5. 6. cfr. Pl. X 176. —) Eorum coitus hiemis initio nec vulgari quadripedum more[*](ore F1a) , sed ambobus[*](ambobus ov. ambo ll) cubantibus conplexisque; dein[*](dū a. deinde ova.S) secessus[*](fecessus F2d2Tv. rec- E2oz. inc- ad1. cessus r) in specus separatim, in quibus pariunt XXX die plurimum quinos[*](quinos hi (hii F2. his o) F2ov. quinos R. qui nostrii a. qui noctii F1). hi sunt candida informisque caro, paulo muribus maior, sine oculis, sine pilo; ungues tantum prominent. hanc lambendo paulatim figurant. nec quicquam rarius[*](rarius homines quam oszva. Bas. at cfr. X 176) quam parientem[*](parentem R1) videre ursam. ideo mares quadragenis diebus latent, feminae quaternis mensibus. [*]((14) Ar. VIII 17, 600b2. 600a 30.— (16) cfr. Pl. XXVIII 163. — (17) Ael. VI 3. Sol. 26, 6. 5. —)specus si non habuere, ramorum fruticumque congerie aedificant , inpenetrabiles[*](impenetrabiles (inp- oS) F2E2ov. penetrabilib; (poene- R) DF1R. -alibus Ea) imbribus mollique fronde constratos. primis diebus bis[*](bis F2E2oSol. V. uir DF1R. uix E1a) septenis tam gravi somno premuntur, ut ne[*](ne v. nec ll.o) vulneribus quidem excitari queant. tune mirum in modum veterno pinguescunt. illi sunt adipes medicaminibus apti contraque defluvium capilli tenaces. ab his diebus residunt[*](resi- dent (P)H Brot.) ac priorum pedum suctu[*](suctu F2v. suetu E2o. sictu DF1R. situ E1a) vivunt. fetus rigentes[*](rigentis FRSJ) adprimendo pectori fovent non alio[*](ali/// F1. -ibi a. -iasR2) incubitu quam ad[*](ad om. v a.H) ova volucres.[*](Th. de odor. 63. Mir. ausc. 67. — (22) Ar. VIII 17, 600b 7. Sol. 26, 6.)[*]((1) cfr. Pl. XI 224.) mirum dictu, credit Theophrastus per id[*](idem RSJ) tempus coctas quoque ursorum carnes, si adserventur, increscere [*](increscer& ibi R. -r///ibi F1): cibi nulla tunc argumenta nec nisi umoris minimum
in alvo inveniri[*](inueniri E2v. -ntri (-ntre F2) r), sanguinis exiguas circa corda tantum guttas , reliquo corpori nihil inesse.[*](Ar. VIII 17, 600b 1. (VI 30 extr.). — (5) ib. 9. IX 6, 612a 1. Ael. VI 3. Plut. SA 20, 974b. — Sol. 26, 6. 7.) procedunt vere, sed mares [*](mare F1R) praepingues, cuius[*](cui aoz ne S.) rei causa non prompta est, quippe ne[*](nec ll.v) somno quidem[*](quatuor a) saginatis, praeter XIIII dies, ut diximus. exeuntes herbam quandam arum[*](arum RS. aron v. carū DF1. carā Ea. hamarū F2) nomine laxandis intestinis, alioqui[*](alioqui F2Bas. -uin rv(S)) concretis, devorant friantque[*](friantque ego. circaque ll.v. (Ar. διαμασῶνται)) surculos[*](circulos D1F1E1a dentib. ego. -tiū ll.v(H). sentium G. cum dentiunt B. (Ar.ὥσπερ ὀδοντοφυοῦσαι.an ceu dentientium?)) dentibus praedomantes [*](praedomant J) ora[*](ora F2RdE2v. hora r. operam J. soporem Müller em. I p. 27) . oculi eorum hebetantur, qua maxime causa favos expetunt, ut convulneratum ab apibus os levet[*](lauet a. l//uet F1) sanguine[*](sanguinis R2S) gravedinem[*](grauidinem Fa) illam.[*](Sol. 26, 7. 27, 18. cfr. Pl. XI 132.) invalidissimum[*](ualidissimum F1R1a) urso caput, quod leoni firmissimum[*](firmissimum F2D. cfr. Sol. formi- DF1. forti- rov. de dictione cfr. § 199, de mendo IX 76) . ideo urgente vi praecipitaturi se ex aliqua rupe manibus cooperto[*](eo operto R(?)va. D) iaciuntur ac saepe in harena colapho[*](colafo F. conlapfo a. -pfi z) infracto exanimantur. cerebro veneficium inesse Hispaniae credunt occisorumque in spectaculis capita cremant testato, quoniam potum in ursinam rabiem agat[*](agant F1a). ingrediuntur et bipedes[*](in pedes F2. ////pedes F1) ; arhorem aversi derepunt[*](derepunt F2G. diripiunt E2zv. dere tune r).[*](Ar. VIII 5, 594b 15. 11. Ael. VI 9. Sol. 26, 7. 9. 10.