Naturalis Historia

[*](Ovid. hal. 9–18. Oppian. II 40. Aelian. 1 4. Isid. XII 6, 30.—Ovid. hal. 23–26. Oppian. III 121. Cassiod. ep. XI 40. Isid. XII 6, 24.) Mihi videntur mira[*](. m . iura R.) et quae Ovidius prodidit[*](prodit VR1f.) piscium ingenia in eo volumine, quod halieuticon[*](halle uticon B. haliaeu- V.) inscribitur [*](infcri- bitur Bv. scr- r.): scarum[*](fcavrum B2. car- E.) inclusum nassis[*](naffa B2in marg.) non fronte[*](forte E.) erumpere nec infestis viminibus caput inserere, sed aversum[*](aduersum VRf.) caudae ictibus crebris laxare fores atque[*](aque B. at quae V.) ita retrorsum repere[*](repere BdT. erep- VS. aerep- R. erip- E. erump- v.), quem luctatum eius si forte alius scarus[*](fcauruf B.) extrinsecus videat, adprehensa mordicus cauda adiuvare nisus erumpentis[*](erumpenti if B1.); lupum rete circumdatum harenas arare cauda[*](caudae B1.) atque ita condi, dum[*](con- ditum Ev. a.(P) H. candidum VdT.) transeat[*](transire v. a. H. cfr. Isid.) rete[*](retem E. recte R. -tae V.);[*](Ovid. hal. 27–30. Oppian. III 127. Aelian. I 33.—Ovid. hal. 31–37. Isid. XII 6, 44.—Ovid. hal. 38. 39. Oppian. III 482. 520.) murenam maculas adpetere ipsas consciam teretis ac lubrici tergi, tum[*](tum ll.v(D). cum J.) multiplici flexu laxare, donec evadat; polypum hamos adpetere bracchiisque complecti, non morsu, nec prius dimittere, quam escam[*](aescam E. scam VR.) circumroserit[*](cumroserit VR.), aut harundine levatum extra[*](leue cum ex utra VR.) aquam, scit et mugil[*](mogil V.) esse in esca[*](aesca E. eso VR.) hamum insidiasque non ignorat, aviditas tamen tanta est, ut cauda verberando excutiat cibum.[*](Ovid. hal. 39–42. 43–45. 46–48. (cfr. Plin. IX 182).) minus in providendo lupus sollertiae habet, sed magnum robur in paenitendo[*](penitendo VVen. appet- b.). nam is, ut[*](is ut ego. fi in B1. fi B2S. ut rv. cfr. nota ad XXVI 6) haesit in hamo;

tumultuoso discursu[*](difcuffu (eadem fere specie qua -urfu) BJ coll. Ovidii codd.AB (ed. Haupt). de mendo cfr. XXXIV 107. XXXV 97. VIII 214.) laxat volnera, donee excidant insidiae. murenae amplius devorant quam hamum, admovent[*](admouentque d(?)v. a. S.) dentibus lineas[*](le ineaf B1.) atque ita erodunt. anthias[*](anthias D cum U 705 coll. IX 182. -iam H cum Gesnero ex Ovidio. pithiaf B. -asim dT. phithias (-tias R) in VR. pythiasi (-bias b2. -heas v) id bv.) tradit[*](tradit eaf B. -dunt b.) idem infixo hamo invertere se, quoniam sit in dorso cultellata[*](cultel- lata TS. -tu V. -to rdbv. cfr. VIII 91.) spina[*](fpinea B. ei spina VRdTH.), eaque[*](eaque RdTH. ea quae V. quae B. que bv.) liniam[*](liniam B1VS. -niem R. -neam rv(D).) praesecare.

[*](Isid. XII 6., 43.—cfr. Plin. XX 261.—Isid. XII 6, 6.)Licinius Macer murenas[*](senas V.) feminini tantum sexus esse tradit et concipere e[*](a (pro e) Vf.) serpentibus, ut diximus[*](ut diximus—8 serpentibus om.VRd.)—ob id [*](9,76) sibilo a piscatoribus tamquam a serpentibus evocari et capi[*](dist. D.)—et pinguescere[*](& pin- guefcere BS. ping- rv. fortasse exciderunt aliqua.), iactato[*](iactato B (o in ras.) D. -atu EdTB(H). iacta in VR. lactatu v. a. B(C).) fusti non interemi[*](interimi B2Rv. a. J. cfr. nota ad XXIX 65.), easdem ferula protinus. animnam in cauda habere certum est eaque icta celerrime exanimari[*](exanimari om.R.), ad[*](at Rd(?)v. a. S. a E.) capitis ictum[*](ictum BS. -tu rv.) difficulter. novacula pisce[*](pifcef B. pifcef B.) qui attacti[*](qui attacti S(D). quiatac ti B. quae & tacta (attacta J) rJ. quae tacta v.) sunt, ferrum olent. durissimum esse piscium constat qui orbis vocetur; rotundus[*](rutunduf B1. ro- tundum E.) est[*](eft BES. et r. est et v.), sine squamis[*](squamis is VR.)[*](uncos ego posui. verba, fortasse post demergant (§ 15) perti- nentia, e margine in alienum locum transierunt.) totusque capite constat.—(Lolligo[*](lolligo BS. miluago (Isid.)rv.) quotiens cernatur extra aqnam volitans, tempestates nuntiari)[*](nuntiari ego. mutari ll.v. minitari Verc. cfr. XVIII 361. mutari designat Isid. an potius nuntiantur vel nuntiat?).— Trebius Niger[*](niger actor est d(?)v. a. D.) xiphian[*](xipian B1.),[*](Isid. XII 6, 36. (cfr. Plin. XVIII 361).—Aristot. ap. Athen. VII 96 p. 314e. Ovid. hal. 97. Aelian. XIV 23 med. Isid. XII 6, 15.—Isid. XII 6, 47.) id est gladium, rostro mucronato

esse, ab hoc[*](ad hoc B.cfr. § 6.) naves perfossas mergi; in oceano ad[*](dist. ego.) locum Mauretaniae, qui Cottae[*](cottae BD cum U 706 coll. V 2 et Strab. XVII 3, 2 p. 825. coctue V. -te Rd. -ta b. /////ta E. Cotte S. Cotta v.) vocetur, non procu Lixo flumine idem lolligines evolare ex aqua tradit tanta multitudine, ut navigia demergant.

