Naturalis Historia

[*]((16. 21) Sol. 56, 14. MCap. VI 702.) Sunt qui ultra eas Fortunatas putent[*](putant R (?) va. D) esse quasdamque alias, quo[*](quo in ego. cfr. VII 60. quorum FaG. quarum rv(H). -rum e D2)in numero idem Sebosus etiam spatia conplexus lunoniam abesse a[*](a om.Fp) Gadibus DCCL p. tradit, ab[*](ab occasus DFRa) ea tantundem ad occasum versus Pluvialiam Caprariamque; in Pluvialia non esse aquam nisi ex imbri[*](im- Bribus R(?)pv. cfr. X 97). ab iis CCL[*](CCXL p) Fortunatas contra laevam[*](laeuā RdTv(S). -uaFH.. leua r) Mauretaniae in VIII[*](in VIII ll.pS in VIIII dTH. VIII M p. v) horam[*](Oram pva.H) solis; vocari Invallem[*](Inuallem ll.S. Conu- H. in conualle v) a[*](a Esv(D).om.rS) convexitate et Planasiam[*](planasia R1. -nisia R2. -nariam va.S)

a specie[*](aspicite Fda), Invallis[*](conuallis Espva.S) circuitu[*](circuitum d(?)H)CCC p.; arborum ibi proceritatem[*](pro- ceritate p) ad CXL[*](CXL EspD. CXIIII rH. CXLIIII v) pedes adulescere[*](adulescente p).[*](Iuba fr. 28 Müller. Sol. 56, 14. 15. MCap. l. l.) Iuba de Fortunatis ita inquisivit : sub[*](ut sub Fapva.G) meridiem[*](meridie R(?)fpH) quoque[*](quoque om.Espva.H(D)) positas esse prope occasum, a Purpurariis DCXXV[*](DCCXXII (DCCC- p) Esp. -XXV va.H) p., sic ut CCL supra occasum navigetur , dein per CCCLXXV[*](LXXV Lerrore) ortus petatur. primam vocari Ombrion[*](ombrion Espv. ondr- r), nullis aedificiorum vestigiis; habere in montibus stagnum, arbores similes ferulae[*](ferul???ae (om. ex) R), ex quibus aqua exprimatur, e nigris[*](ex nigris opva.S) amara, ex candidioribus potui[*](potuis F. -tius ad) iucunda.[*](Sol. 56, 16-19. MCap. l. l.) alteram insulam Iunoniam appellari; in ea aediculam esse tantum lapide[*](tantum uno lapide coni.S. in altum illepide M Pt p. 754bcoll.Sol. (ignobiliter ad culmen fastigata)) exstructam[*](exstructum Es. -ctat DF). ab ea in vicino eodem nomine minorem, deinde Caprariam, lacertis grandibus refertam. in conspectu earum esse Ninguariam[*](nin- guriam R. niuar- B e Sol. et MCap.), quae hoc nomen acceperit a perpetua nive, nebulosam. proximam ei Canariam vocari[*](uocari a (am Es)Esopv(D).om.rS) a multitudine canum ingentis magnitudinis — ex quibus perducti sunt Iubae duo[*](duo R(a?)v. duc DF.om.Esop) —; apparere[*](apparere ego. -arent Esopv(S). -arentque C. apperent (ape- F) r) ibi[*](ibi Esopv (D). om.r) vestigia aedificiorum. cum omnes autem copia[*](copia v. -iae ll) pomorum et avium omnis generis abundent, hanc et palmetis caryotas ferentibus ac nuce pinea abundare; esse copiam et[*](et om.Es. quoque va.G) mellis, papyrum quoque et siluros[*](siluro Es) in amnibus gigni. infestari eas beluis, quae expellantur adsidue[*](expuantur aestu coni.DeSol.), putrescentibus[*](putrescenti- bus Rpv. putes- rD.cfr. XI 277 (M). XXXII 68.76.126. XXXV 189 (B)).

