Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

[*](Diosc. V 125. Isid. XVI 2, 6.—Pl. iun. 111, 9. 10.) Salis natura per se ignea est et inimica ignibus, fugiens eos, omnia erodens, corpora vero adstringens , siccans, adligans, defuncta etiam a[*](ac av. a. G.) putrescendi[*](putrescendi VRES. -do d(?)G. -ntia v.) tabe[*](tabe J cfr. XV 80. VII 70. (labe Isid.). ta V.- to R. ita Ev. ito r.om.d(?)G. tabo S(D) cum cod. Murb. (?). cfr. sanie § 93. an uitio?) vindicans[*](uendicans R1v. a. H.), ut durent ea[*](durent ea v. -retita VE. -rent ita r(?)G.) per saecula, in medendo vero mordens, adurens, repurgans[*](repugnans VEv. a. C.), extenuans, dissolvens, sto- -macho[*](stomachū VR.) tantum inutilis, praeterquam ad excitandam aviditatem .[*](dist. ego.) adversus serpentium morsus cum origano, melle,

hysopo, contra cerasten[*](cerenten R1.) cum origano et[*](et ll.v. aut B.) cedria[*](cedria B e Diosc. -dro (corruptum ex cedri) ll.D. cera v.) aut pice aut melle[*](ac melle VR.) auxiliatur,[*](Diosc.V 125.)[*](Diosc. eupor. I 45.) contra scolopendras ex aceto[*](acetū R.) pots, adversus scorpionum ictus cum quarta[*](qua V. aequa TS.) parte lini seminis[*](semine VR1d.) et[*](et ll. ex v.) oleo vel aceto inlitus[*](inlitur V.), adversus crabrones vero et vespas[*](uel uespas dv. a. S.) similiaque[*](similiaque Rv. -lique VE. -liter dT.) ex aceto, ad heterocranias[*](heterocranias ErS. -neas dC. -nas B. -ogranias R. hec ergo granias V.) capitisque ulcera et pusulas papulasve et incipientes[*](incipiente R.) verrucas cum sebo vitulino , item[*](an item in?) oculorum remediis et ad excrescentes[*](de- arescentes VR1. excrentes E.) ibi carnes totiusque corporis pterygia, sed in oculis peculiariter, ob id collyriis emplastrisque[*](que dEv(D). quoque rfS.) additus[*](cdditur d (?)v. a. S.)—ad haec[*](hoc Tv. a. G.) maxime probatur Tattaeus[*](tattaeus G cum B1. cfr. § 84. & teus VRd. et deus E. tragasaeus Ven. cumB2. etateus v.) aut[*](et dT.) Caunites[*](counites r. cogn- R.)—,[*](Pl. iun. 102, 18–20.) ex ictu vero suffusis cruore oculis suggillatisque[*](suggillatisue dTS. -tis suae V (cfr. §96). -tisque rv(D).) cum murra[*](murra VRdG. -rrae Ev(D). cfr. § 118.) pari pondere ac[*](aut (pro ac) V.) melle aut cum hysopo ex aqua calida, utque[*](utque (quae E) Erv. aut quae r.) foveantur salsugine[*](salsugines R.)—ad haec Hispaniensis eligitur—, contraque suffusiones oculorum cum lacte in coticulis teritur, privatim suggillationibus in[*](salsugines R.) linteolo involutus crebroque ex aqua ferventi inpositus, ulceribus oris manantibus in linteolo concerpto[*](concrepto V. corre- R.), gingivarum tumori infricatus[*](infricatus Erv. infractus rT.) et[*](et—18 fractus om.VR1T.) contra scabritiem linguae fractus comminutusque.[*](Diosc. V 125.)[*](Pl. iun. 28, 4–7. Marc. 12, 21.) aiunt dentes non erodi nec putrescere, si quis cotidie mane ieiunus salem contineat sub lingua, donee liquescat. lepras idem et furunculos et lichenas et psoras[*](psaras VR.) emendat cum passa

uva exempto eius ligno et sebo bubulo atque origano ac fermento[*](dist. D.) vel pane; maxime Thebaicus ad haec[*](ad hec (hac R) et VR. hic et ad v. a. D.) et pruritus eligitur.[*](dist. ego.) tonsillis et uvis[*](ouis VR.) cum melle prodest quicumque, ad anginas hoc amplius cum oleo et aceto eodem tempore extra faucibus inlitus cum pice liquida.[*](cfr. Plin. XXXI 40.—Pl. iun. 35, 20.—Isid. XVI 2, 6. (cfr. Catull. 23, 12).) emollit[*](et mollit et VR1.) et alvum vino[*](uino D cum U 701. in uino ll.v.)[*](dist. ego.) mixto[*](mixtus d(?)v. a. J.), innoxie[*](in- noxie dTH. -xio VD. -xia RE. idem noxia v.) et taeniarum[*](taeniarum H. tenearum (tae- D) VRED. tine- dTv.cfr. § 36.) genera pellit in vino potus. aestus balnearum convalescentes ut tolerare[*](tolerari Vv. a. G.) possint[*](possit VR1), linguae subditus[*](positus subditus (supd- R1) VR1.) praestat. nervorum dolores[*](dolores VdS. -rem R(?)Ev(D). cfr. § 62. 120. XXX 110. XXVIII 237. XXIV 15. 40. XXIII 6. 48. XXXVII 145. XXI 141. XXII 107. 130. 141.), maxime[*](maxime VRdTH. maxime usurpanda (-dam E) obseruatione Erv. cfr. infra vv. 12. 13.) circa umeros et renes, in saccis aqua[*](ex aqua Pl.iun. patina f(?)S.) ferventi crebro candefactus [*](candefactus (-dof- V) VTfES. madef- r(?)v.) levat[*](lauat V.), column torminaque et coxarum dolores potus et in isdem saccis inpositus candens, podagras cum farina ex melle et oleo tritus, ibi maxime usurpanda observatione [*](usurpanda (ususpra- VR) obseruatione VRdTfH. obseruanda usurpatione Erv.), quae[*](qua d. qua quidem v. a. H.) totiscorporibus nihil esse utilius sale et sole dixit. utique[*](dixit utique coni. J. dixit itaque dTErH. -xistique V. -xitque R. dicunt itaque v.) cornea videmus corpora piscatorum, sed hoc[*](hoc om.VR1.) praecipuum iudicatur[*](iudicatur ego. cfr. § 43. XXXIV 178, XXXII 123. XXVIII 26. XVII 157. 193. dicatur ll.v.) in podagris.[*](Diosc.V 125.—Diosc. eupor. I 123.) tollit et clavos pedum, item[*](pedum item dErv. ite pedum VR. item pedum Müller emend. V 9.) perniones. ambustis ex oleo inponitur aut commanducatus pusulasque reprimit, ignibus vero sacris, ulceribus[*](ulceribus VE. -busque r(?)v.), quae serpant[*](serpunt Rv. a. S.), ex aceto aut hysopo, carcinomatis cum uva

