Naturalis Historia

[*]((6–8) Sol. 2, 35.) Sed in Italia quoque creditur luporum visus esse noxius vocemque homini[*](hominis priores quē o), quem priores contemplentur, adimere ad praesens. inertes hos parvosque Africa et Aegyptus gignunt, asperos trucesque frigidior plaga. homines in lupos verti rursusque[*](uersusque a. -sos- que a3. rursumque va. S) restitui[*](resistis ui F1. -stit ui F2) sibi falsum esse confidenter existimare debemus aut credere omnia quae fabulosa tot saeculis conperimus. unde tamen ista vulgo infixa sit[*](sit v. sunt ll) fama in tantum, ut[*](ut in F2v. ut r) in maledictis versipelles habeat, indicabitur .[*](Euanthes: Neanthes fr. 34 Mü. cfr. Paus. VIII 2, 6. Varro ap. Aug. CD XVIII 17.) Euanthes, inter auctores Graeciae non spretus[*](spraetus F2. prae- F1R), scribit[*](scribit .. tradere ego. tradit. scribere ll.v)[*](et F1a) Arcadas tradere ex gente Anthi[*](anthi F2H. anti r. -taei v) cuiusdam sorte familiae lectum ad stagnum quoddam regionis eius duci vestituque in quercu suspenso tranare[*](transnatare dTH (item 20)) atque abire in deserta transfigurarique in lupum et cum ceteris eiusdem generis congregari per annos VIIII. quo in[*](in om.a) tempore si homine se abstinuerit, reverti ad idem stagnum et, cum tranaverit, effigiem recipere[*](reperire E1. recuperare zS. recip-J), ad pristinum liabitum addito novem annorum senio. id[*](id ll. G. addit v) quoque adicit[*](adicit ego. fabius ll. v (ortum e corrupto EAbIUT). fabulo- sius (Pellicerius) D. falsius coni. H) , eandem recipere[*](reciperare F1R1D. recup- R2) vestem.

mirum est quo procedat Graeca credulitas nullum tam inpudens mendacium est, ut teste careat[*](careat F2E2z(R?)v. cariat E1. -ia r) . item[*](Itē F2D. it DEaJ. ///// F1R. itaque v) Apollas[*](Apollas Kalkmann Pausan. p. 105. acopas (//co F) ll. (apoca index). Agriopas G. Copas v. Scopas (coni. J)D) , qui Olympionicas[*](olympiacas a) scripsit, narrat Demaenetum Parrhasium in sacrificio, quod Arcades lovi Lycaeo[*](liceo F2. -cheo F1Ra) humana etiamtum hostia faciebant[*](faciebat F1Ra), immolati pueri exta degustasse et inlupum se convertisse, eundem X[*](X (decem a) annos F1a) anno restitutum athleticae[*](atheletice a. athaelaeti- cae F1)se exercuisse[*](se exercuisse ego ex August. restituisset ll. restitisse zv. certasse G) in pugilatu[*](pugillatu FR. -tū a) victoremque[*](uictoremque G. -que uictoria ll.zv) Olympia[*](olympica z) reversum.[*](Sol. 2, 36. Ar. VI 35, 580a 15. VIII 5, 594a 26. Ael. IV 4. Antig Car. 50 (55).) quin et caudae huius animalis creditur vulgo inesse amatorium virus exiguo in villo eumque, cum capiatur, abici nec idem pollere nisi viventi dereptum[*](dereptum F1RS. dir- rv(J)). dies, quibus coeat, toto anno non amplius duodecim. eundem in fame vesci terra[*](terrae F1. an terra ē? dist. ego) inter auguria ; ad dexteram commeantium praeciso itinere si pleno id ore fecerit, nullum ominum[*](ominum B (Brot.). hom- (-nē a) ll. omnium v(L)D. omnino (P)G2) praestantius.[*](Sol. 2, 37.— § 85: (20) Nic. ther. 258. Ael. I 57 init. Sol. 27, 28.) sunt in eo genere qui[*](qualē e F2v. -le r. -les in d) cervari vocantur, qualem e Gallia in Pompei Magni harena spectatum[*](spectata tum a. -ccata tum R. -ccato dū F1) diximus. huic quamvis in fame[*](70) mandenti[*](mandentis F1a respexero F1. -xit va.H), si respexerit, oblivionem cibi subrepere[*](surri- pere L errore) aiunt digressumque quaerere[*](quae fere R1. -rae F1. fere a) aliud.

