Naturalis Historia

quin immo certamen etiam picturae florente eo institutum est Corinthi ac Delphis, primusque omnium certavit cum Timagora[*](timacora V1. timoc- R.) Chalcidense[*](chalchidenfe B. calch- V.), superatus ab eo Pythiis

[*](et p. 251, 1 pythis Vd.), quod et ipsius Timagorae carmine vetusto apparent[*](appareo V.), chronicorum errore non dubio.

Alii quoque post hos clari fuere ante LXXXX olympiadem , sicut Polygnotus[*](polignotuf B.) Thasius, qui primus mulieres tralucida[*](tralucida (tranfl- B2) BS. luc- rv.) veste pinxit, capita earum mitris versicoloribus[*](uerfiscoloribuf B2.) operuit plurimumque picturae primus contulit, siquidem instituit os adaperire, dentes ostendere, voltum ab antiquo rigore variare.[*](Pausan. X 25, 3. I 15, 3. Plutarch. Cimon 4. Harpocr. s. v. πολύγνωτος.) huius est tabula in porticu Pompei, quae ante curiam eius fuerat, in qua dubitatur[*](dubitatur aN B1S.) ascendentem cum clupeo[*](clupeo B1D. clip- rVerc. cfr. § 12.) pinxerit an descendentem. hic Delphis aedem pinxit, hic et Athenis[*](tenis R.) porticum, quae Poecile[*](poecile BB. poecle r. poetile v.) vocatur, gratuito, cum partem eius Micon mercede pingeret. vel[*](uel ll.S. unde dhv.) maior huic auctoritas, siquidem Amphictyones, quod est publicum Graeciae concilium, hospitia ei[*](ei Bdhv. et r.) gratuita decrevere .—Fuit et alius Micon, qui minoris cognomine distinguitur, cuius filia Timarete et ipsa pinxit.—

[*](Plutarch. Alcib. 16. Cic. de or. III 7, 26. (Quintil. inst. or. XII 10, 3).—Pausan. I 28, 2. Juba ap. Harpocr. s. v. παρράσιος.—Plutarch. de gloria Athen. 2.) LXXXX autem olympiade fuere Aglaophon, Cephisodorus [*](caephisodorus V. cephisso- Rd(?)Lugd.), Erillus[*](erilluf BS. frillus d. frilius r. phryllus Brot. -ylus v. Herillus coni. S e Diog. Laert. VII 37. 165. 166.), Euenor, pater Parrhasii[*](pharrasii R. -fi B.) et praeceptor maximi pictoris, de quo suis annis dicemus, omnes iam inlustres, non tamen[*](tam enim VR.) in quibus haerere expositio debeat festinans ad lumina artis, in quibus primus refulsit Apollodorus [*](ab- dilodorum V. abidolorū R.) Atheniensis LXXXXIII olympiade. hic primus species exprimere instituit primusque gloriam penicillo iure contulit . eius est sacerdos adorans et Aiax[*](aiax v. alax B. axis r.) fulmine[*](flumine V.) incensus,

quae[*](quae BS. qui rv. cfr. § 69.) Pergami spectatur hodie. neque ante eum tabula ullius ostenditur, quae[*](quae Bhv. qui r.) teneat oculos.

[*]((Babrius II prooem. 9. Cic. Brut. 18, 70. Aelian. var. hist. XIV 17).) Ab[*](ad B.) hoc artis fores apertas Zeuxis[*](teuxis R.) Heracleotes[*](heracleotas V.) intravit olympiadis LXXXXV anno quarto, audentemque[*](audientemque VRh.) iam aliquid penicillum—de hoc enim adhuc loquamur[*](loquamur BS. -uimur dhv. -uitur r.)—ad magnam gloriam perduxit, a quibusdam falso in LXXXVIIII olympiade positus, cum[*](cum (=quo tempore) ll.v (an tum?). cum quo U cum Ritschelio. plura excidisse coni. J. (confuisse Traube).) fuisse[*](fuisset V.) necesse est Demophilum Himeraeum[*](hime- raeum d(?)v. -reum BVv.a.Bas. emer- R.) et Nesea[*](nefea BS. -e ad r. -eam d(?)v.) Thasium[*](tasium R.), quoniam utrius eorum discipulus fuerit[*](fuit R.) ambigitur.[*](cfr. Aelian. var. hist. XIV 17.) in eum Apollodorus[*](apollodorum R.) supra scriptus[*](fcriptuf BdhS. -tos r. dictus v. cfr. III 114. V 59.) versum fecit, artem ipsis ablatam Zeuxim[*](zeuxim BV1S. -in dhC. -is V2. zeusim Rv (sic fere semper).) ferre[*](60) secum. opes quoque tantas adquisivit[*](ad- quifiit VR.), ut in ostentatione[*](ostentationem UJD cum Gron.) earum Olympiae aureis litteris in palliorum tesseris intextum [*](intex- tum Bv(S). in fext- V. infert- RdhBrot.) nomen[*](nomine VR.) suum ostentaret[*](ostentare V. gestaret Gron.). postea donare opera sua instituit, quod nullo[*](nullum V..) pretio satis digno[*](digniū R.) permutari[*](per- mutari B2dv. -re rv.) posse diceret, sicuti Alcmenam[*](acmina R. agmena Vd.) Agragantinis[*](agra- gantinis T. -gentinif BS. cfr. § 64. 179. XXIX 5. VII 200. aggrag- R. agrig- dhv. agygragrant-V.), Pana Archelao[*](archelao Bv. rohe- d. roe- V. arceluo R.). [*](cfr. Plutarch. de gloria Athen. 2.)fecit et Penelopen, in qua pinxisse mores[*](mores ll.v(G). amo- dB.) videtur, et athletam[*](athle- tam Bhv. -lean r.) adeoque[*](adeoque in B (om. in) v.a deo quin (qui r) rdh.) in illo sibi[*](illo fibi BdS. illos Vh. illo R. sibi in illo v.) placuit, ut versum subscriberet celebrem ex eo[*](eo Bhv. co Vd. quo R.), invisurum[*](inuisorum Vh.) aliquem facilius

quam imitaturum[*](mittaturum V.). magnificus est et[*](est et ll.S. est dTv.) luppiter eius in throno adstantibus diis et Hercules infans dracones[*](dracones II ego. -nem B. -nes in rd. -nes hv.)II strangulans[*](stragulas V. tra- R.) Alcmena[*](acmena VR.) matre coram pavente et Amphitryone. [*](Cic. de inv. II 1, 1–3. Dion. Halic. de prisc. script. cens. 1.—Quintil inst. or. XII 10, 4.) reprehenditur[*](reprehenditur BS. dep- (-praeh- V) rv.) tamen ceu[*](ceu ll.S. zeuxis hv.) grandior in capitibus[*](capitulif B.) articulisque , alioqui[*](alioquin B2v.a.H.) tantus[*](quantus R.) diligentia, ut Agragantinis[*](agragantinis d. -gentinif BRS. agrig- V(?)hv. cfr. § 62.) facturus tabulam , quam[*](quamquam VR.) in templo Iunonis Laciniae[*](laciniae Bdv. bati- r.) publice[*](publicae B.) dicarent, inspexerit virgines eorum nudas[*](nudasset V.) et quinque elegerit, ut[*](ut Bdv. ut in r.) quod in quaque laudatissimum[*](laudatum BSUJ.) esset pictura redderet. pinxit et monochromata[*](monochromata Bv. cfr. XXXIII 117. -tas r. -tos h.) ex albo. aequales eius et[*](et om.B.) aemuli o fuere Timanthes, Androcydes[*](androcydes hv. -ogydef B. -ogides r.), Eupompus[*](teu- pompus h. tumpo- B.), Parrhasius[*](parraharius VR.).