taminia, phagedaenis ulcerum tostus[*](tostus dTS. -um H. totus r. tritus v.) cum farina hordei, superinposito[*](superinposita Vd.) linteolo madente vino. morbo regio laborantes , donee sudent[*](sudent dEv. -dant rS.) ad ignem, contra puritus, quos[*](quod RE.) sentiunt, ex oleo et aceto infricatus[*](infricatis V. iuuat et dv. a. S.) iuvat, fatigatos[*](fatigatus V. uat- E.) ex oleo.[*](Diosc. V 125. (eupor. II 65). Pl. iun. 90, 21. Diosc. V 125.) multi et hydropicos sale curavere fervoresque febrium cum oleo perunxere et tussim[*](et iunxim V.) veterem linctu[*](lintu V.) eius discussere, clysteribus infudere ischiadicis[*](sciadicis Vr. rad- R.), ulcerum[*](ulceribus v. a. H.) excrescentibus vel putrescentibus inposuere, crocodilorum morsibus ex aceto in linteolis ita, ut battuerentur[*](batuerentur VRdv. a. S. pauer- H.) ante his[*](his (sc. linteolis) ego e Diosc. hic VdEH. inc R1. ictuum R2Brot. hac G. ictu vel (arte) uinctu coni. B. ictum v. uincta S. ninculis J. del. D. (Plinius prave legitτυπτομένων . . . τοῖς ἐνδέσμοις).) ulcera. bibitur et contra opium[*](oppium VVen.) ex aceto mulso, luxatis inponitur cum farina et melle, item extuberationibus[*](exuberationibus VR.). dentium dolori[*](dolore VR1.) cum aceto fotus[*](fotus VRfEVerc.(H). potus dTVen. tostus C. et fotu G.) et inlitus[*](illinitus R1.) cum resina prodest. ad omnia autem spuma salis iucundior utiliorque . sed quicumque sal acopis additur ad excalfactiones, item zmegmatis[*](zmegmatis VS. szme- R. sme dH. -aticis Erv.) ad extendendam[*](extendendam Erv(S). -nuendam VR. -nuandam dTH(J). cfr. § 84. XXVI 163. XXXI 65. XI 238.) cutem levandamque. pecorum quoque scabiem et boum inlitus tollit datusque[*](datusque VEv. -turque r(?)G.) lingendus[*](lingendos VR.) et oculis iumentorum inspuitur. haec[*](haec est (et v) de VR1v. a. S.) de sale dicta sint.

[*](Isid. XVI 2, 7.) Non est differenda et nitri natura, non multum a sale distans et eo diligentius dicenda, quia palam est medicos, qui de eo scripserunt[*](scripser??? V. -ere v. a. S.), ignorasse naturam nec quemquam Theophrasto[*](theophrastus R1. -prastus V.) diligentius tradidisse.

Exiguum fit apud Medos canescentibus siccitate convallibus , quod vocant halmyraga[*](halmyraga S. -rhaga Rd(?) H. -miraga rB. -rhaga C. -gara v.), minus etiam in Thracia iuxta Philippos, sordidum terra, quod[*](quod Erv(D). qua R. aqua r. a qua J.) appellant agrium. [*](cfr. Plin. XVI 31.)nam quercu cremata[*](namque aqua cremata E.) numquam multum factitatum[*](facinatum V. facn- R1.) est et iam pridem in totum omissum[*](emis- sum R.). aquae vero nitrosae plurimis[*](pluribus R(?)v. a. D. cfr. § 4.) locis[*](in locis ED.) reperiuntur, sed sine viribus densandi. optimum copiosumque in Clitis[*](clitis ll.v(J). clytis G. Litis H (Letis B) coll. IV 36. nomen adhuc corruptum.) Macedoniae, quod vocant Chalestricum[*](chalestricum VdEJ cfr. § 115. Herodot. VII 123. cal- Rv. a. C. chalast- C cum B ex IV 36.), candidum purumque, proximum sali[*](sale R.). lacus est nitrosus exiliente e medio dulci fonticulo. ibi fit nitrum circa canis ortum novenis diebus totidemque cessat ac rursus innatat et deinde cessat. quo apparet soli naturam esse, quae gignat, quoniam compertum est nec soles proficere[*](proferrae E.) quicquam, cum cesset[*](esset E.), nec imbres. mirum et[*](et VRS. est E. est et d(?)v.) illud, scatebra fonticuli semper emicante lacum neque augeri[*](augere E.) neque effuere[*](effluere Ev(D). flu- rTfH.). iis[*](iisdv. his rS.) autem diebus, quibus gignitur, si fuere imbres, salsius nitrum faciunt, aquilones deterius quia validius commovent limum.

