Naturalis Historia

[*](Val. M. VIII 7 ext. 16. (Xen. Cyrop. V 3, 46.) Sol. 1, 108. 109. — Cic. Tusc. I 59. Sen. controv. I praef. 19. — (14) cfr. Pl. XXV 6. Quintil. XI 2, 50. Gell. XVII 17, 2. Aur. Vict. v. ill. 76.) Memoria necessarium maxime vitae bonum cui praecipua fuerit, haut facile dictu[*](dictum o) est, tam multis eius gloriam[*](gloriam eius aova.S) adeptis. Cyrus rex omnibus in exercitu suo militibus nomina reddidit, L. Scipio populo Romano, Cineas[*](cireas R. cyneas Faova. L) Pyrrhi[*](phyrrhi F. pirri ao) regis legatus senatui et equestri ordini Romae postero die quam advenerat. Mithridates, duarum et viginti gentium rex, totidem linguis iura dixit, pro contione[*](contionis FR) singulas sine interprete adfatus.[*](Cic. Tusc. I 59. de or. II 360. 351. Sol. 1, 109.)Charmadas[*](Charmadas H e Cic. carm- ll. v Charmidas B) quidem[*](quidem dTs. -dam ll. v, cfr. Ludewig p. 74) in Graecia quae[*](qua F1. quot a) quis exegerat[*](exe- gerat F2G. -rit ll.v(J). exigeret (vet. Dal.) S) volumina in bibliothecis legentis modo repraesentavit . ars postremo eius rei facta et inventa est a Simonide melico[*](medico dozva.B), consummata a[*](a om.Fa) Metrodoro Scepsio, ut nihil non isdem[*](hisdem F2o. ///dem F1)[*](facile F2z)verbis redderetur auditum.[*](Sol. 1,110. — (3) Hieron. chron. ad 01. 197, 3.(22) Val. M. I 8 ext. 2.) nec aliud est aeque fragile in homine: morborum et casus iniurias[*](iniurias R(?)v. -ria rD) atque etiam metus sentit[*](sentiens va.S) , alias particulatim, alias universa[*](uniuersa F2R(?)v. cuersa F1. sunt (s???) uersa a). ictus lapide oblitus

est litteras[*](litteras d(?)v. -ris ll) tantum; ex praealto tecto lapsus matris et adfinium propinquorumque[*](propinqui eorumq; F1d1a) cepit oblivionem, alius aegrotus [*](dist. ego)servorum, etiam sui vero nominis Messala Corvinus orator. itaque saepe deficere temptat[*](temptate (om. ac) F1a) ac meditatur vel quieto corpore et valido. somno quoque serpente amputatur[*](amputatur F2T(P)H. -utat REau. -ut & F1. computat v), ut inanis mens quaerat ubi sit loci.

[*]((11) Sol. 1, 107.— (16) ib. 106. — (19) ib. 107. —) Animi vigore praestantissimum arbitror genitum [*](genitum ll. H(J).> -tum C. v. -tum Gaium S. gaium o. gentium a3) Caesarem dictatorem, nec virtutem constantiamque nunc commemoro nec sublimitatem omnium capacem quae caelo continentur, sed proprium vigorem celeritatemque quodam igne volucrem[*](uolucru a. -cru R. -cr/// F1). scribere aut[*](et (pro aut) ova.H) legere, simul dictare et audire solitum accepimus, epistulas vero tantarum rerum quaternas[*](quaternas ll.oaSol. v. -nis o) pariter dictare [librariis[*](dictare ll.uSol. dictare librariis F2R2D. librariis dictare E2ov. add. aut — 14 septenas F2R2E2ov) aut, si nihil[*](nichil o. nil F2) aliud ageret, septenas[*](septenas C. -nis F2R2v. -nas (-nis E2) dictare E2o.uncos posui cum Salm., HJ, Momms.)]. idem signis conlatis bis et[*](bis et ego e Sol. om. ll. v) quinquagiens dimicavit [*](dimi- cauerat R3va.J), solus M. Marcellum transgressus, qui undequadragiens dimicavit. nam praeter civiles victorias undeciens centena[*](centena Sol. H. -tum (om.R1)ll.v. C Bas.) et nonaginta duo milia hominum occisa proeliis ab eo non equidem in gloria posuerim, tantam etiam[*](etiamsi D. sed cfr. VIII 4. (an vero et incoactam?)) coactam humani generis iniuriam, quod ita esse confessus est ipse[*](est et ipse F2) bellorum civilium stragem non prodendo.[*]((21) cfr. Plut. Pomp. 45. — (23) Sol. 1,107.)

lustius Pompeio Magno tribuatur DCCCXLVI[*](DCCCXLVII adT) naves piratis ademisse: Caesari proprium et peculiare sit[*](fit a.om.o. fuit va. G.(an est aut erit?)) praeter supra dicta clementiae insigne, qua usque ad paenitentiam

omnes superavit. idem magnanimitatis perhibuit exemplum, cui comparari non possit[*](posset R) aliud.[*]((5) Sen. De ira II 23, 4. Dio XLIII 13, 2.) spectacula[*](spectacula — 4 est om.R1)[*](spectaculū au. specula F2. spe///// F2) enim[*](enim F2v. ///// F1. in au.om.R2) edita effusasque opes aut operum magnificentiam in hac parte enumerare[*](an numerare?) luxuriae faventis est[*](est om.F1au) : illa fuit[*](fu//// F1. fit au) vera et incomparabilis invicti animi sublimitas, captis apud Pharsaliam[*](pharsa- liam R(?)v. -lia r) Pompei Magni scriniis epistularum iterumque apud Thapsum Scipionis concremasse ea optima fide atque non legisse.

