Naturalis Historia

[*](cfr. Martial. spect. 1, 1.) Dicantur obiter et pyramides in eadem Aegypto, regum pecuniae[*](pecunia B.) otiosa[*](odiosa ac Perizonius. otiosae Burmannus.) ac stulta ostentatio, quippe cum faciendi eas causa a plerisque tradatur, ne pecuniam successoribus aut aemulis insidiantibus praeberent aut ne plebs[*](plepf B.) esset otiosa[*](onerosa V.). multa circa hoc vanitas hominum illorum fuit.[*](Herodot. II 149. Diodor. I 52, 4. cfr. Plin. V 50. Pomp. Mela I 9, 55.) vestigia complurium incohatarum[*](incohatarum ego. incoat- B1. inchoat- rv.) extant. una est in Arsinoite[*](in arsinoite B1TB. -ino itē B2. -inote R. -ienote d. -inoe v. marsi note V.) nomo, duae[*](duo VR.) in Memphite, non procul[*](procul a dv.a.G.) labyrintho[*](& Bv. om. r.), de quo et ipso dicemus, totidem ubi fuit[*](84) Moeridis lacus, hoc est fossa grandis, sed[*](sed ll.v. et U e coni. J.) Aegyptiis[*](aegyptiif BS. -tis V. -tus Rdv.) inter mira ac memoranda narrata[*](narrata hS. -atio B. -ato VdT. -at Rv(ad seqq. relatum).). harum cacumina cc cubita[*](cc cubita ego coll. Herod. om. ll. v. lac. indic. J, L ulnas excidisse ratus coll. § 87.) extra aquam[*](extra aquam BS. extrema quā (quae dTv) rdTv.) eminere dicuntur. reliquae tres[*](tref Bdv. res r.), quae orbem terrarum inplevere[*](inplebere V. implere R.) fama[*](fanae B.), sane conspicuae undique adnavigantibus , sitae sunt in parte Africae monte[*](montes ex eo Vdh.) saxeo sterilique inter Memphim oppidum et quod appellari diximus Delta, a Nilo[*](delta a nilo BRv. delacam lo V.) minus IIII[*](IIII VhS. illi B. quattuor Rd(?)v.) milia[*](milia B2S. m. VC(D). millia rG. milibus hv.) passuum[*](paffum B. p. VD.), a Memphi[*](ad memphim B.)[*](5,48)VII D[*](VII D BS VII. M. D rv. D VII. M. D H. sex G.), vico adposito quem vocant[*](uocantibus V. -ib; R.) Busirin[*](bufirin Bdv. -rim S. irina Vh. uisirim R.); in eo sunt adsueti scandere illas.

Ante[*](ante BS. -tea r. -te has v. cfr. § 8. de om.hv.a.S. an recte?) est sphinx vel magis narranda, de qua[*](qua BVdTv(S). quasi RG. quae h.an quia? cfr. § 106.)

siluere[*](filuere BS. siluestre VdTG. -stria hv. siuestra R.desunt fortasse aliqua.), numen[*](numen BdG. nam R. māmen V. sunt hv.) accolertium. Harmain[*](harmain BS. arm- r. amasin hv.) regem putant in ea conditum et volunt invectam videri; est autem saxo naturali elaborata. rubrica[*](rubrica Bv(S). lu- Vd. et lu- RhB.) facies[*](facief BS. capitis rv.) monstri colitur[*](colitur—4 frontem om.hv.a.S.). capitis per frontem ambitus[*](ambitus per frontem hv.a.S.) centum duos pedes colligit, longitudo pedum CXLIII est, altitudo[*](pedum CXLIII (CCXLIII B) eft altitudo Bv. om. r.) a ventre ad summam[*](summum hB.) aspidem[*](afpidem BRv(S). -de V. apsidem dT(B2Gron.)H. apicem hB1.) in capite, LXIS[*](LXIf BS. LXII rv.).

[*](Diodor. I 63, 9. (cfr. Herodot. II 124).) Pyramis amplissima[*](ampliffimi B.) ex Arabicis lapicidinis[*](lapidicinis V(?) dhv.a.H. cfr. § 14.) constat. CCCLX milia hominum[*](hominum millia Rv.a.S. hominum VdTh.)annis xx eam construxisse produntur . tres vero factae annis LXXXVIII[*](LXX IX B.), mensibus[*](menfib. IIII BS. mepte r. nempe d. et mensibus IIII G (add. nempe v).) IIII. [*](Diodor, I 64,13. Herodot. II 125. Diodor. I 63, 4. Pomp. Mela I 9, 55.)qui[*](dist. ego.) de iis[*](hiif B2. his VRh.) scripserint[*](rcripferint BG. -runt rv.)—sunt Herodotus[*](eurhodotuf B.), Euhemerus[*](euche- merus V. euth- R.), Duris Samius, Aristagoras, Dionysius[*](dionisius V.), Artemidorus , Alexander polyhistor, Butoridas[*](butoridaf BS. -iadas r. -ides G. -tarides v.), Antisthenes , Demetrius, Demoteles, Apion[*](demotelef apion Bv. -thele (-lae R) raton (-thon R) r.)—, inter omnes eos[*](eos om.B.) non constat, a quibus factae sint, iustissimo casu obliteratis tantae vanitatis auctoribus. aliqui ex iis[*](iif Bv(S). his rG.) prodiderunt in raphanos[*](rhaphanof B.) et alium[*](allium B2Rv.a.S.) ac cepas MDC[*](MDC RdT(B) H ex Herodoto. CCDC V. MD BS. octingenta (praem. mille v) hv.) talenta erogata.[*]((Herodot. II 127). Diodor. I 64, 7. Herodot. II 134.) amplissima septem[*](septem ll.(B)S. octo v(J) ex Herodoto.) iugera optinet soli. quattuor angulorum paribus[*](paribus—singulorum om.B.) intervallis DCCLXXXIII[*](DCCCLXXXIII dv.a. Brot.(S).) pedes singulorum

laterum, altitudo[*](latitudo hG.) a cacumine[*](a cacumine (-nae B)—2 cacuminif BS. a cacuminis r. a -ine dTv.) ad solum pedes DCCXXV colligit, ambitus cacuminis pedes XVIS[*](XVIf BRS. XVI sed V. XVS dTH. xxv v.). alterius intervalla singula[*](singulae VR.) per quattuor angulos pedes[*](pedef BS. pares Rdv. om.V. partes h.) DCCLVIIS[*](DCCXXXVIIS V (om. s hv.a.S). DCCCXXXVIIS d (om. s R).) comprehendunt . tertia minor quidem praedictis, sed multo spectatior , Aethiopicis lapidibus adsurgit CCCLXIII pedibus inter angulos.[*](Diodor. I 63, 7. 8.) vestigia aedificationum[*](interaedificationum B. in terra aed- coni. J.) nulla exstant, harena late pura circa[*](circa BS. -cum rv.), lentis[*](lendis P.) similitudine[*](fimilitudinem BVS.), qualis in maiore parte Africae. quaestionum summa est, quanam ratione[*](rationem V.) in tantam [*](falem B.) altitudinem subiecta[*](subuecta hv.a.S.) sint caementa. alii nitro ac[*](ac Vhv.a.S.) sale adaggeratis cum[*](cum Bdv(S). con rB.) crescente opere et peracto fluminis[*](fluminif—12 pontef Bv(S). Fluminif—11 factis TH. om. r.) inrigatione dilutis; alii lateribus e luto factis exstructos pontes, peracto opere[*](peracto opere BG. o pere r. om. v.) lateribus[*](lateribuf BS. -bus e lut (lucto R) factis r. om. v.) in privatas domos distributis [*](distributos v.a.H.), Nilum enim non putant rigare potuisse multo humiliorem . in pyramide maxima est intus puteus LXXXVI[*](xxcvi B.) cubitorum; flumen illo admissum[*](admisso VR.) arbitrantur.[*](Plutarch. conv. sept. sap. p. 147a.—Diodor. I 64, 14. Herodot. II 134. Strabo XVII 1, 33 p. 808. Aelian. var. hist. XIII 33.) mensuram altitudinis earum omnemque[*](omnem qui B. -niumque hv.a.S.) similem[*](similium hv.a.S.) deprehendere invenit Thales Milesius umbram metiendo, qua hora par esse corpori solet. haec[*](ex (pro haec) Vh.) sunt pyramidum miracula, supremumque illud, ne quis regum opes[*](opus Vd(?)G.) miretur, minimam ex iis[*](ex iif (hiif B2. his G) fed B(G)S. ex istis set rD. extitisse dhv. de mendo cfr. § 43.), sed laudatissimam, a Rhodopide[*](rhodopide S. -pede B. -pe Rhv. rodoper V.) meretricula factam. Aesopi fabellarum[*](fabularum Rv.a.S. om.V.) philosophi conserva[*](serua R.) quondam[*](condam V.) et contubernalis haec fuit, maiore miraculo, tantas opes meretricio esse conquisitas[*](conquesitas V. consequitas R. conquisitas quaestu hv.a.S.)