— cfr. infra § 228. Sol. 26, 3.) tauros ex ore cornibusque eorum omnibus pedibus suspensi pondere fatigant. nec alteri animalium in maleficio stultitia sollertior. annalibus notatum est M. Pisone M. Messala[*](messallae F1. -ale a) cos. a. d. XIIII kal. Oct. Domitium Ahenobarbum aedilem curulem ursos Numidicos centum et totidem venatores Aethiopas in circo dedisse . miror adiectum Numidicos fuisse, cum in Africa ursum non gigni constet.[*]((3) Ar. VIII 17, 600b13. — (10) Herod. IV 192. Th. fr. 174, 8 Wim. Ar. VI 37 extr. Ael. XV 26 extr. cfr. Pl. X 186.) Conduntur hieme et Pontici mures[*](mures ll .v(S). -res hi C), dumtaxat[*](dumtaxat albi E2B. -at ali- bi F2v. -ata ibi r) albi, quorum palatum[*](palatus F1Ra) in gustu[*](gusto R) sagacissimum auctores quonam modo intellexerint miror. conduntur et Alpini, quibus magnitudo melium[*](media azva.G) est, sed hi pabulo ante in specus[*](specu a) convecto , cum[*](cum del. D) quidem[*](quidam F2Eava.S(D). cfr. CFW Müller p. 7 n. 1) narrant[*](narrent F2va.D) alternos[*](alternus F1R) marem ac feminam subrosae[*](subrosae (-se Ra) ll.(P)S. supra se v) conplexos[*](conplexos F2S. -xo rv) fascem[*](fasce va.S) herbae[*](herbe a. -berue F1) supinos, cauda mordicus adprehensa, invicem detrahi ad specum ideoque illo tempore detrito esse dorso. sunt his pares et in Aegypto similiterque resident[*](resident ll.zv(H)D. -ntes J. -dunt G(S)) in dunes et[*](et C. et in ll. v (S). an etiam velet in prioribus a item?) binis pedibus gradiuntur prioribusque ut manibus utuntur.
[*]((13) Ael. III 10. — (15) Ar. IX 6, 612b4. Mir. ausc. 8. Plut. SA 16, 971f. — (17) Ael. VI 54.) Praeparant hiemi et irenacei[*](erinacei dS. her- aov) cibos ac volutati supra iacentia[*](iacentia F2ov. latentia Ra. ////entia F1) poma adfixa spinis, unum amplius tenentes ore, [*](ifi (pro in) R. //// F1)portant in cavas arbores. iidem mutationem aquilonis in austrum condentes se in cubile praesagiunt. ubi vero sensere venantem, contracto ore[*](ore v. et (ex a) ore ll.oS) pedibusque ac[*](ad F1. a R. (an et?)) parte omni inferiore , qua raram et innocuam habent lanuginem[*](lanu- ginem F2E2v. ianag- DF1. imag- E1ad (F2ad marg.) ima///ag- R) , convolvuntur [*](confluunt G2) in formam pilae, ne quid conprehendi possit praeter aculeos.[*]((20–p. 125, 1) Th. fr. 175 Wim. Ael. IV 17.) in desperatione vero urinam in se[*](in se DFEaG2 (D). cfr. XXX 65. ex se R(?)ov(L)) reddunt tabificam , tergori suo spinisque[*](spinis o) noxiam, propter hoc se[*](fe F2E2ov. re r) capi
gnari. quam ob rem exinanita[*](exinanita F2E2v. -it///// F1. -itates (-atis E1) r) prius urina venari ars est, et tum praecipua dos tergori, alias corrupto, fragili, putribus spinis atque deciduis[*](de- cuis F1. -u his R), etiam si vivat subtractus fuga. ob id non nisi[*](insitum zva.G) in novissima spe maleficio eo perfunditur, quippe et ipsi odere[*](odore F) suum veneficium[*](benefitium FR), ita parcentes sibi terminumque supremum opperientes, ut ferme ante captivitas occupet. calidae postea[*](postea quae F1R. -aq; a) aquae adspersu resolvitur pila, adprehensusque pes alter[*](pede altero va. S) e posterioribus suspendiosa[*](suspen- dio ac fame necatur va. S) fame necat. aliter non est occidere et tergori parcere.ipsum animal non, ut remur[*](ut remur Ed2TH. ////remur F. utemur d1. uteremur r. uerentur (add. dicere) v) plerique, vitae hominum supervacuum est[*](eeF2in ras. va. H), si non sint illi aculei, frustra vellerum mollitia[*](mollitia ll. S. -tie G. -ties zv) in pecude mortalibus data[*](a a) : hac cute[*](cute Eav. acute R. -tae DF.de mendo cfr. § 125) expoliuntur vestes. magnum fraus et ibi lucrum[*](lacrum DF1 monopolio B. -liū ll. v) monopolio invenit, de nulla re crebrioribus senatus consultis nulloque non principe adito querimoniis provincialibus[*](prouincialibus v. promittial- (-tti tal- R2) Rd. permittial- DF. pernitial- Ea).