descendisse hic[*](hic om.B.) in certamen cum Zeuxide traditur et, cum ille detulisset uvas pictas tanto successu, ut in scaenam[*](scenam Vdhv.a.S. cenam R.) aves advolarent[*](aduolassent dT.), ipse detulisse linteum pictum ita veritate[*](ueri- tatem B1.) repraesentata, ut Zeuxis[*](zeufif Bv.a.C.) alitum iudicio tumens[*](timens VRv.a.B.) flagitaret tandem remoto[*](romoto B.) linteo ostendi picturam[*](pictura VR.) atque[*](adq. B1.) intellecto errore concederet palmam ingenuo[*](ingenio V.) pudore, quoniam ipse[*](ipse om.B1.) volucres fefelliset, Parrhasius autem se artificem .[*](cfr. Senecae controv. X 5 (34), 27.—Liv. XXXVIII 9, 13 (XXXIX 5, 15).—Val. Max. III 7 ext. 3. Aelian. var. hist. IV 12. XIV 47.) fertur et postea[*](postea post puerum iteraveruntVR.) Zeuxis pinxisse puerum uvas ferentem, ad quas cum advolassent[*](aduolaffent BLugd.(S). -sset TfG(H). -arent hv. -aret R. -arit V.) aves[*](auef Bhv(Lugd.)S. auis rG(H).), eadem ingenuitate processit iratus operi et dixit: uvas melius pinxi

quam puerum, nam si et hoc[*](hūc man. Dal.) consummassem, aves[*](auef Bhv (Lugd.)S. auis rG(H).) timere debuerant[*](debuerant Bhv(Lugd.)S. -rat rG(H).). fecit et[*](et om.B.) figlina[*](friglina B.) opera, quae sola in Ambracia relicta sunt, cum inde Musas Fulvius Nobilior Romam transferret. Zeuxidis[*](zeufidif Bv.a.C.) manu Romae Helena est in Philippi porticibus, et in Concordiae delubro Marsyas religatus.

[*](Harpocr. s. v. παρράσιος.—cfr. Quintil. inst. or. XII 10, 4.) Parrhasius Ephesi natus et ipse multa contulit[*](contulit BS. constituit rv.). primus symmetrian[*](fymmetrian BS. -iam Rdhv. -ia in V.) picturae dedit, primus argutias voltus, elegantiam capilli, venustatem[*](uenuftatem BRv(H). -ustem V. uetustat- dDal.) oris, confessione artificum[*](artificum Bdv. -cium r. cfr. § 83.) in liniis[*](linis V. -neif B2Rdv.a.S.) extremis palmam adeptus. haec est picturae[*](picturae BS. in pictura rv.) summa suptilitas[*](fuptilitaf Bv(S). sublimi- rH.). corpora enim pingere et media rerum est quidem magni operis, sed in quo multi gloriam tulerint; extrema corporum facere et desinentis[*](desi- nentes V.) picturae modum includere[*](includere ll.v. cfr. XXXVI 31. an condere? cfr. § 127. 129.) rarum in successu artis invenitur.[*](Quintil. inst. or. XII 10, 5.) ambire enim se ipsa debet extremitas et sic desinere, ut promittat alia et[*](alia et ego. -iae V1. -ia rv.) post se[*](post se V2RhG. post e V1. //post/// d. posse v. fponfe (-nte B2) B. pone se coni. J.) ostendatque etiam quae occultat. hanc ei gloriam concessere Antigonus et Xenocrates, qui de pictura[*](pictura BG(S). -ras V. -ris dhv(Brot.). om.R.) scripsere, praedicantes quoque, non solum confitentes ;[*](& BS(J). ut U. om. rv.) et alias[*](alias VRh. -ia Bdv. dist. B. cum antecedd. iunxerunt v(SU).) multa graphidis[*](grapidis Vdh.) vestigia exstant in tabulis ac membranis eius[*](eiuf BdG.om. rv.), ex quibus proficere dicuntur artifices. minor tamen videtur sibi comparatus in mediis corporibus exprimendis.[*](cfr. infra § 129. Plutarch. Thes. 4.) pinxit demon[*](daemonem v.a.G.) Atheniensium argumento quoque

ingenioso[*](ingeniose Vh.). ostendebat[*](oftendebat BS. debebat r. uolebat v.) namque varium: iracundum iniustum inconstantem[*](incontinentem OJahn(Hernae II 248).), eundem exorabilem[*](exortabilem V.) clementem misericordem; gloriosum[*](lac. ego indicavi; excidit fere modestum. (gloriosum uncis inclusit U cum OJahnio).) ...., excelsum humilem, ferocem fugacemque[*](fugacemque Bdv. fucemque r.) et omnia pariter[*](pariter BS. -iter ostendere rv.). idem pinxit et[*](& Bv(S). et R2. e r. om.dH.) Thesea[*](thefia B1. -iam v.a.B.), quae[*](quae RS. qui rv. cfr. § 60.) Romae in Capitolio fuit, et nauarchum[*](nauarcum V.) thoracatum, et in una tabula, quae est Rhodi[*](rhod B1. -dof B2.), Meleagrum, Herculem, Persea; haec ibi ter fulmine[*](flumine B1. flam- B2.) ambusta[*](ambita R.) neque obliterata hoc ipso miraculum auget.[*](cfr. Tzetz. chil. 8, 399.—Suid. s. v. οὐδὲν πρὸς τὸν διόνυσον.) pinxit et archigallum, quam picturam amavit Tiberius princeps atque, ut auctor est Deculo[*](deculo BS. cfr. index. depulo V. de populo R. Decius G. Decius Eculeo B. Decius Epulo v.), HS |LX|[*](|LX| J.LXBS. LX rv.) aestimatam cubiculo suo inclusit. pinxit et Thressam[*](threffam BS. chre- r. cre- dhvv.) nutricem infantemque in manibus eius et Philiscum et Liberum patrem adstante Virtute[*](uirtute om.R.), et pueros duos, in quibus spectatur[*](expectatur V.) securitas aetatis et[*](aetatis et U. et aetatis ll.G(J). (et simplicitas aetatis v).) simplicitas, item sacerdotem adstante puero cum acerra et corona. [*](cfr. Plin. XXV 42.—Clearch. ap. Athen. XII 62 p. 543df.) sunt et duae picturae eius nobilissimae, hoplites[*](hoplitef (po- B2) BS. -itites rH. -itides v.) in certamine ita decurrens, ut sudare videatur, alter arma deponens, ut anhelare[*](hanelare V. -ellare B.) sentiatur. laudantur[*](laudantur BG. -atur rv.) et Aeneas Castorque ac Pollux in eadem tabula, item Telephus, Achilles[*](elephuf acile R.), Agamemnon, Ulixes. fecundus artifex, sed quo nemo insolentius usus[*](ufuf (uf B2) fit ll.U. et arrogantius sit usus v.) sit gloria artis, namque et cognomina usurpavit habrodiaetum[*](abro- dia & uer R. -iaetum hv.a.S.) se appellando aliisque versibus[*](uerfibuf BS. uerbis rv.) principem artis et eam ab se consummatam, super omnia Apollinis[*](appollinif BV.) se radice ortum et Herculem, qui est Lindi, talem[*](indi tatem B.) a se pictum[*](pictum??? B.), qualem saepe in quiete vidisset, et,[*](Athen. XII 62 p. 543e. Aelian. var. hist. IX 11. Suet. Tib. 44.)cum[*](et cū ego. ergo ll.v.) magnis suffragiis superatus a Timanthe[*](timanthe esset ego. -thefeft B1. -the (thimante VR) eft rv. -the G.) esset Sami in[*](an in delendum?) Aiace armorumque iudicio, herois nomine se moleste ferre dicebat, quod iterum ab indigno victus esset.—(Pinxit[*](pinxit—8 reficiens ut alieno loco in- serta uncis inclusi auctore Bergkio I 3; post Ulixes (p. 255, 19) transposuit U.) et minoribus tabellis libidines[*](et libidines (lipi- V1R) VRh.), eo genere petulantis[*](petu- lantibus dh (praem. et) v.a. G.) ioci[*](ioci G. -cis cod. Poll. v. loci B. -cis Vdh.om.R.) se reficiens).—

[*](Cic. or. 22, 74. Quintil. inst. or. II 13, 13. Val. Max. VIII 11, ext. 6.) Nam Timanthi[*](thimanti d. -ati R. thi////// V.) vel plurimum adfuit ingenii[*](ingenii Bhv. -niis r.). eius enim est Iphigenia[*](ephigenia B2.) oratorum laudibus celebrata, qua stante[*](quae stante V. quē (quae est h) ante Rh.) ad aras peritura cum maestos pinxisset[*](fpinxiffet B. pincx- V.) omnes praecipueque[*](praecipueque BS. -pue rv.) patruum[*](patrē B.) et tristitiae omnem imaginem consumpsisset, patris ipsius voltum[*](uulgo F.) velavit, quem digne non poterat ostendere. sunt et alia ingenii eius exempla[*](exempla BU. -aria rv.), veluti Cyclops [*](cyclobf B.) dormiens in parvola tabella, cuius et[*](cu et VR.) sic magnitudinem exprimere cupiens pinxit iuxta Satyros[*](fa- turof B1.) thyrso[*](thyrso v. thyfo B. -yrco V. thirco R.) pollicem eius metientes[*](men- tientes V1d. metiens R.). atque in unius huius operibus intellegitur plus semper quam pingitur et, cum sit ars summa, ingenium tamen ultra[*](ultro V1Rd.) artem est. pinxit et heroa absolutissimi operis, artem ipsam complexus viros pingendi , quod opus nunc Romae in templo Pacis est[*](est om.BSU.).

