Naturalis Historia

[*](Diosc. V 92 init.) Est[*](est om.B.) et alterum genus aeruginis, quam vocant scoleca[*](fcoleca BaH. -ciam v. coleca O. -eaca VR.), in Cyprio[*](an in Cyprio mortario Cyprio aere? cfr. Diosc. et XXXIII 93.) aere trito[*](trito BS. hic tr- VdaOh. hoc tr- v. intr- R (an recte? cfr. Diose. et XXX 77. 81. XXIV 7).) alumine et sale aut nitro pari pondere cum aceto albo quam acerrimo[*](acerrime V.). non fit hoc nisi aestuosissimis[*](aetiuofiffimif BD. cfr. II 126. XVI 137. XVII 187. XVIII 268. 295. 329. XXIII 104; de mendo XVII 139. XVIII 33. 83.) diebus circa canis ortum. teritur autemdone viride[*](putride V.) fiat contrahatque se vermiculorum specie,[*](duae ll.v.) unde et nomen. quod vitiatum[*](uitiatum ego. uitium ll.v. locus nondum sanatus; cfr. Diose. et U 753. Müller emend. V 16.) ut emendetur, II partes quam[*](quam ll.v(J). quae hC. cfr. XXXV 16.) fuere[*](fiere VR.) aceti miscentur[*](post miiscentur lac. indicavit J cum Dal.) urinae[*](urinae Müller emend. V 16. -na ll.v.) pueri inpubis. idem autem[*](pubis idem autem in om.B.) in medicamentis et santerna[*](santernam a. -ter B.) efficit, qua diximus aurum feruminari. usus[*](ususque d(?)v.a.S.) utriusque qui aeruginis.[*](33,93) scolex[*](fcolex BS. -le a. -lea r. -lecia v.) fit et per se derasus[*](derasa (rasa v. a. G) ab hv.a.S.) aerario[*](erano R.) lapidi[*](lapi R. -ide dhv.a.S.), de quo nunc dicemus.

[*](cfr. Plin. supra § 2.)[*](Diosc. V 115. (cfr. Celsus V 7).) Chalcitim[*](chalcitim Bav(S). -tin dhH. calcitim V. -tio R.) vocant[*](uocant BS. -nt la- pidem rv.), ex quo et[*](et (del. H)ipsum dhv.a.S.) ipso aes coquitur. distat a cadmea, quod illa super terrain ex subdialibus[*](fubdialibuf Bv. subsid- r.) petris caeditur, haec ex obrutis, item[*](idem Vdh.) quod[*](quo h.) chalcitis friat[*](fricat a. frangat B2.) se[*](fe Bdv. si r. sed a.) statim, mollis nature, ut videatur lanugo concreta. est et alia distinctio, quod chalcitis tria genera continent, aeris et misyos[*](myfiof BVv.a.C.) et soreos[*](sorecis R. -rios (-ryos C) v.a.S.), de quibus singulis dicemus suis locis. [*](120 121) habet autem aeris venas oblongas. probatur mellei coloris, gracili venarum discursu, friabilis[*](friauilis V. fricabi- Ra. fragi- B2.) nec lapidosa. putant et

recentem utiliorem esse, quoniam inveterata sori[*](fori ll.Ov(D). -ry C.) fiat[*](fiat Bdhv. -antrO.). vis eius[*](an usus eius?) ad excrescentia in ulceribus, sanguinem sistere, gingivas , uvam, tonsillas farina[*](farinam V.) compescere, volvae vitiis in vellere inponi[*](imponitur v.a.S. inponi-uero om.VRh.). cum suco vero porri[*](porro VRh.) verendorum additur emplastris.[*](Diosc. V 115 [116]. cfr. Celsus VI 6, 31. Scribon. 32. Marc, 8, 69. 125. Celsus V 9.) maceratur autem in fictili[*](an ex aceto in fictili?)[*](fictilibus V2.) ex aceto, circumlito fimo diebus XL, et colorem croci trahit. tum[*](tunc VRhv.a.S. cfr. § 106.) admixto cadmeae[*](cadmiae ll.v.a.S(D).) pari pondere medicamentum efficit psoricon [*](soricon VRhv.a.B.)[*](duae Bv. -as r.) dictum. quod si II[*](quod si II om.a.) partes chalcitidis tertia[*](tertiae Rh.) cadmeae temperentur, acrius hoc idem fiat[*](fiet Rdhv.a.S.); etiamnum[*](etiamnum BdTv. -nunc r.) vehementius, si aceto[*](fi aceto BdTaG. factu r. -tum h. -tum si aceto v.) quam vino[*](an si uino?) temperetur[*](temperetur (-tus R) ll.S. -rentur dThv.); tosta[*](tota V2. poftea B.) vero efficacior fit ad eader omnia.

[*](Diosc. V 118. (116). cfr. eupor. I 71. 73. 77.) Sori[*](psori a. sory R(?)C. cfr. v.1.) Aegyptium maxime laudatur, multum superato Cyprio[*](cyprium Vh. principum R.) Hispaniensique et Africo, quamquam[*](que om. v.a.S.) oculorum curationi quidam utilius putent[*](puterit R. -tant v.a.S.) Cyprium; sed in quacumque natione[*](trituque av.a. S.) optimum cui maximum virus[*](uirus in G.) olfactu[*](olfactum B1h.), tritumque[*](tritumque —17 olfactum om.VRh.) pinguiter nigrescens et spongiosum. stomacho res contraria in tantum, ut quibusdam olfactum[*](olfactū BS.- -tu dav.) modo vomitiones moveat. et Aegyptium quidem tale[*](talem B1. -le est man. Dal. an recte?), alterius nationis[*](nationif Bhv. -ne r.) contritum splendescit ut[*](ut BH. at h. et rv.) misy[*](misi R.) et[*](e teste R. este V. est v.a.H.) est lapidosius. prodest autem et dentium dolori, si[*](fi Bav. om.r.) contineatur[*](colluatur hv.a. G.) atque colluat, et

ulceribus oris[*](oris Bav. om. rS.) gravibus quaeque serpant[*](serpant ego. -punt ll. v. (cfr. § 122).). uritur[*](uritur om.Rh. ur V.) carbonibus[*](carnibus VR.de mendo cfr. XXXI 111.) ut[*](ut Bav. at Vh. ac r.) chalcitis[*](calchitis VRh.).