[*](Mir. ausc. 146. Ael. IV 18. Sol. 27, 21.) Vrinae et[*](et ll.zv(S). et e B) duobus aliis animalibus ratio mira[*](mira est va.S) . leontophonon accipimus[*](accepimus va.C) vocari parvum nec aliubi[*](alibi RdSJ) nascens quam ubi leo gignitur, quo gustato tanta illa vis et[*](et ego coll. § 48. ut ll.v(Brot.). ac G. in Müller erm. I p. 27) ceteris quadripedum imperitans ilico[*](illico FRva.D) expiret. ergo corpus eius exustum[*](exustum ll. G2(S)D. adu- v(L)J) adspergunt aliis carnibus polentae[*](pulente Fa ) modo insidiantes ferae[*](fere a. ferae quae F2) necantque[*](necant. quae (que a)Fa) etiam cinere: tam contraria est pestis[*](pestis R(?)v. festis DFEa). haut[*](aut F1a) inmerito igitur odit leo visumque frangit et citra morsum exanimat; ille contra urinam spargit, prudens hanc
quoque leoni exitialem.[*](Th. fr. II 2, 8. fr. 175 Wim. Mir. ausc. 76. Ael. IV 17. Diosc. II 100. Ov. M XV 415. Isid. XII 2, 20. cfr. Pl. XXXVII 34. 52. XXVIII 122.) lyncum[*](lincum ao. lyncarum R2) umor ita redditus[*](redditus E2oR(?)v. -tis r. (an lyncum urina reddita?)), ubi gignuntur , glaciatur arescitve in gemmas[*](gemmis E1a similis FRSJ) carbunculis similes et igneo colore fulgentes, lyncurium[*](lyncurium v. -ngyrium F. -girium Rd. -rum a. lingurium o) vocatas atque[*](atque — 4 prodito om.o (de structure cfr. Müller stil. p. 37. 38)) ob id[*](id F2E2v. om. r)[*](Nolle o)sucino a plerisque[*](a plerisque E2v. at plerique r) ita generari prodito. novere hoc sciuntque lynces et invidentes urinam terra[*](terrei a1. -rrę a2) operiunt, eoque celerius solidatur illa.Alia sollertia in metu melibus[*](metu melibus F2ov. m&ū ////libus F1. -tū celibus (cael- R) r) : sufflatae[*](sufflacae R. -ata ozva.G) cutis[*](cutis DFG. -ti Ea. gutis R. cute ozva. G) distentu [*](distentu G. -ntus ll. -ntae ozv) ictus hominum et morsus canum arcent.
Provident[*](praeuident va.H) tempestatem et sciuri[*](fciufi Fa) obturatisque[*](obturatisque F2E2d2v. tur (tor F1) ad hisque DF1R. tur aditisq. a. tura////tisque E1. om.d1), qua spiraturus est ventus, cavernis ex alia parte aperiunt fores. de cetero ipsis villosior cauda pro tegumento est. ergo in hiemes aliis provisum pabulum, aliis pro cibo somnus.
[*](Ar. VIII 14, 599a 34 sq. — (16) ib. 16. Th. fr. 176 Wim.) Serpentium vipera sola terra dicitur condi, ceterae arborum aut saxorum cavis. et alias vel annua fame durant, algore modo dempto. omnia secessus tempore veneno orba dormiunt. simili modo et cocleae, illae quidem iterum et aestatibus, adhaerentes maxime saxis aut, etiam iniuria resupinatae[*](an potius auolsae resu- pinataeque?) avolsaeque, non tamen exeuntes[*](ut etiam ... exeant va.H) . in Baliaribus[*](balearibus F2ava.S) vero insulis cavaticae[*](insulis cauatice in- sule a) appellatae non prorepunt e[*](he (pro e) a. hae F2) cavis terrae — neque[*](non quae F1) herba vivunt —, sed uvae modo inter se cohaerent[*](in terrae cohęret F1.—rra choheret a). est et aliud genus minus vulgare adhaerente
operculo eiusdem testae[*](testes (om. se) F1Ra) se operiens. obrutae[*](obrutae v. -tall) terra semper hae[*](hae Dv. haec r) et circa maritimas tantum Alpes quondam effossae coepere iam erui et in Veliterno[*](ueliterno F2E2v (D). lit- rS). omnium tamen laudatissimae in Astypalaea insula.[*](Ar. V 33, 558a 16. VIII 28, 606b 5. Ael. XVI 41.) Lacertae, inimicissimum genus cocleis, negantur semenstrem vitam excedere. lacerti[*](lacerti ll.ov. an lacertae et 7 coloris?) Arabiae cubitales, in Indiae[*](India ova. G) vero Nyso[*](Nyso D. -sa v. niso, (-si F1o) ll) monte XXIIII in longitudinem[*](longitudine ova.H) pedum, colore fulvi[*](fului F2v. -uei r) aut punicei aut caerulei.