[*](Isid. XV 2, 37 (XX 10, 10). cfr. Strabo XVII 1, 6 p. 791. Lucian. quom. sit hist. conscr. 62.—Suet. Claud. 20.) Magnificatur et alia turris a rege facta in[*](facta et in B.) insula Pharo portum[*](phoro porto V.) optinente Alexandriae, quam constitisse DCCC talentis[*](talentis om.B1.) tradunt, magno animo, ne quid omittamus, Ptolemaei regis, quo[*](quo BS. quod rv.) in ea permiserit Sostrati Cnidii[*](cnidii (gni- B)S. gnidi B. casidi r. cassidis v.) architecti structura[*](ftructura BVdh(B)S. -rae R(?)v.) ipsa[*](ipsa ll.(B)S. -sius v.) nomen inscribi. usus eius nocturno navium cursu[*](cursui hlsid.v.a.Hack.) ignes ostendere ad praenuntianda vada portusque[*](portuufque B1D.) introitum, quales iam compluribus locis[*](locis om.B.) flagrant[*](flagrant Bhv. -ran r.), sicut[*](ficut (ut H) oftiae B(H))S. sicueo sitae r. ut puteolis B. utpote uedsice h. ut potneosice v.) Ostiae ac Ravennae. periculum in continuatione ignium, ne sidus existimetur, quoniam e longinquo similis flammarum aspectus est. hic idem architectus primus omnium pensilem ambulationem Cnidi fecisse[*](gnidi fecisse Rv.a.S. omni difficisse V.) traditur.

[*](Herodot. II 148. Strabo XVII 1, 37 p. 811.) Dicamus[*](& Bv. om.RFdh.) et labyrinthos, vel portentosissimum[*](portentiffimum B.) humani inpendii[*](inpendii BdTH. incendi r. ingenii v.) opus, sed non, ut existimari potest, falsum . durat etiam nunc[*](etiamnum BS.) in[*](in Bhv. om. r.) Aegypto in[*](in BFRhv. om.d(?)JD.) Heracleopolite nomo qui primus factus est ante[*](ante om.R. ut ē RF.) annos, ut tradunt, III DC[*](III. DC RF.IIII. DC dT. ??? Dc B (sine lineola S). III M. DC v.) a Petesuchi [*](petefuchi BS. -uci RFd. -uco v.) rege sive Tithoe[*](tithoe Bv. titho V. thito R.), quamquam Herodotus totum opus XII[*](XII BS. om. r v.) regum esse dicit novissimique Psammetichi[*](psammetichi dhv. pfamethichi B. spammetici F. spame- R.). causas[*](causam hv.a.S.) faciendi varie interpretantur, Demoteles regiam Moteridis[*](moteridif BS. -turudis r. -ridis d. -therudis v. motaindis U. an motendis?)

fuisse, Lyceas sepulchrum[*](sepulcrum Bv.a.J.) Moeridis, plures Soli sacrum id exstructum[*](exftructum Bv. extremum r.), quod maxime creditur.[*](Diodor. I 61, 3. Isid. XV 2, 36. Pomp. Mela I 9, 56.) hinc utique sumpsisse Daedalum exemplar eius labyrinthi, quem fecit in Creta, non est dubium, sed centensimam tantum portionem eius imitatum[*](itinerum Bv. iterum r.), quae itinerum ambages occursusque ac recursus inexplicabiles continet, non—ut in[*](in om.B.) pavimentis puerorumve ludicris[*](ludigrif B1.) campestribus videmus—brevi lacinia[*](lacinef B1. lagi- B2.) milia[*](sed milia U.) passuum plura ambulationis continentem[*](an continente?), sed crebris[*](federe brif B1. sed del. U.) foribus inditis ad fallendos occursus redeundumque in errores eosdem[*](eofdem Bdhv. eod- r.).[*](Herodot. II 148. Isid. XV 2, 36.) secundus hic fuit ab Aegyptio[*](aegyptio dv. -to ll.) labyrinthus , tertius in Lemno, quartus in Italia, omnes[*](omnif BD.) lapide polito fornicibus[*](foribuf Bv. -ris r.) tecti[*](an tectis?), Aegyptius, quod[*](quod Bdhv. quo r.) miror[*](mirer Rh.) equidem, introitu lapidis[*](lapidif BRdTS. -de V(?)H. del. G. -deis hv.) e Paro[*](e paro ll.v(S). e pario d(?)H. del. G.) columnisque[*](columnifque BG. -nis domo- que S. -nis (-mpnis V) rv(HU).), reliqua[*](reliqua BS(J). cfr. § 189. -que VdT. -quis R(?)hG(U). -quae v.) e[*](e B1G. ex B2. om.r. erant v.) syenite[*](syenite R(?)H(U). -tae v(S). ftenite B1. fie- B2r. del. G.) molibus compositis, quas dissolvere ne saecula quidem possint, adiuvantibus Heracleopolitis, quod[*](quod BhS. quid V. qui id Rd(?)v.) opus invisum[*](inuifum BB. in usu dTh. in uisu v. in uso r. locus nondum sanatus.) mire spectavere[*](fpectauere BU. cfr. § 69. 33. XXXV 169. infect- R. infeft- Vdv. (de mendo cfr. XXXV 41). suspectauere CFW Müller p. 28.).

[*](cfr. Strabo XVII 1, 3 p. 787. 1, 37 p. 811. Herodot. II 148.) Positionem operis eius singulasque partes enarrare non est, cum sit in regiones divisum atque[*](atque in Rd(?)v.a.S.) praefecturas, quas vocant[*](uocant Bhv(S). -aui rH coll. V 49.) nomos, XXI[*](XXI J. XXL. BS. xvi rv. XXVII U e Strab.) nominibus eorum totidem vastis domibus

