Naturalis Historia

ex iis[*](iis v. if B1. his rC.) Romuli et Tatii[*](& tatii BaS. aetati r. est hv.) sine tunica, sicut et

Camilli in rostris. et ante aedem Castorum[*](castrorum Vd.) fuit Q[*](Q. R(?)aG. e B. om.Vdhv(S)). Marci[*](marcii R(?)G. M. v.) Tremuli equestris[*](equestri Rd. aeq- V.) togata qui Samnites bis devicerat captaque Anagnia populum stipendio liberaverat. inter antiquissimas [*](antiquissima VR.) sunt et Tulli[*](tullii BhVerc.) Cloeli[*](cloeli VdS. -lii RH. caelti B2. -lii B1v.), L[*](L. v(S). lucii R(?).Dal. b Vdh.om.B.). Rosci[*](rofcii BRv. a. S.), Sp[*](Sp. v. f. p. B1. p. B2. spuri VdhS. -rii RDal.). Nauti[*](nauti VRS. -tii BdG. Antii C e Livio. matici v.), C. Fulcini [*](fulcinii RdG.) in rostris, a Fidenatibus in legatione interfectorum. [*](cfr. Liv. ep. XX. Florus I 21 (II 5). Polyb. II 8, 12.—cfr. Liv. XLV 12, 5. Val. Max. VI 4, 3. Cic. Phil. VIII 8, 23.)hoc a re p[*](romano populo v. a. H.). tribui solebat iniuria caesis, sicut aliis et[*](aliif BS. alut V1. aliut R. -iud V2. -ias h.om.d(?)v. et aliis coni. S.) P. Iunio, Ti[*](T. R. et tito hv. a. S.). Coruncanio[*](coruntiano (corint- V) VRd. -ncano G.), qui ab Teuta[*](teuta BS. teufa rv(Brot.). teuca B.) Illyriorum[*](llyriorum B.) regina interfecti erant. non oimittendum videtur, quod annales adnotavere, tripedaneas iis[*](iif Bv (S). is V. his dhC. om.R.) statuas in foro statutas; haec videlicet[*](& BS.om. rv.)[*](C. N. B1. GN. B2. C. v. a. H.) mensura honorata tune erat. non praeteribo et Cn[*](fc. BVS cum Gron. scilicet RdT(?)H. om. v.). Octavium ob unum SC. verbum. hic regem Antiochum daturum se responsum dicentem virga, quam tenebat forte, circumscripsit priusque[*](prius V. et prius Rdhv. a. S.), quam egrederetur circulo illo, responsum dare coegit. in qua legatione interfecto senatus statuam poni iussit quam oculatissimo loco, eaque est[*](eaque eft BVS. aea quae R. qui est h.del. v.) in rostris.[*](Cic. Phil. IX 2, 4.—cfr. Gell. VII (VI) 7, 1. (Plutarch. Popl. 8 extr.).) invenitur statua decreta et Taraciae Gaiae sive Fufetiae[*](fufetiae VRU. furet- BS. fuffet- dhv.) virgini Vestali[*](uestale V.), ut poneretur ubi vellet, quod adiectum non minus honoris habet[*](habent BS.) quam feminae esse[*](femina esset (ē & R) VR.) decretam[*](decreta V.). meritum eius ipsis[*](in ipsis VR (?)G.) ponam annalium verbis: quod campum Tiberinum gratificata esset ea[*](e (pro ea) B.) populo.— Invenio et Pythagorae et Alcibiadi in cornibus comitii positas, cum bell Samniti[*](summiti Vd. -itti R.) Apollo Pythius iussisset[*](iussit sed VRd.) fortissimo Graiae gentis et alteri sapientissimo[*](graiae—sapientissimo om.Rh.) simulacra celebri loco dicari. eae[*](eae (S. ae e B1. hae e B2. ea H) ft&ere done BH. ea est & credo nec r. donee v.) stetere, donec Sulla dictator ibi curiam faceret[*](facrati B1. -tiS B2.). mirumque est, illos patres Socrati cunctis ab eodem deo[*](de eo V.) sapientia praelato Pythagoran [*](pythagora V. -ram Rdhv. a. S.) praetulisse aut[*](& BRhS. aut V(?)v. nec d.) tot aliis virtute Alcibiaden[*](alcibiadem Vdv. a. S.) et quemquam utroque[*](an utraque?) Themistocli.