[*]((14) Plut. SA 13, 969d. Ael. VII 10 med. Tzetz. chil. IV hist. 131.) Ex his quoque animalibus, quae nobiscum degunt, multa sunt cognitu digna[*](cognitu digna F2E2oR(?)v. -iti dogna F1.—gma E1a), fidelissimumque ante omnia [*](omnia v. -nis DFR. -nes Eado) homini[*](homini F2E2ov. -nis r) canis[*](canes F1Raova.G) atque[*](et o) equus[*](aequis F1. equi ova.G. -uos a). pugnasse adversus latrones canem pro domino accepimus confectumque plagis a corpore non recessisse, volucres ac[*](et (pro ac) DR(?)ova.D) feras abigentem. ab alio in Epiro agnitum in conventu[*](in uentu F1a) percussorem domini laniatuque [*](laniatuque (-tūque F2) ll.v (H). -tu Verc.) et latratu coactum fateri scelus. Garamantum[*](Garamantum Ber. e Sol. -tem o. -tae E2. -ta r) regem canes CC ab exilio reduxere proeliati[*](proeliantes aozva. G) contra resistentes. propter bella Colophonii[*](Colophonii v. -nia F2. -nti d. -ponti R. -phanti r) ilemcque Castabalenses cohortes canum habuere.[*]((21) Ael. VI 25. — (p. 128, 1) Duris fr. 33 Mü. Ael. VI 25 extr. Plut. SA 14, 970c. Appian. Syr. 64.) hae primae[*](primū F1a.an prima? cfr. Sol.) dimicabant in acie numquam detrectantes[*](decertantes a); haec erant fidissima[*](fidelissima H Brot.) auxilia nec stipendiorum indiga. canes defendere Cimbris caesis domus[*](cimbros caesis dominis (ortum e domuus) Eava. G) eorum plaustris inpositas[*](inpositas F2G. -tos Ea. -tus F1R1.—tis R2v. -ti Bas.) . canis lasone Lycio interfecto cibum capere
noluit inediaque consumptus est. is[*](his Fa) vero, cui[*](cui v. qui ll) nomen Hyrcani reddit Duris[*](reddit duris E2d2S. -ituris r. -idit Duris G. -rides v) , accenso[*](assenso F2) regis Lysimachi rogo iniecit se flammae, similiterque Hieronis regis.[*](Philist. fr. 44 Mü. Ael. VI 62; VH I 13. — (5) Arrian. fr. 75 Mü. (ap. Tzetz. chil. III v. 965). — (9) Ael. VII 10. Plut. SA 13, 669c.) memorat et Pyrrhum , Gelonis tyranni canem, Philistus[*](phylistus F. philistis az); memoratur et Nicomedis Bithyniae regis, uxore eius Cosingi[*](cofingi E2. confi- F2. Confi- G. -fynge v. -fingu R. cofi- DE1 eo fi- r. cfr. Cosingas ap. Polyaen. VII 22) lacerata propter lasciviorem cum marito iocum. apud nos Vulcatium[*](uulgatium FR. -tū a) nobilem, qui Cascellium[*](Cafcellium (coni. Dal.) H. carc- ll. Ceselium v) ius civile docuit, asturcone[*](asturcone F2v. astufc- DF1R. atufc- Ea) e[*](e om.F1a) suburbano redeuntem , cum advesperavisset, canis a grassatore[*](crassatore F1Rava. C) defendit; item Caelium senatorem aegrum Placentiae ab armatis oppressum , nec prius ille vulneratus est quam cane interempto. [*]((13) Tac. A IV 68. 70. Dio LVIII 1, 3.) sed super omnia in nostro aevo actis p. R. testatum Appio Iunio et P. Silio cos., cum animadverteretur ex causa Neronis Germanici filii in Titium[*](in titium F2R(?) H. initium r. in Titum ov) Sabinum et servitia eius, unius ex his canem nec in carcere[*](carcerem ao) abigi potuisse nec[*](neq. F. necti a) a[*](a (pro in) va.S) corpore recessisse abiecti[*](abiectis oz. -to va.H), in[*](inde o) gradibus gemitoriis[*](Gemoniis B. om.o) maestos edentem ululatus magna populi Romani corona[*](corona circum- stante va. H) , ex qua cum[*](qua cum F2ov. -umque r) quidam ei cibum obiecisset[*](abiecisset F1a) , ad os defuncti tulisse. innatavit[*](innutauit DF1) idem, cadavere[*](cadauer R2H Brot.S. om.ova. G. an cada- ueri?) in Tiberim[*](tiberi (om. in) a) abiecto[*](iniecto a. abiecti H Brot. cadauere abiecto va.G) , sustentare[*](sustentare ov. -ri ll) conatus, effusa multitudine ad spectandam[*](spectandum C errore) animalis fidem.[*](Col. VII 12, 1. Cic. ND II 158. Sol. 15, 11.)[*]((3) Hom. ξ 31. Plut. SA 15. Antig. Car. 24 (28).) Soli dominum novere et ignotum quoque[*](quoque om.a), si repente
