Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
Sardinia ab oriente patens CLXXXVIII p., ab occidente CLXXV[*](CLXXII Dic.), a meridie LXXVII, a septentrione CXXV[*](a meridie-CXXV (CXXII E2) F2E2MCap. v.om.r Dic.), circuitu[*](circuitu F2E2v. -itr. -itus eius Dic.)DLXV, abest ab Africa Caralitano promunturio CC, a Gadibus |XIII|. L[*](|XII|. LD2ME p. 3. 1 coll. II 243 extr.XIIIIR(B). XIIII. I r.XIIII. LT.XIII.Lv). habet et a Gorditano promunturio duas insulas quae vocantur Herculis, a Sulcensi Enosim[*](aenosim DFE), a Caralitano Ficariam[*](ficaria galatamque codd.MCap.) .[*](Mela II 123. — Timaeus fr. 27 Müller. Sol. 4, 1. — (265, 11) Sol. 3, 2.) quidam haut procul ab ea et[*](etiam (pro et) a3va.S)
Leberidas[*](leberidas D2e codd.MCap. beleridas F2v. -da DF1RS. belle- (-as a3) a. berelidas E2Dal. -da E1D1. balaridas coni.B) ponunt et Callode[*](callodē a3. coll- v a. S) et quam vocant Heras lutra[*](Heras lutra B e MCap. -alytra DF. -alitra r). celeberrimi[*](dist.va.J) in ea populorum Ilienses, Balari[*](balari B e Paus. XI 7,9. Strab. V p. 225. sal- ll.v), Corsi, oppidorum XVIII[*](XVIIII E. XIII va.H) Sulcitani, Valentini, Neapolitani, Bitienses[*](bitienses d2. cfr. Ptol. III 3,3 (p. 377a). uitenses F2E2D1. om.r. bosenses G ePtol. 1113,7. boce- v), caralitani[*](caralitani F2E2d2v. om.r) civium R. et Norenses, colonia autem una, quae vocatur Ad Turrem[*](turrim R2dva.D) Libisonis[*](libisonis (lyb- a) ll.v(D). cfr. Ptol. 1113,5. libys- Ven.). Sardiniam ipsam Timaeus sandaliotim appellavit ab effigie soleae, Myrsilus[*](myrsilur (mir- a) Da. -lu??? F1. -luer E) Ichnusam[*](ichnusam TveSol. ichitus- Ea. ichnis- R2e corr. ichnytus- F. -tys- D) a similitudine vestigii. contra Paestanum[*](paestanum DRav. pest- F2. P???t- F1. prest- E1. -ntum E2,) sinum Leucosia[*](Leucosia (Müllenhoff) D2. cfr. II 204. -casia ll.v) est, a Sirene ibi sepulta appellate, contra Veliam Pontia et Isacia[*](Iscia G), utraeque uno nomine Oenotrides, argumentum possessae ab Oenotris[*](eo enotris (oen-E) DF1Ea) Italiae, contra Vibonem parvae quae vocantur Ithacesiae ab[*](ab (P) H e M Cap. om.ll.v) Ulixis specula[*](specula veSot.et M Cap. spectaula E. -aculu dT. espe- R2. exspe- F. expe- r).[*](MCap. VI 646. (Oros. I 2; 52. Dim. 13). Dic. 8, 3. 19. 4. 5. 6. —)[*](Sol. 5, 2. Mela II 115. Agrippa fr. 7 R. Timosth. ap. Agathem. 1. 1. Anon. fr. II (GGm II p. 510). — (15) Sol. 2, 22. cfr. Plin. II 204. - Sol. 5, 5.)
Verum ante omnes claritate[*](clari- tate B e Dic. -tes F2R2v. -tis r) Sicilia, Sicania[*](sichania (sica- v) a R(?)va.G (Brot.)) Thucydidi[*](thucydidi G. -de ll.v(Brot.)) dicta, Trinacria pluribus aut[*](autem F2) Trinacia[*](trinacria a R(?)va. G (Brot.)) a triangula[*](trinatia RE.om.Dic. triquetra va.S) specie, circuitu patens, ut auctor est Agrippa, DCXVIII[*](DXXVIII D coll.§87) p., quondam Bruttio agro cohaerens, mox interfuso mari avulsa, XV[*](XII va.H) in longitudinem freto, in latitudinem autem[*](??? fraeto F. autem freto DEa)
M.D p. iuxta Columnam Regiam. ab hoc dehiscendi[*](dehiscindi Da. dih- F1. decisc- E1. disc- Dic.) argumento Rhegium Graeci nomen dedere oppido in margine Italiae sito.[*](Sol. 5, 2. — (5) Mela II 115. 116. Timosth. ap. Agathem. 1. 1. p. 483. —) in eo freto est[*](est F2E2a2v. et r Dic.) scopulus Scylla[*](scyllae D2UZp. 25. sed cfr. Mela(Sen. ep. 79,1)), item Charybdis mare verticosum, ambae[*](ambae Dic. -bose DR1E1a. -bo rv) clarae saevitia[*](clarae seuitia Dic. -ra saeuitiae DE1a. -ra -tia r(?)v). ipsius triquetrae[*](triquetra F1E1a. -tiae R1. -quadrae Dic.), ut diximus, promunturium Pelorum[*](pelorus F1a2va.S. cfr. Pelorias § 90 (Mela, Sol., M Cap.)) vocatur adversus[*](86) scylam vergens in Italiam, Pachynum in Graeciam, CCCCXL[*](CXL F2. CXLIIII va.H) ab eo distante Peloponneso, Lilybaeum in Africam CLXXX intervallo a Mercuri promunturio et a[*](et a R(?)v. et r) Caralitano Sardiniae CXC[*](CXXM va. H). inter se autem[*](autem haec R(?)va.D2) promunturia ac latera distant[*](distantis R1d. -nt F1R2. -ntia Dic.) his spatiis: terreno itinere a Peloro Pachynum CLXXVI[*](CLXXVI ego e M Cap. -XXXVI ll. H. -XVI v), inde Lilybaeum CC, unde[*](unde DFEa. inde R(?)Dic. v) Pelorum CCXLII[*](CCXLII ego. CXLII ll. D. -LIII M Cap. CLXX F2in ras. v). coloniae ibi V,[*](V Pe M Cap. om.ll.v a.H) urbes aut[*](aut ll.S. ac v(J)) civitates LXIII.