[*](cfr. Plin. supra § 81.)[*](cfr. Geop. XVI 18, 3.)Et hoc quidem nascitur, in Aegypto autem conficitur, multo abundantius, sed deterius, nam fuscum lapidosumque est. fit paene eodem modo[*](modo REv. malo V. ///a loco d.) quo[*](quo del.d2.) sal, nisi[*](quo sal nisi om.E.) quod salinis mare infundunt[*](infunditur d.), Nilum[*](nihilum Ev. a. B.) autumno[*](autumno ego. autem mo VRd. -tem modo J. -tem Ev(D).) nitrariis[*](nitrariis E2v. -anis E1. nstraris r.). hae[*](hae dH(J). haec rS.del. v.)accedente[*](accedente ego. cedente (-tem E) ll.H. exced- v(D).) Nilo[*](accedente ego. cedente (-tem E) ll.H. exced- v(D).)rigantur[*](rigantur ego. ficcant' Erv.), decedente[*](decedente (-tem E) Erv. a. H. reced- D.) madent[*](madent Erv. -dant R. manant rT.) suco nitri XL[*](XL om.E.) diebus continuis

, non ut in[*](in om.VR1.) Macedonia statis[*](ftatis ll.v. an ceffantis?). si etiam[*](etiam ErG(D). et rS. autem v. cfr. XV 9.) imbres ad fuerunt, minus e[*](e dS. & VR. a r. ad E. de v. ex D.) flumine addunt, statimque ut[*](ut om.E.) densar coeptum est, rapitur, ne resolvatur[*](resoluantur V.) in nitrariis. hic[*](hic vet. Dal. fic ll.v. cfr. § 91.) quoque olei natura intervenit, ad scabiem animalium utilis ipsum autem conditum in acervis durat. mirum in lacu Ascanio[*](asanio Ev. a. B.) et quibusdam circa Chalcida[*](calchida V.) fontibus summas aquas dulces esse potarique[*](putari. quae V.), inferiores[*](interiores VfS.) nitrosas.—In nitro optimum quod tenuissimum, et ideo spuma melior, ad aliqua tamen sordidum, tamquam ad inficiendas purpuras tincturasque omnes[*](omnes v. -nis ll.S.). magnus et vitro[*](nitro v. a. G. in uitro D e coni. S. sed cfr. C F W Müller p. 23.) usus, qui dicetur[*](36,193) suo loco.[*](cfr. Herodotus II 87.)—Nitrariae[*](ni- trariae H. -ias VRdT. (-iae egregiae v). nitri egri ar.) Aegypti circa Naucratim et Memphin tantum solebant esse, circa Memphin deteriores. nam et lapidescit ibi in acervis, multique[*](acerbis multisque V.) sunt cumuli[*](cuniculi dT. tumuli v. a. H. ea om.E.) ea de causa saxei. faciunt ex his[*](eis d. iis v. a. C. et om.Rdv. a. D.) vasa nec non et frequenter[*](frequenter dv. -ti r.) liquatum cum[*](dist. ego. cfr. § 122 extr.) sulpure coquentes. in carnibus[*](carnibus J coll. § 87 et Herodot. carbonibus ll.v. de mendo cfr. XXXIV 120 extr.) quoque[*](ad ea quoque v. a. S.), quas[*](quas ll.J. quos S. quae v.) inveterari volunt, illo nitro utuntur. sunt ibi nitrariae, in quibus et rufum exit a colore terrae[*](et terrae VR1.).

Spumam nitri, quae maxime laudatur, antiqui negabant [*](dist. ego.) fieri, nisi cum ros cecidisset praegnantibus nitrariis[*](nitrari V. -ris D.), sed nondum parientibus; itaque non fieri incitatis, etiamsi caderet.[*](Isid. XVI 2, 8. Diosc. V 130.) alii acervorum[*](acer- norum VRdTfH. operimentorum Ev. -tum Lugd.) fermento gigni[*](cigni V.) existimavere. proxima [*](de afro nitro proxima R.) aetas medicorum aphronitrum tradidit in Asia colligi[*](assia colligit V.)

in speluncis molibus[*](molibus G. moll- VRdTfv(Brot.). mal- E. mobil- Lugd. in collibus coni. J. canalibus D. an nobilibus vel madidis? sed omnia incerta.) destillans—specs eos[*](eos REv. eus V. eius d. eas D.) colligas[*](colligas VRdTE2v(J). -gans E1r. colycas C(S). colicas Brot. e coni. H. Corycias D. an collicias? cfr. XVIII 179. (Colum. II 8, 3).) vocant —, dein siccari[*](siccari ego cum vet. Dal. -ant ll.v) sole. optimum putatur Lydium; probatio , ut sit minime ponderosum et maxime friabile[*](fricabile ED.), colore paene[*](paene dIsid.v(J). pane VR. plene ErS.) purpureo. hoc in pastillis adfertur, Aegyptium in vasis picatis, ne[*](picatis ne dv. spissatis ne RE. -ssa omni V. -ssatum ne D. cfr. § 68. XV 61. 65. XIV 134. XXXVI 166.) liquescat; vasa quoque ea sole inarescentia perficiuntur.

[*](Diosc. V 129.)Nitri probatio, ut sit tenuissimum et quam maxime spongeosum fistulosumque. adulteratur in Aegypto calce, deprehenditur gustu[*](gustus in cerusa V.). sincerum enim statim[*](facile (pro ftatim) R(?)v. a. S. an statim saliua?) resolvitur[*](persoluitur VR1.), adulteratum pungit calce[*](calce pungit D.) et[*](et om.Rd(?)v. a. D.) aspersum[*](aspersum dv. -rsu VRf. -rum aD.) reddit odorem[*](honorem a.) vehementer [*](uehementer VRdfv( D cum uritur iungens). -tem aC.). uritur in testa opertum, ne exultet. alias igni non exilit nitrum niihilque[*](an lacuna ante nihilque?) gignit aut alit[*](aliter V.), cum in salinis herbae gignantur et in mari tot animalia, tantum[*](non tantum vet. Dal.) algae[*](alget d.). [*](cfr. Plin. XIX 84. Theophr. C. VI 10, 8. 9. Plin. XIX 143.)sed maiorem esse acrimoniam nitri apparet non hoc tantum argumento, sed et[*](et VRdv(S). in EG. et in r.) illo, quod nitrariae calciamenta protinus consumunt, alias salubres oculorumque claritati utiles. in nitrariis non lippiunt[*](lipiunt V.); ulcera allata[*](///illita d2.) eo celerrime sanantur, ibi facta tarde. ciet et[*](hec (pro et) V.) sudores cum oleo perunctis corpusque emollit. in pane salis vice utuntur Chalestraeo[*](chalestraeo J. cfr. § 107. calistraeo dr. -raeae R. -reo (seal- E) r. chalastrico (cales- v) B. -raeo S.), ad raphanos Aegyptio; teneriores eos facit,