[*](Strabo IX 1, 20 p. 398. Diog. Laert. V 75.)Columnarum ratio erat attolli[*](attolli Bdv. tolli rD. cfr. XIX 139.) super[*](supra Vdhv. a. S.) ceteros mortales, quod et arcus[*](arcuuf B1D.) significant novicio invento. primus tamen honos coepit a Graecis, nullique arbitror plures statuas dicatas quam Phalereo[*](phalera eo B1.) Demetrio Athenis, siquidem CCCLX[*](CCCXL BT.) statuere, nondum anno hunc numerum dierum excedente, quas mox laceravere. statuerunt et Romae[*](& romae BaS. romae enim r. -mae etiam hv.) in omnibus vicis tribus Mario Gratidiano[*](gratiabano Vd. -bona R. gratiano a.), ut diximus, easdemque[*](33,132) subvertere Sullae[*](fulae B1. fillae B2.) introitu.

[*](Liv. II 13, 11. Seneca dial. VI 16, 2. Dion. Hal. V 35.) Pedestres sine dubio Romae fuere in auctoritate longo tempore; et[*](et om.R(?)v. a. S) equestrium tamen origo perquam vetus est, cum feminis etiam honore communicato Cloeliae[*](cloeliae B1Tav. clel- B2 (item infra). cocl- r.) statua equestri, ceu[*](ceo V. cae O R.) parum esset toga[*](togra B1.) eam cingi, cum Lucretiae [*](ingretiae VR1. incre- R2.) ac Bruto, qui expulerant reges, propter quos Cloelia inter obsides fuerat[*](fuerant V.), non decernerentur[*](decernentur V.).[*](extr.: Plutarch. Popl. 19 p. 107.) hanc primam[*](prima VR.)

cum Coclitis publice dicatam[*](dicata VR.om.a.) crediderim[*](crederem Gron.)—Atto[*](ante (pro Atto) hv. a. H) enim ac Sibyllae[*](sibulle V. fibi. illae B.) Tarquinium, ac[*](ac BS. & rv. an at?) reges sibi ipsos posuisse verisimile est—, nisi Cloeliae quoque Piso traderet ab iis[*](iif Bv (S). his r C.) positam[*](posita VR.), qui[*](quae Gron.) una opsides fuissent[*](fuerant hv. a. S.), redditis a Porsina[*](porfina B1 (a?) S. -sena h. -senna rv. cfr. § 139. XXXVI 91.) in[*](in om.VRhv. a. B.) honorem eius[*](eius om.VRd.). e diverse Annius Fetialis equestrem, quae fuerit contra Iovis Statoris aedem in vestibule Superbi domus, Valeriae fuisse, Publicolae[*](publice VRd. -ciae v. a. B.) consulis filiae, eamque solam refugisse[*](refugiffe BdG. -sset a. fuisse r. fugi- hv.) Tiberimque transnatavisse ceteris opsidibus, qui[*](qui BRdv(S). quae V(?)hG. porfinae B1S. -sennae (pros- V) rv.) Porsinae mittebantur, interemptis Tarquinii insidiis.