[*](M Cap. VI 647. Mela II 117. 119. Sol. 5, 5. —) a Peloro mare Ionium ora spectante[*](??? spectante Fv. expe- r Dic.) oppidum[*](oppidū a3(R?)v. -do r Dic.) Messana civium R., qui Mamertini vocantur, promunturium Drepanum, colonia Tauromenium, quae antea Naxos, flumen Asines, mons Aetna, nocturnis mirus incendiis. crater eius patet ambitu stadia viginti; favilla Tauromenium et Catinam[*](Catanam B (item infra)) usque pervenit fervens, fragor vero ad Maroneum[*](Maronem va. S) et Gemellos colles.[*](Mela II 117. 118. Sol. 5, 14. 5, 8 extr. Mela II 118.) scopuli tres Cyclopum, portus Vlixis, colonia Catina, flumina Symaethum[*](symaethum v. -metum ll), Terias. intus Laestrygoni campi. oppida Leontini, Megaris, amnis Pantagies[*](pantagies F2dv. -gyes R2. -gees E2. -cies F1a. -cyes r D1. cfr. M Pt p. 399b), colonia Syracusae cum fonte Arethusa, quamquam et Temenitis[*](temenitis v e Thuc. VII 3,3. -minitis F2. -nilis r) et Archidemia et Magea et Cyane et Milichie[*](mili- chie B. -cie Ra. -ciae Ddv. -itiae r) fontes in Syracusano potantur[*](ponantur ED) agro, portus Naustathmus, flumen Elorum, promunturium [*](lac. ego indicavi) Pachynum, a quo[*](qua RE2va.D2)... fronte Siciliae flumen Hyrminum[*](hyrminum RD. yr- a. hir- (-nium F2v) rv), oppidum Camarina, fluvius Gelas, oppidum Agragas[*](Acragas G. cfr. nota ad XXXV 62),[*](Mela II 118. 119.) quod Agrigentum nostri dixere, Thermae[*](hermae R1. thermo F1. -rino F2) colonia, amnes[*](dist.va. G(D)) Achates[*](achates H. -tae E. cfr.XXXVII 139. agather a. -thae F. -the rv. Atys B), Mazaara[*](mazara H. mater ll.v. et B. (macer TM Pt p. 395a)), Hypsa[*](hipsa F2. ip- F1a. yp- va.B), Selinuus[*](selinius R. -nus Fva.D), oppidum Lilybaeum, ab eo promunturium, Drepana, mons Eryx, oppida Panhormum , Soluus[*](solus dG), Himera cum fluvio, Cephaloedis, Haluntium[*](haluntium ego coll. XIV 80. alun- G. -nfium d. -untinum (-ut- R. -yt- F2) r), Agathyrnum, Tyndaris colonia, oppidum Mylae et, unde coepimus, Pelorias[*](pelorus a3va.S).[*](Mela II 118.) intus autem[*](autem om.Rd(?)va.D) Latinae condicionis Centuripini, Netini[*](netini R2G. nepi- rv), Segestani, stipendiarii Assorini[*](adsorini F1. arso- D. -oniri Ea), Aetnenses, Agyrini[*](agyrini RB. agryni DFd. -rini E1a. ager- E2v), Acestaei, Acrenses, Bidini, Citarini[*](citarini B e Cic. Verr. III 103. cet- H. citatiarini Rav. cyt- r. (add. Caci- rini B. Cacyr- H. del. D)), Drepanitani, Ergetini, Echetlienses[*](echetlienses (B2) H e St Byz. eche???ti- ll. ece???ti- B1), Erycini, Entellini[*](entellini F2in ras.v e Ptol. -tenetini (-nit- R1) ll. add. etini (net- F2v) edini ll.v. etini G. enini S e Ptol.III 4, 7 (῎ἴνα). del. ego), Egguini[*](enguini dTB), Gelani, Galacteni[*](galacteni (-lect- a) ll. D. -ateni dTv. -atani C. -atini S), Halaesini[*](halesini F2R(?)v. helas- F1dT. lahes- r. cfr. CIL X p. 768), Hennenses, Hyblenses, Herbitenses[*](herbitenses B. hebrit- (ebritt- a) ll.v), Herbessenses[*](herbessenses B. -benses ll.v), Herbulenses[*](halicyenses d(?)B e Cic.Verr. III 13. 91. V 15. -ciaenses R), Halicuenses, Hadranitani, Imacarenses [*](imacarenses B. maga- (imaga- d) ll. maca- v), Ichanenses[*](ichanenses B e St Byz. yppa- a. ipa- r S), Iaetenses[*](iaetenses B. met- a. iet- ll.v(H)), Mutustratini[*](mutustratini B1e Polyb. I 24,11et Diod. XXIII 9, 3. 4. mytistr- (B2)S. mutrustani Fdv. -strani r), Magellini[*](magellini d(?)v. -elini ll), Murgentini, Mutycenses[*](mutycenses d2in marg. H. -tyenses B. -ticenses ll.v. om.d1), Menaini[*](menaini (-ani R) ll. -anini d2v. om.d1. menaeni Cic.Verr. III 55. 102), Naxi, Noini[*](noini (oi- a) ll. D. noaei S. -aeni B. nonii v), Petrini[*](petrini d2inmarg. B. -tini ll.v), Paropini, Phintienses[*](phitinenses F2. phtinthienses H), Semelitani, Scherini[*](scherini B e Ptol. III 4, 7 coll. Cic. Verr. III 103. sesch- v. seschterni FE1. sascht- a. saescht- DR. saeschet-E2), Selinunti[*](selinuntini F2), Symaethii[*](sumaethy F1. sim- F2a), Talarenses[*](talarenses (-rienses B) H. ilar- R1. i. ar- F1. silar- F2R2. lar- r), Tissienses[*](tissienses B. -inenses ll.v. cfr. Cic. Verr. III 86.Ptol. III 4,7), Triocalini, Tyracinenses[*](tyracinenses Brot. e coni. H e St Byz. trirac- R. -cien- ses (-cye- F) rv. tira- G). zanclaei Messeniorum in Siculo freto sunt.