[*]((cfr. Martial. ep. IV 30).—Aelian. XII 30. Nymphodorus ap. Athen. VIII 3 p. 331e.) E manu vescuntur pisces in pluribus quidem Caesaris villis, sed—quae[*](se quae R. seque Vd. aeque U 707.) veteres prodidere in stagnis non piscinis, admirati—in Heloro[*](heloro B1D. -re rdTv. a. B. Eloro B.) Siciliae[*](ciliciae B.) castello non[*](non om.B.) procul Syracusis[*](fupracufif B.), item in Labrayndi[*](labra- yndi ll. J. -amdi d. -andi TS. -andei H. -adii G. labra Cnidii v.) Iovis fonte anguillae[*](anguillae BS. -llas hae (et hec b. et eae v) rv (U 707). -llae hae D.) et inaures additas gerunt, similiter in Chio iuxta Senum delubrum, in Mesopotamiae quoque fonte Chabura, de quo diximus, pisces[*](pisces fD. -ce BVdEv. a. B. om.R(?)B.).[*]((cfr. XXXI 22. Varro r. r. III 17, 4). Aelian. VIII 5. Polycharm. et Artemidor. ap. Athen. VIII 8 p. 333d-f.—Lucian. de Syria dea 45.) nam in Lycia[*](lyciae RB.) Myris[*](myris R(E?)G. myrris dT. murif B. miris Vv. a. B. Limyra B.) in fonte Apollinis , quem Curium[*](curium ll.v(G). Dinum B. Surium S cum Meinekio ad Steph. Byz. p. 582,18.) appellant, ter fistula vocati[*](uocati BS. euo- rv(D). cfr. infra.) veniunt [*](31, 37) ad augurium. diripere eos carnes abiectas[*](obiectas R(?)C.) laetum est consultantibus[*](consulan- tibus V.), caudis abigere dirum. Hieropoli[*](hierapoli R(?)v. a. J.) Syriae in lacu Veneris aedituorum vocibus parent, vocati veniunt exornati[*](dist. U 707.) auro, adulantes[*](adorantes VR.) scalpuntur, ora[*](hora V.) hiantia manibus inserendis[*](inserendis—p. 59, 12 contra uiscum inVRiterata leguntur (VaRa); cfr. praefatio.) praebent. in Stabiano Campaniae ad Herculis petram melanuri in mari panem abiectum rapiunt, iidem[*](ibidem VVaRRaT.) ad nullum cibum, in, quo hamus sit, accedunt.

Nec illa in novissimis mira, amaros esse pisces ad Pelen insulam et ad Clazomenas[*](clazomenfaf B.), contra[*](contra ad v. a. S. an circa?) scopulum[*](cope- lum B.) Siciliae [*](siciliae ll.v. Scyllae D cum U 707. an Scyl- lam Siciliae? cfr. III. 87.) ac Leptim Africae et Euboeam[*](aeuoaeam V. eueoeam VaRa. euoeam R.) et Durrachium, rursus ita salsos, ut possint salsamenta existumari, circa Cephallaniam[*](cephalania VVaRRad. -leniam v. a. S.) et Ampelon[*](palon (pro paron) B.), Paron et Deli petras, in portu eiusdem insulae dulces. quam differentiam pabulo[*](babulo B.) constare non est dubium.[*]((cfr. Athen. IV 16 p. 139b. 17 p. 140b. Isid. XII 6, 12. 13).) Apion piscium maxime mirum[*](maxime mirum ego. maxi- mum ll. v. an excidit(ante Apion) alterum exemplum piscis aliquo loco non muti? cfr. index.) esse tradit porcum, quem Lacedaemoni[*](lacedaemonii RRad (?) v. a. S(J).) orthagoriscum[*](orthagoriscum S. cfr. § 149. orthra- B. orum tha- BVVaRRadf. ftagoriscum E. oft- v.) vocent [*](uocant VVav. a. S.); grunnire eum, cum capiatur. esse vero illam naturae accedentiam[*](accedentiam BE. accid- rv.)[*](dist. v. a. J. cfr. index.)—quod magis miremur—etiam in locis quibusdam, adposito occurret[*](occurr& BS. -rrit rv.) exemplo, siquidem salsamenta omnium generum in Italia[*](italiam VVaRRa.) Beneventi[*](uene- uenti B1. (ben- B2in marg.).) refici[*](refecti B. recenti E. -ntia refici (eff- B) v. a. H.) constat.

[*](cfr. Fest. p. 253a, 20. s. v. pollucere.) Pisces marinos in usu fuisse protinus a condita Roma auctor est Cassius Hemina, cuius verba de ea re subiciam: Numa constituit ut pisces, qui squamosi non essent, ni pollucerent[*](pollucerent B(E?)G cum Budaeo. -uerent (pull- Va) VaRad. -uerint VR. -incerent v.), parsimonia[*](parfimonia H cum Scaligero. patrim- ll.v.) commentus [*](conuentus BEv. a. B (praem. ad).), ut convivia publica et privata cenaeque ad pulvinaria facilius compararentur[*](conparentur VVaRRaf.), ni qui ad[*](neque ad B.) polluctum[*](polluc VVaRRad. pollinctuin v. a. G.) emerent pretio minus parcerent eaque praem ercarentur.

[*](Isid. XVI 8, 1. – (Diosc. V 138).) Quantum apud nos Indicis[*](inuicif B.) margaritis pretium est, de quis[*](quif BS. quibus rv.) suo loco satis diximus, tantum apud Indos[*](9,104 sqq.) curalio[*](curhalio BD sed cfr. XIII 142 (M). XXXVII 153. 164. in coralio (cur- Gbv. a. S.); namque[*](quamque B.) ista persuasione gentium constant[*](conftat BV.). gignitur et in Rubro quidem mari, sed nigrius, item in Persico [*](in fuperfico V.)—vocatur[*](uoca B.) lace[*](lace BD. iace (-cae Va) rv.)—laudatissimum in Gallico sinu circa Stoechadas[*](fthechadas Va orcadas E. orcha- v. a. G.) insulas et in Siculo circa Aeolias[*](aeolias fH. aeolidas B2. aeal- B1 eolias VVa. -ia b2 aelia b1. heliam v. deRRanon constat) ae Drepana[*](drepana dfS. -num bv. deprana r.). nascitur et apud Graviscas[*](grabis VVaRRa) et ante Neapolinu Campaniae maximeque rubens, sed molle et ideo vilissi mum Erythris.[*](Diosc. V 138. Isid. XVI 8,1. (Theophr. lap. 38). Solin. 2, 41. (cfr. Ovid metam. IV 750. XV 416).) forma est ei[*](ei Ev(D). & B.om.rS.) fruticis, colos viridis. bacae eius candidae[*](candidiae B.) sub aqua ac molles, exemptae confestin durantur et rubescunt qua corna[*](corna Bv. corona r.) sativa specie atque magnitudine. aiunt tactu[*](adiunt tactu VaRa. adiuncta VR.) protinus lapidescere, si vivat itaque occupari evellique retibus aut acri ferramento praecidi, qua de causa curalium[*](curalium dC. curha- D. cyra- Ra. cyrha- Va. cirha- BR. cirba- V. chira- E. chera- v. a. B. cera- B. cfr. § 21.) vocitatum[*](uocita- tium B.) interpretantur probatissimum[*](probantiffimum B.) quam maxime[*](quam maxime—15. 16 ra- mossimum om.VVaRRad.) rubens et quam ramosissi mum nec scabiosum aut lapideum aut rursus inane e concavum.[*](Solin. 2, 42. Geopon. XV 1, 31) auctoritas bacarum eius non minus Indorum viris quoque pretiosa est quam feminis nostris uniones Indici[*](indiciif B.). harispices[*](harispisces VVa arisp- RRa. haruspices S. aru- d(?)v.) eorum vatesque inprimis religiosum io gestamen amoliendis periculis arbitrantur. ita et decore et religione gaudent. prius quam hoc notesceret[*](nos deceret (-cet et R) VVaRRadTf.), Gall