[*](L. Piso ann. VII (Peter hist. Rom. fragm. p. 85).) L. Piso prodidit M. Aemilio C[*](C. Bdahv (G). CC. r. & C. B.). Popilio iterum[*](iterum BS.IIVa. II Rdhv.) cos[*](ac V.)[*](ftuaf B.). a censoribus P. Cornelio Scipione M. Popilio statuas circa forum eorum, qui magistratum gesserant[*](gesserunt VR(?)G.), sublatas omnes[*](omnes v. -nis ll. S. ) praeter eas, quae populi aut senatus sententia[*](sententiā R.) statutae[*](statuae VR.) essent, eam vero, quam[*](quam BhVerc. quae Vdav. que R.) apud aedem Telluris statuisset sibi Sp. Cassius, qui regnum adfectaverat, etiam conflatam a[*](a om.VR.) censoribus. nimirum in ea quoque re[*](rem VR.om.a.) ambitionem [*](ambitioni v. a. S. cfr. § 40.) providebant illi viri.[*](cfr. Plutarch. C. Gracch. 4 p. 836.) exstant Catonis in censura vociferationes[*](ftatuaf romanif BS. romanis statuas rdaD. (statuas ponunt post prouinciis hv).) mulieribus statuas Romanis in provinciis poni; nec tamen potuit inhibere, quo minus Romae quoque ponerentur, sicuti Corneliae Gracchorum matri, quae fuit Africani prioris[*](proprif B.) filia. sedens huic posita soleisque

sine ammento[*](ammento BS. ame- rv.) insignis in Metelli publica porticu[*](porticū B2.), quae statua[*](ftua B.) nunc[*](non V.) est in Octaviae operibus.— Publice autem ab exteris posita est Romae C. Aelio tr. Pl. lege perlata in Sthennium[*](fthennium B(a?)S. stenium rH. stenn- v(G). septimium B.) Stallium[*](stallum R. statilium v. a. S.) Lucanum, qui Thurinos[*](turinof (u in ras. ampla)B2.) bis infestaverat. ob id Aelium Thurini[*](furini B.) statua et corona aurea donarunt. iidem[*](idem BVen.(D).) postea Fabricium donavere statua liberati obsidione[*](opfidione B2.), passimque gentes[*](gentes ll. H. clients G. statuae v.) in clientelas ita[*](nteientela fua (fitae B2. funt v) B2dhv. a. G.) receptae [*](repertae B. recepti G.), et adeo discrimen omne sublatum, ut Hannibalis etiam statuae tribus locis visantur in ea[*](ea om.R(?)G.) urbe, cuius intra muros solus hostium emisit hastam.

[*](med.: Macrob. I 9, 10. Lydus de mens. 4, 1.) Fuisse autem statuariam[*](ftatuarum BU.) artem familiarem Italiae quoque et vetustam[*](uetusta VRd.), indicant[*](indicat h.) Hercules ab Euandro sacratus, ut produnt, in foro boario, qui triumphalis vocatur atque per triumphos vestitur habitu triumphali, praeterea Ianus geminus[*](praeter aianus genus V.) a Numa rege dicatus[*](delatuf B.), qui pacis bellique argumento colitur digitis ita figuratis, ut CCCLXV[*](CCCLV H Brot. cum v.a.G.) dierum[*](uncos ego posui. cfr. Bergk I 27.) nota [aut[*](aut BS. om. rv(D).) per significationem anni temporis] et aevi esse[*](aeui esse B(a?)S. acuisse O. aeui se rv.) deum indicent[*](indicent BS. -icet r. -itet O. -icaret v.). signa quoque Tuscanica per terras[*](terrasq. O.) dispersa[*](dispersa sa V1. -rsa cesa V2R.) quin[*](quin D. quae (que V2) ll.Ov. om. a. quae quin UJ.) in Etruria factitata[*](factita// B1. facta B2.) sint[*](fint BU. om. rOv.), non est dubium. deorum tantum putarem ea fuisse, ni[*](ni BOv. enim R. aenim V. ut a.) Metrodorus Scepsius, cui[*](fui VR.) cognomen a[*](aom.VRv. a. G.) Romani[*](romanif B.) nominis odio inditum[*](CXXX R. c et x hv. a. G. duo millia G.) est, propter MM statuarum Volsinios expugnatos[*](expugnatas a. -ulsatos V2d. -to V1R. pulsatos hv. a. G.)

obiceret. mirumque mihi videtur, curm statuarum origo tam vetus Italiae[*](italiae BS. -lia V. in italia R(?)hv.) sit, lignea potius aut fictilia deorum simulacra in delubris dicata usque ad devictam Asiam, unde luxuria.