Et[*](at pva.S) abunde orbe terrae[*](terrarum va.S) extra intra[*](intra om.Esp) indicato

colligenda[*](colligenda G(J). -dam DFdRaS. collega Es. -ecta pv) in artum mensura[*](mensuram DFdaS) aequorum[*](aequior va.G) videtur.[*](Polyb. XXXIV 15, 2 Hultsch. MCap. VI 703.)

Polybius a Gaditano freto longitudinem directo cursu ad os Maeotis |XXXIII|.XXXVII.D[*](D om.MCap.) prodidit, ab eodem initio[*](initio DF1dR1aJ. add. ad orientem recto (dire- R2S) cursu EsF2R2pv(D)) Siciliam |XII|[*](XII.LX. D Esva.S).L???, Cretam CCCLXXV[*](CCCCLXXVFs), Rhodum CLXXXVII.D, Chelidonias tantundem, Cyprum CCCXXV[*](CCCXXVv(D2). CCXXVDFdRaS. -XXII EspH. cfr. D ME p. 8 n.2), inde Syriae Seleuciam Pieriam CXV, quae computatio efficit |XXIIII|.XL. [*](Agrippa fr. 36 Riese. — (10) MCap. l.l. Marcian. Heracl. I 5 (GGm I p. 520) Agathem. III 10 (GGm II p. 474).)Agrippa hoc idem intervallum a freto Gaditano ad sinum Issicum per longitudinem derectam[*](derectam EsF. dir- rv) |XXXXIIII|[*](XXIIIIXLDFdapD2. XXIII.XLEsR(?)v.cfr. Dl.l.n.3).XL taxat[*](XXXXIIII.XLEs), in quo haud scio an sit error numeri, quoniam idem a Siculo freto Alexandriam cursus[*](cursu FTRapBrot.) |XIIII|.L???[*](XIIII.L a.XII.L Es(p)va.S) tradidit. universus autem circuitus per sinus dictos[*](dictus EsDF) ab eodem exordio colligit intra[*](ad (pro intra) EspG(D1)) Maeotim lacum |CLV|.VIIII[*](CLV.VIIIID. cfr. ME p. 8.9.CLVIIIIDFdRapS. -VIIMCap.CLIIIEs. -VIv. (numeri Agathemeri efficient |CLV|.III)), Artemidorus adicit DCCLVI[*](DCCLIIIp), idem cum Maeotide[*](meotidem Es) |CLXXIII|[*](CLXXVIIp.CLXXXII.XCMCap.).XC p. esse tradidit[*](an tradit?). [*]((1-4) MCap. VI 703. Die. 3, 3.—)haec est mensura inermium et pacata audacia[*](audacta DF. auda Es) fortunam[*](fortuna DFR) provocantium hominum.

Nunc ipsarum partium magnitudo conparabitur[*](conparabit Es. -retur o), utcumque [*](cumque DF) difficultatem adferet auctorum diversitas[*](siuersitas DF. diersi- Es), aptissime tamen spectabitur ad longitudinem latitudine[*](latitudinē EsDF) addita. est