gladios, scuta, galeas adornabant eo. nunc tanta paenuria est[*](eft BEv. et r.) vendibili[*](uendibile B1.) merce, ut perquam raro cernatur in suo orbe.[*](Diosc. V 138. (eupor. II 61) Marc. 16, 99. 17, 28.) surculi infantiae adalligati tutelam habere creduntur contraque torminum[*](torm???t//um B2.) ac vesicae et calculorum[*](ac calculorum BS (& et a inter se confusis). cfr. Müller de stilo p. 67.) mala in pulverem igni[*](igne dv. a. S. nigri V.) redacti potique[*](pontiquae R. poti VVa(?)S.) cum aqua auxiliantur, simili modo ex vino poti aut, si febris sit, ex aqua somnum [*](dist. S.) adferunt—ignibus diu repugnat[*](repugnant d(?)v. a. S. (an ignibus diu repugnat pertinent ad finem § 22 post concavum?).)—, sed eodem medicamine saepius poto tradunt lienem quoque absumi. sanguinem reicientibus[*](fcientibus VVaRRad.) excreantibusve medetur[*](medentur d(?)v. a. S.) cinis eorum ;[*](dist. J.) miscetur oculorum medicamentis, spissat enim ac refrigerat, ulcerum cava explet, cicatrices extenuat.

[*]((cfr. Plin. XXIX 60).) Quod ad repugnantiam rerum attinet, quam Graeci antipathian[*](antiphatian B. -patian VVaRd. -patiant Ra.) vocant, nihil est usquam[*](ufqua B1.) venenatius quam in mari pastinaca, utpote cum radio eius arbores necari dixerimus. bane tamen persequitur galeos[*](galevof uel galvof B2.), idem [*](9,155) et alios quidem pisces, sed pastinacas praecipue, sicut in terra mustela[*](muf telae B2(S).) serpentes[*](ferpentef B1VaRadv. -tif rS.)—tanta est aviditas ipsius veneni—percussis vero ab ea medentur[*](medetur dv. a. S.) et hic[*](hic v. hii Rad. hi ll.S.) quidem, sed et mullus ac laser,

[*]((cfr. Plin. VIII 109). Diosc. II 26. schol. Nicand. ther. 565. Aelian. VI 34. Isid. XII 2, 21.) spectabili[*](specta- bilis d(?)Ev. a. S.) naturae potentia , in iis quoque, quibus et in terris victus est, sicut[*](ficut BS. fic et E. ficut et rv.) fibris[*](febris VVaRRa.), quos castoras[*](catoras V. castores v. a. S.) vocant et castorea[*](uocantef; caftorea B.) testes eorum. amputari hos ab ipsis, cum capiantur, negat Sextius diligentissimus medicinae, quin immo parvos esse substrictosque

[*](et p. 58, 1 substructosque VVaRRad.) et adhaerentes[*](adhaerentef B2Radv(D). -tif rS.) spinae, nec adimi sine vita animalis posse; adulterari[*](adultarari B1.) autem renibus eiusdem, qu sint[*](fint VVaRRav. funt BEdS. (dem qui funt grandes Bin ras.).) grandes, cum veri testes parvi admodum reperiantur praeterea[*](preterea B.locus adhuc corruptus videtir; ex- spectaveris potius ne vesicam quidem (sc. communem) esse, cum sint gemini folliculi ... in iis inveniri sqq. cfr. Diosc.) ne vesicas quidem esse,[*](Diosc. II 26.) cum sint geminae, quod nulli[*](nulli Bdv. -lla r.) animalium; in iis[*](iif Bv. his rC.) folliculis[*](folliculof B2.) inveniri liquorem[*](liquorum VVaR.) et adservari [*](adseruari B1Ra (?)v. -re E. seruari VVaRdTf. obferuari B2 (ob in ras.). cfr. § 31 extr. 79.) sale[*](fale/// B.); itaque inter probationes falsi[*](falfi V.) esse folliculos[*](folliculif B1.) geminos ex uno nexu dependentes, quod ipsum corrumpi fraude conicientium cummim[*](ci//mi//num B2. gummim T. -mi d(?) v. a. S.) cum[*](pū R. phum V.) sanguine aut Hammoniacum , quoniam Hammoniaci[*](quoniam hammoniaci om.B.) coloris[*](colores Va. -re D.) esse debeant[*](debent B2. add. tunicis B e Diosc.) circumdati , liquore veluti mellis cerosi, odore[*](odores Va. -ris [grauis] v. a. H.) graves, gustu amaro et acri, friabiles[*](fr//agilef B2 (g in ras.).). efficacissimi e Ponto Galatiaque, mox Africa.[*](Diosc. II 26. (Scribon. 10). eupor. I 11. 10. Pl. iun. 91, 23. Diosc. eupor. I 15. Celsus III 20. (cfr. infra § 132).) sternumenta[*](fternutamenta B2(man.rec.)dv. a. H.) olfactu movent[*](mouenti B. -te S.). somnum conciliant cum rosaceo et peucedano peruncto capite et per[*](et perpoti B1. -rloto B2 (l in ras.).) se poti ex aqua, ob id phreneticis utiles; iidem[*](idem BVVaD. item RRadbv.) lethargicos odoris[*](an odore?) suffitu[*](fufflatu B2(man. rec.)D. cfr. § 124.) excitant[*](exulant B.) volvarumque[*](uuluarumque VVav. a. S. ani- morumque B2.) exanimationes vel subditu[*](fubditu B1VaRaS. -to VRd. -ti bv. fubito B2.), ac[*](ac B1ES. a B2. et rv.) menses[*](mefef B1Va. meffef V. mentef B2.) et[*](ac d(?)v. a. S.) secundas[*](fecundas fcient B2.) cient II drachmis cum puleio ex aqua poti.[*](Diosc. II 26. (Scribon. 101).—Diosc. eupor. II 40. 41.) medentur et vertigini, opisthotono[*](opistho- tuno VVaRRa. -otonis d(?)v. a. S.), tremulis, spasticis[*](fpafmaticif B2.), nervorum vitiis, ischiadicis[*](schiadicis (sci- Va) VVaRRa. ///fchiaticif B2 (ti in ras.).), stomachicis, paralyticis, perunctis omnibus, vel triti[*](tritisB2.) ad crassitudinem mellis cum semine viticis[*](unicis VR. uitiis b1. uitisB2.) ex aceto[*](& aceto BVVa.) ac rosaceo. sic et contra comitiales sumpti, poti vero contra inflationes, tormina[*](tormenta ueneni B2 (t et i in ras.).), venena. differentia[*](differentif (f in ras.) ta//men (men in ras.) contra cętera (c et t in ras.) eft B2D.) tantum contra genera est mixturae, quippe adversus [*](aduerfū B2.) scorpiones ex vino bibuntur, adversus phalangia[*](phalangiae (om. et) B1. fphalangiae mors' (hoc in marg.) B2.) et araneos[*](// araneof B1. ara- neas E. //& ranę B2.) ex mulso ita, ut vomitione[*](uomitione dv. -tiones VVaRRaE. -ti//// B1. -tu B2.) reddantur[*](////////antur B1. eiciantur B2.) aut ut contineantur [*](aut ut contineantur om.B. (retin- v. a. S.).) cum ruta, adversus chalcidas cum myrtite[*](myrto (o in ras.) B2.), adversus cerasten et presteras[*](presteras bv. -sicras dT. praesi- (persi- V) VVaRRa. praeftem B.an prestera?) cum panace[*](panacea E.) aut ruta ex vino, adversus ceteras serpentes cum vino. dari binas drachmas [*](datis (t in ras.) binif drachmif B2.) satis[*](fatif B1. Scitif (ci in ras.) B2. satis est rv.); eorum, quae adiciantur, singulas[*](fingulif B2.).[*](Diosc. II 26. eupor. II 141. Nicand. al. 307. (cfr. Scribon. 192).—cfr. Diosc. eupor. I 60. Gels. VI 7, 8.) auxiliantur privatim contra viscum[*](uifum V.) ex aceto, adversus aconitum ex lacte aut aqua, adversus helleborum[*](helleborum v(J). ell- ll.C.) album ex aqua mulsa nitroque. medentur et dentibus infusi cum oleo triti in aurem, a cuius parte doleant[*](dolori BdS. -re VR. -ribus bv.), aurium dolori melius, si cum meconio[*](meconto VR.). claritatem[*](claritate B.) visus[*](uifuuf B1D. usus V.) faciunt cum melle Attico[*](antico V. -iquo R.) inunctis[*](inunctif B1VT. -ti//B2. -ti rv. cfr. XXV 143. 144.). cohibent singultus ex aceto. urina quoque fibri[*](fibri dbv. febri r.) resistit venenis et ob id in antidota additur. adservatur[*](obferuatur B2.) autem optume in sua vesica, ut aliqui existumant.

