Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

[*](cfr. Plin. II 229. — Sol. 2, 25. MCap. VI 640. Mela II 62. cfr. Isid. or. XIII 21, 26.)Padus, e gremio[*](gremio AF2R2ov. gem- r) Vesuli montis[*](motis DF1E. -tus ao) celsissimum in cacumen Alpium elati finibus Ligurum Bagiennorum[*](bagiennorum D2.. cfr. §47. uagi- AG. gabi- rv) visendo fonte profluens[*](profluens AF2(R?)v. fluens r) condensque se cuniculo et in Forovibiensium agro iterum exoriens, nullo amnium claritate inferior, graecis[*](a graecis ova.G) dictus Eridanus ac poena[*](poena Av. pae- F2. pe- o. paene (pene Ra) r) Phaethontis[*](phaethontis C.-tontis v. -tantis A. pheton- o. paethon- D. pethon- r) inlustratus, augetur ad canis ortus liquatis nivibus, agris quam navigiis [*](quam nauigiis (-gis AD) AF2av(S). -naugis R2. -nauiis DF1. -nauis R1. quamuis EodTH) torrentior, nihil[*](nihil AS. nil rv) tamen ex rapto sibi[*](sibi AF2E2o(R?) v. ibi r) vindicans[*](uendicans F2aTozva.G) atque, ubi linquit[*](linquit (-idR1) ARE2oS. liquit (-u& F) rv. (add. agros v, sed sc. raptum)), ubertate[*](ubertate R2S) largitor[*](largitor ADF1R1J. -itur R2aS(D). -ior ropv).[*]((280, 3) Sol. 2, 25 extr.)CCC p. a fonte addens

meatu duo de LXXXX nec amnes tantum Appenninos Alpinosque navigabiles capiens, sed lacus quoque inmensos in eum sese exonerantes, omni numero XXX flumina in mare Hadriaticum defert[*](defert AR2Sol.v. ref- rao), celeberrima ex iis Appennini latere Iactum[*](Iactum S. ia- v), Tanarum, Trebiam Placentinum, Tarum, Inciam[*](ciaam R. nic- va.H), Gabellum[*](capellum A), Scultennam[*](scultennam A2F2G. -enam A1v. -elnam r), Rhenum[*](rhenum AF2v. re- r), Alpium vero Sturam, Orgum[*](orgam Ra. morgum va.H), Durias duas, Sesitem[*](sesitem D. -te A. ses. Item r. sessi- v), Ticinum, Lambrum, Adduam[*](aduam DFE1), Ollium, Mincium.[*]((12) cfr. Mela II 62. —) nec alius amnium tam brevi spatio maioris incrementi est. urguetur quippe aquarum mole et in profundum agitur, gravis terrae, quamquam diductus[*](diductus (P)S. cfr. VI 120. ded- ll.v(J)) in flumina et fossas inter Ravennam Altinumque per CXX, tamen, qua largius[*](longius A) vomit, Septem Maria dictus facere. Augusta[*](angusta ava.H .) fossa Ravennam trahitur, ubi Padusa vocatur , quondam Messanicus appellatus. proximum inde ostium magnitudinem portus habet qui Vatreni[*](uatreni AF2v. -terni ao. -tereni (-terr- R) r) dicitur, qua[*](quae DF1. que Ra. quo va.S) Claudius Caesar e[*](e om.E1o) Britannia[*](britan- niam E1ao) triumphans praegrandi illa domo verius quam nave intravit Hadriam.[*]((19) Strabo V p. 214.) hoc ante Eridanum ostium dictum est, ab aliis Spineticum[*](spineticum F2v. spen- A. pin- r) ab urbe[*](urbi F1E1. urhi D. uri R1) Spina[*](hispina E1. spana ARE2. yspania a. spira va.B), quae fuit iuxta, praevalens, ut Delphicis[*](deluicis A. delfi- r) creditum est thesauris[*](thensauris DF1E1), condita a Diomede. auget ibi Padum Vatrenus amnis ex Forocorneliensi agro. proximum inde ostium Caprasiae, dein Sagis, dein Volane[*](uola- nae DFE), quod ante[*](quod ante olane om.DF1d1RE1a) Olane[*](olane B e Polyb.1116,10. 11. eol- AE2D. uol- d2. alane F2. -ne v) vocabatur, omnia ea[*](ea ll.v. exD2. ea e coni.S. an excidit exonerata?) fossa Flavia[*](fossa fluuia (flu- A) quam AE2. fossas fluminaque (flumina fossasque C) va.S), quam primi a
Sagi fecere[*](facere Aa) Tusci egesto[*](egesti AF2E2) amnis impetu per[*](pe DR) transversum[*](trauersum DF1REa) in Atrianorum[*](hadrianorum A) paludes quae Septem Maria appellantur, nobili portu oppidi[*](oppidi AF2E2v. om.r) Tuscorum Atriae[*](arriae A. assiae E2inras. adriae F2), a quo Atriaticum[*](triaticum AE2inras. adri- a) mare ante appellabatur[*](appellantur D(F1)R1. -atur a) quod nunc Hadriaticum[*](adriaticum F2R2aC. atri- F1R1). inde ostia plena[*](plena AE2p(R?)B. a pl- rv) Carbonaria, Fossiones[*](Fossiones D2. fo- v. cfr. Niss. It. I p. 206. II p. 215) ac[*](ac om.d(?)S, ante fossiones pos.v)Philistina[*](philistina (fi- 11) ll.S. -nae v), quod alii Tartarum vocant, omnia ex[*](ex om.DF1dE1a) Philistinae fossae abundatione nascentia[*](ex- nascentia DRE1a. ??? na- F. ena- z), accedentibus Atesi ex Tridentinis Alpibus et Togisono[*](togisoro F) ex Patavinorum agris. pars eorum et proximum portum facit Brundulum[*](bru- dulum DF1E1), sicut Aedronem[*](edronem Radva.D) Meduaci duo ac fossa Clodia. his se[*](nis se R. isse A) Padus miscet ac per haec effundit[*](effunditur va.D2), plerisque, ut in Aegypto Nilus[*](nihilus A) quod vocant Delta, triquetram figuram inter Alpes atque oram maris facere proditus , stadiorum[*](stadiū Fa)II[*](IIv. V??? ll. D1) circuitu.[*](Metrodor. fr. 8 Müller.) pudet a Graecis Italiae rationem mutuari, Metrodorus tamen Scepsius[*](scepsius AF2E2Bas. -ptius raov) dicit, quoniam circa fontem arbor multa sit picea[*](pice A), quales Gallice[*](gallie o. -ici a) vocentur padi, hoc[*](ob hoc o) nomen accepisse, Ligurum quidem lingua amnem ipsum Bodincum[*](bodincum ve Polyb. I 16,12. -icum AVen. -ingum r) vocari, quod significet fundo carentem. cui argumento adest oppidum iuxta Industria[*](industrial AFED1) vetusto nomine Bodincomagum[*](bodincomagum Av. bodingo- r), ubi praecipua altitudo incipit.