[*]((2. 5) Schol. Nic. ther. 372. 491. Lucan. IX 720. 823. Ael. IX 23. VI 18. Sol. 27, 29. 30.) Quod ad serpentes[*](ser- pentis FS) attinet, vulgatum est colorem eius plerasque terrae[*](terras aova. G2) habere, in qua[*](quas va.G2) occultentur. innumera esse genera. cerastis[*](cerasti R1. -tes R2do) corpore eminere[*](imminere o) cornicula saepe

quadrigemina, quorum motu, reliquo corpore occulto[*](occultato R(?)ov. at cfr. IX 145. X 108), sollicitent ad se aves. geminum caput[*](caput E2ov. capitū r) amphisbaenae, hoc est et[*](et (om. G ad caput et ad caudam ova. H. del. U 143) a cauda, tamquam parum esset uno ore fundi venenum. aliis squamas[*](squamas F2av(J). -mam E2ozS. squam R2. quamam E1. quam r) esse, aliis pictures, omnibus exitiale virus. iaculum ex arborum ramis vibrari, nec pedibus tantum pavendas[*](pauendas F2ozv(H). cau- G. pauendi R2d. -da r) serpentes[*](serpens a) , sed ut missile[*](ut missile ego. et missili ll. ov. et similes Müller em. I p. 25. cfr. XXVIII 33 et VIII 90. IX 20) volare tormento. colla aspidum intumescere, nullo ictus[*](ictu/// RS) remedio praeterquam si confestim partes contactae amputentur.[*](Ar. VIII 29, 607a 22. Nic. ther. 179. Ael. II 5 init. I 54. VI 38.— (9) Sol. 27, 34.) unus huic tam pestifero animali[*](animalis F1Ra) sensus vel potius affectus est: coniugia[*](coniuga F2va.H) ferme vagantur, nec nisi cum[*](cum compari (-re v) ozva.H) pari vita est. itaque alterutra interempta incredibilis ultionis alteri cura: persequitur[*](perfequitur F2aov(D). Ferręqui- tur DF1. fe/////qu- R. fequ- rS) interfectorem unumque eum in quantolibet[*](quantumlibet F1a. -tulibet R1. -tilibet R2. -talibet o) populi agmine notitia quadam intestat, perrumpit[*](perrumpi F1R) omnes difficultates, permeat[*](permaneat R) spatia[*](an spatia oia (omnia)?) nec nisi amnibus arcetur aut praeceleri fuga.

[*](Sol. 27, 35.) Non est fateri rerum natura largius mala an remedia genuerit. iam primum hebetes[*](habetes F1) oculos huic malo dedit, eosque non[*](non om.a) in fionte adversos[*](ad- uersos a. -so rS. om.o. aut (om. G) ex aduerso v. aduersa ut J. -sa quo D) cernere[*](cernere v. -ret ll.J. om.o.cfr. § 203 (iacere .. ad- uersas)), sed in temporibus— itaque[*](ita va. G) excitatur saepius[*](saepius L. sed saepius (sepius Rao. sepe///ius E1) ll.ozv. pede saep- H. strepitu saep- (coni. S)D. de mendo cfi. § 52 (sedaeuum). an celerius? (cfr. Sol. citius)) auditu[*](auditu ozv. om. ll. H. cfr. Sol.) quam visu —,

deinde

internecivum[*](interneciuu F2v(D). -ne cibū F1da. -necinum R(?)G) bellum cum ichneumone.[*](Ar. IX 6, 612a 15. Strabo XVII 812. Ael. III 22. Antig. Car. 32 (38). Plut. SA 10, 966d.) notum est animal hac gloria maxime, in eadem natum Aegypto. mergit se limo saepius siccatque sole, mox ubi pluribus[*](plurimis o) eodem modo se coriis[*](coriis F2Eov. cophis r) loricavit[*](lorica ut F1a1) , in dimicationem[*](di- micatione o) pergit. in ea caudam[*](cauda F1a. -da se oz) attollens ictus inritos aversus excipit, donec obliquo capite speculatus invadat in fauces. nec hoc contentus aliud baud mitius debellat animal.

[*](Herod. II 68. Ar. 111 10, 502b 35. I 11, 492b 24. III 7, 516a 24. V 33, 558a 23. 18. Diod. I 35, 2. 3. Antig. Car. 91 (98). Plut SA 34; de Iside 75. Ael. XVII 6. V 52. IX 58. Ar. II 10, 503a 8 sq. Amm. Marc. XXII 15, 16. Sol. 32, 22–24.)