veniat, intellegunt; soli nomina sua, soli vocem domesticam agnoscunt. itinera quamvis longa meminere, nec ulli praeter hominem memoria maior. impetus eorum[*](eorum om.o) et saevitia mitigatur ab homine considente[*](considente ov. consed- ll) humi.[*](Xenoph. cyneg. 3, 4 sq. Lucan. IV 442. Grat. cyneg. 237.) plurima alia in iis cotidie [*](quoque (pro cotidie) G2errore) vita invenit, sed in venatu[*](uenatus FR) sollertia et sagacitas[*](sagittas F1R) praecipua est. scrutatur vestigia atque persequitur, comitantem ad feram inquisitorem loro trahens, qua visa quam[*](qua uisa quam G. quamuis aquam ll.zv) silens[*](siliens se F2. transiliens se zva.G) et occulte, set[*](occulta set TS. -tasset F1Razv. -tasse F2d. -ta G) quam significans[*](significasse R2) demonstratio est cauda primum , deinde rostro! ergo etiam senecta fessos caecosque ac debiles sinu ferunt, ventos et odorem captantes protendentesque rostra[*](prodentesque rostro (om. ad) va.S) ad cubilia.[*](Ar. VIII 28 extr. Ael. VIII 1. Diod. XII 92, 1. Grat. cyneg. 161. Sol. 15, 11. — (18) Phaedr. fab. 27 (25), 3. Ael. VI 53; VH I 4. Sol. 15, 12.) E tigribus eos Indi volunt concipi et ob[*](ob Ead2v. os r) id in silvis coitus tempore alligant feminas. primo et secundo fetu nimis feroces putant gigni, tertio demum educant. hoc idem e lupis Galli, quorum greges suum[*](greges suū F2d2v. gressuū (-ssu F1) r) quisque ductorem e canibus et ducem habent. ilium in venatu comitantur, illi pa- [*](uncos ego posui. (inFhaec verba intervallo discreta sunt a reliquis))rent; namque inter se exercent etiam magisteria[*](misteria F1).[*](: Sol. 15, 7. cfr. Strabo XV 700. Diod. XVII 92. Plut. SA 15, 970. Ael. VIII 1.) — (Certum est iuxta Nilum amnem currentes lambere, ne crocodilorum aviditati[*](auiditate Ra. -atae F1) occasionem praebeant) — Indiam petenti Alexandro Magno rex Albaniae dono dederat inusitatae[*](an inuisitatae? cfr. X 84) magnitudinis unum, cuius specie delectatus iussit ursos, mox apros et deinde dammas[*](dammas a. damas rv. cfr. § 214. XI 124) emitti, conteinptim[*](contemptim E2TzG2. cfi. § 50. -pti DF1. -pnenti E1a. -ptu F2R(?)v(L)) inmobili
iacente[*](iacenti az [eo qua G2 (H). eoque Ea. eo (e // F1) quo r. eaque v(L)) eo, qua segnitia[*](secnitia F1R1. segnitie va.S) tanti corporis offensus imperator generosi spiritus interemi[*](interaemi F1. -rimi rv) eum iussit. nuntiavit hoc fama regi. itaque alterum mittens addidit mandata, ne in parvis experiri vellet, sed in leone elephantove[*](elephantosue F1dR): duos sibi fuisse, hoc interempto praeterea nullum fore. nec distulit Alexander leonemque fractum protinus vidit. postea elephantum iussit induci, haut[*](aut F1) alio magis spectaculo laetatus. horrentibus quippe villis per totum corpus ingenti[*](ingenti d(?)v(J). urge- Ea. urgue- rS) primum latratu intonuit , mox[*](moxque Rd(?)H) ingruit[*](ingruit G. cfr. § 54. inceruit DF1R1. increuit F2dH(J). inhorruit R2S. in ceruicē Eazv(D)) adsultans contraque membra[*](beluam (pro membra) F2E2Sol.va.J(D)) exurgens[*](ex- urguens F) hinc et illinc[*](illic F1a. ille R1) artifici dimicatione, qua[*](quā F2) maxime opus esset, infestans atque evitans, donec adsidua rotatum[*](rotatū v. -tu E1a. -ta r. -tā H(D)) vertigine adflixit, ad casum eius tellure concussa.[*]((13–15) Ar. V 14, 545b 3. 9. VI 20, 574a 23.) Canum generi bis[*](generi bis H. -ribus ll.v) anno[*](annui va. H) partus. iusta[*](iuffa F1a) ad pariendum annua aetas. gerunt uterum[*](utero dTz. in ut- va. G) sexagenis diebus. gignunt caecos et, quo largiore aluntur lacte, eo tardiorem visum 15 accipiunt, non tamen umnquam[*](ultro umquam a) ultra XXI[*](XX R. uicesimo uno a) diem[*](die a) nec ante septimum. quidam tradunt, si unus gignatur, nono[*](nona F1) die cernere , si gemini, decumo itemque[*](itemque (coni. S)J. ide- ll. v) in[*](in om.Rda. in — totidemque om.F1. to- tidem (coni. S)J. -mque ll. -mque esse v) singulos adici totidem tarditatis ad lucem dies, et ab ea quae sit femina ex primipara genita Faunos[*](faunos F2G. flunos DF1d. fluuos R. clunos Eaz. citius v) cerni. optimus[*](optumus F1S. -mos F2) in fetu qui novissimus[*](nouissimus (-mos F2) ll.zv(H). -me C) cernere incipit aut quem primum fert in cubile feta.