[*](cfr. infra § 98. supra. § 64. XXXIV 61.) Euxinidas[*](euximidas R. euxeni- hG.) hac aetate docuit Aristiden, praeclarum artificem , Eupompus[*](eupomphuf BV.) Pamphilum, Apellis praeceptorem. est Eupompi victor certamine gymnico[*](cymnico V.) palmam tenens. ipsius auctoritas[*](dist. ego.) tanta fuit, ut diviserit picturam[*](picturam ego. -ra in V. -ras in h. -ram in rv.): genera[*](genera tria d(?)v.a.U.), quae ante eum duo fuere—Helladicum[*](helladicum Bv. helia- r.) et Asiaticum[*](afiaticum (ticum in ras.) Bv(S). asiticum quod asiaticum (-con V) r.quod asiaticum G.) appellabant —, propter hunc, qui erat Sicyonius, diviso[*](deufo B. di- misso B.) Helladico tria facta sunt, lonicum[*](lonicum BV.), Sicyonium, Atticum.[*](cfr. infra § 123. Suid. s. v. πάμφιλος. Quintil. inst. or. XII 10, 6.) Pamphili [*](pamphilo R.) cognatio[*](cognatio ll. H. (cfr. § 136). pictura est cognatio v. an cognationem celebrant (propter accusativos sequentes inB)?) et proelium ad Phliuntem[*](ad philimitem h. -liuntem v.a.B. ampliantē B2.) ac victoria[*](uictoriam B.) Atheniensium, item Ulixes[*](ulixem B. (ulysses dh(?)H).) in rate. ipse Macedo natione[*](nationis R.), sed .... primus in pictura omnibus litteris eruditus[*](lac. ego indicavi; ex- ciderunt fere educatus Sicyone et. cfr. etiam § 114 extr.), praecipue arithmetica[*](arithmeticae (-heme- V1) V. -ce Rdhv.a.S.) et geometria[*](geometrice dhv.a.S.), sine quibus negabat artem[*](dist. ego.) perfici posse, docuit neminem talento minoris— annuis[*](annuis ll.S. -uo Brot. annis v.) $X$[*]($X$ D BVS. D Th.om.RBrot. dta d. decem v. (dist. D).) D—, quam mercedem et Apelles[*](ei (pro et ante Apelles) d(?)H.) et Melanthius[*](melantius Vv.a.C. merent- R.) dedere ei[*](ei BS. et rv. (dist. S).).[*](cfr. Plutarch. Arat. 13. Aristot. polit. VIII 2, 3. 6. 3, 2.) huius auctoritate effectum est Sicyone primum, deinde in[*](in BS. et in rv(D).) tota Graecia, ut pueri ingenui omnia ante[*](omnia ante (B. -ti r) ll. S. ante omnia v. omnes artem CF Her- mann. (an omissā ante?).) graphicen [*](graficen B. diagraphicen G. antigr- v.a.B.), hoc est picturam[*](hoc est picturam uncis inclusit U.) in buxo, docerentur recipereturque [*](reciperenturq. (-quae V) BV.) ars[*](ass V. poft B.) ea in primum gradum liberalium. semper

quidem[*](et p. 258, 1 an semperque idem?) honos ei fruit, ut ingenui eam[*](ear om.d(?) H brot.) exercerent, mox ut honesti[*](honeftif B.), perpetuo interdicto ne servitia[*](feruitia Bdv. -tio Vh. -tione R.) docerentur. ideo[*](id B.) neque in hac[*](in hanc V. hanc R.) neque in toreutice ullius[*](uilius VR.), qui servierit, opera celebrantur.

[*](cfr. supra § 50. Lucian. de mere. cond. 42.) Clari[*](etiam hv.a.J.) et centesima septima olympiade exstitere Aetion[*](aetion BS. etion r. echion hv. cfr. § 50.) ac[*](et d(?)v.a.S.) Therimachus[*](terimachus R.). Aetionis[*](actionis h. eti- d. echi- v.a.S.) sunt nobiles picturae Liber pater, item Tragoedia[*](tragydia B1. -gedia B2.) et Comoedia, Semiramis ex[*](& (pro ex) B.) ancilla regnum apiscens[*](apiscens VS. afpicenf B1. -cienf B2. adipiscens Rdhv.), anus lampadas praeferens et nova nupta verecundia notabilis.

[*](Quintil. inst. or. XII 10, 6.) Verum[*](uerum BG(U). -um et rv(S)J.) omnes prius genitos futurosque postea superavit Apelles Cous[*](couf BhH. caus V. coes R. eo usque v.) olympiade centesima[*](centesima om.B.) duodecima. picturae[*](picturae ll. H. in pictura prouectus ut v.) plura solus prope quam[*](prope quam Bhv. -pinquam r.) ceteri omnes contulit[*](contulerit v.a.H.), voluminibus etiam editis, quae doctrinam eam continent. praecipua eius in arte venustas[*](uetustas R.) fuit, cum eadem aetate maximi pictores essent; quorum opera cum admiraretur, omnibus conlaudatis[*](collaudatis dv.a.S. conlauiatis VR.)[*](uenustatem Fröhner mus. Rhen. 47 p. 293. gratiam Quintil.) deesse illam suam[*](illam fuam BS. sillam uam V1. sillam V2R. iis unam illam (del. H) v.) venerem dicebat, quam Graeci χάριτα vocant; cetera omnia contigisse, sed hac[*](haec V. hoc d.) sola[*](fola BS. -li rv.) sibi neminem parem.[*](Cic. or. 22, 73.—Vitruv. VII praef. 14 (?). Diog. Laert. IV 18.—cfr. infra § 107.) et aliam gloriam usurpavit, cum Protogenis[*](protogenef B.) opus inmensi laboris ac curae[*](cura B2. core V.) supra modum anxiae[*](anxie V. -iam B.) miraretur; dixit enim omnia sibi cum illo paria[*](pari R.) esse[*](effe Bdhv. ei se V1. est V2R.) aut illi meliora, sed uno se praestare, quod

manum[*](unū R. manum ille v.a.S.) de tabula sciret[*](fciret BS. non sc- rH. nesc- v..) tollere, memorabili praecepto nocere[*](praeceptores docere R.) saepe nimiam diligentiam[*](diligentiae V. -ie R.). fuit autem non minoris simplicitatis quam artis. Melanthio[*](melanthio BBrot. e Quintil. miamphio r. amphi- oni v.) dispositione[*](de dispositione hv.a. D.) cedebat[*](adebat R.), Asclepiodoro de[*](de fortasse delendum. an potius dimensuris (ut dimetiens II 86. 87)? quippe noviciam vocem et inusitatam Plinius ipse putavit egere explicatione.) mensuris, hoc est quanto quid a quoque[*](quo d(?)v.a.S.) distare deberet[*](debet R. ).