[*](MCap. VI 648.)[*](Mela II 120.)[*]((10) Sol. 6, 1.)Insulae[*](dist. ego. punctum pon. post Messeniorum Fav(D2),post freto G. cfr. p. 267, 11 intus et § 76. 151. IV 52. V 41. 128. V 132. 198)in[*](in a3(d?)v. om. ll.D. an ad?) Africam versae Gaulos[*](gaulos F2G. -lo codd. M Cap. caulos r. gauros v), Melita a Camarina[*](cama- rina FM Cap. camer- rv. cfr. Ptol. l.1.)LXXXVII[*](LXXXIIII Eava.H. -VIII M Cap.), a Lilybaeo CXIII, Cossyra[*](cosyra R(?)va.D. cfr. V 42), Hieronnesos[*](hieronnesos B e Polyb. I 60,3. eromnisos ll. laron nesos M Pt p. 410a), Caene, Galata, Lopadusa[*](lopadusa B e St Byz. lep- ll.v(D1)), Aethusa, quam alii Aegusam scripserunt, Bucinna[*](bucinna F2in ras.E2B. -iona E1. -ion rv(D1). cfr. St. Byz.) et a Solunte LXXV Osteodes[*](osteades F2va.B) contraque Paropinos Vstica[*](ustica B. uscita (osc- F2) ll). citra vero Siciliam ex adverso Metauri amnis XXV ferme p. ab Italia septem Aeoliae appellatae, eaedem Liparaeorurn, Hephaestiades[*](hephaestiades C. et aepestiades AD. -dis E. aephaestiadis F. ephest- Ro. -des v. et estiadis a) a Graecis, a nostris Volcaniae[*](uolcaniae DF1dEC(H). -ni AF2v(G). -nia RaT. -nia uel o), Aeoliae[*](eolie a.-ia eo o), quod Aeolus Iliacis temporibus ibi regnavit[*](regnabit F1R1. -bat va. H). [*](init.: Sol. 6, 2.)
Lipara cum civium Romanorum oppido, dicta a Liparo
rege, qui successit Aeolo[*](cui successit aeolus B e Sol.), antea Milogonis[*](milogonis AJ. melog- R2G. imong- R1. milonginis F. mlong- (-nus D1) D. long- rv. -gonis B) vel Meligunis[*](miligunis AD2) vocitata, abest XXV ab Italia, ipsa circuitu paulo minor[*](minor V??? F2in ras. -or V milia AE2D. -orum DE1a. -or Rd(?)H. -ori v) V???. inter hanc[*](hanc om.DR1E1a. ??? F1) et Siciliam altera, antea Therasia appellata, nunc Hiera, quia sacra Volcano est, colle in ea nocturnas evomente flammas.[*](Sol. 6, 3. cfr. Isid. or. XIV 6, 36.—) tertia Strongyle[*](strongyle d(?)v. -gulae A. -gile a. sthrong- F2R2E2. strog- o. sthrog- r), a Lipara VI[*](VI p. D2. m??? passus A. mille pa- rv.VIII p. U 56) p. ad exortum solis vergens, in qua regnavit Aeolus; quae a Lipara liquidiore tantum flamma differt[*](differi D), e[*](e aMCap. G. ex Sol. a AE2oD. om.rv) cuius fumo, quinam flaturi sint venti in triduo[*](triduum (D?)a3B(D1)), praedicere incolae traduntur; unde ventos Aeolo paruisse existimatum. quarta Didyme, minor quam Lipara. quinta Ericusa[*](ericusa B e Strab. VI 275 et schol. Apoll. Rhod. III 41. eriphusa Adv(D). eryth- R. eryph- r. cfr. Sol. et MCap.), sexta phoenicusa, pabulo proximarum relictae[*](relicta dva. J). novissima eademque minima[*](minima AF2E2v. mim F1. minim r) Euonymos. hactenus de primo Europae sinu.[*](M Cap. VI 649. — cfr. Sol. 2, 24. — (18)Mela II 68. — (20) Sol. 2, 10. 23.) A Locris Italiae frons[*](frons p MCap. v. fons ll) incipit, Magna graecia appellata, in tris sinus recedens Ausonii maris, quoniam Ausones tenuere primi. patet LXXXVI, ut auctor est Varro; plerique LXXV fecere. in ea ora flumina innumera, sed memoratu digna a Locris Sagra[*](sagra Tv. agra ll) et vestigia oppidi Caulonis, Mustiae[*](mystiae va. S), Consilinum castrum, Cocynthum[*](cocynthum D. cfr. § 43. -tum A. cocc- r. co- cinthum d(?)B. coccinum a. carci- v), quod esse longissimum Italiae promunturium aliqui existimant. dein sinus et[*](et ll.B(D1). scyl- laceus et v(H). scylacius et S)oppidum[*](oppidum M Pt p. 329b. urbs D1. om. ll.v) Scolacium[*](scolacium ego. cfr. CIL Xp. 12 n. 103. -agium (-aghium DR. -agi???ūF) ll.v(D). stola- J2. del.B), Scylaceum[*](scylaceum AR. -caeum (scil- F) DFG. -cium H. scyllaceum Eapv(J2). -cium B. del. D et ll.v. del.B) et Scylletium[*](scylletium B. -tum v. scyletium ARp. -thium r)