[*](cfr. Pl. VII 64. XXIX 98. Cels. V 27, 2. (aliter Ar. VIII 22 init.) - cfr. Pl. XXV 17.) Rabies canum sirio[*](syrio F. syro a) ardente homini pestifera, ut diximus, ita morsis letali[*](letale F2) aquae metu. quapropter obviam[*](2,107) itur per XXX eos dies, gallinaceo[*](callinaceo FR) maxime fimo inmixto canum cibis aut, si praevenerit[*](puenerit F1a) morbus, veratro.
a morsu [*](ad morsum zva. G2) vero unicum remedium, oraculo quodam nuper repertum, radix silvestris rosae, quae cynorrhoda[*](cynorhoda (-roda a) DFEav(S). -dos G2. hocynorda R. niginorhoda F2superscr.) appellatur.[*](Col. VII 12, 14. — (10) cfr. Obseq. 103.) Columella auctor est, si XL die quam sit natus castretur morsu cauda summusque eius articulus auferatur[*](auferatur F2E2cum ras. v. -efatyr r) spinae[*](spinae ego e Col is equi (aequi F1) ll (ortum ex ispi[ne]). insequi S. se- qui D. sequenti v) nervo[*](neruo E2v. -u/// E1 -uū F2S. -uā r) exempto, nec caudam crescere nec canes rabidos fieri. canem locutum in prodigiis, quod equidem adnotaverim[*](ad- notauerim F2E2v. adnoue- r), accepimus et serpentem latrasse, cum pulsus Tarquinius[*](Tarquinius (sed post regno) v. om. ll) est regno.
[*](Strabo XV 698 extr. Diod. XVII 76, 6. 95, 5. Plut. Alex. 6. 61; SA 14 extr. Gell. V 2. Curt. VI 5, 18. IX 3, 23. Sol. 45, 8. 9.) Eidem Alexandro et equi magna raritas contigit . Bucephalan[*](bucephalan ll.v(S). -lon C) eum vocarunt sive ab aspectu torvo sive ab insigni taurini capitis armo inpressi[*](inpraessi/// F. -ressit d. -resso R2e corr.). XIII[*](XIII (Budaeus)H. XVI ll.v(D)) talentis ferunt ex Philonici Pharsalii grege emptum, etiam tum puero capto eius decore. neminem hic alium quam Alexandrum regio instratu[*](instratus va.S) ornatus[*](ornatus F2R2S. -atu d(?)v. -at r) recepit[*](recipit F1R1a) in sedem, alias[*](aliosva.S) passim recipiens[*](reiciens va. H). idem in proeliis memoratae cuiusdam perhibetur operae, Thebarum[*](thebearum F2. et thebar- a) oppugnatione vulneratus in alium transire Alexandrum non passus, multa praeterea eiusdem modi, propter quae rex defuncto ei duxit exequias urbemque tumulo circumdedit
nomine eius.[*](Suet. Iul. 61. Sol. 45, 10. 11: — Iuba fr. 22 Mü. (cfr. Hygin. fab. 243).) nec Caesaris dictatoris quemquam alium recepisse dorso[*](dorso recepisse pal. Chat.) equus traditur, idemque similes humanis [*](humanis F2R2pal. Chat. G2(D). hominis rzv(S)) pedes priores habuisse, hac effigie locatus ante Veneris Genetricis[*](genitricis ava.S) aedem. fecit et Divus Augustus equo tumulum, de quo Germanici Caesaris carmen est. Agrigenti conplurium [*](conplurimum F1a) equorum tumuli pyramides[*](pyramidas RdSJ. cfr. XXXVI 87) habent. equum adamatum a Samiramide usque in[*](in ll.zBrot. ad v(J)) coitum Iuba auctor est.[*](Sol. 45, 11. — (11) Ar. IX 47 extr. Ael. IV 7. Antig. Car. 54 (59).— (12) Varro II 7, 9.) Scythici quidem equitatus equorum[*](Scythae ... et equorum va.H) gloria strepunt[*](s// repunt F1. se rep- ad. screp- R2(?)) : occiso[*](occiso denique ze Sol. -que ipsorum va.H) regulo ex provocatione dimicante[*](dimicantē F2zD) hostem[*](hostem om.z) , cum[*](cum ll. D. cum uictor R(?)v e Sol.) ad spoliandum venisset, ab equo eius ictibus morsuque confectum; alium detracto oculorum operimento et cognito cum matre coitu petiisse praerupta atque exanimatum. aequa[*](aequa DFRE1S. equa a1. qua a2dT. aequa (equa D) eadem E2D. equam (-ae G2) eadem zv) ex causa in Reatino agro laceratum[*](laceratamque z.—tumque va.G) prorigam[*](prorigam ll. G coll. Varr. quadri- z. pariter auri- v) invenimus[*](inueniamus F1a) . namque et[*](ex F1a) cognationum intellectus his[*](in iis va. S) est, atque[*](itaque va.H) in grege prioris anni[*](amni F1a) sororem[*](soror est a. -re va. S) libentius etiam quam matrem[*](matrē F2S. -re rv) equa comitatur.