Scitum[*](fcitum BU. -tum est rv(D).) inter Protogenen[*](protogene nec VR.) et eum quod accidit. ille[*](e (pro ille) B1. del.B2.) Rhodi vivebat[*](uidebat VR.), quo[*](quod B1V.cfr. XXXIV 115.) cum Apelles adnavigasset, avidus cognoscendi opera eius fama tantum sibi cogniti, continuo officinam petiit. aberat ipse, sed tabulam amplae magnitudinis in machina aptatam una[*](una BS. picturae una rv(D). an picturae nouae?) custodiebat anus[*](unus V.). haec foris esse Protogenen respondit interrogavitque, a quo quaesitum diceret. ab hoc, inquit Apelles adreptoque[*](arreptoque V2Bv.a.S. erep- B.) penicillo lineam[*](liniam BS. an ex colore lineam? cfr. § 89.) ex colore duxit summae tenuitatis per tabulam. et[*](et ll.U D. del. v.) reverso Protogeni quae gesta erant anus indicavit . ferunt artificem protinus contemplatum[*](con- templatum (-pta- B) Bhv. -tam r. -ta d.) subtilitatem [*](fubtili- tate Bd.) dixisse Apellen[*](apellem dhv.a.S. appellen BV.) venisse, non cadere in alium tam absolutum opus; ipsumque alio colore tenuiorem lineam[*](li- niam S (ut infra semper).) in ipsa illa duxisse abeuntemque praecepisse, si redisset ille, ostenderet adiceretque hunc esse quem quaereret[*](qua diceret qui V.). atque[*](& BS. sed rv.) ita evenit. revertit enim Apelles et vinci erubescens tertio colore lineas secuit nullum relinquens amplius subtilitati[*](fubtilitati Bdv. -atis V2h. -atem r.) locum. at[*](ad B1.) Protogenes victum se confessus in portum devolavit hospitem quaerens, placuitque sic

eam tabulam posteris tradi omnium quidem, sed artificum[*](artificium VRh.cfr. § 67.) praecipuo miraculo. consumptam eam[*](eam constat v.a.H.) priore[*](priore BTv. -rem r.) incendio Caesaris domus in Palatio audio[*](audio BdTH. -di r. auide hv.), spectatam Rhodi[*](rhodi ego. de mendo cfr. § 101 init. (an potius orbi vel urbi, ut III 17?). nobis ll.D. a nobis hv. olim H cum Gron. uncis iniclusit U e coni. S.) ante[*](tanto H Brot. cum P.), spatiose[*](fpatiofe B1VdTS. -iore R. -io. fed B2. -io H cum P. -iosiore amplitudine hv. cfr. nota ad XXV 92.) nihil aliud continentem quam[*](quam BdThv(U). quam in r. quam III S cum Gron.) lineas[*](liniaf BRS.) visum effugientes , inter egregia multorum opera inani similem et eo ipso allicientem[*](alligientem B1. callici- V.) omnique opere nobiliorem.

Apelli[*](apelle VR.) fuit alioqui[*](alioquin B2v. a.H.) perpetua consuetudo numquam tam occupatum[*](occupatam Rd(?)v.a.S.) diem agendi, ut non lineam ducendo exerceret artem, quod ab eo in proverbium venit. idem perfecta opera proponebat in pergula transeuntibus atque, ipse post tabulam latens, vitia quae notarentur auscultabat[*](aut fcultabat B1.), vulgum diligentiorem[*](diligentiorum V.) iudicem quam[*](quem B1.) se praeferens;[*](Val. Max. VIII 12 ext. 3.—Plutarch. de adul. et am. 15. de tranqu. an. 12.) feruntque reprehensum a[*](a Bhv. om. r.) sutore, quod in crepidis una[*](crepidif una Bv. -dini sunt (s??? R) a (om.d) rdh.) pauciores intus fecisset ansas, eodem postero die superbo[*](fuperbo BG. -be v. -er uocem r.) emendatione[*](emendatione BRG. -onem Vdhv.) pristinae admonitionis cavillante circa crus, indignatum prospexisse denuntiantem, ne supra crepidam[*](crepidem B1.) sutor iudicaret , quod et ipsum in proverbium abiit. fuit enim et comitas illi, propter quam gratior Alexandro Magno[*](magno erat v.a.S. (sqq. dist. S).) frequenter in officinam ventitanti[*](uen/titati// B1.)—nam, ut diximus, ab[*](7,125) alio se pingi vetuerat edicto—, sed in officina imperite multa disserenti[*](dis- serente Vdh.) silentium comiter suadebat, rideri eum dicens a pueris, qui colores tererent.[*](cfr. Lucian. imag. 7.) tantum erat auctoritati

[*](et p. 261, 1 auctoritatis et v.a.G.) iuris in regem alioqui[*](alioquin B2v.a.H.) iracundum. quamquam Alexander honorem ei[*](ei BdH. et r. (ei honorem v).) clarissimo perhibuit[*](praebuit d(?)v.a.Brot.) exemplo. namque cum dilectam[*](dilecta V.) sibi e[*](e BS. ex rv(D).) pallacis[*](pal- lagif B2.) suis praecipue[*](praecipuam B.), nomine Pancaspen[*](pancafpen BJ. -sten S cum Peri- zonio ad Aeliani var. hist. XII 34. campaspen Rdhv(H). -spem VDal.), nudam pingi ob admirationem formae ab Apelle iussisset eumque, dum paret, captum[*](captam V.) amore sensisset, dono dedit ei[*](ei S cum J. et ll. eam v. (eam dedit G).), magnus animo, maior imperio[*](imperii R.) sui nec minor hoc facto quam victoria alia, quia[*](alia quia ego (et M Hertz). de mendo cfr. XXXVII 121. alia qua B. aliqua rv(J). alia U.) ipse[*](ipfe BUJ. quippe rv(D).) se vicit, nec torum[*](lorum B.) tantum suum, sed etiam adfectum donavit artifici, ne dilectae[*](dilecte V. -ti B.) quidem respectu[*](re- spectum V.) motus, cum[*](cum BdThS. com R. quo V. ut quae v.) modo regis ea[*](ea del. v.a.S.) fuisset, modo[*](modo ll.v an. mox?) pictoris -esset. sunt qui Venerem anadyomenen[*](anadyomene Vd.) ab[*](ab BS. om. rv.) illo pictam exemplari[*](exemplario B. (o fortasse ortum exee esse).) putent[*](putent BdS. -tant rv.). Apelles et in aemulis benignus Protogeni dignationem primus Rhodi constituit. sordebat suis, ut plerumque domestica, percontantique, quanti liceret [*](licerent U e coni. S. licitaretur v.a.H. cfr. XII 123. (XVII 6).) opera effecta, parvum[*](parum B.) nescio quid[*](quod V.) dixerat, at ille[*](illa R.) quinquagenis talentis poposcit famamque dispersit, se emere, ut[*](et (pro ut) VR.) pro suis venderet. ea res concitavit[*](conciauit Vd.) Rhodios ad intellegendum artificem, nec nisi augentibus pretium cessit.

Imagines[*](imagines G(S). -nem ll.H. -num v. (an imagines idem?).) adeo similitudinis[*](similitu- dines Vv.a.G. -ni R.) indiscretae[*](indiscretae (pid- R) ll.G. -te v.) pinxit, ut— incredibile dictu[*](dictum B.)—Apio[*](appio VR. -ion (apion G) v.a.S.) grammaticus scriptum reliquerit , quendam ex facie hominum[*](homi- num Bv. -nem r.) divinantem a (del.V2) diuinamtem V. addiuinantem Rdhv.a.S., quos