[*](Isid. XII 6, 56.—(Aristot. h. a. VIII 17 § 113).) Geminus similiter victus in aquis[*](in aquis om.B.) terraque

et[*](& Bv(S). in V.om. rH.)[*](dist. H) testudinum effectusque par[*](pari B2v. a. H(SJ).), honore habendo vel proptes excellens in usu pretium figuraeque[*](figuraeque BVRdTfS. natu- B. fiturae quae uero E figuraeque uera v.) proprietatem. sunt ergo testudinum genera terrestres, marinae[*](marinaeue VRdf.an recte? cfr XVIII 78. Müller de stilo p. 68. 69.), lutariae[*](lutoriaę B2.) et[*](et om.Ev. a. C.) quae in dulci aqua vivunt. has quidam e[*](e BRdv. a V.om.EB.) Graecis emydas appellant.

[*](Diosc. II 97. cfr. Nicand. ther. 700. (Diosc. eupor. I. 115. 155. 157). Diosc. eupor. I 41.) Terrestrium carnes suffitionibus[*](suffitionibus RdTG. suffict- VE. fuffect- B. suffus- v.) propriae[*](proprieque V.) magicisque[*](magifq. B.) artibus[*](artvbuf B2.) refutandis[*](refutantif B1. refotandif B2.) et contra venena salutares produntum plurimae in Africa. hae ibi[*](hae//ibi B. (fuit aut haec ibi aut hae ubi, ut distingui possit in Africa hae, ubi).) amputato capite pedibusque pro antidoto dari dicuntur et e[*](et e J. cfr. § 45. 58. /////e B1. et et V. et ex Rd(?)v(D). et E. hę B2S.) iure in cibo[*](cibof B.) sumptae[*](sumpta et E.) stru mas[*](struma VR.) discutere, lienes tollere, item comitiales morbos sanguis earum claritatem visus[*](uifuuf B1D.) facit, discutit[*](discutit ego. om. ll. v. cfr. § 70. XXVIII 94 extr.) suffusiones[*](fuffufionef B1dS. -oni B2D(cum seqq. non apte iungens et contra usum Plinii num. plurali utentis). -onesque REv. suffucansque V.) oculorum[*](oculorum tollit v. a. D.). et[*](et om.R.) contra serpentium omnium et araneorum ac simlilium[*](similia/// R.) et ranarum[*](& ranarum BEv(S) om. rH.) venena auxiliatur[*](an auxiliantur (sc. testudines)?) servato[*](seruatur V1. -tus V2.) san guine in farina pilulis factis et, cum opus sit, in vino datis. felle testudinum cum Attico[*](antico R. arantico Vf.) melle glaucomata in ungui prodest.[*](Pl. iun. 67 1. 2. Marc. 34, 22.) scorpionum plagae instillant[*](instillant ego. -ari ll.v.). tegiment cinis vino et oleo subactus pedum rimas ulceraque[*](ulcerafq. B1.) sanat squamae[*](squama E.) e[*](e dv. ef B. et VE. as R.) summa[*](imma V.) parte derasae et in potu datae vene

rem cohibent. eo magis hoc mirum, quoniam totius tegimenti [*](mirum tamen totius regimenti V.) farina accendere[*](accidere B1. accendente V.) traditur libidinem. urinam aliter earum quam in vesica[*](uefica// B. -cis VTfH.) dissectarum inveniri posse non arbitror et inter ea[*](inter ea ll. G. intra eam v. interanea D. locus fortasse nondum sanatus.) esse[*](esse del. G.) hoc[*](hęc B2v. a. G(D).) quoque, quae[*](quoque quae BS. -que a r. -que v. -que esse quae G.) portentose[*](portentosa bv. a. S. -nt vfe B2.) Magi[*](magi BdG. magis r(v praem. a).) demonstrant[*](demonftrant BD. -tret VR. -trent dG. -tratur bv.), adversus aspidum ictus[*](ictuuf B1D.) singularem[*](singularem J. -are VRdbG. (-are remedium v). -aris S. -ariore B1. -arior ē B2.), efficaciorem [*](efficaciorem (-ati- V) B1VJ. -aciore RbG. -acior (-atior d) eft B2dv(S).) tamen, ut aiunt, cimicibus admixtis. ova[*](uua B. dua V.) durata inlinuntur strumis et ulceribus frigore aut adustione factis. sorbentur in stomachi doloribus.