ergo[*](lacunam (a P detectam) D MEp. 14.15 spplevit his: |CII|. LXXI, latitudo enim ab Arsia per Varum ad ostium Rheni |XVI|.LIII, longitudo. sed numeri non certi) ad hoc praescriptum Europae magnitude .... lon-gitudo[*](longitudoconi.P) |LXXXVII|.XIIII[*](|LXXXVII|. XIIIIego ex Agath. cfr. IV 121. |LXXXVI| XVIII D2ME p. 13.LXXXI.XLVIIIEspv(D1). LXXII (-V a)XI.XCIIIIDFa.LXXXII. XII. XCIIIIRdT.LXXXII.XCIIIIMCap.H). Africae - ut media ex omni varietate prodentium sumatur computatio - efficit longitude |XXXVII|[*](XXXVI a).XCVIII[*](XCVIIIEspSalmant.H(D). XCIIIIr M Cap.S.XLVIIIv); latitudo, qua colitur, nusquam CCL excedit [*](a (pro in) R(?)va.D).[*](Agrippa fr. 37 Riese. — (8-11) MCap. l. l.) sed quoniam in Cyrenaica eius parte DCCCCX[*](DCCC.X T.cfr. V 38) eam fecit Agrippa, deserta eius ad Garamantas usque, qua noscebantur, complectens, universa mensura, quae veniet in comparationem[*](computationem Espv a.S(D).cfr. p. 516,16 de mendo VIII 132 extr.), |XLVII|[*](XLVIID ME p. 12.XLVIll.v. -IIIp).VIII efficit. Asiae longitudo in confesso est L???.XIII.DCCL[*](|L|. XIII DCCL D2l.l. p. 10..LX. III.DCCL EsD1. LXIII. DCCL (L om.R. CCCL p) rMCap.v.LXIII. LXXV H); latitudo sane computetur ab Aethiopico mari Alexandriam iuxta Nilum sitam, ut per Meroen et[*](et EsDd(?)v(D). et perFTRaS) Syenen[*](syenem R. my- d. miennē Fa) mensura currat, |XVIII|[*](XVIII. XXVMCap.).LXXV. apparet ergo Europam[*](europae FdR) paulo minus dimidia Asiae parte maiorem esse quam Asiam[*](asiae FdR), eandem altero tanto et sexta parte Africae ampliorem quam Africam. quod si misceantur omnes summae, liquido patebit Europam totius terrae tertiam esse partem et octavam paulo amplius, Asiam vero quartam et quartam decimam, Africam autem quintam[*](africam autem quintam om.FdR1) et insuper sexagesimam.

His addemus etiamnum unam Graecae inventionis

scientiam[*](sententiam d(?)va.S(J)) vel exquisitissimae subtilitatis, ut nihil desit in spectando[*](spectato Eso. -tiop.cfr. Rück 3 p. 247) terrarum situ indicatisque regionibus noscatur et[*](et om.p) cum qua[*](cum qua DFdTRaH quam Es. que o. quae pv) cuique siderum[*](siderum (vel caeli) ego. eorum Eso. earum pv(D). om.rS.cfr. XVIII 216.273.II 95. XXXVII 100) societas sit sive cognatio dierum ac noctium quibusque inter se pares umbrae et aequa mundi convexitas. ergo reddetur hoc etiam, terraeque[*](terraque uniuersa Esva.H(D1).cfr. ind. VI (38)) universae in membra caeli digerentur[*](digeretur va.H(D1)). plura sunt[*](sint D1FR) autem[*](autem oS. haec ll. antem haec pv) segmenta munrdi, quae nostri circulos appellavere, Graeci parallelos.

[*](exscripsit Beda t. r. 33, excerpta in artum contraxit idem n. r. 47.)Principium habet Indiae pars versa ad austrum. patet usque Arabiam[*](an usque ad Arabiam?) et Rubri maris accolas. continentur Gedrosi[*](gedrosie Eso. cedrosi (caed- F) r), Carmani[*](carminii DF.om.R naria Eso), Persae, Elymaei, Parthyene, Aria, Susiane, Mesopotamia, Seleucia cognominata Babylonia, Arabia ad Petras usque, Syria Coele, Pelusium[*](pelusiae D1FR), Aegypti inferiora, quae Chora[*](cora EsoBeda. chorani p) vocatur, Alexandria[*](alexandriae Rava.D), Africae maritima[*](africae mauritania Eso), Cyrenaica oppida omnia, Thapsus, Hadrumetum, Clupea[*](Thapsus - Clupea om.o,qui etiam in seqq. plura omisit, quae omnia adnotare non attinet; item in reliquorrum scriptura orthogra-phicas minutias praetermisi), Carthago, Vtica, uterque Hippo[*](utraque Hippo Beda va.H(D2)), Numidia, Mauretania utraque, Atlanticum mare, columnae Herculis. in hoc caeli circumplexu [*](circumflexu pDal.) aequinoctii die medio[*](die medio (-ia Beda v) RadToS. -diae medior (-io D2) DF. dimidio EspOx.) umbilicus, quem gnomonem vocant[*](quat- tuor ll.v. recte quaternos), VII[*](VII vel VIII codd. Beda) pedes longus umbram[*](umbrarum Es) non amplius IIII pedes longam reddit[*](umbram - 20 reddit om.R1), noctis vero dieique longissima spatia XIIII horas[*](breui Es) aequinoctiales habent, brevissima ex contrario X[*](X om.D1F1).