metoposcopos[*](metopofcopof B2hB. -porcof B1. -pus v. metocopos r.) vocant, ex iis[*](hiif B2. his VR.) dixisse aut futurae mortis annos aut praeteritae vitae[*](uitae D cum Brunnio (hist. artif. Graec. II 224). om. ll.v.). non fuerat ei gratia in comitatu Alexandri cum[*](cum Bv. om. r.) Ptolemaeo[*](ptolemae R2. -lomae VR1. -aeo v.a.C.), quo[*](que V2.) regnante Alexandriam vi tempestatis expulsus, subornato[*](fubornatv B2. -ta V2R.) fraude aemulorum piano regio invitatus[*](inuitatu B2.), ad cenam venit indignantique Ptolemaeo et vocatores suos ostendenti, ut[*](oftendenti ut Bdv. -dunt aut r.) diceret, a quo eorum invitatus esset, arrepto[*](ab- repto B1. are- V.) carbone extincto e[*](e om.B.) foculo imaginem in pariete delineavit[*](deliniauit BS.), adgnoscente voltum plani rege inchoatum [*](in- choatum BS. ex inchoato rv.) protinus.[*](Quintil. inst. or. II 13, 12.) pinxit et Antigoni regis imaginem altero lumine orbati[*](orbati ego. -am ll. v. prius Rhed. princ. Brot.) primus excogitata[*](excogitatam V.) ratione vitia condendi; obliquam namque fecit, ut, quod deerat corpori[*](corporis R.), picturae deesse potius[*](potius deesse v.a.S. (an vero adesse potius?).) videretur, tantumque[*](tantumque Bhv(G). laniu- VdB. lamu- RT.) eam partem e[*](e BTG. a rv.) facie[*](facfe B1.) ostendit, quam totam poterat ostendere. sunt inter opera eius[*](& BG. om. rv.) et exspirantium imagines. quae autem nobilissima sint, non est facile dictu[*](dictum B1. -ta V1.).[*](Strabo XIV 2, 19 p. 657 extr.—anthol. Planud. IV 178–182. (cfr. Petron. 83 init.).) Venerem exeuntem e maria divus Augustus dicavit in delubro patris Caesaris, quae anadyomene vocatur, versibus Graecis tantopere[*](tanto- pere Fröhner mus. Rhen. 47 p. 293. tali opere ll.v. (cfr. XVIII 74. XVII 34).) dum[*](aeuo dum Müller emend. V 18.) laudatur, aevis[*](aeuis ego. cfr. XVI 6. 43. XIV 9. XXIV 17. (Pliniana p. 31). om. ll.v. non Brot.) victa[*](uicta v. -to ll.B. inuicto Schneidewin. uitio Fröhner. sed ll, v. est Fröhner.), sed inlustrata[*](inlustrata v(Fröhner). -ato ll. B.). cuius[*](huius v.a.S.) inferiorem partem corruptam qui reficeret non potuit reperiri, verum ipsa iniuria cessit in gloriam artificis. consenuit haec tabula carie, aliamque pro ea substituit Nero in[*](in cod. Burbon. om. ll.v. cfr. Frobeen p. 74.) principatu suo Dorothei manu.[*](Cic. de off. III 2, 10. ad fam. I 9, 15.—Plutarch. Alex. 4. Cic. Verr. IV 60, 135.) Apelles inchoaverat et[*](et om. v.a.S.) aliam Venerem Coi[*](cui V. cois Rv.a.S.), superaturus etiam[*](etiam VRdhv(D). famam BSJ. -ma U.) illam suam priorem. invidit mors[*](mores V.) peracta parte, nec qui succederet operi[*](opera B1.) ad praescripta liniamenta inventus est. pinxit et Alexandrum Magnum fulmen tenentem in templo[*](in templum Vh.om.R.) Ephesiae Dianae viginti talentis auri[*](auri Bde corr. v. -ri ar V. auiar R.). digiti eminere videntur et fulmen extra tabulam esse—legentes[*](sed legentes T(?)v.a.H.) meminerint omnia ea quattuor coloribus facta[*](facta BG. om. r. constare v.)—; manipretium[*](mani- pretium (-nupr- B2) eiuf BG(S). om. rH. immane v(Brot.).) eius tabulae[*](tabulae ll. G(S). -lae pretium v(H).) in nummo[*](in nummo BVdTLugd. (S). immane R. in numero hG2. in G1. om. v.) aureo[*](aureo ll. G2(S). -ro G1. -reos v(H).) mensura[*](menfuram BdT.) accepit, non numero.[*](cfr. Verg. Aen. I 295 et Servius ad h. 1.) pinxit et megabyzi[*](megabyzi dhB. -yxi B. -alysi v. migabyxi r. cfr. § 132.), sacerdotis [*](facerdotif Bv. -tes r.)Dianae Ephesiae, pompam, Clitum[*](clitum (gli- B) cum BS. cliticum r. cliducum B. clitumVen.(H). clytum v (C).) cum equo[*](equo Bv. quod r.) ad bellum festinantem, galeam[*](et ei galeam v.a.H.) poscenti armigerum porrigentem [*](an armigero porrigente?). Alexandrum et Philippum quotiens pinxerit, enumerare supervacuum[*](fuperuacum B.) est. mirantur[*](mi- ratur VR.) eius Habronem[*](habronem BTS. abr- dhv. -nen r.) Sami[*](samii et v.a.S. regi B.); Menandrum, regem Cariae[*](icariae B. charie Vd.), Rhodi[*](rhodi BS. -do r. -dii v.), item Antaeum[*](antaeum BU. ancae- RhG. ance- Vdv.); Alexandreae Gorgosthenen tragoedum[*](tragydum B1. cfr. § 78. 106.); Romae Castorem et Pollucem[*](pollucen B.) cum Victoria[*](uictoria et VRdhv. -riam B1.-ria B2.) et Alexandro Magno, item Belli imaginem restrictis[*](reftrictif Bdv. rescriptis r.) ad terga manibus, Alexandro in curru triumphante. quas utrasque tabulas divus Augustus in fori sui celeberrimis partibus dicaverat simplicitate moderata ; divus Claudius pluris[*](pluris Rv. -res V2. -ra Bd. pure V1.) existimavit utrisque[*](utrique BD.) excisa[*](exciffa B1.) Alexandri facie divi Augusti imagines[*](imaginef Bhv(S). -neas Vd. -nem RB.) addere[*](ad- dere BS. dedere rv. subdere B.). eiusdem arbitrantur manu[*](manure BJ. (an ortum e manuuf?). cfr. § 66. 91. XXXVI 26. 28.) esse et in Dianae[*](dianae D cum Prellero (myth. Rom. 284 n. 1). annae BS. antoniae rv(U).) templo Herculem aversum, ut, quod est difficillimum, faciem eius ostendat[*](ostendit VR.) verius pictura quam promittat. pinxit et heroa nudum[*](heroanum dum V.) eaque pictura naturam ipsam[*](natura ipsa VR(v.a.B).) provocavit.[*](cfr. Aelian. var. hist. II 3. nat. an. IV 50.) est et equus eius, sive fuit, pictus in certamine, quo[*](quo BS. quod rv.) iudicium ad mutas quadripedes[*](quadripedef B1V1J. quadrup- rv. cfr. § 133.) provocavit ab hominibus. namque ambitu praevalere aemulos sentiens singulorum picturas inductis[*](inductif Bdv. -tas r.) equis ostendit: Apellis tantum equo adhinnivere, idque et postea semper evenit[*](euenit ut BS. uinis r. illius dv.), ut experimentum artis illud[*](illud del. v.a. S.) ostentaretur [*](ostentatur d(?)v.a.S.).[*](& Bdhv. ei r.)[*](Homerus ζ 102 sq.—cfr. Philostr. imag. 1, 14 init.) fecit et Neoptolemum[*](an pugnantem ex? cfr. VII 202. post Persas lac. indicavit U.) ex equo[*](quo R.) adversus Persas, Archelaum cum uxore et filia, Antigonum thoracatum[*](thorachatum B.) cum equo incedentem. peritiores artis praeferunt omnibus eius operibus[*](& BS.om. rv.) eundem[*](euntem B1Vd.) regem sedentem in[*](//////in B.om.R.) equo[*](eo equo B1.) et Dianam sacrificantium virginum choro mixtam, quibus vicisse Homeri versus videtur[*](uideretur Vh.) id ipsum describentis. pinxit et[*](pingit et V1Rd.) quae pingi non possunt, tonitrua, fulgetra[*](fulgetra B2v(S). -traf B1. -tra et dT. -gura RhBrot. -gora V.del. H.) fulguraque[*](fulgura BTv(S). -gora d. -gera V1R.del.V2. -getra hH.);[*](que RThv. qu/// B1. quae B2dS. de V non constat.) Bronten,[*](& BU. om. rv(J).) Astrapen et Ceraunobolian[*](ceraunobolian H. -liam B. -lon v. ceranobti- tan R. -bcitan V.) appellant.[*](cfr. supra § 42.)—Inventa eius et[*](et om.R..) ceteris profuere in arte[*](artē R.); unum imitari nemo potuit, quod absoluta opera atramento inlinebat ita tenui, ut id ipsum, cum[*](ipsum, cum ego. ipsum ll.v.) repercussum[*](repercuffum B1. -ussu (-ursu V) rv.) claritatis[*](claritatif BhS. -tes rv.) colorum[*](colorum VRdhG. -rem BS. oculorum v.)omnium[*](ōnium ego. aluum B1. alium B2S.om. rv. album Traube.) excitaret custodiretque a pulvere et sordibus, ad manum intuenti[*](intuenti & B. (an ortum ex intuentib.?). et ante ad manum transposuit U.) demum appareret, sed et luminum[*](et luminum ego. (cfr. XXXIII 159. 160). etium B1. et cum rv(S). cfr. XXVIII 53. et tum B. etiam B2Sellers.) ratione magna, ne claritas colorum aciem offenderet veluti per lapidem specularem intuentibus et e[*](& e BS. e rv.) longinquo eadem[*](eodem B. et eadem v.a.S.) res nimis floridis coloribus austeritatem occulte daret.