Verum ad decus imperii Romani, non solum ad viri unius, pertinet victoriarum[*](uictoriarum D. -riā F2v. -ria r. -rias P (et dist.). de structura cfr. vol. III p. 495 ad XX 43) Pompei Magni titulos omnes triumphosque hoc in loco nuncupari, aequato[*](aequan- to F1. ac qu- a) non modo Alexandri Magni rerum fulgore, sed etiam Herculis prope ac Liberi patris.[*]((15) Vell. II 30, 2. Gran. Licin. XXXVI init. Eutrop. 5, 9. Val M. VIII 15, 8. cfr. Pl. III 18.) igitur Sicilia recuperata, unde primum Sullanus[*](silanus FRa. Syll- va.Brot.) in rei publicae causa exoriens auspicatus est, Africa vero tota subacta et in dicionem[*](di- tione F. deditionē ava.Ven.) redacta Magnique nomine in spolium inde capto, eques Romanus, id quod antea nemo, curru triumphali revectus et statim ad solis occasum transgressus[*](trans- gressis F1R), excitatis in Pyrenaeo tropaeis[*](tropheis F2. -phaeis va. Brot.), oppida DCCCLXXVI ab Alpibus ad fines Hispaniae ulterioris in dicionem redacta victoriae suae adscripsit et[*](est et R(?)va.D) maiore animo Sertorium tacuit, belloque civili, quod omnia externa conciebat [*](conciebant F1Ra. concutiebat dTzva.G), extincto iterum triumphales currus eques R[*](Romam (H)J). induxit, totiens[*](toties F2va.S. -ius F1Ra) imperator[*](imperator////te F1. -orum etiā a) ante quam miles.[*]((23. 24) cfr. Pl. XVI 10.) postea ad tota maria et deinde solis ortus missus hos retulit patriae titulos more sacris[*](mo- res acres F2 (sed corr. rursus detersa)) certaminibus vincentium — neque enim ipsi coronantur

, sed patrias suas coronant —, hos ergo honores urbi tribuit in delubro Minervae, quod ex manubiis dicabat:

CN - OMPEIVS MAGNVS IMPERATOR BELLO XXX ANNORVM CONFECTO FVSIS FVGATIS OCCISIS IN DEDITIONEM[*](dedicationem F1. declina- a) ACCEPTIS HOMINVM CENTIENS[*](uicies semel centenis (del. centiens) G) VICIENS SEMEL LXXXIII[*](LXXVIII RSJ) DEPRESSIS AVT CAPTIS NAVIBVS DCCCXLVI[*](DCCCXLVI v. cfr. § 93. DCCXLVI F2Ea. -LIII F1R1. -LN???ID. -LVII R2) OPPIDIS CASTELLIS MDXXXVIII[*](C. LXXXVIII (CL in ras.) F2) IN FIDEM RECEPTIS TERRIS A MAEOTIS[*](maeoti z. -tis lacu va. S) AD RVBRVM MARE SVBACTIS VOTVM MERITO MINERVAE.

[*]((15) Plut. Pomp. 45. Appian. Mithr. 116.—) Hoc est breviarium eius ab oriente. triumphi vero, quem duxit a. d. III kal. Oct. M. Pisone M. Messala[*](ad Fava. H me//sala F. mens- a. messalē R2. mens- R1) cos., praefatio haec[*](hoc F1a) fuit:

CVM ORAM MARITIMAM PRAEDONIBVS LIBERASSET ET[*](et om.a(Dal.2errore)) IMPERIVM MARIS POPVLO ROMANO RESTITVISSET EX ASIA PONTO ARMENIA PAPHLAGONIA CAPPADOCIA CILICIA SYRIA SCYTHIS IVDAEIS ALBANIS[*](Albanis om.F1d1a) HIBERIA INSVLA CRETA BASTERNIS[*](Baster- nis v. -tenis R. bastrenis (bos- F2) r D. cfr. IV 100. 81. (Strabo II 118 init. al.)) ET SVPER HAEC DE REGE[*](regibus va.S) MITHRIDATE ATQVE TIGRANE TRIVMPHAVIT.

[*]((20) Flor. III 5, 31. — § 100: Sol. 1,113. 114.) Summa summarum in illa gloria fuit (ut ipse in contione dixit, cum de rebus suis disseret) Asiam ultimam provinciarum accepisse[*](excepisse az) eandemque mediam patriae reddidisse. si quis e contrario simili modo velit percensere Caesaris res, qui maior illo apparuit, totum profecto terrarum orbem enumeret, quod infinitum esse conveniet.