Sequens circulus incipit ab India vergente ad occasum, vadit per medios[*](medos FToBeda) Parthos, Persepolim, citima Persidis, Arabiam citeriorem, Iudaeam, Libani montis accolas, amplectitur Babylonem, Idumaeam, Samariam, Hierosolyma[*](hierosolimā F2Beda. ier- ao. -ly- mam va.S), Ascalonem, Iopen[*](iopem p. ioppen oBeda va.S), Caesaream, Phoenicen[*](phenicē ao. phoe- nices RSJ), Ptolemaidem, Sidonem, Tyrum, Berytum, Botryn[*](botryn Bas. bothrim EsoBeda. -trim r. -trin v), Tripolim, Byblum, Antiochiam, Laodiceam, Seleuciam, Ciliciae maritima, Cypri austrina[*](austrinam Es. -na austrinam Beda), Cretam, Lilybaeum in Sicilia, septentrionalia[*](septentrionale Beda) Africae et Numidiae. umbilicus, aequinoctio XXXV[*](XXXII Es) pedum, umbram XXIIII[*](XXIIII DFdTRpv. -III EsaoBeda) pedes[*](pedes —11 XIIII om.D1FR1)[*](pedum D2R2) longam facit, dies autem noxque maxima XIIII horarum aequinoctialium est accedente[*](accedente bis D2in ras.R2aoOx. Beda D. -te his (iis v) pv. -tes bis Es. -te d(?)S. -tibus r) bis quinta parte unius horae.

Tertius circulus ab Indis Imavo[*](imao B) proximis[*](proximus o) oritur. tendit per Caspias Portas[*](partes Eso), Mediae[*](mediae- que opS) proxima[*](proxima EsaoS. -mas Beda v. -mae D2in ras. -mā FdTRp. -xuma??? D1), Cataoniam[*](cataoniamD2EsoOx. Beda v. -iae r. -aioniā a. chaioniam p), Cappadociam, Taurum, Amanum, Issum, Cilicias[*](cilias Eso) Portas, Solos, Tarsum, Cyprum, Pisidiam, Pamphyliam[*](pamphyliae B), Siden, Lycaoniam, Lyciam[*](lyciae B),Patara[*](patara (P)H. -ram ll.v(D2). -rum Beda. om.o. cfr. II 243), Xanthum, Caunum, Rhodum, Coum, Halicarnassum, Cnidum, Dorida, Chium, Delum, Cycladas medias, Gythium[*](gythium d(?)B. cyth- oBeda. cynth- p. scith- R. cith- v. chiti- DF. citi-Esa), Malean, Argos, Laconicam[*](laconiam R(?)ova.S. lachao- p), Elim, Olympiam, Messaniam[*](messa- niam EsRoD2. -nam r Beda G. -sseniam v(H). -nen L) Peloponnesi, Syracusas, Catinam, Siliciam mediam[*](me- diae Es), Sardiniae austrina, Carteiam[*](carteziam a. -zam Es. -egiam Beda. om. o), Gadis[*](gades EsD(?) v a.S(D).om.o). gnomonis C unciae[*](C unciae B. cunctae Espv. -te aoOx. Beda. cuuniciae (-cie R) r) unmbram LXXVII[*](LXXIIII op. XXXIIII Es. -VIII aBeda) unciarum faciunt.

longissimus[*](longisslme Rd. -mae F1. -ma F2) dies est aequinoctialium horarum XIIII atque dimidiae cum tricesima[*](trigesima parte va. S. -ma op) unius horae[*](horae ll.v. horae parte opD2).