sed obsonia alba et deteriora, olera viridiora. in medi cina autem calfacit, extenuat, mordet, spissat, siccat, ex ulcerat,[*](Diosc.V 130. Pl. iun. 100, 10–12.) utile iis[*](iis v. his ll. C.), quae evocanda[*](uocanda V.) sint aut discutienda e lenius mordenda atque extenuanda[*](extenuenda V. -uisenda E.), sicut in papulis pusulisque [*](pusulisque dfH. pusill- RE. pusil- V. pustul- v.). quidam in hoc usu accensum vino austero re stingunt atque ita trito in balneis utuntur sine oleo. su dores nimios[*](minus V.) inhibet cum iride[*](iridi E.) arida adiecto oleo viridi[*](arida—uiridi om.E.) extenuat et cicatrices oculorum et scabritias genarum cum fico inlitum aut decoctum in passo ad dimidias partes— item[*](dist. ego.) contra argema[*](argema C. -mas ll.v.)—,[*](Diosc. V 130. Seren. 228. Marc. 13, 18. 9. Pl. iun. 13, 6. 19, 2–5. Diosc. eupor. I 107. Marc. 9, 67. Diosc. eupor. I 63.) oculorum ungues[*](inungues SJ cum Gron., sed ungues = pterygia: cfr. § 99 et Cels. VII 7, 4.) decoctum[*](an decocitur?) in passo cum[*](in passo cum ego. cum (om.dS) passo in ll.v(J). cfr. XXII 90. 103. 143. XXIII 85.) mali Punici calyce[*](calyce RdC. -lice V(?)Ev(D).); adiuvat[*](adiuuat RH(J). -uat ad VdT. -uat et S. -uat nitri (-rum v) Ev.) claritatem visus cum melle inunctum. prodest dentium dolori, ex vine si cum pipere[*](piperi V.) colluantur; item cum porro decoctum nigrescentes dentes, crematum dentifricio[*](dist. ego coll. Marc. de dativo dentifricio cfr. XXXII 65.), ad colorem reducit . capitis animalia et lendes[*](et lendes Erv. edentes Vd. dentes R.) necat cum Samia terra inlitum[*](inlinitum Er.) ex oleo. auribus purulentis vino liquatum infunditur [*](infun- datur E.), sordes eiusdem partis erodit[*](herodit V.) ex aceto, sonitus et tinnitus discutit siccum[*](siccum ll. v. an sic cum ture? cfr. Diosc. eupor.) additum.[*](Diosc. V 130. eupor. I 144. Pl. iun. 82, 10. Diosc. eupor. I 141. II 113. Pl. iun. 86, 3. 4. Diosc. eupor. I 200.—Diosc. V 130. eupor. II 65. (cfr. Plin. XXIII 122).) vitiligines albas cum creta Cimolia[*](cimoliae R.) aequo pondere ex aceto in sole inlitum emendat. furunculos adrmixtum resinae extrahit[*](extrahit ego e Diosc. -ahit aut ll.v. (an vero extrahit aut sebo? cfr. Diosc.).); cum uva alba[*](dist. ego.) passa nucleis eius simul tritis testium inflammationi

occurrit, item eruptionibus pituitae in toto corpore cum axungia, contraque canis morsus addita et resina[*](addita et resina—p. 47, 19 redegere afri inVRiterata leguntur (VaRa); cfr. praefatio.) inlitis[*](inlitis VVaR. initis ErD. -tiis dRav.). cum[*](dist. ego.) aceto inlinitur sic et serpentium morsibus; phagedaenis et ulceribus, quae serpunt aut putrescunt, cum calce ex aceto. hydropicis cum fico tusum datur[*](datur om.VR1.) inliniturque [*](inlini- tur quae R1.).[*](Diosc. V 130. eupor. II 40. (cfr. Marc. 28, 70). eupor. I 228. II 25.—Diosc. V 130.) discutit et tormina, si decoctum bibatur pondere drachmae[*](cūrqueta VaRa.) cum ruta vel aneto vel cumino. reficit lassitudines cum oleo et[*](et (ante aceto) VRdTfH. ex Ev. uel VaRa.) aceto perunctorum, et contra algores horroresque prodest manibus pedibusque confricatis cum oleo. conprimit et pruritus suffusorum felle, maxime cum aceto instillatum[*](instillatum coni. H. insudatum ll.Tf. datum v. in usu datum Brot. in sudore datum S e coni. Dal. insufflatum D.). succurrit et venenis fungorum ex posca potum aut, si buprestis hausta[*](hausta S(D) cum vet. Dal. coll. XXVIII155. pasta Erv. exp- rT. exsputa J. (an pota? cfr. XXVIII 128. XXIX 105.).) sit, ex aqua, vomitionesque[*](uomitioneque S coll. XXIII 80.) evocat. iis[*](iis v. his ll. C.), qui sanguinem tauri biberint, cum lasere datur.[*](Pl. iun. 34, 16. 17. Marc. 19, 19. Seren. 137.—Diosc. V 130.) in facie quoque exulcerationes sanat cum melle et lacte bubulo. ambustis tostum[*](totum E.), donee nigrescat, tritumque [*](totumque E.) inlinitur. infunditur vesicae[*](uesicae ego coll. Marc. 26, 106. urceis ll.Tfv(J). uentris (d?)C.) et renium dolori[*](dolori dTErH. -re r. -ribus v.) aut rigori[*](rigore VaRa.) corporum nervorumve[*](nervorum uel VVaRRa. -rumque v. a. J.) doloribus. paralysi in[*](paralysi in dC(J). -si v(S). -lisin RRaE. per alysin VVa.) lingua[*](linguae S cumvet. Dal.) cum pane inponitur.[*](Diosc. eupor. II 56.) suspiriosis in tisana sumitur. tussim veterem sanat flore mixto galbano, resinae terebinthinae pari pondere omnium ita, ut fabae magnitudo devoretur