[*](Athen. XII 520c. — Sol. 45, 13.) docilitas tanta est, ut universus Sybaritani exercitus equitatus ad symphoniae cantum saltatione quadam moveri solitus inveniatur . iidem praesagiunt pugnam et amissos lugent dominos : lacrimas[*](lacrimasque E2va.S(D)) interdum desiderio fundunt. interfecto Nicomede rege equus eius inedia vitam finivit.[*](Phylarch. fr. 31 Mü. Ael. VI 44. Sol. 45, 13.) PRhylarchus[*](Philist. fr 48 Mü. Cic. div. I 79. Ael. VH XII 46. pylarcus F. -rius R. Pydarcus a. Philarchus va. H) refert Centaretum[*](centariom a. -aretrium va.C) e Galatis, in proelio occiso Antiocho, potitum equo eius conscendisse ovantem, at ilium indignatione accensum domitis[*](demptis a3superscr. (coni. J)) frenis, ne regi posset[*](possit Fa), praecipitem in abrupta isse[*](isse F2d2Eav. ee r) exanimatumque una. Philistus a Dionysio relictum in caeno haerentem, ut se evellisset[*](se euellisset EaD. sese ue- (eue- v) Rv. se ue- F2. se uellis sed DF1), secutum vestigia domini examine apium[*](aptum F1a. apum va.S) iubae[*](iuba F2) inhaerente, eoque[*](eoque F2E2v(D). eo qui (que dTS) in rS) ostento tyrannidem[*](tyrannide ad. -idae F1. -ice R) a Dionysio occupatam[*](occupatū RE1a).[*](dist. Brot.)[*](Sol. 45, 14.) Ingenia eorum inenarrabilia. iaculantes[*](ioculantes F2) obsequia[*](ob- sequio va. Brot.) experiuntur difficiles conatus corpore ipso nisuque[*](nisoque F1R1) iuvantium[*](iuuantium coni. H. inuita- ll. v); item[*](item ego. iam (tam a) ll. v. etiam U) tela[*](tala F1. talia a) humi collecta equiti porrigunt. nam in circo ad currus iuncti non dubie intellectum adhortationis et gloriae fatentur. Claudi Caesaris saecularium ludorum circensibus, excusso in carceribus auriga albati[*](albati (sc. coloris) ego. -ati equo F2E2D. -at hi equi R2. aluat hic quo r. albatis J. -to H. -ti equi v) Corace[*](caracae F1. pal- mam va.H) , occupavere primatum [*](prima, tum H), optinuere opponentes, effundentes omniaque contra aemulos[*](omnia quae ... aemulos (om. quae) va.H) , quae debuissent peritissimo[*](per////ssimo F1. percussi modo a) auriga insistente, facientes , cum[*](an et cum?) puderet hominum artes[*](artē F2H brot.(D)) ab equis vinci, peracto legitimo cursu[*](legitim occursu F1. legü cursu a) ad cretam[*](metam va.H) stetere.[*](Sol. 45, 15. Plut. Val. Popl. 13 extr. Fest. p. 274b 9 sq.) maius[*](maius — 18 cucurrisse om.R1) augurium apud priscos plebeis[*](ple- beios R2. pleueis F1) circensibus excusso[*](excurfo F) auriga ita, ut si[*](si E(?)v(J). om. rS) staret[*](stare (om. in— cucurrisse) F1E1a), in Capitolium cucurrisse equos aedemque[*](aedemque (B)H. sed- F2E2v. id- r) ter lustrasse; maximum vero eodem pervenisse a Veis[*](a Veis Ber. ab eis F2d2R2. ab Veis B. habens E2. -nis v. a se is r) cum palma et corona
, effuso[*](offenso R2) Ratumenna[*](Ratumena va.S) qui ibi vicerat, unde postea nomen portae est.[*]((5) Ar. VI 22, 576a 28. Sol. 45, 16. — Verg. G III 72 sq. — (11) Col. VI 29, 4.) Sarmatae longinquo[*](longinqua itinera va.S)itineri[*](itineri ego. acturi ll. v) inedia pridie praeparant eos, potum exiguum[*](tantum exiguum R2E2D. exiguum tantum va. H) inpertientes[*](inpertiens R1. -inentes F1a), atque ita per centena milia et quinquaginta continuo cursu euntibus[*](exeuntibus a) insident.Vivunt annis quidam quinquagenis, feminae[*](feminae v. -na// a. -nar) minore spatio; eaedem[*](eadem F2dT) quinquennio finem crescendi capiunt[*](capiunt R2E2v. -pit F2da. -pud F1. -put r), mares anno addito. forma[*](foma F1. femina a. formas F2 qualis aS) equorum, quales maxime legi[*](laegio poftea F1) oporteat, pulcherrime quidem Vergilio[*](uirgilio Rava.S) vate[*](uale F1a1. an uati?) absoluta est; sed et nos diximus in libro de iaculatione equestri condito, et tere inter omnes constare video. diversa autem circo[*](idcirco a) ratio quaeritur. itaque cum bimi in alio subiungantur[*](subiungantur D1adTzS. sub- iug- D2F1RE1. subig- F2E2v (D)) imperio, non ante quinquennes[*](quinquennes r.—nnis ll.S) ibi certamen accipit[*](accepit RS. accipiunt va.G).