Atheniensibus, cum conderent, dictum, quem locunm occurrens Terinaeus[*](terinaeus dG. -neus v. taerinus A. -nes (t???nnes R1) r) sinus paeninsulam efficit, et in ea portus qui vocatur Castra Hannibalis, nusquam[*](nusquam Av. numq- r) angustiore italia: XL[*](XL AF2Sol. MCap. v(J2). XI (XII D1) r.XXB e Strab. VI p. 255 init.) p. latitudo est; itaque Dionysius maior intercisam eo loco adicere Siciliae voluit.[*]((7) Mela II 68. — Homer. η 244. μ 448. Agrippa fr. 10 R. —) amnes ibi navigabiles carcinus[*](carcinus D. cfr. Mela. -rginus A. -rcines r H), Crotalus, Semirus, Arogas[*](arogas AF2J. -ocas r S. -ocha v), Thagines[*](tha- gines AF2in ras.R2D. thasg- R1. tharg- DE2. targ-E1adv), oppidum intus Petelia[*](petelia ego. cfr. Niss. It. II p. 936 n. 3. -tilia ll.v), mons Clibanus, promunturium Lacinium, cuius ante oram[*](oram Rv. ora r) insula X??? a terra Dioscoron, altera Calypsus , quam Ogygiam appellasse Homerus existimatur, praeterea Tyris[*](tyris ARaG(D). tiris rv(H). (tres sirenussae B)), Eranusa, Meloessa. ipsum a Caulone[*](gaulone F2in ras. cal- a) abesse LXX prodit[*](prodidit d(?)va.D) Agrippa.[*]((12-14) MCap. VI 650. Sol. 2, 24. (14) Mela II 68. —) A Lacinio promunturio secundus Europae sinus incipit, magno ambitu flexus et Acroceraunio Epiri finitus promunturio, a quo abest LXXV. oppidum Croto, amnis Neaethus, oppidum Thuri[*](thuri (P)H. -ium v. tyri A. tauri r) inter duos amnes Crathim[*](crathim S. -in v. -tim ll) et Sybarim, ubi fuit urbs eodem nomine. similiter est inter Sirim et Acirim[*](acirin B e Strab. VI p. 264 init. agirim AR2. acrim rv) Heraclea, aliquando Siris vocitata. flumina Talandrum[*](talandrum A. cha- D. tha- (-lend- F2) rv. aca- B e Strab. VIp. 280. Cf. Niss. l. l. p. 914 n. 1), Casuentum, oppidum Metapontum, quo[*](qua FdREa) tertia Italiae regio finitur.[*](Cato fr. 68 p. 53 Peter. Theopomp. fr. 233 Müller.) mediterranei Bruttiorum Aprustani tantum; Lucanorum autem Atinates[*](atinates Av (S). attin- r. aten- H), Bantini[*](buntini A. bantani Ea1), Eburini,
Grumentini, Potentini, Sontini, Sirini[*](syrini F2E2), Tergilani[*](tercillani R2), Vrsentini[*](sirini—ursentini om.DF1R1E1a), Volcentani[*](uolcentani AR2G. uolent- r. uolsent- v. uulcet- p. (an Volceiani?)), quibus Numestrani iunguntur. praeterea interisse Thebas Lucanas Cato auctor est, et Pandosiam[*](pandosiam B e Strab. VI p. 256. mardoniam (-dan- F2. -daon- E2) ll.v(J)) Lucanorum urbem fuisse Theopompus, inqua Alexander Epirotes occubuerit.[*](cfr. Strabo VI p. 261. — Mela II 68. — (11) Sol. 2,12.) Conectitur secunda regio amplexa Hirpinos, Calabriam, Apuliam, Sallentinos, CCL sinu qui Tarentinus appellatur[*](dit.ego) ab oppido Laconum—in recessu[*](recessū DEa) hoc intimo situm[*](situm ll. -to a3v), contributa eo[*](eo om.d1) maritima colonia, quae[*](qui DF1E1) ibi fuerat, abest CXXXVI[*](CXXXV E) a Lacinio promunturio —, adversam ei calabriam in paeninsulam[*](paeninsula A) emittens. Graeci Messapiam a duce appellavere et ante Peucetiam a Peucetio Oenotri fratre in Sallentino agro. inter promunturia C??? intersunt. latitudo paeninsulae a Tarento Brundisium terreno itinere XXXXV[*](XXXXV D It.p. 27 n. 7. XXXV ll.H. -II v) patet multoque brevius a portu Sasine[*](sasinae F2D2 -nea A. -na v. -ne RS. rasinae (-ne a) r).[*]((17) Mela-II 66. — Sol. 2, 54. — (19) MCap. VI 650.) oppida per continentem a Tarento Vria[*](uria D cum Vossio ad Melam II 4, 7 (Momms. unterit. Dial. p. 47. 61). uaria (-roa R. baria F2) ll.v ob ego. om. ll.v. ad discri- men (Cluver) D2), cui cognomen ob Apulam Messapiae[*](apulam messapiae ego. -lae messapiā (mesa- piam a) F1RE1a. -lae messapia (mesa- A) rv), Aletium[*](aletium v e Ptol. III 1,67. adium DFdR1E1. -iuum a. sarmadium AE2pD. serm- R2), in[*](in v. om.ll) ora vero Senum[*](saenum A. ren- DF1d. senonum va.H), Callipolis[*](callipolis AH. ga- rv), quae nunc est Anxa, LXXV a Tarento. inde XXXIII[*](XXXIIIll.v(D). -II G) promunturium quod Acran[*](acran v. acar- A. agar- F2E2. agr- r) Iapygiam vocant, quo longissime in maria excurrit Italia. ab eo Basta oppidum et Hydruntum