Transpadana appellatur ab eo regio undecima , tota in mediterraneo, cui marina[*](marina ego. -ia ll.v) cuncta fructuoso alveo inportat[*](inportat a3v a. Brot.). oppida Vibi Forum, Segusio, coloniae ab

Alpium radicibus Augusta Taurinorum — inde navigabili Pado — antiqua Ligurum stirpe, dein Salassorum[*](salaforum DR. -aforum F. -anorum Ea) Augusta Praetoria iuxta geminas Alpium fores[*](foras F1a. fauces va.H), Graias atque Poeninas — his[*](hi E. hys a) Poenos[*](toenos a. floe- E1 ioe- DR. -nas F), Grais Herculem transisse memorant —, oppidum Eporedia[*](oporedia F1dRa. ypo- o) Sibyllinis a[*](all.H. libris a ov(S)) populo Romano conditum[*](condi iussum ov a. H(S). prob. Rück 3 p. 240) iussis. eporedias[*](eporedias (-icas v)E2H. sepore- A. sepure- (-use- R) r) Galli bonos equorum domitores vocant. [*](Cato fr. 40 p. 49 Peter. —) Vercellae[*](uercelle A. uergellae R1. -gillae DF1E1a) Libiciorum[*](lybiciorum a. libyco- B. libico- H) ex Salluis[*](salluis E2D1. -uuiis H. saluis Av(D2). -lyis B. aluis R. all-r) ortae, Novaria ex Vertamocoris [*](uerta- mocoris AD2. -macoris r Ven. (D1). -acomacoris R(?)v(C)), Vocontiorum hodieque pago[*](paga AE2), non, ut Cato existimat, Ligurum, ex quibus Laevi[*](Leui va.Brot.) et Marici condidere Ticinum non procul a Pado, sicut Boi Transalpibus[*](trans Alpes va.Brot.) profecti[*](prouecti Dal.) Laudem Pompeiam, Insubres Mediolanum. Oromobiorum[*](oromobiorum A. -ouiorum E2p. orumbi- uiorum R. orumboui-(mor- Ea) rD. orboui- d. orobi- v) stirpis esse Comum atque Bergomum[*](atque bergomum AF2E2v. om.r) et Licini Forum aliquotque[*](aliquotque F2D2. -otAR2S. -od r. et aliquot v) circa populos auctor est Cato, sed originem gentis ignorare se fatetur, quam docet Cornelius Alexander ortam a[*](a R(?)a3v. om.rD2) graecia[*](greciam A) interpretatione etiam nomiuis vitam in montibus degentium[*](degentium AS. -ibus rv).[*](extr.: Nepos fr. 53 Halm.) in hoc situ interiit oppidum Oromobiorum[*](oromobiorum ego. cfr. v.11. orub-p. orobouiorum R. orumb- rD. boui-a. orobi- v) parra[*](para F1. barra va.S. cfr. M Pt p. 339b), unde Bergomates Cato dixit ortos, etiamnum[*](an etiamtum?) prodente[*](prodente se AF2v. prudentes r) se altius quam fortunatius situm[*](situ F. -tos va. H). interiere et Caturiges[*](caturiges B. -gens Rd. careges A. eaturi (eacri F2inras.) gens rv), Insubrum exsules, et Spina[*](spira F2va.B) supra dicta, item[*](120)
Melpum opulentia praecipuum, quod ab Insubribus et Bois et[*](est (esse a3G) eo va. S) Senonibus deletum eo die, quo Camillus Veios ceperit[*](cepit ut va. G), Nepos Cornelius tradidit.