[*](Diosc.V 116. Pl. iun. 14, 1.) Misy aliqui tradiderunt fieri exusto lapide in scrobibus[*](sorori- bus V1. sori- V2R.), flore eius luteo miscente[*](miscentesque (om. se) R.) se ligni pineae favillae . re vera autem e[*](e Bdhv. et r.) supra dicto fit lapide, concretum natura discretumque vi[*](ui BS. ut r. et v.), optimum in Cypriorum[*](optimum in cypriorum om.B.)[*](an cypri (cfr. § 103. 107), ut causa omittendi apparent?) officinis[*](offi- cialif B.), cuius notae sunt friati[*](friati av. -atri B. -at V. fiati R.) aureae[*](auritae B. laureae V(a?).) scintillae et, cum teratur, harenosa natura sine[*](fine (fin B1J) ll. siue hv(D). cfr. § 171. 118.) terra[*](terrae a. terrea Lugd.(D). torreatur J non apte coll. Diosc. et § 119.), chalcitidi[*](chalcidi B. -citidis B.) similis[*](simis R.). hoc admiscent qui aurum purgant. utilitas eius infusi cum rosaceo auribus purulentis et in lana[*](& in lana BaG. et lana VdThv. om.R.cfr. notae ad XXVIII 73 et- 248.) inpositi capitis ulceribus. extenuat et scabritias oculorum inveteratas, praecipue utile tonsillis contraque anginas[*](anguinas VRh.) et suppurata[*](fupporata B.).[*](Marc. 8, 199. Diosc. eupor. I 189. 196.) ratio ut XVI drachmae in hemina[*](emina a. heminam (hae- V) VRd.) aceti coquantur addito melle, donee lentescat. sic ad supra dicta utile est. quotiens opus sit molliri[*](mollirium eius VR.) vim eius, mel adspergitur. erodit[*](erodit —21 enim om.a.) et callum fistularum ex aceto foventium[*](fuentium B1. flue- B2. (cfr. §103 et XXXII 121).) et collyriis[*](collyrif B1.) additur[*](additum B. -tus h.), sistit et sanguinem ulceraque quae serpant quaeve putrescant, absumit [*](apfumit B.) et excrescentes[*](excrefcentif BS.) carnes. peculiariter virilitatis vitiis[*](uitii B.) utile et feminarum profluvium[*](profluui B1.) sistit.

[*](Diosc. V 114. Isid. XVI 2, 9.) Graeci cognationem aeris nomine fecerunt et atramento sutorio; appellant enim chalcanthon[*](chalcanton (cal- V) VR. -thum dv.a.S.). nec ullius

aeque mira[*](aq, mira B. equa a.) natura est. fit in Hispaniae puteis stagnisve[*](stagneisue VR.) id genus aquae habentibus[*](habentis R.). decoquitur ea admixta dulci pari mensura[*](merura B1.) et in piscinas ligneas funditur. immobilibus[*](immobilibus v lis ll.D.) super has transtris[*](has trans- tiris V. haf traftif B1. abftractif B2. om.a.) dependent[*](dependens Vd.) restes lapillis extentae, quibus adhaerescens limus vitreis acinis imaginem quandam uvae reddit. exemptum ita siccatur diebus XXX. color est caeruleus perquam spectabili[*](expectabili VR.) nitore, vitrumque[*](nitrumque VR. (utr- Dal. errore). -rum a.) esse creditur; diluendo fit atramentum tinguendis coriis.[*](Isid. XVI 2, 9. 10. Diosc. V 114. cfr. Plin. XXXI 81.) fit et[*](e (pro et) B.) pluribus modis: genere terrae eo in scrobes[*](scrobef BaG. -be (-ue V1) rv.) cavato, quorum e lateribus destillantes[*](dertillantef BH. dist- rv.) hiberno gelu stirias[*](furiaf B2.) stalagmian vocant, neque est purius aliud[*](& fpuriuf B. aliuf B1.). sed[*](fed Bv. si (pro s;) r.) ex eo, candidum colorem sentiente[*](fentiente BS. -ntem rv.) viola[*](uiolam v.a.S.), lonchoton[*](lonchoton BhH e Diosc. -coton VRdT. longothon a. leucoion B. -canthon v.) appellant. fit et in saxorum catinis pluvia aqua conrivato[*](conriuato S. corr- Bdv(D). contr- r.) limo gelante; fit et salis modo flagrantissimo sole admissas dulces aquas cogente. ideo quidam duplici differentia[*](differentie R.) fossile aut facticium appellant, hoc pallidius et quantum colore, tantum bonitate deterius.[*](Diosc. V 114. Marc. 8, 20. 25. Diosc. eupor. I 79. 166. 189.) probant maxime Cyprium in medicinae usu[*](usū VRh.). sumitur ad pellenda[*](pellenda BS. cfr. XXVI 54. dep- rv(D).) ventris animalia drachmae pondere [*](drachme pendere B.) cum melle. purgat et caput dilutum ac naribus instillatum , item stomachum cum melle aut aqua mulsa sumptum. medetur et oculorum scabritiae[*](fcabritie B2RdT. -tiei hv.a.S.) dolorique[*](dolirimque B1. -rique B2. doloriue dTH. -ri R.) et[*](nec (pro et) V. ne//R.) caligini et oris ulceribus. sistit et sanguinem narium, item haemorroidum[*](haemoroidum B. heromoi- V.). extrahit ossa fracta cum semine hyoscyami[*](et p. 209, 1 femine hyphoraf hyofcyami B.), suspendit epiphoras penicillo fronti inpositum, efficax et in emplastris ad purganda volnera[*](uulnera B2av. ulcera rH.) et excrescentia ulcerum.[*](Isid. XVI 2, 10.—) tollit et uvas[*](et uas VR.), vel si decocto tangantur, cum[*](cum—10 mordere om.a.) lini quoque semine superponitur emplastris ad dolores tollendos. quod[*](quod BdThD. quo r. quodque v.) ex eo candicat, in uno[*](in uno BdTS. uno r. in eo v.) usu[*](usu om.R.) praefertur violaceis, ut[*](ut BS. et rv. si dTH.) gravitati[*](grauitate VR.) aurium per fistulas inspiretur[*](per fistulas in- spiretur om.B.)[*](inspiratur v.a.H.). volnera [*](uulnera etiam dhv.a.S. an etiam uolnera, ut inBomittendi casa appareat?) per se inlitum sanat, sed tinguit[*](tinguit BTv(S). -git rH. stringit C.) cicatrices. nuper[*](nuperque dhv. a. S.) inventum ursorum[*](suorum R. (uersorum Dal. errore).) in harena et leonum ora spargere[*](fpargere BdTaS. aspar- R. asper- Vhv. inspa- G.) illo, tantaque[*](illo tantaque dhv. -toque VRa. illaq. tanta B.) est vis in[*](in Bv. om. r.) adstringendo[*](adstrin- gendi h.), ut non queant mordere.