Quarto subiacent circulo[*](circulo om.Es) quae sunt ab altero latere Imavi[*](Imai B. intuitu Es), Cappadociae austrina, Galatia[*](galicia Eso), Mysia, Sardis, Zmyrna, Sipylus[*](sipalus FR. sipulus o), Tmolus[*](imolus EsDFBeda) mons, Lydia[*](Lydiae Beda B), Caria, Ionia, Trallis, Colophon, Ephesus, Miletus, Chios, Samos, Icarium mare, Cycladum[*](Cyclades Beda va. H) septentrio[*](septentrionales Beda va.D), Athenae, Megara, Corinthus, Sicyon, Achaia, Patrae, Isthmus[*](isthumus F. istu- o), Epirus, septentrionalia Siciliae, Narbonensis Galliae exortiva, Hispaniae maritima a Carthagine Nova et inde ad occasum. gnomoni XXI pedum respondent umbrae XVI[*](XIII op. XVII va.H) pedum. longissimus dies habet aequinoctiales horas XIIII et tertias duas unius horae.

Quinto continentur segmento ab introitu Caspii maris Bactri[*](bactria (-ra L) Beda va.S), Hiberia, Armenia, Mysia, Phrygia, Hellespontus, Troas, Tenedus, Abydos, Scepsis, Ilium, Ida mons, Cyzicum, Lampsacum, Sinope, Amisum, Heraclea in Ponto, Paphlagonia , Lemnus, Imbrus, Thasus, Cassandria, Thessalia, Macedonia, Larisa[*](Larisa-20 Del[phi] om.a)[*](larissa oBeda va.S), Amphipolis, Thessalonice, Pella, Edesus[*](edessa G), Beroea[*](boeotia G. -ti L), Pharsalia, Carystum, Euboea Boeotum, Chalcis, Delphi, Acarnania, Aetolia, Apollonia, Brundisium[*](brundusium oBeda va.L), Tarentum , Thurii, Locri, Regium, Lucani, Neapolis, Puteoli, Tuscum mare, Corsica, Baliares[*](baleares ova.S), Hispania media. gnomoni[*](gnomonis FdRaoS) septem pedes, umbris sex. magnitudo diei summa horarum aequinoctialium XV[*](XII op).

Sexta comprehensio, qua continetur urbs Roma, amplectitur Caspias gentes, Caucasum, septentrionalia Armeniae, Apolloniam supra Rhyndacum[*](rhin- dacum a. rin- op. harin- FdR), Nicomediam, Nicaeam, Cal[*](calchadonem D.cfr. V 149 sqq. chalchad-D1F. chalchaed-D2. calced- EsaopBeda. chalced-R (?)v)-

chadonem, Byzantium, Lysimacheam[*](lysimachiam R(?)va.D), Cherronesum, Melanem sinum, Abderam, Samothraciam, Maroneam[*](maroniam FRa), Aenum[*](aenum-3 paeoniam om.DFdR1)[*](Oenum Beda), Bessicam[*](bessiā aT), Thraciam[*](tra- chiam o), Maedicam,[*](maedicam EsB(S). medicam R2av(H). -iam (Beda) C.om.o) Paeoniam, Illyrios[*](Illyricos Beda. om.a), Durrachium[*](dirrachium a. dara- F.om.o), Canusium, Apuliae extuma, Campaniam, Etruriam, Pisas, Lunam, Lucam, Genuam, Liguriam, Antipolim, Massiliam, Narbonem, Tarraconem[*](tarraconem Rav. terr- r (item seq.EsoBeda)), Hispaniam Tarraconensem mediam et inde per Lusitaniam. gnomoni pedes[*](pedes sex o) VIII, umbrae VIII. longissima diei[*](diei Beda va. S(D2).om.ll.op) spatia horarum aequinoctialium[*](equinoctialia o) XV[*](XII o. XVI p) addita VIIII[*](VIII a) parte unius horae aut[*](aut om.EsopD2), ut Nigidio placuit, quinta.