Crocodilum[*](crocodillum ll.o(passim)) habet Nilus, quadripes[*](quadripedis F1. -rupes R2ova.S) malum et terra pariter ac flumine infestum. unum hoc animal terrestre linguae usu caret, unum superiore mobili maxilla inprimit morsum, alias terribile[*](terribile ll.ov. -lem H (tacite)) pectinatim stipante[*](stippuntes se F1) se dentium serie. magnitudine excedit plerumque duodeviginti cubita. parit ova quanta[*](q////ansares F1. qua transare// R1. quae trans arenas R2) anseres, eaque extra eum locum semper incubat praedivinatione quadam, ad quem summo auctu[*](actu aoz) eo[*](eodem o) anno egressurus[*](aegessurus F1R1. access-G2 minori ova. G2) est Nilus. nec aliud animal ex minore origine in maiorem crescit magnitudinem. et unguibus autem[*](autem ll.oS. hic v) armatus est[*](est om.o), contra omnes ictus cute invicta. dies in terra agit, noctes in aqua, teporis[*](tēporis Rdazva.B) utrumque ratione.[*](Herod. II 68. Ar. IX 6, 612a 20. Mir. ausc. 7. Antig. Car. 33 (39). Strabo XVII 812. Plut. SA 31. Ael. III 11. VIII 25. Sol. 32, 25. Amm. Marc. XXII 15, 19.) hunc[*](hunc ov. hanc ll) saturum cibo piscium et semper esculento ore in litore somno datum[*](datur o) parva avis, quae[*](qui o) trochilos ibi vocatur, rex avium in Italia, invitat ad hiandum[*](hiandum F2ov.—ntum r) pabuli sui gratia, os primum

eius adsultim[*](adsultim F2v. -tū R1dE1a. ad saltū (-lutū F1) roz) repurgans[*](re- pugnans ao), mox dentes et intus fauces quoque ad hanc scabendi dulcedinem[*](dulcedinem ov. -ne ll) quam maxime hiantes, in qua voluptate somno pressum conspicatus ichneumon, per easdem fauces ut telum aliquod inmissus[*](inmississe rodit F1. -ssis ero- a. -ssum ero- dTozva. C) , erodit alvum[*](aluū F2E2oR(?)v. -no r).

[*](init.: Sol. 32, 29. cfr. Pl. XXVIII 119.) Similis crocodilo, sed minor etiam ichneumone, est in Nilo natus scincos[*](scincos F2ov. ci- r), contra venena praecipuus[*](praecipauū (-uus a1o) anticlotum (-tus o)a,va. G) antidotis , item[*](item ad v. idem (item R?) & ll)ad inflammandam virorum venerem.

Verum in crocodilo[*](corcodrillo a (item § 96)) maior[*](maior erat F2ov. -ore fat F1a. -oref ad R1. -or est R2) erat pestis quam ut uno esset eius hoste[*](hoste F2R2ov. -tes FiR1. -tis ad) natura contenta. itaque et delphini inmeantes Nilo, quorum dorso[*](sordo F1R1. dorsa F2) tamquam[*](tan////ā F1. tamanā R. -nū d) ad hunc usum cultellata inest pinna[*](penna aova.G. spina R2H. cfr. Sen. et infra 17. XXXII 13) , abigentes eos praedam[*](praedā ll.oJ. -dae F2D. -da v) ac velut in suo tantum amne regnantes, alioqui[*](alioqui F2H. -uin rov(S)) inpares viribus ipsi, astu interimunt[*](interimunt F2E2in ras.ov. inter moto r). callent enim in hoc cuncta animalia sciuntque non sua modo commoda, verum et hostium adversa, norunt sua tela, norunt occasiones partesque dissidentium inbelles[*](inbelles v. -IIis ll.oS) . in[*](in b&re F1. in ///// R1) ventre mollis est tenuisque cutis crocodilo: ideo se ut territi mergunt delphini subeuntesque alvum illa secant spina.[*]((9) Sol. 32, 26. (cfr. 12,4.) 27. Sen. NQ IV 2, 13–15.. Strabo XVII 824. 814. Ael. X 24.) quin et gens[*](genus a) hominum est huic beluae adversa[*](aduersa ē BdT. -sa/// F) in ipso Nilo, a Tentyri[*](a Tentyri S. at (ad R) in tyri (-ro Ea) ll. et in tira o. et a ten- tyra z. Tentyritae ab B. Nitria ab v) insula, in qua habitat[*](habitant (del. apellata) F2), appellata. mensura eorum parva, sed praesentia[*](praescientia F2) animi[*](animi F2E2 (Sen.)v. homini R. -num roz) in hoc tantum usu mira. terribilis haec