[*](Diosc. V 85.—Scribon. 26. 49. 220.) Etiamnum[*](etiamnunc VRfv.a. G.) in aerariis reperiuntur quae vocant pompholygem[*](pompolicem a. -pygem VR.) et spodon[*](spodion hv (item infra). fpondon Ba.). differentia, quod pompholyx [*](pompholux Vd. -polyx B. -polix a.) lotura[*](latura se a.) separator[*](fepara- tur BaS. par- v. asper- h. splur- (-tus V1R) r.), spodos inlota est. aliqui quod[*](id quod Rd(?)v.a. S.) sit[*](fit V1R.) candidum levissimumque pompholygem[*](pomphylocem V. -hilocem R.) dixere et esse[*](esse om.R.) aeris ac[*](ac J e coni. D. ad Ba. a r. &dhv.) cadmeae favillam, spodon[*](spon- don VRda.) nigriorem esse ponderosioremque [*](esse ponderosiorem om.VRh.), derasam[*](dē rasa R.) parietibus fornacium, mixtis scintillis[*](scintillis ll.v. an lapillis (vel cinere, pilis)? cfr. Diosc.), aliquando et carbonibus. haec aceto accepto[*](accepto om.VdTh.cfr. XXIX 38. 56. XXXV 194.) odorem aeris praestat et, si tangatur[*](tangantur B.) lingua, saporem horridum. convenit

oculorum medicamentis, quibuscumque vitiis occurrens [*](occurrenf Bdv. -ent a. -erit Th. -erent r.), et ad omnia quae spodos[*](spon- dos VR. spodium a. -ios C. -ion v.). hoc solum distat, quod huius elutior vis est. additur et in[*](in om.B1.) emplastra, quibus lenis refrigeratio quaeritur et siccatio[*](ficca- rio B1.). utilior ad omnia quae vino lota[*](luta V1R.) est.

Spodos[*](spondos VR (semper). spodium a. -ios v.a.G.) Cypria optima. fit autem liquescentibus[*](liquiefcentibuf B.) cadmea et aerario lapide. levissimum hoc est flaturae[*](efflatur et ocius RdTv.a.S.) totius evolatque e[*](e Bdhv. et r.) fornacibus et tectis adhaerescit, a fuligine distans candore. quod minus candidum ex ea[*](eo d(?)H.), inmaturae fornacis[*](inmature efornacif B1.) argumentum est; hoc quidam[*](quidem Va.) pompholygem . vocant. quod vero rubicundius ex iis[*](his V. hiif B2.) invenitur, acriorem[*](& BS. om. rv.) vim habet et exulcerat adeo, ut, cum lavatur, si attigit[*](si attigit om.R.)[*](attingat hv.a.S.) oculos, excaecet. [*](cfr. Diosc. V 85. eupor. I 32. 33. 48. Celsus V 7.) est et mellei coloris spodos[*](spon- dos VR. spodium a. -ios v.a.G.), in qua[*](aqua B1Ven.) plurimum aeris intellegitur. sed quodcumque[*](quocum- que Ra.) genus lavando fit utilius; purgatur ante pinna[*](pinna B1Vav(S). penna rH.), dein crassiore[*](craffiore BRv -ior Vdh. crossiora a.an crebriore?) lotura[*](dist. ego. cfr. Diosc.) digitis scabritiae[*](scabritiem v.a.S. fcabritif fcabritiae B.de mendo cfr. § 96.) excernuntur[*](excernit C. exterunt v.a.S.). eximia[*](eximia ego e Diosc. cfr. § 129. & media BS. media rv(D).) vis est eius, quae[*](que B.) vino lavatur. est aliqua[*](ali qua & BaG. et (ut V) aliqua rv.) et in genere vini differentia . leni enim[*](leui enim h. liniem V.) lota collyriis oculorum minus utilis[*](minus utilis ll.S. minus apta H. nimium uigiliis fatiga- torum apta hv.) putatur , eademque efficacior ulceribus, quae manent[*](man& B1. -nant adhv.a.S.), vel oris, quae[*](quē R.) madeant[*](madent hv.a.S. aderant R. maneant a.), et omnibus medicamentis, quae parentur[*](parent ut R. -nt ui V. -rantur d(?)v.a.S.) contra gangraenas[*](cancraenaf B2.). fit et in argenti fornacibus spodos,

quam vocant Lauriotim[*](lauriotin dhv.a.S. -othim a. -on??? R. taulariotim B.). utilissima autem oculis adfirmatur quae fiat in aurariis, nec in alia parte magis est vitae ingenia mirari. quippe ne quaerenda essent metalla, vilissimis[*](utiliffimif BVdh.) rebus utilitates easdem excogitavit.