. coquitur diluitumque postea cum pice liquida sorbendum in angina datur.

Flos eius[*](eius Erv. et uua (una d) r.) cum oleo cypreo[*](cypreo (cip- E) VaRaErJ. -pereo VR. -prino d(?)Lugd. -prio v. cfr. nota ad XXIX 106.) et articulorum doloribus in sole iucundus est. regium quoque morbum extenuat[*](exterminat Er(exte absciso)v. a. H(D).) in potione vini et inflationes discutit, sanguinis profluvium e naribus sistit ex ferventi aqua vapore naribus rapto porriginem[*](pruriginem dv. a. H.) alumine permixto tollit,[*](Pl. iun. 13, 7. 8. Marc. 4, 7.—Diosc. V 130. eupor. II 24. (cfr. Marc. 19, 38).) alarum virus ex aqum cottidiano fotu[*](fato RE.), ulcera ex pituita nata cera[*](ex—cera om.E.) permixtum, quo genere nervis quoque prodest. coeliacis infunditum perungui ante accessiones[*](accessio VVaRRa.) frigidas[*](frigidas dv. -da r.) nitro et oleo[*](et per oleo V.) multi praecepere, sicut[*](sic et v. a. H.) adversus lepras, lentigines; podagris[*](podagricis d(?)v. -gras D.) in balneis[*](dist. D.) uti[*](ungi C.). solia[*](solia ll.v(D). -io B.) nitri[*](niti R1.) prosunt[*](prodest R(?)v. a. D.) atrophis[*](atrophis dv. -pliis VaRRa. -piliis V. -pis E.), opisthotonis, tetanis.—Sal nitrum[*](sal et nitrum B(S).) sulpuri concoctun in lapiden vertitur.

[*](Diosc.V 137. Isid. XII 6, 61.) Spongearum genera diximus in naturis[*](uenturis E.) aquatilium marinorum. quidam ita distingunt[*](restingunt E.): alias ex[*](9,148) his mares[*](ex his maris (-res dS) VVaRRadS. existimare Er. ex his mares existi- mauere v.) tenui fistula spissioresque, persorbentes, quae[*](persorbentes quae om.E.) et[*](ex E.) tinguntur[*](in- unguntur VR.) in deliciis, aliquando et purpura; alias feminas maioribus[*](maribus ll.v(J). e ma- B. in ma- S.om. Isid.) fistulis ac perpetuis; maribus alias duriores quas appellant tragos, tenuissimis fistulis atque[*](etque d. et quae VVa. aeque v. a. G.) densissimis . candidae cura fiunt: e[*](e dErv. et r. ex D.) mollissimis recentes per aestatem tinctae salis spuma[*](spumam VVa.) ad lunam et pruinas sternuntum[*](feruntur Er.) inversae, hoc est qua parte adhaesere, ut candorem bibant

animal esse docuimus, etiam[*](etiam R(?)Ev. om. r.) cruore inhaerente.[*](Isid. XII 6. 60.) aliqui[*](aliquis VVa.) narrant et auditu[*](audi R1. -dita Ra.) regi eas contrahique ad sonum[*](somnum VaRa.), exprimentes[*](9, 149) abundantiam uimoris, nec avelli petris posse, ideo abscidi[*](abscidi VJ. -indi r Isid.v(D). cfr. nota ad XXIX 99.) ac saniem[*](sanguinem Isid.) remittere[*](emittere Erv. a. J(D). cfr. Isid. et nota ad XXIII 113.), quin et .... eas[*](lac. ego indicavi et dist.; exciderunt fere abscisas aliquamdiu uiuere. cfr. IX 149. 150.), quae ab aquilone sint genitae, praeferunt ceteris, nec usquam diutius durare spiritum mediciadfirmant. sic et prodesse corporibus, quia nostro suum misceant, et ideo magis recentes magisque umidas, sed minus in calida aqua minusque unctas aut unctis corporibus inpositas et spissas minus adhaerescentes[*](adhaerescentes ego. -cente d. -centem (-her-VVa) VVaRRa. -cere Erv.).[*](Diosc. V 137. Isid. XII 6, 62. Pl. iun. 21, 3. 4. Celsus VI 6, 1.—Seren. 19.) mollissimum genus earum penicilli[*](penicilli drC. -ilis VaRa. -illis T. -inis VR. paenicelli Ev.). oculorum tumores sedant[*](fedant dTPl.iun.J. -te VVaRRa. leuant Erv(D). cfr. XXX 114. XXVI 96. XXV 153. XX 169.) ex mulso inpositi, iidem[*](iidem RRadG. idem VVaJ. item v(D). deEnon constat.) abstergendae lippitudini[*](lippitudinis VVaRa.), utilissime[*](utilissime VRRadD. -ma VaEr. -mi v.) ex aqua[*](ex aqua D coll. Celso. e aqua E. e ea Va. ea r. eosque G. eam quae v.)[*](dist. ego. (ex aqua sc. inponuntur).); tenuissimos esse[*](tenuissimos esse D. -mos et VaRadErG. -mos VR. -ma est v.) mollissimosque[*](mollissimosque D. -moque VaRaEr. -mos esse d(?)G. que VR. -mam quoque esse v.) oportet. inponuntur et spongeae ipsae epiphoris ex posca et[*](poscet ex V.an posca, ex?) ex aceto calido ad capitis dolores. de cetero recentes discutiunt, mitigant, molliunt[*](molliunt mitigant VVa(?)v. a. D.), veteres non glutinant[*](conglutinant v. a. H. sed cfr. Diosc.) vulnera. usus earum ad abstergenda, fovenda[*](fouenda om.Ra.), operienda[*](aperienda Vad.om.Ra.) a fotu, dum aliud inponatur[*](imponitur d. adponatur VR1f.).[*](Diosc. V 137.—Pl. iun. 74, 16. 17.) ulcera quoque umida et senilia inpositae siccant. fracturae et