adtributis, praeterea templa omnium[*](omniū hv. -ia ll.) Aegypti deorum contineat[*](dist. U.) superque[*](super quae U.) Nemesis[*](nemefif ll.J. -ses hv. Amenemesis U.) XL[*](XL BS. XI r. quindecim v.) aediculis incluserit pyramides complures quadragenarum[*](quadrangenarum B1. quadrin- (i in ras.) B2. quadrig- (-nerum V1) V.cfr. Herod.) ulnarum[*](binarum B.) senas[*](sanas F. senagi R. senos v.a.H.) radice ἀρούρας[*](radice aruraf B1S. a radice rura B2. radicem uras (oras R) RF. -icum oras dTH. -ce muros v.) optinentes. fessi iam eundo[*](eundo v. fundo ll.) perveniunt ad viarum illum inexplicabilem errorem,[*](Isid. XV 2, 36.) quin et cenacula clivis[*](cliuif BRdTBrot. diuis Vh. prius v.) excelsa, porticusque[*](porticufque Bv(D). -cus eiusque r. -cus quoque hBrot.) descenduntur[*](ascenduntur v.a. Brot.) nonagenis gradibus; intus columnae[*](columnae U. -na (-mpna V) ll.S. -na de h. -nae de v.) porphyrite lapide, deorum simulacra, regum statuae , monstrificae[*](monstrificae Blsid.v(S). -ferae rH.) effigies. quarundam domuum[*](domuum ThS. -mv???um B2. -mum r. -morum v.) talis est situs, ut adaperientibus fores tonitrum[*](tonitrum BD. cfr. II 192. XXV 21. -uum r Isid.v.) intus terribile existat , maiore autem in parte transitus est per tenebras. aliae rursus extra murum[*](extremarum Vd.) labyrinthi aedificiorum moles; pteron[*](pteron Bhv(S). iteron Vd. -ren R. itron Brot.) appellant. inde aliae perfossis cuniculis subterraneae domus.[*](cfr. Plin. supra § 67. XIII 63.) refecit[*](refecit Bhv(S). ficit V. fecit RBrot.) unus omnino pauca ibi Chaeremon[*](chaeremon (-ręm- B2) BS. circummon rH. circam- G. ex monte v.), spado Necthebis[*](necthebis ll.Brot. et thebis dh. nectabis G. -tanebis U coll. § 67. the- bis v.) regis[*](regif BG. om.r. rex v.), D[*](D ll. $(J). L U. del. v.) ante Alexandrum Magnum annis[*](annis VRdhS. om.B. annis quinquagenis Brot. -is quingentis v.). id quoque traditur, fulsisse[*](an fulcra faisse e?) trabibus spinae oleo[*](olei V.) incoctae, dum[*](dum in ego. dum ll.v. cfr. XXIV 59. XIII 123.)in fornices quadrati lapides[*](lapidef B. -dis v. lapic V. lopi R. lopic d.) adsurgerent[*](adfurgerent Bv. adurg- Rd. adus gerunt V.).

[*](cfr. Plin. XXXIV 152. XXXIV 83.) Et[*](an et delendum?) de Cretico labyrintho[*](de aegyptio et cretico labyrinthis hv.a.S.) satis dictum est. Lemnius[*](lemniuf Bv. -ium RFd. Samius coni. Hirt coll. XXXIV 83.) similis illi[*](illi BS. illis rv.) columnis tantum CL memorabilior fuit, quarum in officina turbines ita librati pependerunt, ut[*](ut Bdhv. om. r.) puero circumagente tornarentur[*](& ornarentur B1. orn- B2.). architecti fecere Zmilis[*](zmilis J. -lus VRdhv. miluf B. smilis S.) et Rhoecus[*](rhoecuf BS. rholus rv.) et Theodorus indigenae[*](indigenae B2S. -na VRv. -gnae B1.). exstantque[*](an exstant quoque?) adhuc reliquiae eius, cum Cretici Italicique nulla vestigia exstent[*](extent V. exftant B.).[*](Isid. XV 2, 36.) namque et Italicum dici convenit, quem fecit sibi Porsina[*](porfina BS. -inna r. -enna dh(?)H. -ena v. cfr. XXXIV 29.), rex Etruriae , sepulchri[*](sepulchris Vd. -cri R(?)v.a.S.) causa, simul ut externorum regum vanitas quoque Italis[*](italis VRdTU. ab ita- hv. talif BS.) superetur[*](superaretur v.a.H.). sed cum excedat omnia fabulositas , utemur ipsius M. Varronis in expositione ea[*](ea ego. ex ll. om.dS. eius hv(J).) verbis[*](urbif B1.): Sepultus[*](sepultus est inquit v.a.U.) sub urbe Clusio, in quo loco monimentum reliquit lapide quadrato quadratum[*](quadratum BdBrot. om. rv.), singula latera pedum tricenum[*](trecenum V. lata tric- v.a.Brot.), alta quinquagenum. in qua[*](inque d (?)hv.a.S(U).) basi quadrata intus labyrinthum inextricabile [*](inextricabilem R(?)hv.a.D.), quo si quis introierit[*](introierit BIsid. S. improperet (inp-V) rv.) sine glomere lini, exitum invenire nequeat. supra id quadratum pyramides stant quinque, quattuor in angulis et in medio una, imae[*](imae BS. ime r. in uno (imo v) hv.) latae pedum quinum septuagenum , altae centenum[*](centum Rdv.a.S.)quinquagenum, ita fastigatae [*](faftigatae Bdhv(H). -giatae r Verc. cfr. nota ad XIX 70.), ut in[*](in Bhv. om. r.) summo orbis aeneus et petasus unus omnibus sit inpositus, ex quo pendeant exapta[*](excepta hv.a.H.)

catenis tintinabula[*](tintinniabula Rdhv.a.S.), quae vento agitata longe sonitus referant, ut Dodonae[*](dodonae Bv. eodone d. -dene r.) olim factum. supra quem orbem quattuor pyramides[*](piramides V. pyramydef quarum B (cfr. infra v. 5).) insuper singulae [*](fingulaf B.)stant[*](stint R. exstant v.a.S.) altae[*](altae Bv. -ta h. alie d. ale R. ele V.) pedum centenum. supra quas uno solo quinque[*](quinque Bdhv. quis neque r.) pyramides. quarum altitudinem Varronem puduit adicere; fabulae Etruscae tradunt eandem[*](eandem Bv. ead- r.) fuisse quam totius operis ad eas[*](ad eas ll.J. adeo hv.), vesana[*](uaefana BJD.) dementia, quaesisse gloriam inpendio nulli profuturo, praeterea fatigasse regni vires, ut tamen laus maior artificis esset.

[*](Homerus 1381.) Legitur et pensilis hortus[*](ortus V.), immo vero totum oppidum Aegyptiae Thebae, exercitus armatos subter[*](subter VRdTG. fub terra BD. subito hv. cfr. § 104.) educere solitis regibus nullo oppidanorum[*](opidanorum BV.) sentiente; etiamnum hoc minus mirum quam quod flumine medium oppidum interfluente. quae si fuissent, non dubium est Homerum dicturum fuisse, cum centum portas ibi[*](ibi Bdv. ubi r.) praedicaret .

[*](cfr. Plin. XVI 213. Liv. I 45, 2.—Diog. Laert. II 8, 19.—Strabo XIV 1, 22 p. 640. Vitruv. VII praef. 16.) Graecae[*](graecae ll.v(S). -ciae C. om.aG.) magnificentiae vera admiratio exstat templum Ephesiae Dianae[*](diana V.) CXX[*](CXX BTkS. ccxx rv.) annis factum a[*](a Bhv. om. r.) tota Asia. in solo id palustri[*](paluftri Bdhv. plau- r.) fecere, ne terrae motus sentiret aut hiatus timeret[*](meret R.), rursus ne in lubrico atque instabili fundamenta tantae[*](tante (ante hv) calcatis VRdhv.a.G.) molis locarentur[*](locarentur Bhv. cola- r.), calcatis ea substravere carbonibus, dein velleribus lanae. universo templo longitudo est ccccxxv[*](cccxxv B.) pedum, latitudo ccxxv[*](CCXXV BS. CCXX av. CXX r.), columnae