[*](Diosc. V 86.) Antispodon[*](antispodion hv.a.G.) vocant cinerem fici arboris[*](arborif BaV. om. r.) vel caprifici vel myrti foliorum cum tenerrimis ramorum partibus vel oleastri[*](oleaftry B. -ris a. oleas VR.) vel oleae[*](uel oleae BaS. om. rv.) vel cotonei[*](cotonei dTH. -naei B. -ni Ra. ceotoni V. citonii h. cydo- G. cyto- v.) mali vel lentisci, item ex moris inmaturis, id est candidis, in sole arefactis vel e buxi coma aut pseudocypiri[*](pseudocypiri (a?)S. -cupiri B1. -cii piri B2. -cypri dT. -peri hv. -cipri r.) aut rubi aut terebinthi vel oenanthes[*](oenanthis Vv.a.C.). taurini quoque glutinis aut linteorum cinerem similiter pollere inventum est. uruntur omnia ea[*](ea Badv. a r.) crudo fictili in fornacibus, donec figlina[*](figvlina B2D. cfr. § 113.) percoquantur[*](per- coquatur VR. -uetur a.).

In aerariis officinis et smegma[*](fmeg//na B2. psegma B e Diosc. V 88.) fit iam liquato aere ac percocto additis etiamnum[*](etiamnunc R.) carbonibus paulatimque accensis, ac repente vehementiore flatu[*](flatuque G.) exspuitur[*](expuritur VR.) aeris palea quaedam. solum, quo excipiatur, stratum[*](fteatum B1. status R. -tim B2.) esse debet marilla[*](marilla J2. -rila S cum J1 (D). -ili B. maxili r. -illa v.a.B. Facile B (ad seqq. referens).).

[*](Diosc. V 119.) Ab ea discernitur quam[*](quam hG. qua B. aqua rv. cfr. § 131.) in isdem[*](hisdem V.) officinis diphrygem [*](difrygem B. -phryga v.a. G.) vocant Graeci ab eo, quod bis torreatur. cuius origo triplex. fieri enim traditur ex lapide pyrite cremato in caminis, donec excoquatur in rubricam[*](rubrica VRa.). fit et in[*](in om.R.) Cypro[*](cypro Bahv. -rio r.) ex luto[*](ulto B1. alto B2.) cuiusdam specus[*](pecuf B1. spectus VR.) arefacto prius[*](prio V.), mox paulatim circumdatis sarmentis. tertio fit modo in fornacibus aeris[*](aere R.)

faece subsidente. differentia[*](differentiae dTH.) est, quod[*](eft quod ll.S. siquidem dT. est (si H) quidem quod v.) aes ipsum in catinos[*](catinof BS. -tino (-tmo V) rv. cfr. XXXIII 88.) defluit, scoria[*](fcorea B.) extra fornaces, flos supernatat, diphryges remanent[*](remanent ll.da. -et hv.).[*](Diosc. eupor. I 189. 183. 79. 125 al. Celsus V 7. 8.) quidam tradunt[*](quidamq, radunt B.) in fornacibus globos lapidis, qui coquatur[*](coquantur Rdhv.a.S.), feruminari[*](feruminari S. ferrum mi- B2V. ferrumi- rv (D).), circa hunc aes[*](est (pro aes) VR.) fervere , ipsum vero non percoqui nisi tralatum[*](tra- latum J. -to B1. translatum dhv. -to r.) in alias fornaces, et esse nodum[*](nudum VRdh. (an nucleum, ut § 144?).) quendam[*](quendam Bav. qued- Rh. quaed- V.) materiae; id, quod ex cocto[*](cocto om.R.) supersit, diphryga[*](diphryga BVdhv(J2). -ges R(?)G. -gem S cum J coll. § 135.) vocari[*](uocari BRaG. -ant Vdv.). ratio eius in medicina similis praedictis: siccare et excrescentia consumere[*](con- sumare R.) ac[*](ac BaS. et v. om. r.) repurgare[*](repurgare BS. -ugnare a. ppurgare rv.). probatur lingua, ut[*](aut BR.) eam siccet tactu[*](tactus VRa.) statim saporemque aeris reddat.

[*](Messalla de famil. Rom. (Peter hist. Rom. fragm. p. 266).) Unum etiamnum[*](etiam- nunc R.) aeris miraculum non omittemus . Servilia familia inlustris in fastis trientem aereum pascit auro, argento, consumentem[*](consument eum V1. -te V2da.) utrumque. origo atque natura eius incomperta mihi est. verba ipsa de ea re Messallae[*](messallae (mefa- B1) v. -alae B2hC. -alis r. mesale a.cfr. § 22.) senis ponam: Serviliorum familia habet trientem sacrum, cui summa cum cura magnificentiaque sacra quotannis[*](quodannif B1V1D.) faciunt. quem ferunt alias crevisse, alias decrevisse videri et ex eo aut honorem aut deminutionem[*](deminutione V. diminutionem B2ahv.a.Brot.) familiae significare [*](significare coni. S. -r& B. -ri rv.).