[*](cfr. supra § 74.—anthol. Gr. II 251, 1. Palat. VII 623.) Aequalis eius fuit Aristides Thebanus. is omnium primus[*](primum V1R.) animum pinxit et sensus[*](census VR.) hominis expressit, quae vocant Graeci[*](greci B. -ce V2. gregi V1.)ἤθη,[*](ethe Rdv. hethe B. ethae V1. pathae V2.) item[*](idem V1h. id est V2.) perturbationes[*](turba- tionis V.), durior paulo[*](pallor B.) in coloribus. huius opera[*](opera BUJ. pictura rv(S)D. -ra est C.) .... oppido capto[*](lac. ego indicavi; exciderunt fere cetera longe superat. cfr. §96. 102 al.) ad matris morientis ex volnere mammam adrepens infans[*](inans V1. inanis V2.), intellegiturque sentire mater[*](matre V.) et timere, ne emortuo e lacte[*](e lacte ego. flacte B1. lacte B2dv. facta r.) sanguinem [*](fanguinem Bdhv. -ne r.) lambat. quam tabulam Alexander Magnus transtulerat Pellam[*](pellan B.) in patriam suam.[*](cfr. supra § 24. Strabo VIII 6, 23 p. 381.) idem[*](inde (pro idem) B.) pinxit proelium cum Persis, centum homines[*](hominis Vh.) tabula ea[*](tabula ea BS. -lae (-le R) r. ea tabula v.) conplexus pactusque in singulos mnas[*](mnas Vdhv. minaf BS. omas R.cfr. § 107. XXI 185.) denas a tyranno Elatensium[*](elatenfium Bv. flate- R. flatie- Vdh.) Mnasone . pinxit et currentes quadrigas et supplicantem paene

cum voce et venatores cum captura et Leontion Epicuri[*](leontion epicuri BS. cfr.> § 144. -ione (-io R) picturi r. -ionem pictori (-rem v) hv.) et anapauomenen propter fratris amorem[*](propter fratris amorem post uoce (v. 1) transposuit U, post Ariadnen (v. 3) Dilthey mus. Rhen. 25 p. 151 (cfr. 26 p. 283).), item Liberum[*](liberum patrem Rd (?)v.a.S(ut con- stanter locis 38 praeter § 140 et IV 25).) et Ariadnen[*](ariadnen VRhv(D). artamenen BS. artom- Dilthey. arianen d.) spectatos Romae in aede Cereris[*](caererif B.), tragoedum et puerum in Apollinis,[*](Strabo VIII 6, 23 p. 381. Plin. VII 126.) cuius tabulae gratia interiit[*](interit V.) pictoris inscitia, cui tergendam eam[*](eam om.R.) mandaverat M. Iunius praetor sub die ludorum Apollinarium. spectata est et in aede Fidei in Capitolio senis[*](imago senis R(?)v.a.S.) cum lyra puerum docentis[*](docentes V.). pinxit et aegrum sine fine laudatum tantumque[*](tantumque BS. que Rh. quae V. qua d. qua in v.) arte[*](arte tantum v.a.S.) valuit, ut Attalus rex unam tabulam eius centum talentis[*](talentis B2dhv. -tum r.) emisse tradatur.

[*](Pausan. I 3, 5.—extr.: Cic. Verr. IV 60, 135. (Plin. VII 207).) Simul[*](fic fimul B. (an huic vel ei simul?)), ut dictum est, et Protogenes floruit. patria ei Caunus[*](ei caunuf BB. fi caunus h. phic- v. frica (afr- V2) unus r.), gentis[*](gendis V.) Rhodiis[*](rhodiif Bv. obi/// R. obi Vdh.) subiectae[*](fubiectae Bv. -biecia R. -blecia Vd. -bletia h.). summa paupertas[*](81) initio artisque summa intentio[*](inuentio R.) et ideo[*](deo V1. dō R.) minor fertilitas. quis eum docuerit, non putant constare; quidam et naves pinxisse usque ad quinquagensimum annum; argumentum esse, quod cum Athenis celeberrimo loco Minervae delubri propylon[*](propylon BVU coll. XXXVI 32. -pilon Rd. -pylaeon h(?)B. popyleon v.) pingeret, ubi fecit nobilem Paralum[*](paralum dhv. phara- B. parha- V. parba- R.) et Hammoniada[*](hammoniada BhH. -dam Rv.a.B. hamo- V. hemi- onida B.), quam quidam Nausicaan[*](nausicaan S. -cāN B. -cam rv. -caam dh(?) G.) vocant, adiecerit parvolas naves longas in iis[*](is V1. his V2.), quae pictores parergia[*](parergia ll.J. -ga hv.) appellant

, ut appareret[*](appareret Bdv. -aret r.), a quibus initiis ad arcem ostentationis [*](artis ostentationem Rochette.) opera sua pervenissent.[*](Cic. Verr. IV 60, 135. orat. 2, 5. Strabo XIV 2, 5 p. 652.) palmam[*](palmam Bhv. al- r.) habet[*](hab& Bhv. -ent r.) tabularum eius Ialysus[*](ialyfuf Bdv. talisus r.), qui est Romae dicatus in templo Pacis. cum pingeret eum, traditur madidis[*](madildif B1. madid Vh.) lupinis vixisse[*](uixiffe Bv. pinx- Rdh. pincx- V.), quoniam [*](quo Traube.)sic simul[*](sic simul ego. cfr. § 101 init. (B). simul ll. v.) et famem sustineret[*](sustiner& ll. -rent v.) et sitim nec[*](nec VRhU. & B. ne dv.) sensus nimia dulcedine obstrueret[*](obftruer& Bhv. -rent rU.). huic picturae quater colorem induxit ceu tria[*](ceu tria ego. contra ll.v(S). del. B. contrahens U. de mendo cfr. XVII 201.) subsidia[*](subsidia ll.v(Brot.). -dio B. obsidia D cum Gron.) iniuriae et vetustatis, ut decedente [*](decidente B.an recte? sed cfr. XVII 107.) superiore inferior succederet. est in ea canis mire factus, ut quem pariter et casus[*](& cafuf BS. casus r H. casus et ars v. ars et casus Weil.) pinxerit. non iudicabat se in eo exprimere spumam anhelantis[*](anhelantis ll.v(Brot.). -tis posse C.), cum in reliqua parte omni, quod difficillimum erat, sibi ipse satisfecisset. displicebat autem ars[*](parf B.) ipsa: nec minui poterat et videbatur nimia ac longius a veritate discedere, spumaque[*](fpuma. quae B.) pingi[*](pingi BS. illa pingi rv(D).), non ex ore nasci. anxio animi cruciatu, cum in pictura verum esse, non verisimile vellet[*](ueri similem uellet h. -lem eff& B.), absterserat saepius mutaveratque penicillum, nullo modo sibi adprobans. postremo iratus arti, quod intellegeretur[*](intellegeretur Bv. -egitur V. -igitur Rdh.), spongeam[*](spongeam S. -geam (-giam Vv) eam ll.v.) inpegit inviso loco[*](in ipfo loco B.) tabulae. et[*](amp; BG. ex rv. an ecce?) illa[*](illaque v.a.G.) reposuit ablatos colores qualiter cura optaverat, fecitque in picture fortuna naturam. [*](Val. Max. VIII 11, 7.—cfr. Plin. VII 126.)[*](Gellius XV 31. Plutarch. Demetr. 22.) hoc exemplo eius similis et Nealcen successus[*](succensus R.) spumae[*](fpumae BS. in spuma (-me r) rv.) equi[*](equi hv. qui BVd. quia R.) similiter spongea inpacta secutus dicitur[*](dicitur dhv. -cuntur VR. difcer& B. dum celetem Traube.), cum pingeret [*](pingitur B2. -gatur B1. -git ac Traube.) poppyzonta[*](popyzonta VRh. popiz- v.a.B.) retinentem[*](retinentem BB. -nte v. -nt rGron.) eum[*](eum BU(D). pane cum rdThv.a.B. equum. cum B. equum. canem C. par ecum SJ cum Seidlero. Parii equum Gron. an habena eum?). ita Protogenes monstravit[*](102) et fortunam[*](fortu- nam BS. -na rv. uti et fortuna Weil.). propter hunc Ialysum[*](ialyfum Bhv. paly- V. palusium R.), ne cremaret[*](ne cremaret Bv. nec remanere r.) tabulam[*](tabulam BdS. -la r. -las v.), Demetrius rex, cum ab ea parte sola posset[*](poff& Bv. -sse V. -se R.) Rhodum[*](trhodum B1. (an capere Rhodum?).) capere, non incendit[*](incendit Bhv. -di r.), parcentemque picturae fugit[*](fuit R.) occasio victoriae. erat tunc Protogenes in suburbano suo hortulo, hoc est Demetrii[*](demetre V1R.) castris[*](hoc—castris uncis include voluit U 772. an non procul a (pro hoc est)?), neque interpellatus proeliis incohata[*](incohata ego. incoata B. incho- rv. cfr. XXXVI 122.) opera intermisit omnino nisi accitus a rege, interrogatusque, qua fiducia extra muros ageret, respondit scire se cum Rhodiis illi bellum esse, non cum artibus. disposuit rex in tutelam eius stationes, gaudens quod manus servaret[*](manuf feruar& BS. posset manus seruare rv(D).), quibus pepercerat, et, ne saepius avocaret,[*](nauigar& BU.) ultro ad eum venit hostis relictisque victoriae suae votis inter arma et murorum ictus spectavit[*](fpectaui B.) artificem ; sequiturque tabulam illius temporis haec fama, quod eam Protogenes sub gladio pinxerit:[*](Strabo XIV 2, 5 p. 652. (anth. Planud. IV 244).) Satyrus hic est, quem anapauomenon vocant, ne quid desit temporis eius securitati, tenentem[*](tenens v.a.H.) tibias. fecit et[*](et om.R.) Cydippen[*](cydipen VVen. eaydipen R.)et[*](et S e coi. J. fi (ortum ex ei) B.om. rv(D).) Tlepolemum, Philiscum[*](philifcum BG. thilli- R. zhilli- Vd. cyli- v.), tragoediarum[*](tragydiarum B.cfr. § 93,) scriptorem, meditantem et athletam[*](Alcetam Gron.) et Antigonum regem, matrem[*](et imaginem matris v.a.S.) Aristotelis philosophi, qui ei suadebat, ut Alexandri Magni opera pingeret propter aeternitatem rerum—impetus animi et quaedam[*](dist. ego.) artis libido in haec potius eum tulere—; novissime pinxit[*](planxit B.) Alexandrum[*](Alexandream Fröhner anal. crit. p. 17.) ac Pana[*](pana Bdv. -ne V1R. paene V2.). fecit et signa ex aere, ut diximus.