vulnera spongeis utilissime foventur. sanguis rapitur ia secando, ut curatio perspici possit. et ipsae vulneruma inflammationibus[*](inflammationibus (fla- E) Ev. -ones si nee rJ.) inponuntur[*](inpo nuntur- Ev. inungitur (iniu- V) rJ (lac. indicata).) nune siccae, nunc aceto[*](aceto dfEH ex ac- rTv.) ac - spersae nunc vino[*](nec uino Va. nunc e uino v. a. H. an au uino?), nunc[*](nunc (nec Va) ex VaRRadEv (D). nunc VH.) ex aqua frigida; ex aqua vero caelesti inpositae secta[*](secta EB(D). siccat VVaRRav. -ant dT. siccaeue J.) recentia non patiuntur intumescero. inponuntur et integris partibus, sed fluctione[*](fluctua tiones E. -one v. a. B(G).) occulta laborantibus , quae[*](quae Ev. qua r.) discutienda sit[*](sunt v. a. G. et Ev. ex r.), et iis[*](iis v. his ll.D.), quae apostemata[*](apostema Ra.) vocant, melle decocto perunctis, item articulis[*](articulariis dTv. a. G.) alias aceto. salso madidae, alias e posca; si[*](si om.Va.) ferveat[*](fuerat VR.) impetus[*](impetus VaRadv -peratus VR. -positus a. inp.... E.), ex aqua, eaedem[*](eaedem Murb.B ead- ll.av(D).)[*](dist. J) callo[*](callo ll.S. et ca- B. e ca- v. ad VVa.) e salsa, at contra scorpionum ictus ex aceto. in vulnerum curatione et sucidae lanae vicem implent ea eadem[*](implent nunc ex uino et oleo nunc ex eadem v. a. J.); differentia haec, quod lanae emolliunt[*](emolliunt av. mo- d. et mo- r.), spongeae coercent[*](coher- cent V.) rapiuntque vitia ulcerum.[*](Scribon. 133. Pl. iun. 95, 4.—Pl. iun. 98, 18. 19,) circumligantur et hydropicis siccae vel ex[*](ex om.d.) aqua tepida poscave[*](posca d.), utcumque blandiri opus[*](blandiri opus S cumMurb. -diori opus VVaRRa. -dioribus E. -dioribus opus d(?)v.) est[*](est ll.v. an sit? cfr. Frobeen p. 33.) operireve[*](operireue aJ -riue V. -ririue rv. cfr. nota ad XXVII 56.) aut siccare[*](siccare VaRRa. TEv(J). -ri Vd(?)G.) cutem. inponun. tur et iis[*](iis v. his ll. C.) morbis, quos vaporari oporteat[*](oportet VaRa), ferventi aqua perfusae[*](perfusa dED.) expressaeque[*](expressaeque Rav. -ssaque ED. -praes- saque r.) inter duas tabulas. sic et[*](sic et Ra. sic et in VVaRdTfS. sic et inpositae (-at E) Ev(D).) stomacho prosunt et in febri contra nimios ardores, sed[*](sed Ev(D). et rS.) splenicie e posca, ignibus sacris ex aceto efficaciores quam aliud;

inponi oportet sic, ut sanas quoque partes spatiose operiant .[*](Marc. 10, 1. 5.—Pl. iun. 102, 21. 22. Marc. 19, 47. —Pl. iun. 64, 14. Marc. 33, 17.—Pl. iun. 86, 14–16. 38, 13. 14. Marc. 16, 77. Pl. iun. 89, 20. 21.) sanguinis profluvium[*](fluuium V.) sistunt ex aceto aut frigida[*](aut aqua frigida dT.), livorem ab ictu recentem ex aqua salsa calida saepius[*](abiectus R.) mutata tollunt, testium tumorem doloremque ex posca. ad canum morsus utiliter concisae inponuntur[*](exponuntur V.) ex aceto aut frigida aut melle, abunde[*](abunde v(D). hab- E.om. rTfMurb. H.) subinde umectandae. Africanae cinis cum porri sectivi suco sanguinem reicientibus haustus aliis[*](haustus aliis ego (et dist.). haustu salis ll.v. cfr. Plin. iun. p. 38 13 et Marc. 16, 77 (haustus).) ex frigida, prodest. idem[*](item d.) cinis vel cum oleo vel cum aceto[*](uel aceto d(?) v. a. S.) fronti inlitus tertianas tollit.[*](Diosc. V 137.) privatim Africanae ex posca tumorem discutit[*](discutit (sc. cinis) ego. -tiunt ll. v.), omnium autem cinis cum pice crematarum sanguinem sistit[*](se sistit Va. se sista Ra. sistunt E.) vulnerum; aliqui raras tantum ad hoc cum pice urunt. et oculorum causa comburuntur in cruda olla figulini operis, plurimum proficiente eo cinere contra scabritias genarum excrescentesque carnes et quicquiid opus sit ibi destringere[*](destringere re VRf. -ing Ra.), spissare, explere.[*](cfr. Scribon. 158. Marc. 36, 39) utilius in eo usu lavare cinerem. praestant et[*](et om.RRa.) strigilium[*](striglium (tri- Va) VVaRRa. -gilum v. a. S.) vice linteorumque[*](linteolumque T. -olorumque C.) adfectis corporibus. et contra solem apte protegunt capita. medici inscitia ad[*](ad Rdv.om.E. in rD.) duo nomina[*](nominatas VVad.) eas redegere, Africanas[*](afri VaRa (hic de-sinentes). indinter afri et canas interiecta sunt inserendis praebent—saepius uero quantum (XXXII 17–43): cfr. prae- fat.), quarum firmius[*](firmior Rd. for- V.) sit robur, Rhodiacasque[*](rhodiacas R.) ad fovendum[*](ad fouendum Murb.v. adeo uendum (-unt d. nondum R) VRdE2. adeo fouendum E1.) molliores. nunc autem mollissimae circa muros Antiphelli[*](//rahippeli E. aranthippeli a.) urbis reperiuntur.