Proxime[*](dist. CFW Müler p. 17.) indicari debent metalla[*](metalli R.) ferri.

optumo pessimoque vitae instrumento est,[*](est ego. om. ll. v cfr. § 135. (an est, hoc quidem? cfr. Ludewig stud. philol. Prag. III p. 45 nr. 3).) siquidem hoc tellurem scindimus, arbores serimus[*](arboref feri- muf BS. serimus dav. om. r.), arbusta tondemus[*](tondemuf BS. pone- Vda. pomeria nemus h. ponemus (-nimus v) pomaria R (?)v.), vites squalore deciso annis omnibus cogimus invenescere, hoc exstruimus tecta, caedimus saxa, omnesque[*](omnifque BS.) ad alios[*](aliaf B1.) usus ferro utimur, sed eodem ad bella, caedes[*](caedis R.), latrocinia, non comminus solum, sed etiam missili volucrique, nunc tormentis excusso[*](excuso VR.), nunc lacertis, nunc vero pinnato[*](pennato B2v.a.S. pinnae a.), quam sceleratissimam humani ingenii fraudem arbitror, siquidem, ut ocius mors perveniret ad hominem, alitem illam fecimus pinnasque[*](pennafque B2v.a.S.) ferro dedimus[*](de- dicimus V1. didic- R.de mendo cfr. XVI 1).[*](Isid. VI 9, 2.) quam ob rem culpa[*](culta VR.) eius non naturae fiat accepta. aliquot[*](aliquod B1D.) experimentis probatum est posse innocens esse ferrum. in foedere, quod expulsis regibus populo Romano dedit Porsina[*](porfina B1S. -sena dhG. -senna (pers-V) rav(H). cfr. § 29.), nominatim comprehensum invenimus, ne ferro nisi in[*](in om.B1.) agri cultu[*](cultura d(?)v.a.S.) uteretur. et tum[*](tum ll.S. cum dThv(Brot.). del. C.) stilo osseo[*](osseo inserui ex Isid. cfr. U (Quellenregister p. 11). om. ll.v.) scribere institutum[*](inftitutū BD. intutum (-utu Rh) rdahS. -utum ut v(H). -utum est ut C.) vetustissimi auctores prodiderunt. Magni Pompei in tertio consulatu[*](cof. B1. conf. B2. (cfr. XIX 24).) extat edictum[*](edicto B.) in tumultu necis Clodianae[*](glodianae R.) prohibentis ullum telum esse in urbe.[*](cfr. Plin. XXXV 146.) et ars antiqua [*](et ars antiqua ego. & tamen uiquea (-que B2) B. & tamen uita rv. (saltem etiam uita).) ipsa non defuit[*](definit h.) honorem mitiorem habere ferro quoque . Aristonidas artifex[*](artifices VR.), cum exprimere vellet Athamantis[*](athamantif Bhv. athamnis d. ada- r.) furorem Learcho filio praecipitato residentem[*](et residentis d2in ras.hv. a.G.) paenitentia[*](poenitentiamque (G. -iam v) v.a. H.), aes[*](res VR.) ferrumque miscuit, ut robigine[*](robigine S. rub- dhv. robiginem B1V1. rvb- r.) eius per nitorem aeris relucente[*](relucente dh(?)v. -tem ll.) exprimeretur[*](exprimetur VR.) verecundiae rubor. hoc signum exstat[*](exta R.) hodie Rhodi[*](hodie rhodi BS. -ierno die rv (add. Thebis H). Thebis hodie C cum B.).[*]((cfr. Athenaeus XI 35 p. 469a. Ovid. met. XIII 683). —cfr. Isid. XVI 21, 4.) est in eadem urbe et ferreus Hercules , quem fecit Alcon laborum dei patientia inductus. videmus et Romae seyphos e ferro dicatos in templo Martis Ultoris. obstitit eadem naturae[*](natura B.) benignitas exigentis[*](exientif B1.) ab[*](ab BaS. a rv.) ferro ipso poenas[*](poene R.) robigine eademque providentia nihil in rebus mortalius[*](mortaliuf BC(S). -ibus rv(Dal.).) facientis[*](fa- cientis hman. Dal.S. -tem V. -te rv.) quam[*](quam om.h.) quod esset[*](effet BdThS. esse Va.om.R(?)v.) infestissimum mortalitati.

[*](Isid. XVI 21, 2. Serv. ad Verg. Aen. X 174.—(cfr. Aristot. mir. ausc. 48).) Ferri metalla[*](mella B1.) ubique propemodum[*](propemodo VR.) reperiuntur, quippe etiam insula Italiae Ilva[*](ilua B1v. silua a. illa r.) gignente, minimaque difficultate adgnoscuntur[*](adgnofcuntur B1D. agn- rS. cogn- v.) colore ipso terrae manifesto[*](manifefto Bv. -ta rS.). ratio[*](sed ratio v.a.S.) eadem excoquendis[*](excoquendif Bdav(D). cfr. § 166 extr. 146. -di rhJ coll. XI 231.) venis; in Cappadocia tantum quaestio est, aquae[*](aquae Bv. -ua r.) an terrae[*](terrae Bv. -rra r.) fiat[*](fiat om.R.) acceptum, quoniam perfusa Cer aso[*](Ceraso U 755. certo- ll.v.a.D.) fluvio terra neque aliter ferrum e[*](et VR.) fornacibus reddit. differentia ferri numerosa[*](innumerosa VRh.).[*](Isid. XVI 21, 3.—Verg. Aen. VIII 420. Varro ap. Serv. ad Aen. X 174. Nonius p. 21, 10 M. cfr. Lucil. fragm. III 29 (Müller).) prima in genere[*](genera VR.) terrae caelive [*](caeli- uae B.): aliae molle tantum plumboque vicinum[*](uicinius hv.a.S.) subministrant, aliae fragile et aerosum rotarumque usibus et clavis maxime fugiendum, cui prior ratio convenit; aliud brevitate sola placet clavisque caligariis[*](galligaris VRd.), aliud robiginem[*](rubi- ginem V2Rdhv.a.S. ab origine B.de mendo cfr. § 149.) celerius sentit[*](fefntit B1. fe fentit B2. (a robigine. . senescit coni. J).).