[*](34, 91)

[*](cfr. supra § 80.) Eadem aetate fuit[*](fuit Bdv. om. r.) Asclepiodorus, quem in symmetria mirabatur Apelles. huic Mnaso[*](mnafo BS. -son rv.) tyrannus pro duodecim diis[*](diif Bhv. his r.) dedit in singulos mnas tricenas, idemque Theomnesto in singulos heroas[*](heroaf Bv. -ratos r.) vicenas.

[*](cfr. supra § 38. 50. Vitruv. III praef. 2.) His adnumerari debet et[*](et om.R(?)v.a.S.) Nicomachus[*](nicomachus v. nicho- ll.), Aristidis[*](aristidis ego. -di U (sed cfr. § 111. 122). -dae illius Oehmichen stud. Pin. p. 239. ariftiaci BJ. -tiaei S. -ticheimi R. -techeimi dFh. -te///// V. -todemi v. (an Aristidis Thebani?).) filius ac discipulus. pinxit raptum Proserpinae, quae tabula fuit[*](fuit om. Dal. (errore).) in Capitolio in Minervae delubro supra[*](supra ll.v(S). -per dh(?)Hack.) aediculam Iuventatis[*](iuuentatis R(?) H. -tutis v. neniatif B. inentalis Vh.), et in eodem Capitolio, quam Plancus imperator[*](imperatori B. -tur V1.) posuerat, Victoria quadrigam in sublime rapiens. Ulixi[*](ulixi Bv(S). -xin r. ulyssi H.) primus addidit pilleum[*](pilleu B2VhD. pell- B1. pil- Rdv. (Ulixi—pilleum post Pacis [v. 18] transposuit U).). pinxit[*](pinxit d2v. scripsit ll. -sit -inxit d1.) et Apollinem ac[*](ac B2S. ad B1. et (e V1) rv.) Dianam, deumque[*](deamque R.) matrem in leone sedentem, item nobiles[*](nobilis RS.) Bacchas obreptantibus[*](obreptantibuf BS. adr- V1. arr- rv.) Satyris, Scyllamque, quae nunc est Romae in templo Pacis. nec[*](ne B.) fuit alius in ea arte velocior. tradunt namque conduxisse pingendum ab Aristrato, Sicyoniorum [*](socyoniorum VR.) tyranno, quod is faciebat Telesti poetae monimentum praefinito die, intra quem perageretur, nec[*](ne Vh.) multo ante venisse, tyranno in poenam accenso, paucisque diebus

absolvisse et celeritate et arte[*](& arte Bdv. om. r.) mira.—Discipulos habuit Aristonem[*](ariftonem BS, -tidem Rdhv. taristiden V.) fratrem et Aristiden[*](ariftiden BS. -toden V. -toclem Rdhv.) filium et Philoxenum[*](filo- xenum B.) Eretrium [*](eretrium Bv. dere- r.), cuius tabula[*](tabulam B1.) nullis postferenda[*](potest ferenda VRh.), Cassandro regi[*](regi Bv. rege r.) picta, continuit Alexandri proelium cum Dario. idem pinxit et lasciviam, in qua tres Sileni comissantur[*](comiffantur BS. comess- hv. comeff- B2. commiss- r.). hic celeritatem praeceptoris secutus breviores etiamnum quasdam picturae conpendiarias[*](uias et compendia- rias v.a.Brot.) invenit.[*](cfr. infra § 137.)—Adnumeratur his et Nicophanes[*](nicophanes dhv. nichopa- VR. encho & pa- B.cfr. § 137.), elegans ac[*](ac BS. & rv.) concinnus ita, ut[*](ita ut B2RdTv, ita B1. fi aut V. fit aut h.) venustate[*](uetustate Vdh. -sta v.a.H. ei' tate R.) ei[*](ei ll.dThH. opera pingeret propter aeternitatem rerum, impetuosi animi et cui codd. dett. v (falso iterata e § 106).) pauci conparentur ; cothurnus[*](cothurnul dhC. cotu- Bv. c???tu- R. cortu- V.) et[*](& BU. ei et rv(JD).) gravitas artis multum a Zeuxide et Apelle abest.—(Apellis discipulus Perseus, ad quem de hac[*](uncos ego posui. dist. S.) arte scripsit, huius[*](fuit v.a.H.) fuerat aetatis).—Aristidis[*](ariftidif Bv(S). -des RdTH. -tedes V1. -tades V2.) Thebani discipuli[*](difcipuli BVhv(S). -lus RdTH.) fuerunt et filii Niceros[*](filiniceros Vd.) et Ariston, cuius est Satyrus cum scypho coronatus, discipuli Antorides[*](antoricles R. -tenorides U cum Letronnio.) et Euphranor[*](euphranor RdThv. -non B. -nos V.), de quo mox dicemus.