Septima divisio ab altera Caspii maris[*](maris om.D1FdR1) ora incipit, vadit[*](uadit ll.S. -itque dTBeda H. caditque v) super Callatim, Bosporum, Borysthenen, Tomos[*](stomos EsBeda v a.B. stromos DFd. mons a. samos R2ex corr.om.o), Thraciae aversa[*](aduersa FdTRa.om.o), Triballos, Illyrici reliqua, Hadriaticum mare[*](niceciā a.om.D1FdR1o. uicentiam pva.L), Aquileiam, Altinum, Venetiam, Vicetiam, Patavium, Veronam, Cremonam, Ravennam, Anconam, Picenum, Marsos, Paelignos, Sabinos, Vmbriam, Ariminum, Bononiam, Placentiam , Mediolanum omniaque[*](omnia quae op) ab[*](ab oOx. Beda v.om.ll.p) Appennino, transque Alpis[*](alpes FRaopv a.S. (transalpinam Beda)) Galliam[*](gallie a) Aquitanicam[*](aquitanicam DRd (?) G. -iam ropBeda v), Viennam, Pyrenaeum, Celtiberiam. umbilico XXXV[*](XXXII op) pedum[*](pedum om.F) umbrae XXXVI[*](XXXIII o), ut tamen in parte Venetiae exaequetur[*](exequetur o. -quitur Es) umbra gnomoni. amplissima diei[*](diei spatia ego. dies ll.v)spatia horarum aequinoctialium XV[*](XII o) et quintarum[*](quartarum p) partium horae[*](horarum opBeda) trium.

Hactenus antiquorum exacta celebravimus. sequentium diligentissimi[*](dili- gentissime FdRa) quod superest terrarum supra[*](supra EsD2opSalmant.Ox. Beda(P)D. om.rv) tribus adsignavere

[*](octauus a Tanai (Beda)) segmentis[*](tegmentis EsD1F), a Tanai per Maeotim[*](meotium o. meocu Es) lacum et Sarmatas[*](sarmatis o) usque Borysthenen atque ita per Dacos[*](dacos ll.o Beda v. dachos p. daicos Ox.add.falsa iteratione pardalos a. par- DFdT. -dulos R) partemque Germaniae , Gallias[*](Gal- lias ingreditur (Beda)) oceani litora amplexi, quod esset horarum XVI[*](XIII op), alterum per Hyperboreos et Britanniam horarum XVII[*](XIIII op), postremum Scythicum a Ripaeis[*](ripalis F. riphaeis Beda v a. S. -heis aop) iugis in Thylen[*](thylen EsDJ. thilen opv. tylaen F. tilen Ra. thulen d(?) Beda C), in quo dies continuarentur[*](continui orientur Es. -iuntur op.cfr. Rück 3 p. 247), ut diximus, noctesque per[*](4, 104) vices.iidem et ante principia quae fecimus posuere circulos duos: primum per insulam[*](insulas FdR) Meroen et Ptolemaidem in Rubro mari ad elephantorum venatus conditam[*](condita DFR. -tum Es), ubi longissimus dies XII horarum esset dimidia hora amplior, secundum per Syenen Aegypti euntem, qui esset horarum XIII[*](XIII EsRaBeda v. XIIII rp), iidemque singulis dimidia horarum spatia usque ad ultimum adiecere circulis.

Et hactenus de terris.