CXXVII a singulis[*](a singulis—2 XXXVI Bav. om. r.) regibus factae LX pedum altitudine, ex iis[*](iis v. if BaD.) XXXVI[*](XXXVII a.) caelatae, una a Scopa[*](una a fcopa Bhv. una scopa r. a scopa a. uno scapo U cum Winckelmanno.). operi praefuit Chersiphron[*](chersiphron G. cherefi- B. cresiphro r. -pheon dT. -ichon a. ctesiphbn v.) architectus. summa[*](fummam B1.) miraculi[*](miracula d(?)hv.a.S.) epistylia[*](epyftilia B.) tantae molis[*](molef B1.) attolli potuisse; id consecutus ille est[*](ille eft BS. est ille rv. om.a.) aeronibus[*](aeronibus RdH. ero- BTa. hero- V. pero- B. bero- v.) harenae[*](arena Rdhv.a.S.) plenis, molli[*](melle V.) clivo[*](cliuo ll.(B)H. puluino v.) super capita columnarum exaggerato [*](ex aegy//erato B1.), paulatim exinaniens imos[*](imos—7 loco om.a.), ut sensim opus[*](opuf BH. otus r. totum v.) in loco[*](in loco Bcod. Poll. S. in colo dT. in cole r. in colle hv. in cubili B(H). del. G.) sederet[*](insedere et a. insideret v.a.H.). difficillime hoc contigit in limine ipso, quod foribus inponebat; etenim ea maxima[*](maxime VR.) moles fuit nec sedit in cubili, anxio[*](anxio Bav. anno r.) artifice[*](artifice BG. -ci rv. -ces a.) mortis destinatione suprema. tradunt in ea cogitatione fessum nocturno tempore in quiete vidisse praesentem deam, cui templum fieret[*](fiebat d(?)hv.a.S.), hortantem, ut viveret: se composuisse lapidem. atque ita postera luce[*](poftera luce BS. -erat ut Vd. -era ait R. -ero die hv.) apparuit; pondere ipso correctus[*](ipfo correctuf BB. -eptus Rav. incorruptus Vh.) videbatur. cetera eius operis ornamenta plurium librorum instar[*](post cetera desinitV.) optinent, nihil ad specimen[*](fpeciemen B1. -ciem dhLugd.) naturae pertinentia.

Durat et Cyzici delubrum, in quo millum[*](millum J coll. XXXIII 23. milium B. in illud d. illud R. illut V. illum a. filum hv.) aureum commissuris omnibus politi[*](po-litis a. pofilici B.) lapidis subiecit artifex , eboreum[*](eburneum v.a.H.) Iovem dicaturus intus coronante[*](coronantem B.) eum[*](cum B. eo Fdv.a.B.) marmoreo Apolline. translucent[*](translucet RFdTH.) ergo iuncturae[*](iuncturae BG(S). pu- F. pictura RdhH. -re a. -rae v.) tenuissimis[*](tenuffimif B.) capillamentis lenique adflatu[*](adflatus F. -tos R.) simulacra refovent[*](refouent & BS. -te Rdhv. -tem F.), et praeter

ingenium artificis ipsa materia ingenii[*](ingenii ll.S. ingeriei J. om.hv(D).) quamvis occulta in pretio operis intellegitur.[*](cfr. Strabo XII 8, 11 p. 575. Liv. XLI 20, 7.—-Dio Cass. LXXIV 14 extr.)— Eodem in oppido est lapis fugitivus appellatus; Argonautae[*](argonaute B1. -ta F. -na ut R.) eum pro[*](eo hv.a.D.) ancora usi reliquerant[*](relinquerant R.) ibi. hunc e prytaneo—ita vocatur locus— saepe profugum vinxere plumbo[*](plum- bum F. -bam R.).—Eadem in urbe iuxta portam, quae Thracia[*](thracia Rv. trachia dT. -cia BFa.) vocatur, turres septem acceptas voces numeroso repercussu[*](repercuffum B1.) multiplicant. nomen[*](uocem nomen R. nomenque v.a.S.) huic miraculo Echo est a Graecis datum. et hoc quidem corum natura evenit ac[*](ac BS. ad RF. at d. et v.) plerumque convallium; ibi casu accidit, Olympiae autem arte, mirabili modo, in porticu, quam ob id heptaphonon[*](heptaphonon B1v. //epta- B2 (dh). eita- F. ita- R.) appellant, quoniam septiens eadem vox redditur. Cyzici et buleuterium[*](buleutemū R.) vocant aedificium [*](dist. U 794.) amplum, sine ferreo clavo ita disposita contignatione [*](continatione EF.), ut[*](ut et F. ita a.) eximantur[*](eximantur Bv. existim- r. -mentur d.) trabes sine fulturis[*](futurif B.) ac reponantur . quod item Romae in ponte[*](in pontem F.) sublicio[*](fublicio B1ahv. fupl- B2. publicanio r. ) religiosum[*](religiofum Bahv. reg- r.) est, posteaquam Coclite[*](cocliti B.) Horatio[*](horatio Rdv. or- r.) defendente aegre revolsus est.

[*](Plutarch. de garr. p. 502.) Verum et ad urbis nostrae[*](noftra e// B.) miracula transire conveniat[*](nongentorumque dhv.a. Brot. et Bav. id r.) DCCCque annorum dociles scrutari vires et sic quoque terrarum orbem victum ostendere. quod[*](quot B2Rdv. quod r.) accidisse totiens paene, quot referentur miracula, apparebit; universitate vero acervata[*](aceruatae B1.) et in quendam unum cumulum coiecta non alia magnitude exurget[*](exurget Bv (S). -git F. exsurgit RdTaH.) quam si mundus alius