Similitudines exprimendi quae prima fuerit origo, in ea, quam plasticen[*](plasticen dhv. -cem VRa. -ce B.) Graeci vocant, dici convenientius[*](35,151 sqq) erit; etenim prior[*](peior V.) quam statuaria fuit. sed haec ad infinitum effloruit, multorum voluminum opere[*](operi B1SJ.), si quis plura[*](pluras V. -res dhv. a. G.) persequi velit;[*](cfr. Plin. XXXVI 115. Liv. ep. LII. Frontin. strat. IV 3,15.) omnia enim quis possit? M. Scauri[*](cauri B.) aedilitate signorum MMM in scaena[*](III in senatu VRd.) tantum[*](tantum om.h.an fuere, tantum?) fuere temporario [*](temporario tantum hBergkI 27.) theatro. Mummius Achaia devicta replevit urbem[*](urbem ipse (om.h) excessit non hv. a. S.), non relicturus filiae dotem; cur enim non cum excusatione ponatur[*](ponatur Bav. conatur V. -aretur dh. concitus R.)? multa et Luculli invexere. Rhodi[*](r hodie B1. rhodii B2.) etiamnum [*](etiamnunc VRdT.)III[*](IIIego. tria milia hv.LXXIII BdTD. LXXIII r Ven. (an pluf -IIIvel ??? XII?)) signorum esse Mucianus ter cos. prodidit, nec pauciora Athenis, Olympiae, Delphis superesse creduntur. quis ista mortalium persequi possit aut quis usus noscendi intellegatur? insignia[*](infigna B.) maxime et aliqua de causa notata voluptarium sit[*](sic VRh.) attigisse[*](attingisse V. -igisset a.) artificesque celebrates nominavisse [*](nonminauisse VO2.), singulorum quoque inexplicabili[*](inexplicabile R. -plebili a.) multitudine, cum[*](ad DCX hv. a. H.) Lysippus MD opera fecisse prodatur[*](prodatur BaG(S). datur VdT. dicatur R(?)H. tradatur hv.), tantae omnia artis, ut claritatem possent dare vel singula: numerum apparuisse defuncto eo, cum thesaurum[*](thenfaurum BVD.) effregisset heres[*](here V. ere d. heros a.); solitum[*](solutum VRdh.) enim ex manipretio[*](manupretio RdT. inani (im- mani v)pr- B2v.a.G. cfr. §, 45. XXXIII 147. XXXV 148.) cuiusque signi denarios seponere aureos singulos.