stricturae vocantur hae[*](haec B1VR. eae v.a.H.) omnes, quod non in aliis metallis, a[*](a B2ahIsid.v. ad r.) stringenda acie vocabulo inposito.[*](Isid. XVI 21, 3.) et fornacium magna[*](maxima R(?)hv.a.S.) differentia est, nucleusque quidam[*](quidam BTS. -dem rv(H). equi- dem G.) ferri excoquitur in iis[*](iif ll.S. his dhH. om. hoc loco v.) ad indurandam aciem, alioque[*](alioque BaG(S). -iquem VR. -que T. -quae v(H).) modo ad densandas incudes malleorumve[*](malliorumue B.) rostra. summa autem differentia in aqua, cui subinde candens inmergitur. haec alibi[*](alibe B1. aqua alibi v.a.G.) atque[*](aquae V. aqua d.om. Ven.) alibi[*](alibe B1. om. Ven.) utilior nobilitavit loca gloria ferri, sicuti Bilbilim[*](bilbilim BS. -in v. birbilium r.) in Hispania et Turiassonem[*](tyri iasonem a. turiasso VRdh.), Comum in Italia, cum ferraria metalla in iis[*](iif Bv(S). his rC.) locis non sint[*](funt R. fiant h.).[*](Isid. XVI 21, 2. 4.) ex omnibus autem generibus [*](generalibus R.) palma[*](prima B.sed cfr. § 95 et Isid.) Serico ferro[*](fenco B1.) est; Seres hoc cum vestibus suis pellibusque mittunt; secunda Parthico.- neque alia genera ferri ex mera[*](ex mera BB ex Isid. ex mira r. ex nimia a. eximia v.) acie[*](acie Bdav. atia (acie V2) aeta (& a R) r. an acie ita?) tenmperantur, ceteris enim admiscetur mollior complexus. in[*](in Bav. om.r.) nostro orbe aliubi[*](aliube B1. -ibi B2. (item deinceps).) vena bonitatem hanc[*](dist. S cum J.) praestat, ut in Noricis, aliubi factura, ut Sulmone, aqua ubi[*](uti v.a.S.) diximus, quippe[*](quippe—16 acies fortasse pertinent post du- rentur (v. 19). cfr. etiam Isid.) cum[*](cum in Rdhv. a. S.) exacuendo oleariae[*](oleare VRd. -res hv.a.S.) cotes[*](cotef Bhv. coctaes r. om.a.) aquariaeque differant et oleo delicatior fiat acies. mirumque , cum excoquatur vena[*](uene R.), aquae modo liquari ferrum, postea in spongeas[*](fpongiaf B2Vdv.a.S.) frangi. tenuiora ferramenta oleo restingui mos est, ne aqua in fragilitatem durentur. a ferro sanguis humanus se ulciscitur, contactum[*](contactum dahIsid.v. -tectum B. -tractum VR2. -trac R1.) namque eo celerius [*](celeriuf BIsid.S. -ius subinde rdahv(D).) robiginem trahit.

[*](Isid. XVI 21, 4. 4, 1. Lucret. VI 911.) De magnete lapide suo loco dicemus concordiaque , quam cum ferro habet. sola haec materia virus[*](uirus ll.Tav(S). cfr. § 120. 160. 177. -res d(?)hB. uim Isid. cfr. v. 10. XXXVI 128.)[*](36,126 sqq.) ab eo lapide accipit retinetque longo tempore, aliud[*](aliud Bav. aut r.) adprehendens ferrum, ut anulorum[*](acolorum VR.) catena spectetur interdum . quod volgus imperitum appellat ferrum vivum, vulneraque talia[*](tali dv.a.S.) asperiora fiunt.[*](Isid. XVI 21, 4.) hic[*](hic om.VRdh.) lapis et in Cantabria [*](can- tabri B.) nascitur, non ut[*](ut BS. om. rv.) ille magnes verus caute continua, sed sparsa bulbatione[*](bulbatione B. bull- r H cum B. bubb- v.)—ita appellant[*](appellantes scio VRa.)—, nescio an vitro[*](uitro B. cfr. XXXVI 192. ultro (-ra a) ll.dahv.) fundendo perinde utilis, nondum enim expertus est quisquam [*](quicquam VRh.); ferrum[*](ferri v.a.H.) utique inficit eadem[*](aciem v.a.H.) vi[*](ui BTH cum Gron. ut rv.).—Magnete[*](magnet B2.) lapide[*](lapidē B2. -def B1.) architectus[*](artitectus R.) Timochares[*](timocharef BS. -ohares (tym- dT) rdT. -ocrates ah. Dinochares H. -ocrates G. chirocr- v. (cfr. V 62. VII 125).) Alexandriae[*](alexandreae V. -dri d.) Arsinoes templum concamarare incohaverat[*](incohauerat ego. incola- B. inchoa- rv. cfr. XIV 61. XXXVI 75. 122.), ut in eo[*](eo BRIsid.v. ea r.) simulacrum e ferro pendere in aēre[*](in aere hIsid.v. aere VRdaS. om.B.cfr. X 111. XXXI 31. 30. XIV 12. XXXVI 118.) videretur. intercessit ipsius mors et Ptolemaei [*](tolemaei B1. -mei B2. tholomei R. tphol- V.) regis[*](regis om.hv.a.S.), qui id sorori[*](sororis uitie iussit R.) suae iusserat fieri.[*](Isid. XVI 21, 4.)— Metallorum [*](dist. ego.) omnium vena ferri largissima est Cantabriae[*](canthabriae B.). maritima[*](maritimae SJ(errore).) parte, qua[*](quam dhv.a.S.) oceanus adluit[*](alluut R.), mons praealtus[*](praerupte altus hv.a.S.)- incredibile dictu—totus ex ea materia[*](ma- terie dhv.a.S.) est, ut in am- (?)bitu oceani diximus. [*](4,112)