decem ac novem milia passuum, ad discrimen Ionii et Hadriatici maris, qua in Graeciam brevissimus transitus, ex adverso Apolloniatum[*](appollonia (-iae G) AF2cum ras.E2va.H) oppidi[*](oppidi ll. G(S). -dum C(H). -do v) latitudine intercurrentis freti[*](i. F1. id a. C??? B) L??? non amplius.[*]((7) Mela II 66. — § 102: (14) Mela II 66. — (15) Sol. 2, 7.) hoc intervallum pedestri continuare[*](continuare AF2E2v. -uere r) transitu pontibus iactis primum Pyrrus Epiri rex cogitavit, post eum M. Varro, cum classibus Pompei piratico bello praeesset; utrumque aliae inpedivere[*](inpediere F1dRava. H) curae. ab Hydrunte Soletum desertum, dein Fratuentium[*](fratuentium (Momms.CIL IX n. 1006) D2. -ertium Av(S). fratru- r Brot.), portus Tarentinus, statio Miltopes[*](miltopes AF2aD. -paes DRE. -pae H. militop???F1. -tum a3v), Lupia[*](lupia AB. lubia F2. ???upia F1. upia r. upta a. luspia v>), Balesium[*](balesium AF2v. -essum F1dR. -laesum E1. -ssum r), Caelia[*](caelia (ce- R2) AR2S. -lium F2v. -li (ce- R1a) r),Brundisium L??? p. ab Hydrunte, in primis Italiae portu nobile ac velut certiore transitu sicuti[*](sicut E. sic utique R(?)H. sed utique vet.Dal.) longiore, excipiente Illyrici[*](illyrice A. -cae F. -ca ava.S) urbe Durrachio CCXXV traiectu. Brundisio conterminus Poediculorum [*](pediculorum FRava.S. cfr. §38) ager. novem adulescentes totidemque virgines ab Illyriis XII[*](XVI AS. XIII a3va.J) populos genuere. Poediculorum oppida Rudiae[*](ruriae A. rudia va.(P)H), Gnatia[*](gnatia AFRpJ2coll. II 240. egn- r(?)B. ingn- a. stegn- v), Barium[*](barium F2RG. uar- A. bariom r. -ion v), amnes[*](amnex Ra. -ne??? F1. ampes E2. -pe F2. ante va.H) Iapyx[*](iapyx Av. -pryx DRE1. -p??? F1. -pex F2E2) a Daedali filio[*](filio F2V. amnes filio AR2. f r) rege[*](ege A. egee R2. egi F2in ras. del.va.H), a quo et Iapygia Acra[*](Acra D2. aritan A. ami- tan r. -ta pv. amnes G. del.H. Acra, iam U 57. Acra item J2. clari iam D1.), Pactius[*](pactius Fv. -tris A. pattius r), Aufidus ex Hirpinis montibus Canusium, praefluens.[*](Mela II 66. 65.) hinc Apulia Dauniorum cognomine a duce Diomedis socero, in qua oppidum Salapia Hannibalis meretricio amore inclutum, Sipuntum[*](sipuntium R. -ritum o. -pontum Aava.D2), Vria[*](uria Ddv. -iae r. cfr. § 100), amnis Cerbalus, Dauniorum finis, portus Aggasus[*](aggassus AD2. agasus ov), promunturium montis Gargani, a Sallentino sive Iapygio CCXXXIIII[*](CCXXXIIII AG. -III rv) ambitu Gargani, portus Garnae, lacus Pantanus, flumen portuosum Fertor[*](fertor DF1dTD. -to R. -tur Ea. fer AF2. frento v). Teanum Apulorum itemque Larinum[*](lari- natum H), Cliternia[*](cliterna AF2E2. -em E1. aliternia a3Dal.), Tifernus amnis.[*]((8. 9) Sol. 2, 10.-) inde regio Frentana[*](frentana AFv. ferent- F2in marg. fret- r). ita Apulorum genera tria: Teani a[*](a AF2v (S). om.r Dal.) duce e[*](e Aa2G. om.rv) Grais; Lucani subacti a Calchante, quae nunc loca tenent Atinates[*](atinates AFG. etin- rv); Dauniorum praeter supra dicta coloniae Luceria, Venusia, oppida Canusium, Arpi[*](carpi F2), aliquando Argos Hippium[*](hippium Av. -idium (hypp- E. ypp- a) r) Diomede condente, mox Argyripa[*](argyrippa G. argir- R2) dictum[*](diomede — dictum om.DF1R1Ea). Diomedes ibi delevit gentes Monadorum Dardorumque et urbes duas, quae in proverbii ludicrum vertere, Apinam et[*](et AREB. met rv) Tricam[*](tricam B. aicram DFdRv. aior- Ea. atr- A).[*]((14) Liv. IX 27, 14. Fest. p. 34. 340.) cetera[*](cetero dH. -rum o) intus in secunda region Hirpinorum colonia una Beneventum auspicatius mutato nomine , quae quondam appellata Maleventum, Aeculani[*](aeculani AG(S). ecu- E. ausaecu- F. ausecu- rv(H). auscu- D1), Aquiloni , Abellinates cognomine Protropi, Compsani, Caudini, ligures qui[*](et qui—17 uescellani om.DF1d1RE1a) cognominantur Corneliani et qui Baebiani[*](baebiani D. beb- Il. v), Vescellani. Ausculani[*](ausculani D2. cfr. Momms. ad CIL IXp. 62. Niss. It.IIp. 845 n. 4. aeul- A. ecul- E2. decul- rv. aecul- H. aecl S), Aletrini[*](aletrini F2V. alit- AE2. aletri r), Abellinates cognominati Marsi, Atrani, Aecani, Alfellani, Atinates[*](atinates DdS. anti- A. atti- rv), Arpani, Borcani[*](borcani om.a. uorga- A. uorca- va.B), collatini, Corinenses[*](corinenses dv. cari- A. corri- (carri- F2) r) et nobiles clade Romana Cannenses, Dirini, Forentani, Genusini, Herdonienses[*](herdonienses