quidam in uno loco narretur[*](narretur Bav(S). -rraretur RdTH. nascereturnec ut FdTa(B)S. ne ut BJ. nam ut R(?)hv. an ne uel (et)?F.).[*](Suet. Caes. 39. Dion. Hal. III 68.—cfr. Plin. XXXV 13. Cic. ad Att. IV 16, 14.—Suet. Aug. 29 init. Plin. XXXIV 84. XVI 201.) nec ut circum maximum a Caesare dictatore exstructum longitudine stadiorum trium, latitudine unius, sed cum aedificiis iugerum quaternum, ad sedem CCL[*](CCLX millium v.a.Brot.), inter magna opera dicamus: non inter[*](non inter B2aS. nonne ter R. non ter B1Fd. nonne inter hv.) magnifica basilicam Pauli columnis e[*](e Bav. et r.) Phrygibus mirabilem forumque[*](eorum- que B. forum a.) divi Augusti et templum[*](templum Bahv. diui r.) Pacis Vespasiani Imp. Aug., pulcherrima operum, quae umquam vidit[*](uidit—8 et (ut B) tectum BS. om. rv.) orbis? non et tectum diribitori[*](diribitori S e coni. S. dilib- B. ultori r. pantheum (-eon v) ioui ultori hv.) ab Agrippa facti, cum[*](factif B. -tum dhv.a.S.) theatrum ante texerit Romae Valerius Ostiensis[*](oftienfif Bdhv. -tensis r. cfr. § 125.) architectus ludis Libonis?[*](Suet. Caes. 26.) pyramidas regum miramur, cum solum tantum foro exstruendo HS[*](HS Rdav. he. B. hy F.) |M???|[*](|M???| J. ??? B. li RF.om.a. millies d(?)G. mille ducentis v.) Caesar dictator emerit et, si quem[*](quem BS. quidem rv. quis a.) inpensa[*](in- penfa BFU. -sae Rdhv. inspiciente a.) moveat[*](moueat ego. -ent ll.v. -et aU.) captis[*](captif BRdh(B)S. -tos v. capitis Fa.) avaritia animis[*](animif Ba (B)S. -mi r. -mos v.), HS |CXLVII[*](CXLVII| B(F?)J. |CXLVII| S. centies et quadragies octies (Rd?)G. CXLVII milibus v.) domo[*](domo empta Bv. domo emit a r. om.a.) empta Clodius[*](clonius Rd.), quem Milo occidit, habitaverit.[*](cfr. Plin. III 67. Dion. Hal. IX 68.—Liv. VI 4, 12.—Dion. Hal. III 66. Cassiod. var. III 30.—Dio Cass. XLIX 43.) quod equidem non secus ac regum insaniam miror; itaque et[*](et om.BS.) ipsum Milonemn HS |DCC|[*](HS |DCC| (Fa?)D. H. DCC.B. sestertium septin- genties R(?)G. -rtia DCCM v.) aeris alieni debuisse inter prodigia animi 51 humani duco[*](duco RFdhv(U). dico BaS(J) coll. § 102. cfr. nov. luc. p. 101; de mendo etiam XVIII 337. IX 183.). sed tum[*](tum BS. tunc rv.) senes aggeris vastum spatium[*](spatium et d (?) v.a.D.), substructiones[*](substructiones insanas v.a.D.) Capitolii[*](capitolii BhB. -ptiosi rv.) mirabantur[*](mirabuntur B.), praeterea cloacas, opus[*](opufi BS. opum a. -umum Fd. operum Rhv.) omnium[*](omnium Bahv. -ibus r.) dictu[*](dictu B2 ahv. -tum r.) maximum, subfossis[*](suffossis RFdahv.a.S. fuibfoffa B.) montibus atque, ut paullo ante retulimus, urbe pensili subterque navigata[*](94) M. Agrippae[*](agrippae BS. -ppa rv (praem. a G).) in aedilitate post consulatum. permeant[*](permeant BS. -nti da. -maneant R. -nti F. per meatus v.) conrivati[*](conriuati dS. corr- BG(D). conriuatis (corr- v) rv.) septem amnes, cursuque[*](amnibus cursu hv.a.G.) praecipiti torrentium modo rapere atque auferre omnia coacti[*](coactis hv.a.G.), insuper[*](infuper Bv. su- r.) imbrium mole concitati vada ac latera[*](latere B1. -resB2.) quatiunt, aliquando Tiberis retro infusus[*](infusi v.a.S.) recipitur[*](recipitur BdThS. -pitis r. -piunt (add. fluctus v) av.), pugnantque diversi aquarum impetus [*](impetuuf B1D.) intus[*](intus om.BU 796.), et tamen obnixa firmitas resistit[*](reftitit B.). trahuntur moles superne[*](superne J. -nae BS. internae rv.) tantae non succumbentibus cavis[*](cauis S cum Reinesio. cautif B. causis rv. cfr. § 108.) operis, pulsant ruinae sponte praecipites aut inpactae incendiis, quatitur solum terrae motibus, durant tamen a Tarquinio Prisco annis DCC[*](DCCC dv.a. H.) prope inexpugnabiles, non omittendo memorabili[*](memorabile B1Fa.) exemplo vel magis[*](uel eo magis h.v.a.S. cfr. § 77.), quoniam celeberrimis rerum conditoribus omissum est.[*](Cass. Hemina ap. Serv. ad Verg. Aen. XII 603 (Peter fragm. hist. Rom. p. 70). Liv. I 56, 2. Cic. Verr. V 19, 48.) cum id opus Tarquinius Priscus plebis manibus faceret[*](faceret Bhv. fecerit r.), essetque labor incertum maior[*](maior an BaS. an r. om.hv.) an longior[*](longior an periculosior hv.a.S.), passim conscita[*](concita Fah.) nece Quiritibus taedium fugientibus , novum[*](nouvm B2. -uom B1. -uum (-uom S) et rv.), inexcogitaltum ante[*](ante BFav(S). -tea Rdh(?)C.) posteaque remedium[*](reme- diis RF.) invenit [*](menienit R. meminit F.) ille rex, ut omnium ita defunctorum corpora figeret[*](figeret Bdhv. frigere r. ingeret a.) cruci spectanda civibus[*](crucibus hv.a.S.) simul[*](fimul ciuibuf BaS.) et feris volucribusque laceranda .[*](Strabo V 3, 8 p. 235.) quam ob rem pudor Romani nominis proprius[*](propiuf Bv.a.B.), qui saepe res perditas servavit in proeliis[*](proelif B1.), tune quoque subvenit, sed illo[*](illo in U.) tempore vi post vitam[*](ui post uitam ego. in (del.B2U)poft uitam BJ. inposuit iam (tamen a. tum G) rdTahv.) erubescens, cum puderet vivos[*](uiros Rdh.), tamquam puditurum esset extinctos. amplitudinem cavis eam[*](eam Bv. ea r. om.a.) fecisse proditur[*](pro- ditur—7 transmitteret om.a.), ut vehem faeni[*](faeni BS. feni F. foeni Rdhv.) large onustam[*](honuftam B.) transmitteret.

Parva sunt cuncta, quae diximus, et omnia uni[*](una B1R. uno a.) comparanda miraculo, antequam nova attingam. M. Lepido Q. Catulo cos., ut constat inter diligentissimos auctores, domus pulchrior non fuit Romae quam Lepidi ipsius, at[*](ad BD.), Hercules[*](hercule Rdhv.a.S.), intra annos[*](intrannof B.) xxxv eadem centensimum locum non optinuit[*](optinuit Bav. cont- r.). computet in hac[*](haec B.) aestimatione qui volet marmorum molem, opera pictorum, inpendia regalia et cum pulcherrima laudatissimaque certantes centum domus[*](domos d(?)v.a.S.) posteaque ab innumerabilibus aliis in hunc[*](huc B1.) diem victas. profecto incendia[*](incendio B1.) puniunt luxum, nec tamen effici[*](offici B.) potest, ut mores aliquid ipso homine mortalius[*](mortaliuf BTv. -ibus a (deinde deficiens usque ad § 126). -ralius Rdh. -liis F.) esse intellegant.

[*](cfr. Plin. XXXIII 54. Suet. Nero 31 init. 34. Martial. spect. 2, 4.—Val. Max. IV 4, 7.) Sed omnes[*](omnif BS.) eas duae domus[*](domuuf B1D.) vicerunt. bis[*](his R.) vidimus urbem totam[*](tutam R.) cingi domibus principum Gai et Neronis, huius quidem, ne quid deesset[*](deesset v. effet Bdh. esse r.), aurea[*](aurea—p. 347,1 gentef Bv. repertum r.). nimirum sic habitaverant [*](habitauerant BU. -runt S(J). -arunt v.)[*](dist. Bergk I 26.) illi, qui hoc imperium fecere tantum, ad devincendas

[*](et p. 347, 1 uin- cendas v.a.S.) gentes triumphosque referendos ab aratro[*](ab aratro—2 modum Bv. om.r.) aut foco exeuntes, quorum agri quoque minorem modum optinuere quam sellaria[*](celaria h. cella- v.a.H.) istorum subit[*](subit (-iit BS) uero Bv. subituquo d. -tuque r. an subit utique?) vero cogitatio, quota portio harum fuerint areae illae, quas invictis imperatoribus decernebant publice ad exaedificandas[*](exaedificandaf Bv(S). aed- (ed- F) rH.) domos; sumnmusque illarum honos erat, sicut in P.[*](P. FBrot. L. rv.) Valerio Publicola, primo consule cum L.[*](L. Bv. M. r.) Bruto, post tot[*](poft tot Bdv. posito r.) merita et fratre[*](frater B.) eius, qui bis in eodem magistratu Sabinos devicerat, adici decreto, ut domus eorum fores extra aperirentur[*](aperientur B1.) et ianua in publicum [*](publicum Bdv. -cocom F. pulico R.) reiceretur[*](reicerentur Rd.). hoc erat clarissimum[*](clarissimum-trium[phalesj om.Rdh.) insigne inter triumphales quoque domos.