Ferrum accensum igni, nisi duretur ictibus, corrumpitur . rubens non est habile[*](estabile V.) tundendo neque antequam

albescere incipiat[*](incipit BS. accepta VR.de mendo cfr. § 129. 168.). aceto aut[*](ut VRd. et hv.a.G.) alumine[*](palumine B.) inlitum fit aeri[*](aeri hv. -ris ll.S. cfr. nov. luc. p. 26.) simile.[*](Isid. XVI 21, 7.—cfr. Plin. V 86.) a robigine[*](a rubigine V2av.a.S. ab origine B.) vindicatur cerussa[*](ceruiffa B1.) et gypso et liquida pice. haec est ferro[*](ferri d. temperatura hv.a.S. rerum U 756.) a Graecis antipathia dicta. ferunt quidem[*](quidam hv.a.D.) et religione quadam id fieri et exstare ferream catenam apud Euphraten[*](apoteo pratenam nam VR.) amnem in urbe[*](urbem B1.), quae Zeugma[*](zeugma Bv. zeuma r.) appellatur[*](an appelletur?), qua[*](quia V2Th.) Alexander Magnus ibi iunxerit[*](iunxerit BdTaS. -rat rH. uinxerit v. -rat C.) pontem, cuius anulos, qui[*](an (pro qui) B. ) refecti sint[*](funt B1hv.a.S.), robigine infestari, carentibus ea prioribus.

[*](Pl. iun. 36, 8–10. 86, 1. 54, 4. Diosc. V 93 extr. Celsus IV 96 (9). Scribon. 146.) Medicina[*](medicinae B.) e ferro[*](efferro B1.) est et alia quam secandi. namque[*](fecvndina quę B2.) et[*](et om.hv.a.S.) circumscribi circulo[*](circulo Bv(S) -los rH.) terve circumlato mucrone et adultis et infantibus prodest contra noxia medicamenta, et praefixisse[*](praefixiffe BG. -xe r. -xae a. -xit d. -xo h. -xos v.) in[*](in Bav. om. r.) limine evulsos[*](aeuulsos V1. -sis V2.) sepulchris clavos adversus noctumas lymphationes, pungique leviter mucrone[*](mucro- nem B1.), quo[*](que VR.) percussus homo sit, contra dolores laterum pectorumque[*](pectorumue VTh. -uel R.) subitos[*](sub- ditos Vd. -tus R.), qui punctionem adferant[*](adferantque. Bam V1. -que. Nam V2.). quaedam ustione sanantur , privatim vero canis rabidi[*](rapidi V.) morsus[*](morfuuf B1D.), quippe etiam praevalente morbo[*](morfo B.) expaventesque[*](expauescentesque hv.a.S.) potum usta[*](tusta V.) plaga ilico liberantur. calfit[*](calefit Rdhv.a.S.) etiam ferro candente potus in multis vitiis, privatim vero dysentericis.

[*](cfr. Plin. XXV 42.) Est et robigo ipsa in remediis, et sic proditur[*](proditum B.de mendo cfr. § 122. 175.)

Telephum[*](elephum VR.) sanasse[*](sanas sed (red R) ac miles VR.) Achilles, sive id aerea[*](id era a. ad aere VR.) sive ferrea cuspide fecit; ita certe pingitur ex ea decutiens gladio. sed robigo ferri[*](ferri Bdav. -rro r.) deraditur umido ferro clavis[*](clauisue B2.) veteribus.[*](Diosc. V 93. eupor..I 95. 46. 48. 168. 190. II 83. I 162. 219. 235.) potentia eius ligare, siccare, sistere[*](strin- gere h. restri- v.a.S.). emendat alopecias[*](alopetias V. -phiaf B.) inlita. utuntur et ad scabritias[*](feabritia B.) genarum pusulasque[*](puftulafque B2v.a. H.) totius corporis cum cera et myrteo[*](murteo R.) oleo, ad ignes[*](ignis R.) vero sacros ex aceto, item ad scabiem, paronychia digitorum et pterygia in linteolis. sistit et feminarum profluvia inposita velleribus[*](uel- leribus ll.v. an in uellere, utilis? cfr. XXVI 144 et nota ad XXVIII 248.), plagis quoque recentibus vino diluta et cum murra subacta[*](subacto VR.), condylomatis ex aceto[*](aceto prodest hv.a.S.). podagras quoque inlita[*](inlita BS. -tas V1Ra. illitas V2dh. -ta v.) lenit.