Evecta[*](euectas V1R. -tio a.) supra humanam fidem ars est successu[*](fucceffum B1a. -ccensu R.), mox[*](uox B1.) et audacia. in[*](& BaG. et in (inde R) r. etiam v.) argumentum success[*](fucceffuuf B1D. -ccensus R.) unum exemplum adferam, nec deorum hominumve[*](hominumue BaG(S). -num uel r. -nisue dTH. nec hominum v.) similitudinis expressae. aetas nostra vidit in Capitolio, priusquam id novissime conflagraret[*](conflagrauit V(?)G.) a Vitellianis incensum, in cella Iunonis canem ex aere volnus suum lambentem, cuius eximium miraculum et indiscreta[*](discreta VRd.) veri[*](uiri V.) similitudo non eo solum intellegitur , quod ibi[*](ubi Vda.) dicata[*](dicatus hv. a. G.) fuerat, verum et[*](et noua v. a. S.) satisdatione; nam quoniam[*](nam quoniam BS. nouam a. nam rv.) summa nulla par videbatur, capite tutelarios cavere pro[*](eo hv. a. G.) ea institutum[*](instituti hv. a. S.) publice[*](publicae B. -ci hv. a. S.) fuit.[*](Strabo VII 6, 1 p. 319.) audaciae innumera sunt exempla. moles quippe excogitatas[*](excogitas V1. exagitatas a.) videmus statuarum[*](statuas O.), quas colossaeas[*](coloffaeaf BaJ. -sseas (-seas V) rdTOH. -ssos hv. cfr. § 78. 54. XXXV 51. XXXVI 26. XXXVII 75.) vocant, turribus pares. talis est in Capitolio Apollo, tralatus a M.[*](M. om.Vh.) Lucullo ex Apollonia Ponti[*](ponte V. -tio a.) urbe, xxx cubitorum, D[*](D ll.TaD. quingentis de h. -tis H. ta O1. a O2. CL V. L Overbeck misc. arch. p. 6.) talentis factus[*](factis VR.);[*](Strabo VI 3, 1 p. 278. Lucil. ap. Non. s. v. cubitus (p. 201 M).—Plutarch. Fab. Max. 22 extr.) talis in campo Martio Iuppiter, a[*](a Bhv(U). aulo rdTaO. a diuo H cum Gron.) Claudio[*](cl. B.) Caesare dicatus, qui devoratur[*](qui ideo uocatur pom- peianus a v. a. S.) Pompeiani theatri vicinitate; talis et Tarenti factus a Lysippo, XL cubitorum. mirum in eo quod[*](inequod B1. in equo B2.) manu, ut ferunt, mobilis[*](nobilis a. mobiles V. moles v. a. B.) ea ratio[*](ratione B2hv. a. B(U).) libramenti est, ut[*](ut hman. Dal. v(U). om. ll. G(J). cfr. § 47.) nullis convellatur procellis. id quidem providisse[*](an et prouidisse?) et artifex dicitur modico intervallo, unde maxime flatum opus erat frangi,

opposita columna. itaque magnitudinem propter difficultatemque moliendi[*](mouendi B2Brot. mollie- VRd.) non attigit eum Fabius Verrucosus, cum Herculem, qui est in Capitolio, inde transferret.[*](Polyb. V 88. 89. Strabo XIV 2, 5 p. 652. Hygin. fab. 223.—Plutarch. Demetr. 20. Suidas s. v. κολοσσαεύς.) ante omnes[*](omnif BS) autem in admiratione fuit Solis colossus Rhodi[*](rhodii B.), quem fecerat Chares[*](caref B.) Lindius, Lysippi supra dicti[*](dicti om. R.) discipulus.[*](39) LXX[*](dist. U.) cubitorum altitudinis fuit[*](fuit. Ruit a.) hoc simulacrum, post LXVI[*](LXVI B1 (ut videtur) U cum Scaligero. ///Lvi (L in ras.)B2. LVI rv(J).) annum terrae motu[*](motum VR.) prostratum, sed iacens quoque miraculo est. pauci pollicem eius amplectuntur, maiores sunt digiti quam pleraeque[*](plerique VR.) statuae[*](fpecuif B -uus D. spectus V. pectus a.). vasti specus hiant defractis membris; spectantur intus magnae molis saxa[*](ftabiliuf erat B. -liter et a.), quorum[*](eum B1U. cum B2. om.rdaOG. illud hv.) pondere stabiliverat eum constituens[*](conftituente B2.). duodecim annis tradunt effectum ccc[*](Mccc U.) talentis, quae contigerant [*](contigerant BraS. -tegerant VdTO. -tulerat h. -rant v.) ex[*](ea (pro ex) VR.) apparatu Regis Demetrii[*](demetri B1.) relicto morae taedio obsessa[*](obsessa (opf- BJ) BU. -sso a. -ssae S cum Gron. obesse a r.del. v (item rhodo).) Rhodo.[*](Isid. XIV 6, 22.—§ 43: cfr. Liv. X 38, 3.) sunt alii centum numero in eadem urbe colossi minores hoc, sed ubicumque singuli fuissent, nobilitaturi locum, praeterque hos deorum quinque, quos fecit Bryaxis[*](bryaxis B coll. § 73. -anxif B. bry- saxis (bris- R) r. braxis v.).