[*](cfr. Plin. XXXVII 11.) Non patiar[*](patiar iftof BS. -iaris post r. -iemur v.) istos duos[*](duos J cum Bergkio I 27. duof neronef B. duos gaios uel duos nerones rv. Del U.) ne hac quidem gloria famae frui, docebimusque etiam insaniam eorum victam privatis opibus[*](opibuf BhS. operibus rv.) M. Scauri[*](m. fcauri Bhv. isauri r.), cuius nescio an aedilitas maxime prostraverit mores[*](mores ciuiles hv.a.S.) maiusque[*](maiufq. (malu- B1) fit Bv. maius ciues id r.) sit Sullae[*](fyllę Bv.a.Brot.) malum tanta privigni[*](priuignae R.) potentia quam proscriptio tot milium.[*](cfr. Plin. supra § 7. XVII 6. infra § 189.) in aedilitate hic sua[*](suae RF.) fecit opus maximum omnium, quae umquam fuere humana manu facta, non temporaria mora[*](uero R.), verum etiam aeternitatis destinatione[*](deftinationem B1. -nes RF.). theatrum hoc fuit; scaena ei triplex in[*](in BG. om.rv.) altitudinem[*](altitudinem BG. -ne rv.) CCCLX columnarum in ea[*](nea (pro in ea) B.) civitate, quae sex Hymettias[*](hymetiaf B. him- F.) non tulerat sine probro civis amplissimi

[*](et p. 348, 1 amplissi F.). ima[*](ima BC. imam F. iam Rdhv.) pars scaenae e[*](e om.B.) marmore fuit, media[*](mediae uitro B.) e vitro, inaudito etiam postea genere luxuriae, summa e[*](fummam e B1. -mae v.a. H.) tabulis inauratis; columnae, ut diximus, imae duodequadragenum[*](duodeci quadragenum B2.) pedum. signa aerea inter columnas, ut indicavimus, fuerunt III[*](III S. III B. tres r. tria milia v.) numero[*](numero B2hv. -rum r.); cavea ipsa cepit hominum LXXX[*](LXXXS. LXXX B. LXXX milia r(?)v.),[*](34, 36) cum Pompeiani theatri totiens multiplicata urbe tantoque maiore populo sufficiat large XXXX[*](XXXXBS. XL milia (v. millibus Hack.) r(?)v.) sedere[*](federe ll. C (SD). sed et Ven.(G). (milium) sedi U cum B. sede J coll. § 102.). relicus[*](relicuf B1S. -iquf B2. -iquus rv.) apparatus tantus Attalica veste, tabulis pictis, cetero choragio[*](choragio C cum Budaeo. chora B. corago r. cura v.) fuit, ut, in Tusculanam villam reportatis quae superfluebant cotidiani usus deliciis, incensa villa ab iratis[*](aeratif B.) servis[*](hy F.cfr. § 103. ad Hs v.a.Brot.) concremaretur HS |CCC|[*](|CCC| J. ccc B.CCCS. millies (Rd?)Lugd. M v.).

Aufert[*](auferat B1. aut fert F.) animum et a destinato[*](a deftinato B1hv. ab eft- B2. ab deft- D. ab estimato (aest- F) r.) itinere degredi[*](degredi B1J. digr- B2v. decredi F. -eti R.) cogit contemplatio tam prodigae mentis aliamque[*](aliaque RF.) conectit[*](connecti hv.a.S.) maiorem [*](maiore B.) insaniam e ligno. C. Curio[*](c. curio hv. cicu- RFd. cu- B.), qui bello civili in Caesarianis partibus obiit[*](obit BD. cfr. XXXIII 131.), funebri[*](funebri Bv. -ris r.) patris munere cum opibus apparatuque non posset[*](possit RF.) superare Scaurum—unde enim illi vitricus Sulla[*](fylla B2v.a.Brot.) et Metella[*](metella dv. metalla B. mit- r.) mater proscriptionum[*](pro- feriptionum fectrix Bdv. -one sectis r.) sectrix? unde M. Scaurus pater, totiens princeps civitatis et Mariani[*](mariani BdTS. -itani r. -ianis v.) sodalicii[*](sodalitii RT. -tiis v.a.S.) rapinarum[*](rapinarum Bv. -rumque rD.) provincialium[*](prouincialium Bv. -cia (-tia F) itum r.) sinus? cum iam ne[*](iam ne Bv. fane R. lanae Fd.) ipse quidem Scaurus sibi par[*](fibi par effe BS. sibi parasse r. comparari sibi v.) esse posset[*](poffet Bv. -sse r.), quando

hoc certe incendi illius praemium habuit convectis ex orbe terrarum rebus, ut nemo postea par esset insaniae illi—ingenio ergo[*](ergo BTG. erat r. ergo suo erat v.) uteindum[*](utendum BTv. pute- Fd. pude- Rh.) suo[*](suo—3. 4 excogitandum ll.(v)S. del. G.) Curioni et aliquid[*](& aliquid (-uit B1) BS. et (ex R) aliquo r. que aliud hv. eique aliud B.)excogitandum fuit. operae pretium est scire, quid invenerit, et gaudere moribus nostris ac verso[*](uerfo BS. nostro Rdv. uestrum F.) modo nos vocare maiores. theatra iuxta duo fecit amplissima[*](ampliffima BS. -me F. -ma e Rdhv.) ligno, cardinum singulorum versatili[*](uerfitali B.) suspensa libramento, in quibus utrisque antemeridiano ludorum spectaculo edito[*](edito Bdhv. -tio R. aedicio F.) inter sese aversis, ne invicem obstreperent[*](obftreperent Bdhv. -pere r.) scaenae[*](fcaenae Bv. gere r.), repente circumactis—ut constat[*](conftat BFdhU. contra stat R. -tra starent B. constiterant v.), post primos[*](poft primof BU. post trinos dT. positrimos F. postremos R. -emo hv.) dies etiam sedentibus [*](dies etiam (& &iam R. et aet- F) sedentibus ll.U. iam die disce- dentibus (descend- C) v(H)) aliquis[*](aliquis ll. U. -uibus h. tabu- lis v.)—, cornibus[*](et cornibus hv.a.S.) in se coeuntibus faciebat amphitheatrum gladiatorumque proelia[*](proelia BdS. proaelia F. (pel R. spectacula hv.) edebat, ipsum magis auctoratum populum Romanum circumferens. quid enim miretur quisque in hoc primum, inventorem an inventum, artificem an auctorem, ausum aliquem hoc excogitare an suscipere an iubere[*](an iubere ll.J. parere an iubere v.)? super omnia erit populi sedere ausi[*](aufi Bhv. aut si r.) furor tam infida instabilique sede. en hic est ille terrarum victor et totius domitor orbis, qui gentes[*](gentes et R(?)hv.a.S.), regna diribet[*](dirib& B1G. -rig& B2. –riperet rv.), iura exteris[*](externis d(?)hv.a.S.) mittit[*](mittit om.R. mitteret hv.a.G.), deorum quaedam immortalium generi humano portio, in machina pendens et ad periculum suum plaudens! quae vilitas animarum ista aut[*](istarum Rd.) quae querella[*](quaeq. rella B1. quaerela B2.) de Cannis! quantum mali potuit accidere! hauriri urbes terrae hiatibus publicus mortalium dolor est: ecce[*](dolorem ecce R.) populus Romanus universus, veluti duobus navigiis inpositus , binis cardinibus sustinetur et se ipsum depugnantem spectat, periturus momento aliquo luxatis machinis! et per hoc quaeritur[*](quaeritur BdTv. apperi- F. per- R.) tribuniciis[*](tribuniciif B2G(S). -cif B1D. in trib- rv(H).) contionibus gratia, ut pensiles[*](dist. J.) tribus quatiat[*](quatiat BS. qualia et r. faceret. Qualia (-is C) hic v.), in rostris quid non ausurus apud eos, quibus hoc persuaserit! vere[*](uera R(?)v.a.J.) namque confitentibus populus Romanus funebri munere ad tumulum[*](tumultum B.) patris eius depugnavit universus. variavit hanc suam magnificentiam fessis turbatisque cardinibus et amphitheatri[*](amphitheatrum B.) forma custodita novissimo die diversis[*](diuersis RFdThv(Brot.). uerfif BJ. diuisis C. del. G(U).) duabus per medium scaenis athletas edidit raptisque e[*](e Bv. om. r.) contrario repente pulpitis eodem die victores e[*](e Bdv. se r.) gladiatoribus suis produxit. nec fuit rex Curio aut gentium imperator, non opibus insignis, ut qui nihil in censu habuerit praeter discordiam principum.