[*](128)

[*]((cfr. Propert. IV 8, 12 [III 9, 12], ubi tamen scriptum est Parrhasius).) Namque subtexi par est minoris picturae celebres in penicillo, e quibus fuit Piraeicus[*](piraeicus S e coni. J. piraficuf B. praeicus V. prei- RdT. peritus h. Pyreicus v. Graficus A Schiöne.) arte paucis postferendus :[*](dist. v.a.S.) proposito[*](proposito Bv. -tio r.) nescio an distinxerit[*](distinxerit ego. (cfr. § 29). diftrux- BVh. destrux- Rdv. distrinx- Fröhner anal. crit. p. 16. de mendo cfr. XXXVII 143. 150. 195. XXXIV 62.) se, quoniam humilia quidem secutus humilitatis tamen summam adeptus

est gloriam. tonstrinas[*](tonftrinaf Bv. trostri- (-ti- F) RFdh.deVnon con- stat.) sutrinasque[*](fuftrinafque Bd. sutiri- F.) pinxit et asellos et obsonia ac similia, ob haec cognominatus rhyparographos[*](rhopicographos U.), in iis[*](his V. hiif B2.) consummatae voluptatis[*](uoluptatis dv. uolunt- ll.), quippe eae pluris[*](plurif Bv. pe- turis V. -toris R.) veniere[*](ueniere B1v. -nere B2. -nire r.) quam maximae multorum.[*](cfr. Festus p. 134.—cfr. infra § 148.) e diverso Maeniana, inquit Varro, omnia operiebat[*](oportebat B.) Serapionis tabula sub Veteribus. hic scaenas optime pinxit, sed hominem pingere non potuit. contra Dionysius nihil aliud quam homines pinxit, ob id anthropographos[*](antropographos V. -afof B.) cognominatus. [*](Varro de vita p. R. I apud Charisium p. 126, 25 K.— cfr. infra § 138. Varro r. r. III 2, 5. Quintil. inst. or. XII 10, 6.—extr.: cfr. infra § 140.) parva[*](parua Bdv. -uae V. -ue' R.) et Callicles[*](calicles Rv.a.C. -ides Vh.) fecit, item Calates[*](calates ll.Brot. -ades H. -aces C. -eces v.) comicis tabellis, utraque Antiphilus[*](anthiphiluf B.). namque[*](namq. ll. U(D). nam v(J).) et Hesionam nobilem pinxit et Alexandrum ac Philippum cum Minerva, qui sunt in schola[*](schola Rhv. ischo- B2. isco- B1. ocho- Vd.) in Octaviae porticibus, et in Philippi Liberum patrem, Alexandrum puerum, Hippolytum[*](hippolitum V. philippi olympum B.) tauro emisso expavescentem, in Pompeia vero Cadmum et Europen. idem iocosis[*](iocofif ll.J. -so v. locos:is dh. (sc. tabellis: cfr. v. 9).) nomine Gryllum[*](gryllum v. grytlum B1. -tulum B2. egrillum r.) deridiculi habitus[*](habitu B2.) pinxit, unde id[*](id BS. hic V1Rd. hoc V2hv.) genus picturae[*](picturae Bdv. -tores h. -torum V2. -tor V1R.) grylli[*](grylli BdG. -llus v. aegrilli V. egr- Rh.) vocantur. ipse in Aegypto natus didicit a Ctesidemo.

Decet[*](decet Bdhv. dicet V. dicit R.) non sileri et Ardeatis templi pictorem, praesertim civitate donatur ibi et carmine[*](carmen Schneidewin.), quod est in ipsa pictura his versibus:

2. Dignis[*](dist. M Hertz (de Plautio poeta p. 12).) digna[*](digna ll.v(G)D. -nu' B(S).). Loco[*](loco ll.v(Brot.). loca G.) picturis condecoravit
3. reginae Iunonis supremi[*](supremae v.a.H.) coniugis templum
4. Plautius[*](plautiuf (-uciuf B) marcuf BS. mareus plautis marcus r. marcus ludius v.) Marcus, duet Asia lata[*](cluet asia lata J cum Bergkio II 10. cluetaf alata B. cloet (do & R) asia lata r. Cleoetas Alalia S. Elotas Aetolia v.) esse oriundus,
4. quem nunc et post semper ob artem hanc Ardea laudat,

eaque[*](ea quae B.) sunt scripta antiquis litteris Latinis,[*](cfr. Vitruv. VII 5, 2. (Plini epist.V 6, 22).) non fraudanda[*](fraudanda ego coll. V 112. -do ll.v. (cfr. XVIII 35).) et Studio[*](ftudio BD. ludio rv. S. Tadio UJ.) divi Augusti aetate, qui primus instituit amoenissimam parietum picturam, villas et porticus[*](porticus d(?)v (corruptum olim i portuus). -tus rUD. cfr. XXXI 6 et de plur. num. § 114. 132. 144. (et portus transponi debebat post colles).) ac topiaria[*](toparia R.) opera, lucos, nemora, colles, piscinas, euripos, amnes, litora[*](litora Bhv. -ria r.), qualia quis optaret[*](obtaret V. optarat v.a.H.), varias ibi obambulantium species aut navigantium terraque villas adeuntium asellis aut vehiculis, iam piscantes, aucupantes[*](aucupantef BS. -tesque (aucopantes quae V1) rv(D).) aut venantes aut etiam vindemiantes. sunt in eius exemplaribus nobiles[*](nobilef Bhv. -lis r.) palustri[*](paluftri BB. paul- r. plaustri v.) accessu[*](acceffu Bv. ac (a V) censu r.) villae, succollatis[*](succollatis RdhH. -olatis V. fuae collatif B. subcollantium B. -Ilium v.) sponsione[*](sponsione ll.v(H). specie B.) mulieribus[*](mulieribus dThH. -ebribus ll. -eres v.) labantes[*](labentes v.a.H.), trepidis quae[*](trepidif quae BVU. -disque rBrot. -dique H(S). -daeque v.) feruntur, plurimae praeterea tales[*](tales G. fatales ll. faciles hv.) argutiae facetissimi[*](facetissimi v. -me (facit- B1) B. facilissimi r.) salis[*](sales v.a.H. if aliif B1. hif / aliif B2.). idem subdialibus[*](fubdialibuf Bdv. subsid- r. de mendo cfr. XXXIV 117.) maritimas urbes pingere instituit, blandissimo aspectu minimoque inpendio. sed nulla gloria[*](gloria Bv. om. r.) artificum est nisi qui tabulas pinxere. eo venerabilior antiquitatis prudentia apparet. non enim parietes excolebant dominis tantum nec domos uno[*](uno Bv. una r.) in loco mansuras[*](menfuraf B.), quae[*](an quaeque?) ex incendiis rapi non possent. casa[*](cara R. casula v.a.S.) Protogenes contentus[*](contemptus V.) erat in hortulo suo; nulla[*](nulla BRdv. -llo Vh.) in Apellis[*](apellif Bv. -lles (app- Rh) rh.) tectoriis pictura erat. nondum libebat parietes totos tinguere [*](pingere d(?)v.a.S.); omnium eorum ars urbibus excubabat, pictorque res communis terrarum erat.—Fuit et Arellius Romae celeber paulo ante divum Augustum, ni[*](ni BV2dS. ne r. nisi v.) flagitio insigni corrupisset[*](corrupisset et V1R. -umpiffet B.) artem, semper ei lenocinans[*](ei lenocinanf BU. ali rv.) feminae, cuius[*](feminae cuius ego. cuius feminae l;l. v. feminae post ei transposuit U. (an potius ei [sc. arti] leno- cinans, si cuius feminae? cfr. § 145. XX 160).) amore flagraret[*](flagraret U. -grans ll.v.), et[*](et del. D. esset coni. S.) ob id deas[*](eas V2R.) pingens, sed dilectarum[*](dilectarum Bdv. dele- Vh. le- R.) imagine[*](imagines V2.). itaque in pictura eius scorta numerabantur. fuit et nuper gravis ac severus idemque floridis tumidus[*](floridis tumi- dus coni. J. -dif (-dvf B2) umiduf B. -dus umidis (hum- R. humilis d. -lis rei hv) rdhv. floridus S. -dissimus U. -dus et uiuidus Traube. -dis S. Ummidius Fröhner anal. crit. p. 17.) pictor Famulus[*](Famuluf BVdD. fam- Fröhner. -ulis R. Fabullus ed. princ. U. Amulius v.). huius erat Minerva spectantem spectans, quacumque aspiceretur. paucis diei horis pingebat, id quoque cum gravitate, quod semper togatus, quamquam in machinis. carcer[*](carcere B.) eius[*](etus R.) artis[*](artif Bv. ortis r.) domus aurea fuit, e.t ideo non extant exempla alia magnopere. post eum fuere in auctoritate Cornelius Pinus et Attius[*](attius ll.S. accius H. actius v.) Priscus, qui[*](quin B1.) Honoris et[*](in. p. B. imp. D.) Virtutis aedes Imperatori Vespasiano Augusto[*](augusto Rdhv. -ti V. ac B1. has B2. Aug. D.) restituenti pinxerunt, Priscus[*](pristus R. sed Priscus v.a.S.) antiquis similior.—