Aa3H. hord- G. herdori- (erd- R) rv), Irini[*](irini ll.v (D). yr- a. hyr- d(?) B ex Herod. VII 170), Larinates cognomine Frentani, Metinates[*](metinates AF2a3G. etin- (etm- R) rv. meri- H. cfr. Niss. It. II p. 838 n. 2) ex Gargano, Mateolani, Neretini[*](neretini (-rat- F) ll.v (D). nerit- G. net- H), Natini[*](natini D. mat- ll.v. del. H), Rubustini[*](rubustini AF2E2G(H). -sini r. tubustini v. rob- Dal.), Silvini, Strapellini, Turnantini[*](turmantini (-men- G) dva.D), Vibinates, Venusini, Vlurtini. — Calabrorum mediterranei Aezetini[*](aezetini (M Pt p. 332a)D2. aeget- DREG. eget- av. agaet- F. aelit- A.cfr. Niss. It. IIp. 858), Apamestini, Argetini[*](argentini EB. om. v), Butuntinenses, Deciani, Grumbestini[*](grumbestini AF2H. brum- rv), Norbanenses[*](narbonenses Ava. G), Palionenses[*](palionenses AG(S). balto- r. palto- H. om.v), Stulnini[*](stulnini ll.v(D). sturn- B e Ptol. II 1,68), Tutini. — Sallentinorum Aletini[*](alentini AF2E2a), Basterbini, Neretini, Vzentini[*](uzentini D cumn Mommes. unterit. Dial. p. 52 (CIL IX p. 3). ulent- ll.v(J). uxent- H. ualent- B), Veretini.[*]((8-10) Mela II 65.) Sequitur regio quarta gentium vel fortissimarum Italiae. in ora Frentanorum a Tiferno flumen Trinium portuosum, oppida Histonium, Buca, Hortona[*](hortona AJ. -tana (ort- Fd) r. Ortona veStrab.V p. 242), Aternus amnis. intus Anxani cognomine Frentani, Carecini[*](carecini Nipperdey opusc. p. 203. -etini 11. J. carent- v. cfr. Niss. It. IIp. 790) Supernates et Infernates, Iuanenses[*](iuanenses (Monvms. CIL IXp. 274) D2. lanuenses ll.v). — Marrucinorum Teatini[*](teatini ve Ptol. III 1,53. teacini (taea- AF) ll) . — Paelignorum Corfinienses[*](corfinien- ses v. coruini-A. cornifici- r), Superaequani, Sulmonenses . — Marsorum Anxatini[*](anxatini DF1ED. anaxt- a. anaxat- AF2J. anxant- dv. hanc sat- R), Antinates[*](antinates D cum Momms.l.l. p. 321 (CIL IXp. 362). ati- Av. atti- r), Fucentes, Lucenses, Marruvini[*](marruini A. -ubini F2. maruuii dva.S). — Albensium Alba ad Fucinum lacum.— Aequiculanorum Cliternini, Carseolani. — Vestinorum Angulani, Pennienses[*](pennienses ll.v. pinnie- a. penne- D. pinne- B. cfr. Ptol. III 1,52), Peltuinates, quibus iunguntur Aufinates Cismontani. — Samnitium, quos Sabellos et Graeci Saunitas dixere, coloniae[*](coloniae Momms.CIL IXp. 239. -nia ll.v) Bovianum[*](bouianum v. -nium AF2. uouianum F1. uobi- R. -nium r) Vetus et alterum
cognomine Vndecumanorum, Aufidenates, Aesernini[*](aesernini (-rrini E) AED. ese- v. ase- r), Fagifulani [*](fagifulani AG. -ugali rv), Ficolenses, Saepinates[*](saepinates H. sep- l. v), Tereventinates[*](tereuentinates S. ter- cuen- A. treuen- G. teuen- da. teren- R. teuentiates r. treuen- v). — Sabinorum Amiternini, Curenses, Forum Deci, Forum Novum, Fidenates, interamnates, Nursini, Nomentani, Reatini, Trebulani qui cognominantur Mutuesci[*](mutuesci TD. -uesti DdEav. -usti R. -taei B. -usci AF2in ras.S. -caei G) et qui Suffenates[*](suffenates Av. sufe- r), Tiburtes, Tarinates [*](tarinates a3B. parin- (paren- A) ll.v).[*](Gelli[an]us: cfr. Peter hist. Rom. fr. P. 94.- Sol. 2, 6. — Varro ap. Fest. p. 343.) in hoc situ ex Aequicolis interiere Comini, Tadiates[*](tadiatestes R. -tester DEa), Caedici[*](cedici Ea. cned- D. aced- F2a3va.H), Alfaterni. Gellianus[*](gelbianus R. gella- E1. Gellius Peterhist.Rom. fr.p. 94. cfr. index) auctor est lacu Fucino haustum Marsorum oppidum Archippe, conditum a Marsya: duce Lydorum; item Vidicinorum[*](uidicinorum AG(J). uitic- (uic- F1) rH. urtic- v) in Piceno deletum a Romanis Valerianus[*](Valerius Antias coni. Münzer p. 376 n. 1). Sabini, ut quidam existimavere, a religione et deum cultu Sebini[*](saebini F2. saeuini F1a. seu- R1dTva.J) appellati, Velinos accolunt lacus, roscidis[*](roscidis F2v. royc- A. prosc- r) collibus.[*]((17) Varro LL V 71. Sol. 2, 23. cfr. Plin. II 209. XXXI 10. 