[*](Seren. 110. 39.)Marinarum carnes admixtae ranarum carnibus contra salamandras praeclare auxiliantur, neque est[*](est om.BSJ.) testudine aliud salamandrae adversius[*](aduerfiuf B3 (fiuf in marg.) dv. -fi//f B2. -sus r.). sanguine[*](sanguine dbv. -nem r.) alopeciarum inanitas et porrigo omniaque capitis ulcera curantur; inarescere eum oportet lenteque ablui[*](albui B1.). instillatur et dolori aurium cum lacte mulierum. adversus morbos comitiales manditur cum polline frumenti, miscetur autem sanguinis[*](sanguis v. a. S.) heminis[*](tribus ll.v.) III aceti hemina.[*](Diosc. II 97. eupor. I 18. (cfr. infra § 112 extr.).) datur[*](datur—17 hemina BS. om. ll.v.) et suspiriosis, sed tum[*](tum J. cum BS.) hemina vini[*](uini B2v(S). uino rH.) additur[*](additur BS. -to VRdTH. -ta Ev. (an sed cum hemina uini. manditur his et?).); his et cum hordeacea farina, aceto quoque admixto, ut sit quod devoretur fabae magnitudine; et haec[*](& haec BS. haec rv.) singula et matutina[*](matutino J cum vet. Dal.) et vespera[*](uefpere B2. -rtina R(?)Ev. a. S.) dantur, dein post aliquot[*](aliquod B1.) dies bina[*](bina BVRdTH. die E.del. v.) vespera[*](uefpere B2.). comitialibus[*](comitatibuf B1. sōnianti- B2.) instillatur[*](inftilletur B2.) ore

diducto[*](diducto BG. -cis VR. deductis Ev.);[*](dist. J coll. 112.) iis[*](iif B1S. hiif B2. his VRG. is D. om.E. labris his v.), qui modice corripiantur[*](corripiatur V. conrumpantur E.) spasmo, cum castoreo clystere infunditur[*](infundetur B2.).[*](Diosc. II 96. eupor. I 18.—Pl. iun. 94, 14. 15.) quod si dentes ter[*](per Ev. a. H. de mendo cfr. XXX 64.) annis[*](annis VRfMüller emend. V 10. -no dT(?)H. -nos EG. -num v. minif B.an heminis? cfr. XXVIII 127. 91. 130. XXVI 88. XXI 26. XX 227 al.) colluantus[*](coluantur B1J. solu- B2.) testudinum sanguine, immunes a dolore[*](dolere BV. fiunt dv. a. S.) fiant. et anheli tus[*](anhelituuf B1D.) discutit quasque orthopnoeas vocant; ad has in po lenta[*](polenta// B.) datur. fel testudinum claritatem[*](claritatem— 10. 11 testudinis inBiterata exstant (Ba).) oculorum facit cicatrices[*](cicatref Ba.) extenuat, tonsillas sedat et anginas et omnia oris vitia, privatim nomas[*](no//taf B2. (nomaf B1Ba).) ibi, item testium[*](tertium R. teftibuf BBa. atentium (arden- v) testium Ev. a. H.). naribus in litum comitiales erigit attollitque[*](adtullitque (-uli- R) VR.). idem cum vernatione[*](gubernatione B2. (cum uernat- B1Ba).) anguium aceto admixto[*](admixto om.Ba.) unice purulentis auribus prodest quidam bubulum fel admiscent decoctarum[*](decoctarum ego. -rumue ll.S. -rumque d(?)v.) carnium testudinis [*](teftudinum B1 (errore iterationis; -inif BaB2).) suco[*](sucum d(?)v.), addita aeque vernatione[*](ueneratione VR.) anguium; sed vino[*](uinū V.) testudinem[*](testudi- num R.) excocunt. oculorum utique vitia omnia fel inunctum cum melle emendat, suffusiones etiam marinae fel[*](fel BVEG(S). felle RdT(?)H. felle uel v.) cum fluviatilis sanguine et lacte. capillus mulierum inficitur felle[*](felle BV (ad praecedd. relatum) G(S). fel et bv. fel RdT(?)H.). contra salamandras vel sucum decoctae bibisse satis est.

Tertium genus testudinum est in caeno et paludibus viventium. latitudo his et in[*](et in BES. in Vv. et RdT.) dorso pectori similis nec[*](ne VR.) convexo[*](conuerso E.) curvata[*](incurua Ev. a. H.) calice, ingrata visu[*](ufu// B.). ex hac[*](an hoc (sc. genere) et sic infra quoque detrahit idem (sc. genus) felle?) quoque

tamen aliqua contingunt auxilia[*](auxiliares namque VRd.). tres namque in succensa sarmenta coiectae[*](coniecta (-tae v) et Ev. a. G.) dividentibus se tegumentis[*](sed tegumenti VR.) rapiuntur[*](rapiuntur om.E.), tum evolsae carnes earum cocuntur in congio aquae sale modice[*](modici B1.) addito; ita decoctarum[*](ita decoctarum ita B1.) ad tertias partes sucus paralysim[*](paralyfī B2dv. -fi (-lisi R) r (an recte?).) et articularios[*](articulariuf B1. -lor??? B2.) morbos sentientibus bibitur. detrahit idem[*](item R(?)v. a. S. (fel, pituitas JD).) fel pituitas[*](p&uitaf B1.) sanguinemque vitiatum. sistitur ab eo remedio alvus aquae frigidae potu[*](putu V. potus R.).

E quarto genere testudinum, quae sunt in amnibus[*](mani- buf B. omni- Vd.), divolsarum pinguia[*](pinguia ll.v(S). -ui Ven.(G).) cum aizoo[*](aizoo B1v. -zo/// B2. -zo r.) herba tunsa[*](tunfa BES. tusa dv. tus VR. -so G.) admixto unguento et semine[*](an unguento e semine? cfr. XXI 22. 127.) lili[*](lili fi B1VRJ. lili bS. -lii dv. li//ni (npartim in ras.) B2.), si ante accessiones[*](acces- siones si dG.) perunguantur[*](perunguatur B1. -guntur v. a. G.) aegri praeter caput, mox convoluti calidam aquam bibant, quartanis liberare[*](liberare VRS. -ri rv.) dicuntur. hanc testudinem XV luna capi oportere[*](oportet// (t in ras.) B2S.), ut plus pinguium reperiatur, verum aegrum[*](aegrum om.B.) XVI[*](XIII V.) luna perungui. ex eodem genere testudinum sanguis instillatus cerebro[*](cerebro ll.dfH. crebro Tv. -ros C.) capitis dolores sedat, item strumas.[*](Isid. XII 6, 56.) sunt qui testudinum sanguinem cultro aereo[*](aeneo B2 (sic semper).) supinarum capitibus praecisis excipi novo fictili iubeant[*](iulbeant Bbv(S). -ent rH.), ignem sacrum cuiuscumque generis sanguine[*](fan- guinem BV.) inlini, item capitis ulcera[*](ulcere V.) manantia[*](manantia BS. -ia et rv(D). cfr. Müller de stilo p. 39.), verrucas. iidem[*](idem Bv. a. C(D). item TG.) promittunt testudinum omnium fimo panos discuti; et, quod[*](quod BIsid. om. rdbS. licet v.) incredibile dictu[*](dictum b.om. Isid.) sit[*](fit VRdv. eft BIsid. situm b.del. S. cfr. XI 11. X 87. XXVIII 67 al.),

aliqui tradunt tardius ire navigia testudinis pedem dextrum vehentia.

Hinc deinde[*](hinde inde V.) in[*](in om.BV.) morbos digeremus aquatilia[*](aquatilia—4 ignoremus om.B.), non quia ignoremus[*](ignoremus v (perspicua omissionis causa). -ramus VRdED. sed cfr. II 64. VI 194. VIII 13, aliter XV 134. grauiorem E.) gratiorem esse universitatem animalium maiorisque[*](& B.) miraculi[*](miraculis VR.), sed hoc utilius est vitae, contributa[*](contribute V.) habere remedia[*](media Vd.), cum aliud alii[*](ali B1D.) prosit, aliud alibi[*](alibei B1 (ut videtur).) facilius inveniatur.