[*](Ar. VI 22 init. — Varro II 7, 7. 8. Col. VI 27, 3. 28, 1. Ar. V 14, 545b 10. VI 22, 576b 25. Sol. 45, 16.) Partum in eo genere undenis mensibus ferunt, duodecimo gignunt. coitus verno aequinoctio bimo utrimque [*](utrimque F2E2v (D). -ique rS. cfr. § 68. 187) vulgaris, sed a trimatu[*](trimato FRa1) firmior partus. generat mas ad annos XXXIII, utpote[*](ut pute ll. (D?)) cum a circo[*](iccirco F2superscr. cfr. Welzh. p. 68) post vicesimum[*](uicesimum pri- mum a) annum mittantur ad subolem[*](sobolē ava.S) . Opunte[*](opunte F1dTH. opante R1. sponte E1a. ut pute D(?). ut pote F2E2. reparandam R2v) et ad XL[*](ad XL — 19 animalium om.R1. cfr. n. luc. p. 74 n. 31) durasse tradunt adiutum modo in attollenda priore parte corporis.[*](Varro II 7, 11. Col. VI 27, 13. 9.)[*]((2) Ar. VI 18, 572b7. Ael. XI 18. Sol 45, 16. — Ar. 14, 545b 13. 20. Sol. ib.) sed ad generandum[*](ad generandum F2R2e corr. v. angentes anguū (agunt dT) FadT p. 135, 1 per interualla va.S) paucis animalium minor fertilitas. qua de causa
intervalla admissurae dantur, nec tarmen[*](tamen non lessen ann. philol. 1859 p. 75 e Col.) quindecim initus eiusdem anni valet tolerare. equarum libido extinguitur iuba tonsa[*](tonsa F2E2av(J). -sis R2 (e Sol.) S. tons DF1. tonis R1. tona E1). gignunt annis omnibus ad quadragesimum. vixisse equum[*](quum F1. cum a equam P ex Ar.) LXXV annos[*](annis dva. G) proditur.[*](Ar. VI 22, 576a 24. IX 4, 611a 12. Col. VI 27, 13. — Ar. ib. 577 a 8. VIII 24, 605a 2. Th. fr. 175 Wim. Ael. XIV 18. III 17. Antig. Car. 20 (24). Verg. G III 280. Col. VI 27, 3. Sol. 45, 17. cfr. Pl. XXVIII 180. 181. (10) Ar. IX 4, 611a 9. Ael. III 8. — (12) Sol. 45, 18.) in hoc genere gravida [*](grauide F1a) stans parit praeterque[*](par& F1) ceteras fetum[*](fetus ad. fo&u F1) diligit. et[*](et (om.a) sane ll.v. (loc. corr. an c???stat?)) sane equis amoris innasci[*](innasci F2v (J). et nasci r. ena- S) veneficium[*](bene- ficium F1R), hippomanes appellatum, in fronte, caricae magnitudine, colore nigro, quod statim edito partu devorat feta[*](faet/// F1. fetu a. -tus d) aut[*](ante (pro aut) R2) partum ad ubera non admittit. si quis praereptum habeat, olfactu[*](olfactu v. -tū ll) in rabiem id genus agitur. amissa[*](admissa F1a) parentein grege armenti reliquae fetae educant orbum . terram attingere ore triduo[*](or////duo F1. or&bi- duo R1. biduo a) proximo quam sit genitus negant posse. quo quis acrior, in bibendo nares[*](nares ll. profundius nares R(?) Sol.v. de dictione cfr. IX 184. XXXIII 59) mergit. Scythae per bella feminis uti malunt, quoniam urinam cursu non inpedito reddant.[*](Varro II 1, 19. Col. VI 27, 7. Iustin. XLIV 3, 1. Sol. 23, 7. 45, 18. cfr. Pl. IV 116.)[*]((1) cfr. Sen. ep. 87, 10. Martial. XIV 199. Nonius p. 17, 35 M. — (5) Ar. VIII 24, 604b 26. 16.) Constat[*](constant F1Ra) in Lusitania circa Olisiponem oppidum et Tagum amnem equas favonio flante obversas[*](ad- uersas F2. -sus F1dT) animalem concipere spiritum, idque partum fieri et gigni pernicissimum ita, sed triennium vitae[*](uitae om.a) non excedere. in eadem Hispania[*](spania FR) Gallaica[*](Gal- laica G. -lliaica DF1R1a. -cia F2. -llica R2E. -lleca v) gens est et[*](est et F2E2R(?)v(H). est r. et B(D)) Asturica[*](asturic R1. -ra va.G) ; equini generis his sunt[*](his sunt ego (et dist.). hi (hii F) sunt ll. v(H). del. B) quos
tieldones[*](tieldones DF1RE. thiel- adTv. celd- F2D) vocamus; minore forma appellatos[*](appellatus F1Ra) asturcones gignunt [*](gignunt incurso quibus F2), quibus non vulgaris in cursu gradus, sed mollis alterno[*](alterna F2) crurum explicatu[*](explicatū F1a. -cat F2) glomeratio, unde equis tolutim carpere[*](carpere E2v. cap- rzJ) incursum[*](incursū EaJ. -su rz. -sus v. (in cursu B)) traditur[*](traditur d(?)v. -tum ll) arte.Equo fere qui homini morbi, praeterque vesicae conversio , sicut omnibus in genere veterino.
[*](Varro III 2, 7. (II 8, 3). — (9. 10) ib. II 6, 5. Col. VII 1, 2. Pl. XVII 41. - Col. II 37, 4. — (11) Varro II 1, 14. 6, 2. — (12) Herod. IV 28. Ar. VIII 25 extr.; G II 8, 748a 22. Strabo VII 307. — (14) Varro II 6, 4.)