[*](cfr.Liv.X 38,3.)Factitavit colossos[*](colosos R (semper fere).) et Italia. videmus certe Tuscanicum Apollinem in bibliotheca templi Augusti quinquaginta pedum a pollice, dubium aere mirabiliorem an pulchritudine [*](pulchritudinem V. 22 est (pro e) VRa.). fecit et Sp. Carvilius Iovem, qui est in Capitolio, victis Samnitibus sacrata lege pugnantibus e[*](est (pro e) Vra.) pectoralibus eorum ocreisque et galeis. amplitudo tanta est, ut conspiciatur

a Latiari[*](latiari B1Brot. -ali B2. -ario av. latere r.) Iove[*](ioui V. e BS. om. rv.). e reliquiis[*](reliquif B1VdG.) limae suam statuam fecit, quae est ante pedes simulacri eius. habent in eodem Capitolio admirationem et capita duo, quae P.Len tulus cos. dicavit, alterum a Charete supra dicto factum,[*](41) alterum fecit ...dicus[*](... dicus U. //dicuf B. dicus a. decus r. decius dhv (J). Prodicus coni. S, Pythodi- cus U coll. § 85.) comparatione in tantum victus, ut artificum[*](artificum BTS. -cium rv.) minime probabilis[*](probabilis artificis v. a. S.) videatur.[*](cfr. Caes. b. G. VI 17.—Suet. Nero 31. Vesp. 18. Martial. spect. 2, 1. ep. I 70, 7. Ael. Spart. Hadr. 19, 13. cfr. Herm. 12 p. 128.) verum omnem amplitudinem statuarum eius generis vicit aetate nostra Zenodorus Mercurio facto in civitate Galliae Arvernis[*](aluernif B2. auer- VR.) per annos decem, HS[*](HS BdB. zs R2. LC R1. L//// V. pondo h.om. v.) |CCCC[*](CCCC| J. CCCC ll.dav(Brot.). CCCCG.)| manipretii[*](manupretii B. -nipretio din ras. G. in magni (-no v. immani B) pretio hv. cfr. § 37.), postquam satis artem ibi adprobaverat , Romam accitus[*](adcitus R(?) Brot.) a[*](est a Rhv. a. S.) Nerone, ubi destinatum illius principis simulacro[*](fimulacro BS. -crum rv.) colossum fecit CXIXS[*](CXIXS U. qui nonaginta (=CVIXC) B. cui x r. cui. d. a. x d. cx hv. CXIX J. cvis D.) pedum in[*](pedum in ego. -dum ll. v) longitudinem [*](longitudinem BV. -ne rv. cfr. XXVII 123.), qui dicatus Soli[*](soli BS. -lis rv.) venerationi est damnatis sceleribus [*](celerius ipsius R.) illius principis. mirabamur officina non modo ex arilla similitudinem insignem, verum et de[*](de ll.dahB(S). ex v. an e?) parvis admodum surculis quod primum operis instaurati[*](inftaurati Bdv (S). -tioni h. staurati r. in statua a. instar B.) fuit. ea statua indicavt[*](indicauit R(?)v. iud- rda.) interisse[*](interiffe Bav. inter se r.) fundendi[*](fundent R.) aeris scientiam, cum et Nero largiri aurum argentumque[*](argentique V.) paratus esset et Zenodorus scientia fingendi caelandique[*](cae laudif- que B1.) nulli veterum postponeretur . statuam Arvernorum[*](aruennorum R.) cum[*](cum om.V.) faceret provinciae Dubio[*](uibio hv. a. S.cfr. Tac. ann. XIII 54. Duuio J Klein mus. Rhen. 33 p. 128. S) Avito praesidente, duo pocula Calamidis manu caelata , quae Cassio Salano[*](falano VRdU. cfr. Ovid. ep. ex Ponto II 5. cal- B. fol- a. filani h. -no H. syllano v.) avunculo[*](auonculo B1S.) eius, praecetori suo, Germanicus Caesar adamata donaverat, aemulatus est, ut[*](ut Rd(?)hv. om. ra. (an uix ut?).) vix ulla differentia esset artis. quanto maior[*](maior —4 tanto om.B.) Zenodoro praestantia fuit, tanto magis deprehenditur aeris obliteratio .