Venenatum mel diximus ubi nasceretur. auxilio est piscis aurata in cibo. vel si ex melle [*](21,74 sqq.) sincero fastidium cruditasve, quae fit[*](fit Rdv. a. S.) gravissima, incidat testudinem circumcisis pedibus, capite, cauda[*](caudam V.) decoctam antidotum esse auctor est Pelops[*](auctorē pelobs R.), scincum Apelles, quid[*](quid BdTES. qui rv.) esset scincus diximus, saepius vero quantum vene [*](8, 91 sqq.) ficii[*](ueneficii RdfH. -cif B1. -ci D -cium v. . . . . ficium E. beneficii B2. -ci V.) in menstruis mulierum.[*](Diosc. II 24. eupor. II 126.) contra ea omnia auxiliatur[*](auxiliantur VR2. -lientur R1.),[*](28, 119) ut diximus[*](dimus V.), mullus, item contra pastinacam[*](paftinacam Bbv. -cas rD) et scor [*](7, 64 al.) piones terrestres marinosque et dracones, phalangia[*](phalangia d. pal- B1VRb. et phal- v.spalangiasB2cfr. Müller de stilo p. 69.) in[*](28, 82) litus sumptusve in cibo, eiusdem recentis e capite[*](in capite B.) cinis contra omnia venena, privatim contra fungos. mala medio camenta inferri negant posse aut certe nocere stella marina volpino[*](uolpina B1.) sanguine inlita et adfixa[*](adfixi R.) limini superiori aut clavo aereo ianuae.[*](Diosc. II 33) draconis marini[*](marinis V.) scorpionumque ictus carnibus earum inpositis, item araneorum morsus sanan tur. in summa contra omnia venena vel potu vel ictu ve morsu noxia sucus earum e[*](e VRdTfH. de B. et b. ex v. cfr. § 58. 92.) iure decoctarum[*](de//coctarum B.) efficacissi mus habetur.

Sunt et servatis[*](feruati B.) piscibus[*](picibuf B1. p//cib//if B2. pedibus b.) medicinae, salsamentorumque[*](fala- mentorumq. B1.) cibus[*](concuffif B.) prodest a serpente percussis et[*](set V.) contra bestiarum ictus[*](ictuuf B1D.) mero subinde hausto ita, ut per satiem[*](per fatiem (vel fatietatem) ego. cfr. VIII 209. per//////etam B1. per fe etiam B2S. per superna J. ad uesperam rv.) cibus vomitione reddatur, peculiariter a chalcide[*](chal- cide Ev. -cidi B. -cetide r.), ceraste[*](ceraftę B2.) aut quas sepas vocant aut elope[*](helope VTfv. a. B. -lape B. cfr. Nic. ther. 490.), dipsade percussis. contra scorpionem largius sumi, sed non evomi, salsamenta prodest ita, ut sitis toleretur[*](toleretur d(?)v. col- E. toll- r.); et[*](ea E.) inponere plagis eadem convenit. contra crocodilorum quidem morsus non aliud[*](aliut B1.) praesentius[*](praeftantiuf B2.) habetur. privatim contra presteris[*](praefterif B1. praet- R.) morsum sarda prodest. inponuntur salsamenta et contra canis rabiosi;[*](Diosc. II 33. Pl. iun. 84, 22 (cfr. 86, 2).—Diosc. II 15. eeupor. II 125.) vel si non sint ferro ustae plagae corporaque clysteribus exinanita, hoc per se sufficit. et contra draconem marinum ex aceto inponuntur. idem et[*](et ex v. a. G.) cybio[*](cybi E. -ii G.) effectus[*](perfectus E. prof- v. a. H.). draco quidem marinus ad spinae suae, qua ferit[*](quae (que R) fecerit VR.), venenum ipse inpositus vel cerebro poto[*](poto egocum Cornario. cfr. Diosc. eup. toti B(E?). toto rv.) prodest.

[*](Diosc. II 28. eupor. II 157. (Nicand. al. 563).) Ranarum marinarum ex vino et aceto decoctarum sucus contra venena bibitur, et contra ranae rubetae venenum [*](dist. ego.) et contra salamandras vel[*](uel om.d(?)v. a. S.) e[*](e om.Bv. a. H(D). ef R.) fluviatilibus[*](fluuiatilil//iū B2. -tilium D. -tiles v. a. H. an uel e fluuiatilibus ut glossema delendum?); si[*](et si VRE.) carnes edantur iusve decoctarum sorbeatur, prosunt et[*](et om.VR.) contra leporem marinum et contra serpentes supra dictos[*](dictas R(?)v. a. S.), contra scorpiones ex vino. Democritus quidem tradit, si quis extrahat[*](trahat Vf. si quis extrahat om.R.) ranae viventi[*](uiuen- tis VRTf.cfr. § 133 et nota ad XXX 98.) linguam, nulla alia corporis parte

adhaerente, ipsaque[*](aqua VRdv. a. G.) dimissa in aquam inponat supra cordis palpitationem mulieri dormienti, quaecumque[*](quicunque R.) interrogaverit , vera responsuram. addunt etiamnum alia Magi[*](magi om.B.), quae si vera sint[*](sunt Vd(?)v. a. S.), multo utiliores vitae existumentur ranae quam leges; namque harundine transfixis[*](tranffixif a BS. -xa rv. -xa a J.) a natura per os[*](pos R.) si surculus in menstruis defigatur[*](defiguratur R.) a[*](a om.BS.) marito, adulterorum[*](adulteriorum R(?)G.) taedium fieri.[*](Isid. XII 6, 58.) carnibus earum vel[*](uel del. H. nassis uel S cum vet. Dal.) in hamum[*](hamo (del. in) v. a. H.) additis[*](redditif B.) praecipue purpuras[*](per purpuraf B1. per puraf B2.) adlici certum est. iocur ranae geminum esse dicunt abicique[*](obiicique VRd(?)v. a. S. cfr. § 51.) formicis oportere; eam partem, quam adpetant[*](adpetat B1.), contra venena omnia esse pro antidoto. sunt quae in vepribus tantum vivunt, ob id rubetarum nomine, ut diximus, quas Graeci φρύνους[*](φρύνουςconi. S. phrynuus dD. -nu. cif (phrin- B1) B. -nos VRv. prinuus E.) vocant, grandissimae[*](grauissimae R. -me V.)[*](8,110) cunctarum, geminis veluti cornibus, plenae veneficiorum. mira de iis[*](iif BS. his rv.) certatim tradunt auctores: inlatis in populum silentium fieri; ossiculo, quod sit in dextro latere, in aquam ferventem deiecto refrigerari[*](refrigerare VR.) vas nec[*](non E.) postea fervere nisi exempto, id inveniri[*](id ininueniri B1.) abiecta[*](obiecta v. a. S. cfr. § 50.) rana[*](nam (pro rana) E.) formicis carnibusque erosis[*](rosis Vd.), singula in oleum[*](oleum (-eom R1) ll.dTfv(J). solium B.) addi[*](addt??? B2.); esse[*](effe B. et esse rv.) in sinistro latere quo deiecto[*](quod iecto V.) fervere videatur[*](uid&ur B.), apocynon[*](apoci non B1.) vocari[*](uocant B2 (t in ras., n supra scr.).), canum impetus[*](impetuuf BD.) eo cohiberi, amorem concitari et iurgia addito in potionem[*](potione VRd.), venerem adalligato[*](adalligato dTS. -tum rv.) stimulari[*](stimulare v. a. J.), rursus e dextro[*](a dextro Vbv. a. S.) latere refrigerari ferventia[*](feruentem vet. Dal.); hoc et quartanas sanari adalligato in pellicula agnina recenti aliasque febris, amorem inhiberi[*](inhibere B1.). ex[*](ex BS. ea r. eo v.) isdem[*](ifdem BJ. iisd- S. id- VR. item db. item ex v.) his ranis lien[*](lien Bv. -nē r. lien/////ē d.) contra venena, quae fiant ex ipsis, auxiliatur, iocur[*](iocur B1ES. iecur B2. om. rH. cor v.) vero etiam efficacius.