[*](Frontin. de aqu. urb. Rom. I 7.—cfr. Plin. XXXI 41 sqq.—Dio Cass. XLIX 43, 3.) Sed dicantur vera[*](uera Bhv. uero r.) aestimatione invicta miracula. Q.[*](Q. FhS. quae r. quae Q. v.) Marcius Rex, iussus[*](Rex fecit. is iussus v.a.S.) a senatu aquarum Appiae[*](appiae Bv. nithe R. nitę F.), Anienis[*](anienif Bhv. ali- r.), Tepulae[*](tepulae BhG. tegulae r. -la v.) ductus reficere[*](refugere B.), novam a nomine suo appellatam cuniculis per montes actis intra praeturae suae tempus adduxit; Agrippa vero in aedilitate adiecta Virgine aqua ceterisque[*](ceteris R(?)v.a.S.) conrivatis atque emendatis lacus[*](lacuuf B1D.) DCC fecit praeterea salientes[*](salientes C cum Budaeo. pfallentef B. sapientes (-tis F) r. fontes v.) D[*](D BS. cui Fh. cvi RBrot. cv v.), castella CXXX[*](CXX Rh.), complura[*](c???clura R. conc- F.) et[*](etiam hv.a.S.) cultu magnifica, operibus iis signa CCC aerea aut marmorea inposuit, columnas[*](columnate B.) e marmore CCCC eaque omnia annuo spatio. adicit ipse[*](ipse in hv.a.S.) aedilitatis suae conmemoratione

et ludos diebus undesexaginta factos et gratuita praebita balinea CLXX, quae nunc[*](quae nunc Bv(S). quae Fdh. que R. nunc Brot. (errore).) Romae ad infinitum auxere numerum.[*](Suet. Claud. 20 init.)—Vicit antecedentes aquarum ductus novissimum inpendium operis incohati[*](incohati ego. -oathi B. -oatio R. inchoatio F. -ti v. cfr. XXXIV 148, XXXV 105.) a C. Caesare et peracti a Claudio[*](claudi B1.), quippe a XXXX[*](xxxx BS (post lapide v). om. r.) lapide ad eam excelsitatem, ut[*](ut in R(?)v.a.S.) omnes[*](omnibus Ven.) urbis montes lavarentur[*](lauarentur Bdv(S). -retur r. leuarentur Verc.), influxere Curtius atque Caeruleus[*](caerulaeuf (car- B1) B.) fontes et Anien[*](& anien BS. et ante (-to R) r. et anio Brot. om. v.) novus[*](nouus Brot.(U). nouos ll.S. om v.), erogatis[*](erogatis D. -atof B. -at r. -ata hv. -atum G.) in id opus HS |MMM|[*](|???| D BD. |MMMD| J.MMMDS. LŪ. D. F.LV. D???. Rd(?)H. LV. D. T. ter milies G. quingenta LV milia v.) D. quod si quis diligentius aestumaverit abundantiam aquarum[*](quarum RF.) in publico, balineis[*](balneif B2v.a.Hack.), piscinis, euripis, domibus, hortis, suburbanis villis, spatia aquae[*](spatia aquae ego. -ia quae F. -iaque dThD. -ia BS. -ioque R(?)v.-iaque aquae Fröhner anal. crit. p. 20.) venientis[*](ad- uenientis v.a.S.), exstructos arcus[*](arcuuf B1D.), montes perfossos[*](perfoffof Bdv. -ssū r.), convalles aequatas, fatebitur nil magis mirandum fuisse in toto orbe terrarum .[*](Suet. Claud. 20.)—Eiusdem Claudi inter maxime[*](maxime G. -ma ll. (add. ac) v. cfr. IX 183.) memoranda equidem duxerim, quamvis destitutum successoris odio, monte perfossum ad lacum Fucinum emittendum inenarrabili profecto [*](profectv B2. -tum h.) impendio[*](impendi (-dio B2) d& B.) et operarum multitudine per tot annos, cum aut conrivatio aquarum, qua terrenus mons erat, egereretur in verticem[*](uertice R(?)v.a.S.) machinis[*](macinif B1.) aut silex caederetur[*](cederetur B2.) quantaque [*](quantaque BS. omniaque rv(D).) intus in tenebris fierent, quae neque concipi animo nisi ab iis, qui videre, neque enarrari humano sermone possunt nam portus[*](portuuf B1D.) Ostiensis[*](ostensis R. -sus F.de mendo cfr. § 102.) opus praetereo[*](praeterea B.), item[*](item Fv. inter r.) vias per[*](per BS. e et F. & Rdh. inter v.) montes[*](montif B1S.) excisas[*](excifaf Bv. -itas R. -ita F.), mare Tyrrhenum[*](tyrreniū R.) a Lucrino molibus seclusum, tot pontes tantis inpendiis factos. et inter plurima alia Italiae ipsius[*](ipsius ll.S. om. v.) miracula marmora[*](miracula marmora BS. marmora (-ris h) miracula Rdh.deFnon constat. miracula, ipsa mar- mora v.) in lapicidinis[*](lapidicinif BFdv.a.H(D).) crescere auctorest Papirius Fabianus, naturae rerum peritissimus, exemptores quoque adfirmant compleri sponte illa montium ulcera. quae si vera sunt, spes est numquam defutura[*](defutura BS. -ra de r. -ram hv.) luxuriae[*](luxuriae BdS.-am hv. luxoria r.).

A[*](a hv. E B.om. r.) marmoribus degredienti[*](degredienti (-te F) B1RFJ. digr- B2dhv.) ad reliquorum lapidum[*](lapide RF. -dem v.a.C.) insignes[*](in ignef B1.) naturas quis dubitet in primis magnetem[*](magnitem B1. cfr. §128. 129.) occurrere? quid enim mirabilius aut qua in parte naturae maior[*](natura eo maior B.) inprobitas? dederat vocem saxis, ut diximus, respondentem[*](100) homini, immo vero[*](immo uero Bdav. im more R. in////re F.) et obloquentem[*](obloquentem Bdav. ob id lo- r.). quid lapidis rigore pigrius? ecce sensus[*](fenfuuf B1D.) manusque tribuit illi. quid[*](& ll. S. om. v.) ferri duritia pugnacius?[*](Nicand. fragm. 101 (O Schneider p. 128). Th. lap. 4 extr. Isid. XVI 4, 1.) pedes ei[*](pedes ei S e coni. J. -def & B. cedet sed (sed et a) rdTa. sed cedit et hv.) inpertivit[*](inpertiuit (imp- a) RFdT aS. pert- B. patitur hv.) et mores[*](morif B.). trahitur namque[*](nam- que ll.v(D). om.hBrot.) magnete[*](a magnete hv.a.S.) lapide, domitrixque illa rerum omnium materia ad[*](ad om.Fa.) inane nescio quid currit atque, ut[*](aut (pro ut) B1.) propius venit, adsilit[*](adfilit BS. assistit (ads- F) rv.), tenetur[*](tene- turque hH. -que et v.) amplexuque[*](amplexuque (amplie- B1) ll.S. com- hH. que del. v.) haeret. sideritim [*](appellant hv.a.S.) ob id alio nomine vocant, quidam Heraclion[*](heraclion BS. -leon dhB (-adion v). -leen F. -lian aD cum U 797. eraclem en R.). magnes