[*](cfr. Diosc. V 90. eupor. I 209. II 61. I 212.) Squama quoque ferri in usu est ex acie aut mucronibus, maxime simili[*](similis et Vd.), sed acriore vi quam robigo, quam ob rem et contra epiphoras oculorum adsumitur. sanguinem[*](fanguinem BaS. -emque rv.) sistit, cum volnera ferro maxime fiant. sistit et feminarum profluvia. inponitur et contra[*](contra om.R.) lienium[*](lienium BS. liconium a. lienum V2dhv. ali- r.) vitia, et[*](& BaS. om. rv.) haemorroidas[*](emoroidaf B.) compescit ulcerumque serpentia. et genis prodest farinae modo adspersa paullisper. praecipua tamen commendatio eius in hygremplastro ad purganda vulnera fistulasque et omnem[*](omnē Bav(S). -ne r Brot.) callum erodendum et rasis ossibus carnes recreandas. componitur hoc modo: propolis[*](propolis ego coll. XXII 107. Scribon. 209. pari VRdTaD (coll. XXXVI 158). pal. B.om.hv. picis H. panis J coll. XXII 138. aluminis coni. S (coll. § 149 de mendo). conici possit etiam galbani: cfr. XXIV 21 (XI 16). Scribon. 210 (vel panacis: cfr. Diosc. eupor. I 188).) oboli[*](et p. 219, 1 obolif fex B1. -lis ex Vhv.a.H. -lis et dT.)

VI,[*](duae (pro sex) H.) Cimoliae cretae drachmae[*](cimolia creta duobus, drachmis v.a.H.) VI, aeris[*](ex aere v.a.H. sex aeris—drachmae om.B.) tusi[*](tusi VRdH(D). tunsi S. tritus a. totidem v.) drachmae[*](duae ll. H. ex (del. drachmae) v.) II, squamae[*](squama v.a.H.) ferri[*](ferri Bav(S). -rreae RdTH. -rreae et V.) totidem, cerae[*](cera a.) X[*](x ego. XL B1. XI B2. ex rv. sex dTH.), olei[*](oleo hv.a.G.) sextarius[*](sextario v.a.H. (fortasse obolis x . . drachmis x .. drachmis II .... sextariis [sc. singulis]).). his adieitutr, cum sunt repurganda volnera aUt replenda, ceratum.

[*](cfr. Isid. XVI 22, 1. Plin. IV 104. VII 206. Diodor. V 38, 4. 22, 5. Strabo III 2, 9 p. 147.) Sequitur natura plumbi, cuius duo genera, nigrum atque candidum. pretiosissimum in hoc[*](in hoc ego. hoc ll. S. om.hv.) candidum[*](candidum om.hS.), Graecis[*](a graecis dhv.a.S.) appellatum[*](appellatus R.) cassiterum[*](cassityrum VRd.) fabuloseque narratum in[*](in om.BVen. cfr. XXXII 63. XXXI 17.) insulas[*](& BS. om. rv.) Atlantici maris peti vitilibusque[*](utilibufque BVen. uit. Huiusque a.) navigiis[*](nauis R.) et circumsutis corio advehi. nunc certum est in Lusitania[*](lufitaniae a. ly- sinia Vd. lis- R.). gigni et in Gallaecia[*](galacia B2. galleciae V. -ia B(edd.a. Lugd.). -lliciae (-cie a) dahIsid.(v). -Ileta R. Callaecia J coll. XXXIII 78 (item infra).) summa tellure, harenosa et coloris[*](coloref B.) nigri. pondere tantum ea deprehenditur;[*](Isid. XVI 22, 1. 2.) interveniunt et minuti calculi, maxime torrentibus siccatis. lavant eas harenas metallici et, quod subsedit, cocunt in fornacibus. invenitur et in aurariis metallis, quae alutias[*](alutiaf BS. -tia rav(Brot.). -ta dTH. elutia C cum B. cfr. XXXIII 67.) vocant, aqua inmissa eluente[*](fluente V1. lu- V2. eluenti B. -uunt hv.a.B.) calculos nigros paullum[*](paululum d.cfr. nota ad XXVIII 133.) candore variatos, quibus eadem gravitas quae auro, et ideo in calathis[*](calathis hB. -tis dVen. co- latis VRv. cutalif B. cloacis aD. om. Isid. scutulis U 757. locus nondum sanatus.), quibus aurum colligitur, cum eo rem-anent; postea[*](posita VRh.) caminis[*](caminis v. -millif B1J. -mellis da. cvm illif B2. gamellis r.) separantur conflatique in plumbum album resolvuntur.[*](cfr. Plin. XXXIII 94.—Homerus λ 25. ψ 561.) non

fit in Gallaecia[*](callaecia B1J. gallicia dav.a.B. gall///ia V. gallea R.cfr. § 156.) nigrum, cum vicina[*](uinia Vd.) Cantabria nigro tantum abundet, nec ex albo argentum, cum fiat ex nigro. iungi inter se plumbum nigrum sine albo non potest nec hoc ei[*](eifin B1. fine (f et ne in ras.) B2SJ.) sine oleo ac ne album quidem secum sine nigro. album habuit[*](habuit et VRa.) auctoritatem et Iliacis temporibus teste Homnero, cassiterum ab illo dictum.[*](Isid. XVI 22, 2.—§ 160 init.: Isid. XVI 23, 2.) plumbi nigri origo duplex est; aut enim sua provenit vena nec quicquam aliud ex sese parit[*](fe feparit (-rat B2) B.) aut cum argento nascitur mixtisque venis conflatur . huius[*](eius hv.a.S.) qui primus fuit[*](fluit V2hv. cfr. § 168.) in fornacibus liquor stagnum[*](stannum d(?)C. item infra semper. cfr. XXIX 35.) appellatur; qui secundus, argentum; quod[*](quod BV2aIsid.G. quid r. qui dThv.) remansit in fornacibus, galena, quae fit[*](fit BS. eft rv.) tertia portio additae[*](addita v.a.H (cfr. Isid.).) venae; haec[*](haec ll.v. an ac (vel haec .. dant)? cfr. Isid. et Blümneri technol. IV 150 n. 2.) rursus conflata dat nigrum plumbum deductis partibus [*](partif B.)[*](duabus ll.v.) nonis[*](nonif BS. non rBrot. del. v.) II.