[*](Diosc. II 12. (Nicand. ther. 605).) Est[*](est om.R(?)v. a. S. et dT.) colubra[*](colobra V. -lubera B1. -ber est v. a. H.) in aqua vivens. huius adipem[*](adipe VdT.) et fel[*](felle dT.) habentes[*](habentef B2v. -tis rS.) qui crocodilos[*](crocodillof B2.) venentur mire adiuvari dicunt, nihil contra belua audente[*](beluas audentesB2.), efficacius etiamnum, si herba potamogiton[*](potam cogiton B1. pota in coitu B2.) misceatur.—Cancri fluviatiles[*](fluuialis VR.) triti potique ex aqua recentes seu cinere adservato contra venena omnia prosunt, privatim contra scorpionum ictus cum lacte asinino[*](afininof B1.), si[*](fi BS. uel si rv(D).) n sit, caprino aut quocumque; addi et vinum oportet.[*]((cfr. Colum. VI 17, 1).—Diosc. II 12. de ven. 30. περὶ ἰοβ. 2.) necant eos triti cum ocimo admoti[*](admoto B1.). eadem vis contra venenatorum omnium[*](nimium VR.) morsus, privatim scytalen[*](scytalem R. feyt- B. scit- Vd.) et angues[*](ungues E. agies VR.) et contra leporem marinum ac ranam rubetam. cinis eorum servatus prodest pavore potus periclitantibus ex canis[*](et canif B2.) rabiosi morsu[*](morsibus Vd(?)v. a. S.). quidam adiciunt Gentianam et dant in vino, et si[*](& fi BS. aut fi dT. nam fi r(?)v.) iam pavor occupaverit, pastillos vino subactos devorandos[*](sub- acto sed uorandos VR.) ita praecipiunt.[*]((cfr. Plin. XX 120). Isid. XII 6, 17. 51.—(cfr. Plin. IX 99. Aelian. var. hist. I 7).) decem vero cancris cum ocimi manipulo adligatis[*](adalligatif B1v. a. G. allig- B2.) omnes, qui ibi sint, scorpiones ad eum locum coituros Magi dicunt, et cum ocimo ipsos cineremve eorum percussis inponunt. minus in omnibus his marini[*](marinif B1.) prosunt. Thrasyllus[*](traxyllus V. -xillus RVerc.) auctor est nihil aeque adversari serpentibus quam cancros; sues percussas[*](per- cuffof (om. hoc) B.) hoc pabulo sibi mederi; cum sol sit in cancro, serpentes torqueri.—Ictibus scorpionum carnes et fluviatilium

coclearum resistunt crudae[*](caudae B.) vel coctae. quidam ob id salsas quoque adservant. inponunt[*](inponuntur B2D. -ntque dT.) et plagis ipsis.—Coracini pisces Nilo quidem peculiares sunt, sed[*](fed Bv(S). sed et rH.) nos haec omnibus terris demonstramus. carnes eorum adversus scorpiones valent inpositae.—Inter venena piscium sunt porci marini spinae in dorso, cruciatu magno laesorum. remedio est limus ex reliquiis[*](reliquiis ego. -quo (liquo R) ll.v (mutatum ex corrupto reliquus). cfr. IX 93. XXXIV 43. 171. an potius liquore?) piscium eorum corporis[*](corporū R. -re d(?)v.).

[*](Pl. iun. 85, 27.) Canis[*](carnes VR.) rabidi morsibus[*](morsum VR. -su d(?)v. a. J.) potum expavescentibus faciem perungunt adipe vituli marini, efficacius, si medulla hyaenae et oleum e[*](oleum e Verc.(J). -um ll.v(S). oleo e H. cfr. § 53.) lentisco[*](lentifcinū B2S.) et cera misceantur[*](misceantur vet. Dal. -eatur ll.v. cfr. CFW Müller p. 8 not. 2.). murenae morsus ipsarum capitis cinere sanantur.[*](cfr. Aelian. XIV 20.—Diosc. eupor. II 149. de ven. 6. Pl. iun. 108, 13. 14.) et pastinaca contra suum ictum[*](ictus VR.) remedio est cinere suo ex aceto inlito vel alterius. cibi causa extrahi debet ex dorso eius quidquid croco simile est[*](an sit? cfr. Frobeen p. 37.) caputque totum; et hanc[*](haec D e coni. J.) autem et omnia testacea modice colluunt[*](col- luunt ego. collui in ll. v. de dativo cibis cfr. XII 29. XIX 48. XXII 58. 35. 16. IX 178. XVIII 122. XIX 73. 93. XXX 45. XV 25. XXIX 65, de cibo XXI 125. XXV 169. 3. XXVIII 107. XI 130. XXI 90; praeterea CFW Müller p. 23. 25.) cibis, quia saporis gratia perit. e lepore marino veneficium[*](beneficium B2.) restingunt [*](reftituunt B2. restringunt v. a. C.) poti hippocampi. contra dorycnium echini[*](eicini VR. chini B1) maxime prosunt, et iis[*](iis dv. if BED. ii R. hic V.), qui sucum carpathi[*](carpathi EVen.(S). -thii Lugd. -phati BVRTv. a. B. -pati dBrot. cum B. -pasi P e Diosc. de ven. 13.) biberint, praecipue e[*](e BES. om. rH. eius v.) iure sumpti[*](sumpto dTv. a. S.). et cancri marini decocti ius[*](ius Rdbv(J). us V.om.BS.) contra dorycnium

efficax habetur, peculiariter vero contra leporis marini venena.