Trogus auctor est[*](est caliciam V.) circa Lyciam penicillos mollissimos nasci in alto, unde ablatae[*](ablati V.) sint spongeae, Polybius super aegrum suspensos quietiores facere noctes.

Nunc praevertemur[*](praeuertemur (preu- d) dEv(S). reu- rC.) ad marina animalia[*](animalia et aquatilia R2d2v. a. J.).

Ventum est ad summa naturae[*](na- tura et V.) exemplorumque per rerum ordinen, et ipsum sua sponte occurrit inmensum potentiae[*](potentia et VRd.) occultae documentum, ut prorsus neque aliud ultra quaeri debeat nec par[*](par aut v. a. S. pars E.) ac simile possit[*](posset E.) invenir, ipsa[*](ipfa Bv. -am r.) se vincente[*](utcente V. inueniri E.) natura, et quidem numerosis modis. quid enim[*](enim om.V.) violentius[*](uiolentif B1.) mari ventisve[*](uentifue BEv. befteifue rf.) et turbinibus[*](tur minibuf B1.) ac procellis? quo maiore hominum ingenio[*](ingenio ll.v. an inuento? cfr. XVII 98. XXXVII 60.) in ulla[*](ulla B1EG. nulla rv.) sui[*](fua BS, ut VI 24, sed cfr. XXXI 83. XXXVII 136. 159. XXI 103. XVII 153. IX 103. IV 23.) parte adiuta[*](adiu////ta B.) est quam velis remisque? addatur his[*](bis V.) et reciproci[*](reciproti V.) aestus inenarrabilis vis versumque totum mare in flumen.[*]((cfr. Plin. IX 79. 80). Aristot. h. a. II 14 extr. Ovio. hal. 99. Oppian. I 213. Aelian. II 17. Isid. XII 6, 34.)

tamen omnia haec pariterque eodem inpellentia unus ac parvus admodum pisciculus, echenais[*](echenaif B2(E?)J. cfr. index et § 148. codd.ABad Ovio. hal. 99 ed. Haupt. school. Bern. ad Lucan. VI 675. -nif B1. -neis v (cfr. § 139. IX 79). echineis V. ethi- R.) appellatus, in se tenes.

ruant[*](et p. 49, 1 tenet ruant BEv. cfr. Isid. tenuerant r.) venti licet, saeviant procellae: imperat furori viresque [*](& BEv. om. r.) tantas compescit et cogit stare navigia, quod non vincula ulla, non ancorae[*](anchorę B2v. a. C. cfr. IX 83.) pondere inrevocabili iactae[*](factae Ev. a. C. lacte V.). infrenat[*](interfrenat VR.) impetus et domat mundi rabiem nullo suo labore, non renitendo[*](renitendo B2F2dTS. retin- rv.) aut alio modo quam adhaerendo[*](aut—adhaerendo BEv. om. r.).[*](cfr. Serv. ad Verg. Aen. VIII 699.) hoc tantulo [*](haec tantilla v. a. H. an hoc tantulū?) satis est, contra tot impetus ut vetet ire navigia. sed[*](sed ll.v. an ecce?) armatae classes inponunt sibi turrium propugnacula, ut in mari quoque pugnetur velut e muris. heu vanitas humana, cum rostra illa aere ferroque ad ictus armata semipedalis inhibere possit ac tenere devincta[*](deuincta B2Rv. -inta V. -icta B1dT. -ictam b.) pisciculus[*](pifciculuf B2bdv. -lif r.)! fertur Actiaco Marte[*](marte Bbd2v. mare Vd1. -ri R.) tenuisse praetoriam navem Antoni properantis circumire et exhortari suos, donec transiret in aliam, ideoque Caesariana classis impetus maiore protinus venit. tenuit et nostra memoria Gai principis ab Astura[*](ab aftura dv(J). abftura Bb. -tur r. astura S(D).) Antium renavigantis—ut res est[*](ut ref. eft B (apice litterae t in ut minuto). uires. est D.), etiam auspicalis pisciculus, siquidem novissime tum in urbem reversus [*](dist. ego.) ille imperator suis telis confossus est—, nec longa fuit illius morae admiratio, statim causa intellecta, cum e tota[*](&//ota B1.) classe quinqueremis sola non proficeret[*](proficeret Rbv. -fecerit r.), exilientibus protinus qui[*](qui BS. quid VRd1. qui id d2bv(D).) quaererent circa navem[*](nauim Vd2v. a. S.). invenere[*](in- uenire V.) adhaerentem gubernaculo ostenderuntque Gaio indignanti[*](indignati B1.) hoc fuisse, quod se revocaret[*](reuocet VR.) quadringentorumque remigum obsequio contra se intercederet. constabat peculiariter miratum[*](mira- tur B1.), quomodo adhaerens tenuisset nec idem polleret in navigium[*](nauigio R) receptus. qui tune posteaque videre