appellatus est ab inventore, ut auctor est Nicander— in Ida[*](in india Isid.v.a.B.), ut reperio[*](ut reperio ego (cfr. XXXV 12). reperto (repto F) ll. -tus hv.), namque et passim inveniuntur[*](inuenitur hv.a.S.), in[*](in BdJ. ut in rv(D).) Hispania quoque—; invenisse autem fertur clavis crepidarum , baculi[*](baculique Isid. et baculi hv.a.S.) cuspide haerentibus, cum armenta pasceret. quinque genera magnetis[*](magni- tif B1.) Sotacus demonstrat:[*](Isid. XVI 4, 2. Diosc. V 147.) Aethiopicum et a[*](& a BS. e R(?)G. et Fdhav.) Magnesia[*](magnesiacum hv.a.G.) Macedoniae[*](e macedonia ei B.) contermina ab Euboea[*](ab euboea ego. (de mendo cfr. XXXII 18). abo ebone BR. -nae F. abebonie d. -noea v.a.B. ebone a. a Boebe S. ab Eione Bolben J. Boebeida B. -beium D.) Iolcum[*](iolcum S. iolanu B. locatum rv. lacum B(JD).) petentibus dextra, tertium in Hyetto[*](hy&to BS. -etio r. hyrtio dT. hyrietico H. ethio a. echio v.) Boeotiae[*](boeoetiae B1.), quartum circa Alexandriam Troadem, quintum in Magnesia Asiae. differentia est[*](differentia est ego. -tiam B1RFd. -tia B2hav.) prima[*](prima Bhv. -am r.), mas sit[*](maf fit Bhav. an sit r.) an[*](am R.) femina, proxima[*](proxima Bdhv. -am r.) in colore. nam qui[*](namque BR.) in Magnesia Macedonica reperiuntur rufi nigrique sunt, Boeoti[*](boeoti BS. -tius dhv. boetius F. -tus R. obedien- tius a.) vero rufi coloris plus habent[*](habet dhv.a.S.) quam nigri. is, qui[*](//if qui Bv. qui h.om.r.)in[*](in v. om. ll. S. cfr. CFW Müller p. 21.) Troade invenitur, niger est et feminei sexus[*](fexuuf B1D.) ideoque sine viribus, deterrimus autem in Magnesia Asiae[*](afiae Bv. om. ll.), candidus neque attrahens ferrum similisque pumici. conpertum[*](confertum B. comperto a.) tanto meliores esse, quanto sint[*](sunt hv.a.S.) magis caerulei. Aethiopico[*](aethiopico (-thip- B) BdG. -icis hv. -ia R. aetiophi. CC. F. eteiopia a.) palma[*](palma BS. in summa r. laus summa v.) datur pondusque argento rependitur. invenitur hic in Aethiopiae Zmiri[*](zimiri v.a.S.); ita vocatur regio harenosa. ibi et haematites magnes sanguinei coloris sanguinemque reddens, si teratur, sed et crocum. in adtrahendo ferro[*](terro BaG. -rru F. -rrū Rdhv.) non eadem haematiti[*](haematitae R(?)dTv.a.S.) natura quae magneti[*](magniti B1.). Aethiopici argumentum est, quod magneta quoque alium ad se trahit.[*](Diosc. V 147. Pl. iun. 84, 15. cfr. Plin. XXXIV 147.—cfr. Plin. II 233. Isid. XVI 4, 10.) omnes autem hi oculorum medicamentis prosunt ad suam[*](fuam Bdhv. euam r. ea a.) quisque portionem[*](portionū R.), maximeque epiphoras sistunt. sanant et adusta cremati tritique. alius rursus in eadem[*](in eadem in RF.) Aethiopia non procul magnes[*](magnes U 798 ex Isid. mons ll. D. mons gignit lapidem theameden qui hv.) ferrum omne abigit respuitque[*](re- pofuitque B. respuit a.). de utraque natura saepius diximus.[*](2, 211 20, 2)

Lapidem[*](lapidem—18. 19 absumendis om.a.) e Syro[*](syro ll.(P)D. sichro h. scyro v coll. Eustath. ad Dionys. perieg. 521. sed cfr. index et II 233.) insula[*](insula ll.(P)D. -la in- tegrum h(?)v ex Isid.) fluctuari[*](fluctuari ll. G(S). -re hv(H). fluitare P.) tradunt, eundem comminutum mergi.

[*](cfr. Plin. II 211. Th. de igne 46. Diosc. V 141. Isid. XVI 4, 15. Cels. V 7.) In Asso[*](affo Bdv. asa r.) Troadis sarcophagus lapis fissili vena scinditur. corpora defunctorum condita in eo absumi constat intra XL diem exceptis dentibus. Mucianus specula[*](& Bdv. om. r.) quoque et strigiles[*](ftrigileaf B.) et vestes et calciamenta inlata[*](inlata BS. ill- Thv. in lana r.) mortuis[*](mortuis del. G. cum mortuis coni. S. sed cfr. II 163. VI 127. XXXVII 182.) lapidea fieri auctor est. eiusdem[*](eiufdem BS. eius rv.) generis et in Lycia saxa sunt et in oriente[*](et oriente R.), quae viventibus quoque adalligata erodunt corpora.

[*](Th. lap. 6. Isid. XVI 4, 24.—Th. lap. 7.—Cels. IV 31 p. 158, 18. Diosc. V 141.) Mitiores[*](mitior est, d(?)v.a.S.)[*](mitiores—p. 355, 4 reperiuntur videntur pertinere ad finem § 133 (post lomento). cfr. index.) autem servandis corporibus nec absumendis chernites[*](chernites B e Theophr. chemi- ll.v. cfr. XXXVII 191. chri- a.) ebori simillimus, in quo Darium conditum ferunt, Parioque similis candore et duritia, minus

tantum[*](tamen hv.a.S.) ponderosus[*](ponderofum B.), qui porus[*](poruf Bav. to- rv.) vocatur. Theophrastus auctor est et tralucidi[*](tralucidi B1J. transl- rH. -dos v.) lapidis[*](lapides v.a.H.) in Aegypto, quem[*](quem BdTaH. quam r. inueniri quos v.) Chio[*](chio Ba(P)H. phio FdT. phito Rh. ophitae B. -ionitae v.) similem[*](simile RF. -les v.a.H.) ait[*](ait quod v.a.S.). fortassis tunc fuerit, quoniam et desinunt et novi reperiuntur.

Assius[*](asius RFdv.a.Verc.) gustatu[*](gustu hv.a.S.) salsus podagras lenit, pedibus in vas[*](uaf BaS. uase rv.) ex eo cavatum[*](cauato hv.a.S.) inditis. praeterea omnia crurum vitia in iis lapicidinis sanantur, cum in metallis omnibus crura vitientur[*](uitientur v. uicie- a. uitia- B. uide- r.).[*](Diosc. V 141.) eiusdem lapidis flos appellatur[*](de v. appellatur cfr. XXXI 92.), in farinam[*](farinam redigendam v.a. G.) mollis[*](an molitus? (cfr. Fröhner anal. crit. p. 16).) ad quaedam perinde efficax. est autem similis pumici rufo. admixtus cerae Cypriae[*](aeri (eri h) cyprio hv.a.S.) mammarum vitia sanat, pici autem resinaeve strumas et panos discutit. prodest et phthisicis[*](phthisicis v. pthi- ll.) linctu[*](Unctu B2. lenetu F. linctus a.). cum melle vetera ulcera ad cicatrices perducit, excrescentia erodit et a[*](a BS. ad rv.) bestiarum morsu[*](morfu BS. -us r. -us utilis v.) repugnantia curationi[*](curationif BD. -ni ac v.a.S.) suppurata siccat. fit cataplasma ex eo podagricis mixto fabae lomento.