[*](Pl. iun. 108, 14. 15.—Diphil. ap. Athen. III 42 p. 92a. Xenocrates 36. (cfr. Colum. VIII 16, 7).—cfr. Plin. II 109. IX 160.) Et ostrea adversantur isdem[*](ifdem (iisd- H) nec BH. idem ne VRd1T. idem uide- tur nec d2bv.), nec potest videri satis dictum esse de iis[*](iif Bv(S). his rC.), cum palma mensarum[*](palam mefarum B.) diu iam[*](deuiam V. diuitum dTH.) tribuatur[*](attribuatur dTH.) illis[*](illi B.). gaudent dulcibus aquis et ubi plurumi influ ant[*](influant ego. -uunt ll.v) amnes; ideo[*](ideo om.VRdTH.) pelagia[*](pe- lagi B2.) parva et rara sunt. gignuntur tamen et in petrosis carentibusque aquarum dulcium adventu , sicut circa Grynium[*](grinium VR.) et Myrinam[*](murinam B.). grandescunt sideris quidem ratione maxime, ut in natura aquatilium diximus, sed privatim circa initia aestatis multo lacte [*](9,96) praegnatia[*](praegnatia B1J. -antia rv.) atque[*](adque B.) ubi sol penetret[*](penetret et V.) in vada. haec videtur causa[*](causa ista VR.), quare minora in alto[*](alio VR. aliis locis v. a.(P)H.) reperiantur[*](reperiuntur VRdTv. a. C.); opacitas cohibet incrementum, et tristitia minus adpetunt cibos. variantur[*](uariatur B1. -iant VRv. a. S.) coloribus, rufa Hispaniae, fusca Illyrico, nigra et carne et testa Cerceis[*](cerceif B1VD. cfr. § 62. circeif B2Ev(J). -ceiis R(?)C.), praecipua vero habentur in quacumque gente[*](ingete V. -ta R.) spissa nec saliva sua lubrica, crassitudine potius spectanda[*](expectanda VR.) quam latitudine, neque in lutosis[*](lutofif BS. -to rv.) capta[*](capita B1V. -te R.) neque in harenosis, sed solido[*](folida B.) vado, spondylo[*](fpondyli B2.) brevi atque non carnoso, nec fibris[*](febris VR.) laciniosa[*](laci- nosa Vd. -so R. -nioso v. a. S. lucinos E.) ac tota in alvo.[*](cfr. Plin. IX 169.) addunt peritiores notam[*](natam B1. nat???a B2.) ambiente[*](ambiente dv. -igente E. -ientem r.) purpureo[*](purpureosB2.) crine[*](crinef B2. -nea VR.) fibras[*](fribraf (vel fimb- B1) B1V.), eoque argumento generosa interpretantur calliblephara ea[*](calli- blephara ea coni. J. -pharata dVerc.(Brot.). -phara B(S). -brepharata B. callibiae (-bia v) pharata (par- Ev) r v. a. B.) appellantes

. gaudent et peregrinatione transferrique in[*](in om.VRE.) ignotas, aquas. sic Brundisina[*](brundisiana (brud- V) VRdG.) in Averno compasta[*](com- pofita B. contra ista Ev. a. B.) et suum reti nere sucum et a Lucrino adoptare creduntur.

Haec sint dicta de corpore; dicemus et de[*](et de—5 litora (dicemus?) om.E.) nationibus ne fraudentur[*](fraudetur R.) gloria sua litora, sed dicemus aliena linguas quaeque peritissima huius censurae in nostro aevo fuit[*](an fit (vel fuerit)?) sunt ergo Muciani verba, quae subiciam: Cyzicena maiora Lucrinis, dulciora Brittannicis, suaviora[*](sua- uiore R.) Medullis[*](medullif B(VE?)D. -ulis H. -uliis J. dulcis R. edulis dv.), acriora Ephesis[*](ephefif BD. -iis S. et pthisis E. aethesis V. -hisis R. Lepticis v.), pleniora Iliciensibus[*](ilicienfibuf BJ coll. III 19. licen- r. Lucen- v.) sicciora Coryphantenis[*](coryphatenis Vv. a. B. coriph- R. -phamthenis E.), teneriora Histricis[*](istricis Rd(?)v. a. J. histricis candidiora om.B.), candidiora Cerceiensibus[*](cer- ceiensibus (circ- dv) D. -ceiesibus VR. -cienfibuf B. certe- ientibus E.). sed[*](sed—12 est Plinio tribuit H, sed—16 essent Muciano J.) his neque dulciora neque teneriora ulla esse compertum est. in[*](in om.B.) Indico mari Alexandri rerum auctores pedalia inveniri prodidere, nec non[*](non v. noxi B. nos r.) inter nos nepotis[*](Nepotis Fröhner mus. Rhen. 47, 295.) cuiusdam nomenclatura [*](nomenclatura VRS. -tora b. -tor d(?)v(J). -creatura B.cfr. II 19. III 2. XXI 52.) tridacna appellavit, tantae amplitudinis[*](magnitudinis VR.) intellegi cupiens, ut ter mordenda essent.

[*](cfr. Diphil. ap. Athen. III 40 p. 90cd Seren. 315.— Mnesith. ap. Athen. III 43 p. 92b.—Pl.iun. 51, 1–3.—id. 24, 10–12 (cfr. 6). Marc. 10, 75.) Dos[*](dos del.B2. om.b.) eorum medica[*](medicina B2. in med- v. a. H.) hoc[*](hoc om.VR.) in loco tota dicetur[*](toto adicetur B1.): stomachum unice reficiunt, fastidiis medentur, addiditque[*](additque VRE.) luxuria frigus obrutis nive, summa montium et maris ima miscens[*](mariffima B1V. 20 molliunt v. a. S.). emolliunt alvum leniter. eademque[*](eademque BES. -quoque VRdH. -dem Tv.) cocta cum mulso

tenesmo[*](tenafmo B2v. a. G. -nuissimo VR.), qui sine[*](sint VR.) exulceratione sit[*](sit Ev. fint B. s id VR.), liberant. vesicarum ulcera[*](ulceri B2.) quoque repurgant[*](repugnant B2E.). cocta[*](cocta om.E.) in conchis suis, uti clusa[*](clavfa B2dfv. a. S. electae Pl.iun.) invenerint[*](inuenerint BD. uen- rv.), mire destillationibus prosunt.[*](Pl. iun. 29, 1. Seren. 277 (cfr. 119).) testae[*](certae E.) ostreorum cinis uvam[*](uum B1. aluum B2.) sedat et tonsillas admixto melle, eodem modo parotidas, panos mammarumque duritias, capitum ulcera ex aqua cutemque mulierum extendit; inspergitur[*](fpergitur B1E. fpar- B2.) et[*](p& (pro et) B. p&rif B2. an per se?) ambustis . et dentifricio placet. pruritibus quoque et eruptionibus pituitae ex aceto medetur. crudae si tundantur[*](torridantur B.), strumas sanant et perniones[*](fantef pernionef B1.) pedum.

[*](Nicand. ther. 845.—(cfr. Plin. XIII 136). Th. H. IV 6, 5.) Purpurae quoque contra venena prosunt. et algam maris[*](magif B.) theriacen esse[*](e se VE.) Nicander[*](nica der B.) tradit. plura eius genera, ut[*](ut BVdS. uti R(?)Ev(J).) diximus, longo folio et[*](et ll.J. et alia S. et latiore v.) rubente, latiore[*](latiore dES. -ra r. om. v.) alia [*](26,103) vel[*](alia uel BVdEJ. uel S. aliaue R(?)v.) crispo. laudatissima quae in Creta insula iuxta terram in petris[*](imp&rif B.) nascitur, tinguendis etiam lanis, ita colorem alligans, ut elui postea non possit. e vino[*](et uino VR.) iubet eam dari.