contra fugaces[*](fugientes SJ errore) belua est, fugax contra sequentes[*](sequentes (coni. Dal.) S. inseq- v. serpentes (-tis F1R2) ll.oz. resistentes Sol.).[*]((7) Sol. 32, 28. Antig. Car. 16 (19).) sed adversum ire soli hi audent, quin[*](quin ozv. qui ll. J) et[*](etiam va.S) flumini innatant dorsoque equitantium modo inpositi hiantibus resupino capite ad morsum addita in os clava, a[*](a (ad R) ll.ozS. om. v) dextra ac laeva tenentes extrema eius utrimque, ut[*](ut (pro ac) F1. a oz) frenis in terram agunt captivos ac voce etiam sola territos cogunt evomere[*](euomere F2E2ov. -mef r) recentia[*](regentia F1R1a) corpora ad sepulturam . itaque uni[*](uni ei F2E2oG. unici r. ei uni v) ei insulae crocodili[*](crocodilli F2o. -dil/// F1. -dillo Rda) non adnant[*](adnant F2S. adnatant E2ov. ///nant F1. donant DRE1. domant ad) olfactu-[*](olfactuque F2E2ov. fac- r) que eius generis hominum, ut Psyllorum[*](pyllorum F1R. pull- a. psill- o) serpentes, fugantur. [*](Herod. II 68. Ar. II 10, 503a 11. VIII 15, 599a 32. V 33, 558a 23. 20. Sol. 32, 28.)hebetes[*](habetes F1) oculos hoc animal dicitur habere in aqua, extra acerrimi visus, quattuorque menses hiemis semper inedia tramittere[*](transmittere F2E2ova.J. trahi mire R2. tramiaeter (-ieter a) et r) in specu. quidam hoc unum quamdiu vivat crescere arbitrantur; vivit autem longo tempore.

[*](Herod. II 71. Ar. II 7, 502a 9. Diod. I 35, 8. 9. Ael V 53. Sol. 32, 30. Amm. Marc. XXII 15, 21 sq.) Maior altitudine[*](altitudine post nilo pon.a) in eodem Nilo belua hippopotamius[*](hippopotamius ego ex ind. -miis F1. -mis R. -mus F2v. hyppotamis o. ypot-a.cfr. VI 173. XI 160. XXVIII 121. XXXII 139) editur, ungulis binis[*](bifidis C e Sol.) quales hubus[*](bobus F2), dorso equi et iuba et hinnitu, rostro resimo, cauda et dentibus aprorum aduncis, sed minus noxiis[*](nox- ius Fa), tergoris ad scuta galeasque inpenetrabilis, praeterquam si umore madeant[*](madeat va.S) . depascitur segetes destinatione ante[*](antea ut ferunt R2. ante auf- R1), ut ferunt, determinatas in diem et ex agro ferentibus vestigiis, ne quae[*](ne aliquae F2. neq. F1a) revertenti insidiae comparentur.

[*](Sol. 32, 31. Amm. Marc. ib. 24. 23. cfr. Pl. XXVIII 121.) Primus eum et quinque crocodilos Romae

aedilitatis suae ludis M. Scaurus temporario euripo[*](eurippo ll) ostendit. hippopotamius[*](ypotamius a. hippopotamus rv.) in quadam medendi parte etiam magister exstitit[*](ex- stit F1. existit F2ozva.Bas. (D). at cfr. 9. 13. 18 (monstrauit)) . adsidua namque satietate obesus exit in litus recenti [*](recentes ov) harundinum caesura[*](caesura F2dT. -ras rov) speculatum[*](speculatus ova. H) atque, uhi acutissimam vidit[*](uidet R(?)ov. at cfr. § 88. 117. IX 100 extr.) stirpem, inprimens corpus venam quandam in crure[*](cruore F2. cute oz) vulnerat atque ita profluvio[*](profluuios F. -fluo o) sanguinis morbidum alias corpus exonerat et plagam limo rursus obducit.