59.) Nar amnis exhaurit illos sulpureis aquis[*](dist.D) Tiberim ex his petens, replet e[*](e AF2v.aa2. om.r) monte Fiscello Avens[*](Auens D cum Prellero. cfr. Serv. Aen. VII 657. aues ll. labens v) iuxta Vacunae nemora et Reate in eosdem conditus. at ex alia parte Anio[*](anio AF2v. annio r), in monte Trebanorum ortus, lacus tris amoenitate nobiles, qui nomen dedere Sublaqueo, defert in Tiberim. in agro Reatino Cutiliae[*](cutiliae Av. -tiniae Fd. -ni ac r) lacum, in quo fluctuetur[*](fluctuet va.S) insula, Italiae umbilicum[*](umbiculum FR2a. uerb- R1) esse M[*](M om.A). Varro tradit. infra Sabinos Latium[*](atium DR1E1. ??? F1) est, a latere Picenum, a tergo Vmbria[*](umbriam A), Appennini iugis Sabinos utrimque vallantibus.[*](Mela II 65. 64. —)[*]((4) cfr. Paulus Festi p. 212 (117).) Quinta regio Piceni est[*](est Av. et r), quondam uberrimae multitudinis. CCCLX Picentium in fidem p. R. venere. orti sunt a Sabinis voto vere sacro. tenuere ab Aterno[*](aterno av. att- ll) amne, ubi nunc ager Hadrianus et Hadria[*](adrianus et adria DFREaC(item infra)) colonia a mari VI[*](IIIEa.VIIFva.S) . flumen Vomanum, ager Praetutianus[*](praetuttianus DF1RE (fere semper)) Palmensisque [*](palmesisque R. palam- DF1Ea), item[*](idem DFE) Castrum Novum, flumen Batinum[*](batinum Av. ???uat- F2. uiuat- DE. -annū a. iuuatium R), Truentum cum amne, quod solum Liburnorum in Italia relicum est, flumina[*](flumina v(D2). -men ll. H) Albula, Tessuinum[*](albula tessuinum E2D -lates suinum Av. -la teruinum r. -la teruium dTH), Helvinum[*](heluinum AF2v(D2). om.rH), quo[*](quo AF2E2v. quod r) finitur Praetutiana regio et Picentium[*](picentium v. -tum ll. D2cfr. v. 2) incipit.[*]((12) Sol. 2, 10.) Cupra oppidum, Castellum Firmanorum et super id colonia Asculum, Piceni nobilissima[*](dist. Momms. Herm., XVIII p. 192. n) intus, Novana[*](nobana ADE.del.D2It. p. 16). in ora Cluana, Potentia, Numana a Siculis condita, ab iisdem colonia Ancona[*](ancon va.G. -co dT), adposita promunturio Cunero[*](Cumero va.S) in ipso flectentis se orae cubito, a Gargano CLXXXIII[*](CLXXXIII Av(S). -IIII E2Brot. -XXX r). intus Auximates, Beregrani[*](beregrani AG. uer- rv), Cingulani, Cuprenses cognomine Montani, Falerienses[*](falerienses D2. falar- II. v. cfr. Niss.It.II p. 423), Pausulani, Planinenses[*](pleninenses G), Ricinenses, Septempedani[*](septempedani Av. -ales F2. -ates r), Tolentinates[*](tolentinates ego. cfr. CIL IXp. 530. tolenses A tollen- tinas DF1RE1a. -nates v. -nias E2. -ni uel tolenses Fa), Trai- enses[*](traienses ego coil. CIL IX n. 5646. 5647. trace- ll. traice- dT. triace- v treie- H. tree- D2. cfr. CIL IXn. 5832.VI n. 2413,1. 2379a34)), Vrbesalvia Pollentini[*](polentini Ava.G).
[*]((6) Sol. 2, 11 extr. — §113 init.: Mela II 64.) Iungetur[*](iungentur A. -guntur F2(E2?). -gitur R2va.Brot.) his[*](his AEaG(J). hinc F. hic rv (Brot.). huic coni. H) sexta regio Vmbriam conplexa
agrumque Gallicum citra[*](citra AD. circa rv) Ariminum. ab Ancona Gallica ora incipit Togatae Galliae cognomine. Siculi et Liburni plurima[*](plurima AR2a2G. -mi.rv) eius tractus tenuere, in primis Palmensem, Praetutianum Hadrianumque agrum. Vmbri eos[*](umbri eos AF2E2V. -ricos r) expulere, hos Etruria, hanc Galli. Vmbrorum: gens antiquissima Italiae existimatur, ut quos[*](quos Av. que* F. que r)Ombrios[*](ombrios (P) G. umbrios v(D2). -ius A. -iuos r) a Graecis putent dictos, quod in[*](in ego. om. ll.v) inundatione terrarum imbribus superfuissent. trecenta eorum oppida Tusci debellasse[*](debellasse AF2R2E2v. uell- r. uall- ad2T) reperiuntur. nunc in ora flumen Aesis[*](aesis AC. esis v. aessis F2. Aessi r), Senagallia[*](senogallia va.S.), Metaurus fluvius, coloniae[*](colonia a3va.H) Fanum Fortunae, Pisaurum cum amne et intus Hispellum[*](hispellum Av. ispe- R2. spe- DFE. pe- R1d. be- a), tuder. de cetero Amerini, Attidiates, Asisinates[*](asisinates R1 (?)Brct. assisi- A2. assissi-A1. asiri- rv), Arnates, Aesinates, Camertes, Casuentillani[*](assuentillani A. casuentiniva. G), Carsulani[*](carsulani AF2 (R?) v. curs- r), Dolates[*](dolates AF2G. doia- DF1-dv. daia- R. dolactes a. doia- E) cognomine Sallentini, Fulginiates, Foroflaminienenses, Foroiulienses [*](forotulienses REaBrot.) cognomine Concupienses[*](co???npienses A. conp- F2RE2. concubi- va.Brot.), Forobrentani[*](forobrentani AdTRH.