eum, limaci[*](limachi B1.) magnae similem esse dicunt. nos plurium[*](plurimum VRf. -morum dTv. a. G.) opiniones posuimus in natura aquatilium, cum de eo diceremus, nec dubitamus idem valere omnia ea[*](ea BS. om. rv.) genera[*](tenera VR.), [*](9,79 sq.) cum celebri et consecrato etiam exemplo[*](exempli R.) apud Cnidiam[*](indiam B1. cind- R. conidia E. gnidiam d(?)v. a. S.) Venerem[*](uentrem B1. uenire VR. inueniri B2.) conchas quoque esse[*](esse om.VRdv. a. S.) eiusdem potentiae credi[*](credi om.Vd1f.) necesse sit.[*](Ovid. hal. 99. Isid. XII 6, 34.) e nostris quidam Latine[*](latinis Ev. a. H.) moram[*](moram BVRS. remo- d(?)Ev(D). cfr. Isidor. (Ovid.) schol. ad Lucan. VI 675 cod. Berol. ed. Weber; contra schol. Bern. ad Lucan., Servius ad Verg. Aen. VIII 699.) appellavere eum, mirumque, e Graecis alii lubricos partus[*](par- tos V.) atque pro cidentes[*](producentes VR.) continere[*](continere B. -ri rv.) ad maturitatem adalligatum[*](adalligatū ego. -to BS. -to eo rv(D).), ut diximus[*](9,79) prodiderunt, alii sale[*](salem E.) adservatum adalligatumque gravidis partus[*](partu///f B. -tuus D.) solvere, ob id alio nomine odinolyten[*](odinolyten BS. -luten VR. -lutem T. odynolytem d(?)H. -lyontem v. deEnon constat.) appellari[*](appellaturi VR.) quocumque modo ista se habent[*](habent B1VREG(J). -eant B2(manu rec.)dv(Lugd.). cfr. Frobeen p. 34.), quis ab hoc[*](ad hoc B1.) tenend navigia exemplo de ulla potentia naturae vique[*](ui//qu//e & B(Gron.)S. ut quae et V. ut quae E. atque et R. atque dv.) et effectu in remediis sponte[*](//fponte B.) nascentium rerum dubitet?

[*]((cfr. Plin. IX 143). Oppian. II 56. 58. Aelian. IX 14. Isid. XII 6, 45.) Quid? non[*](quid non ll.S. quin v.) et[*](et Bd2TEv. est r.) sine hoc exemplo per se satis esset ex eodem maria[*](mare B1.) torpedo? etiam procul et e longinquo, vel si hasta virgave attingatur, quamvis praevalidos lacertos torpescere, quamlibet ad cursum veloces alligari pedes? quod si necesse habemus fateri hoc exemplo esse vim aliquam, quae odore tantum et quadam[*](quaedam V.) aura corporis sui adficiat membra, quid non de remediorum omnium momentis sperandum[*](separan- dum Vd1.) est?

[*]((cfr. Plin. IX 155). Aelian. II 45. schol. Nicand. al. 465. cfr. Aelian. XVI 19.) Non sunt minus mira quae de[*](de BdC. e rv.) lepore marino traduntur . venenum est[*](est om.RE.) aliis in potu ant cibo datus, aliis etiam visu[*](uisu BS. -sus dv. uis r.), siquidem gravidae[*](grauidę B2in marg., om.B1.), si omnino adspexerint feminam ex eo genere dumtaxat, statim nausiant et[*](nausea et v. a. S.) redundatione [*](redundationem B1VE. (an nausiam et redun- dationem stomachi uomitu fatentur?).) stomachi vitium fatentur ac deinde abortum faciunt[*](faepe B1.). remedio est[*](et in V.) mas ob id induratus sale, ut in bracchialibus[*](brachialibus B2v. a. S. bractea- R.) habeant. eadem res in maria[*](marinae V. -ri et v. a. S.) ne tactu quidem nocet. vescitur[*](ueftitur B1.) eo unum tantum animalium, ut non intereat, mullus[*](mulus R.) piscis; tenerescit tantum et inertior[*](inertior B1J coll. XX 252. XXXI 82. ingratior rv(D).) viliorque fit.[*](Isid. XII 6, 25. Pl. iun. 108, 6–12. Diosc. de ven. 30. § 10: (cfr. Plin. IX 7).) homines, quibus inpactus[*](in paftu Tv. a. G. cfr. Isid.) est, piscem olent[*](tollent VR.); hoc primo argumento[*](argumentū R.) veneficium id deprehenditur. cetero moriuntur totidem in[*](in BS.om. rv.) diebus, quot[*](quod B1V.) vixerit lepus, incertique temporis veneficium[*](beneficium VE. bef- B.) id esse[*](id effe BdEv. de fe r.) auctor est Licinius Macer. in India adfirmant non capi viventem invicemque ibi hominem illi pro veneno esse ac vel digito[*](digitū VR.) omnino in mari tactum mori, esse autem multo[*](mulio VR.) ampliorem, sicuti[*](sicut VRdv. a. S.) reliqua animalia.

luba in iis[*](iis BEv(S). his rC.) voluminibus, quae scripsit[*](fcribfit B.) ad C[*](C. om.B. cum b. caium v. a. Lugd.). Caesarem Aug. F. de Arabia, tradit mitulos[*](mitulos B1G. uit- rdTv. marinos add.dTv. a. G(H).) ternas heminas capere, cetos[*](coetos V. et hos E.) sescentorum pedum[*](pedum —20. 21 trecentorum B2in marg., om.B1.) longitudinis et trecentorum sexaginta latitudinis in flumen Arabiae[*](Arabim U 705 coll. IX 7.) intrasse[*](intra se V.),

pinguique[*](pinguit qua R. -gitquae V.) eius[*](ei R.) mercatores negotiatos[*](negotiate (in eg- V) VR. -ator b. -atores (del. mercatores) v. a. H.), et omnium pi scium adipe camelos perungui[*](perungere G.) in eo situ[*](sito V.), ut asilos[*](afilo B1.) al iis[*](his VRdC.) fugent odore.