-etani F2. -brentani (-prent- F1) DF1. -enuntani a. -tiani E. -emitiani v. forodruen- tani D1. cfr. CIL XIn 6055), Forosempronienses , Iguini[*](iguini ll.G (D). iguui- S. in- ginini .v), Interamnatescognomine Nartes[*](nartes (add.R2) —17 cognomine om.R), Mevanates [*](melianates A), Mevaniolenses[*](meuaniolenses (Cluver) S. -nionenses (meliani- A) II. v. (H). -nienses F2E2G. cfr. Niss. It II p. 379), Matilicates, Narnienses, quod oppidum [*](extr.: Cato fr. 49 p. 50 Peter.) Nequinum[*](neque num DF1E1a 18 mellani A) antea vocitatum est, Nucerini cognomine Favonienses et Camellani, Ocriculani[*](ocricolani DFRE. otricul- va. G(Dal.)), Ostrani, Pitinates[*](piti- nates Niss. ll. cfr. CIL XIp. 939. 876. pitulani ll. xv) cognomine Pisuertes et alii Mergentini, Plestini[*](plestini ll.S. pele- G. pe- v), Sentinates, Sarsinates[*](sarsinates FdRaBas. cars-DE. sass- AD. fars- v), Spoletini[*](spo- lentini DFREava.Bas.), Suasani[*](suasani AH. suarrani (sarr- F2) rG), Sestinates[*](sessinates A), Suillates, Tadinates [*](tadinates AF2E2aG. ad- r. sad- B), Trebiates[*](treuiates A), Tuficani, Tifernates[*](tibernates DFREa) cognomine Tiberini[*](tiberini — 3 cognomine om.R)[*](tiburini Ava. G. tibini E1) et alii Metaurenses, Vesinicates[*](uesinicates — 4 metaurenses om.Ea)[*](uesi- nicates F2S. bes- A. uesion- DF1dv), Vrvinates[*](uruinates F1d. urbin- AF2v (S). urban- (D?)H(J). cfr. Niss. It. LI p. 396 (CIL XIp. 747)) cognomine Metaurenses et alii[*](hali Aa) Hortenses, Vettonenses[*](uettonenses (Cluver)H. uettio- B. metto- A. metio- rv), Vindinates, Visuentani[*](uisuentani AD1. uiue- rv. nise- D2coll. CILVIn. 2381b, 6. 2383,11) . in hoc situ interiere Feliginates[*](feligenates A) et qui Clusiolum tenuere supra Interamnam[*](interamna R. -ne E2. -nani va.G. inamnam F1. -na DE1) et Sarranates[*](sarsenates AR) cum oppidis Acerris quae Vafriae[*](fabriae A. uatriae H) cognominabantur, Turocaelo[*](turocelo Rdv a. D. turio- a) quod Vettiolum[*](uettiolum AF2Rv(S). uetuo- a. uettuo- r. uetrio- C. netrio- H), item[*](itē AF2in ras.R. inē DE. ē a) Solinates, Curiates[*](suriates Ava.H(D). sed cfr. Biicheleri Vmbri cap. 141), Falinates[*](falinates AF2D. fallien- rv), Sapinates [*](sapinates F2J.2 sapp- AD. apien- r. apienn- d(?)v). interiere et Arinates[*](arinates D1. aria- AJ2. aren- a. arien- rv) cum Crinivolo[*](criniuolo AD. crinou- rv) et Vsidicani et Plangenses, Paesinates[*](pefinates Rd. paefi- E. pefi- a. pisi- va.S), Caelestini. Ameriam supra scriptam Cato ante Persei[*](persaei F. -sici D) bellum conditam annis DCCCCLXIII[*](DCCCCLXIII AF2D. -XIIII rv(J2)) prodit[*](prodidit dava.S).[*](Mela II 64. 60.) Octava regio determinatur Arimino, Pado, Appennino . in ora fluvius Crustumium[*](crustumum DF1. -timum R. -tunum Ea), Ariminum colonia cum amnibus Arimino et Aprusa[*](aprusa AF2v (S). pru R1. prusa rBrot.), fluvius[*](flu- uius D. -ius is (iis A) ll. -ius his dT. -ius hinc v. (an Rubico, is?)) Rubico, quondam finis Italiae. ab eo Sapis et Vtis[*](utis Cluver. uitis (-tes A) ll.v. cfr. Niss.It.II p. 250) et Anemo, Ravenna Sabinorum oppidum cum amne Bedese, ab Ancona CV, nec[*](ne DE) procul a mari
Vmbrorum Butrium[*](butrium v e Strab. Vp. 214. buut- A. brutium r). intus coloniae Bononia, Felsina vocitata tum[*](uo- citata tum ego. -tum AJ. -ta rv(D2)) cum princeps Etruriae esset, Brixillum, Mutina, Parma[*](parma Av. -rua r), Placentia.[*](Cato fr. 44 p. 50 Peter. —) oppida Caesena, Claterna, Fora[*](fora J. foro (-re A) ll.D1 -rū a3v) Clodi[*](clode A), livi, Popili[*](populi DFREva.B), Druentinorum[*](druentinorum Niss. It. II p. 268 n.10. tru- ll.v. (cfr. CILXIn. 1059)), Corneli[*](licinii cornelii F2), Licini[*](licini om.DF1REaHBrot. lac- cini L), Faventini, Fidentini , Otesini, Padinates, Regienses a Lepido, Solonates saltusque Galliani qui cognominantur Aquinates, Tannetani[*](tannetani AH. tanet- G. tannit- rv), Veleiates[*](ueleiates RBrot. uelegi- A. ueli- rv. cfr. § 47. VII 163) cognomine Vetti[*](ueti Fd. ueteri Brot. e coni. H. uecteri C. ueteti v) Regiates, Vrbanates[*](urbenates Ea. urbin- (um- bran- G) va.H). in hoc tractu interierunt Boi[*](bai DEa), quorum tribus CXII fuisse auctor est Cato, item Senones, qui ceperunt[*](ceperunt AadTS. -rant (coep- DF) r) Romam.