[*]((7) Mela II 61. —) Sequitur decima regio Italiae, Hadriatico mari adposita, cuius Venetia, fluvius Silis ex montibus Tarvisanis[*](taurisanus a.-nis va.H), oppidum Altinum, flumen Liquentia ex montibus Opiterginis et portus eodem nomine, colonia Concordia, flumina et portus Reatinum[*](reatinum A2in ras.F2R2J. romat- rv), Tiliaventum Maius Minusque, Anaxum[*](Anas- sum va.Brot.), quo[*](quod DE2a) Varamus[*](uarianus EzBrot. -nius a) defluit, Alsa, Natiso[*](natis A) cum Turro[*](turno A. tarro Ea), praefluentes[*](praefluentae DR. -t??? F1. -te E1a. profl- va.G) Aquileiam coloniam XV[*](XII Rva. H) p. a[*](aAv. om.r) mari sitam. [*](Mela II 61. 57. — (17) cfr. Mela II 63. — Nepos fr. 54 Halm.)Carnorum haec regio iunctaque Iapudum[*](iapidum (-pyd- H) ava. D (item infra)), amnis Timavus[*](timauos AS. -aius DF1Ea), castellum nobile vino Pucinum[*](pu- cinum F2R2e corr.v. punicum AE2. puinic- DF1d. puuinic- a1. puicinic- a2. pinic- E1. cfr. XIV 60. XVII 31), Tergestinus sinus, colonia Tergeste, XXXIII[*](XXXIII ll.v(Brot.). XXIII B e Strab. V p. 215 extr.) ab Aquileia. ultra quam sex milia p. Formio amnis, ab Ravenna CLXXXVIIII[*](CLXXVIIII A2), anticus auctae Italiae terminus, nunc vero Histriae. quam cognominatam a[*](aom.A) flumine Histro, in Hadriam[*](hadrio A) effluente e[*](ae D. a E) Danuvio[*](danubio AF2Eava.S (semper)) amne eodemque[*](eadem qui (que F1) DF1Ea) Histro exadversum[*](exaduerso a3v. ad- uersum EH) Padi fauces, contrario eorum percussu[*](percussū DRE. -sso a) mari interiecto dulcescente, plerique dixere falso, et Nepos etiam Padi accola; nullus enim ex Danuvio amnis in mare[*](in mare — 21 flu- mine om.R1) Hadriaticum effunditur. deceptos credo, quoniam Argo navis flumine in mare Hadriaticum descendit[*](discendit AF) non procul Tergeste, nec iam constat quo flumine. umeris travectam Alpis[*](alpices DREa. ap- F) diligentiores tradunt, subisse autem Histro,

dein Savo[*](sauo dfH. sabo ll. sao v. cfr., § 147) dein Nauporto, cui nomen ex ea causa est inter Emonam[*](emonam AFaD2. aem- r B. hem- v. cfr. Momms. CIL III p. 488) Alpisque[*](alpisque F1a1S. -pesque rv) exorienti.

[*]((11) Mela II 57.—) Histria ut paeninsula excurrit. latitudinem eius XL, circuitum[*](circuitum AS(uero add. v). -to R. -tu r)CXXV[*](CXXII va.H) prodidere quidam, item adhaerentis Liburniae[*](et—liburniae Av. om.r) et Flanatici[*](planatici A) sinus, alii CCXXV[*](CCCXXV alii A1. om. va. S), alii Liburniae CLXXX. nonnulli in Flanaticum[*](fanaticum DFEa) sinum Iapudiam promovere a tergo Histriae CXXX, dein Liburniam CL fecere. Tuditanus, qui domuit Histros, in statua sua ibi inscripsit: AB AQVILEIA AD TITIVM[*](ticium a. titum S e Ptol. II 16,2. tityum J. cfr. § 139. 140 extr. Florus II 5,1) FLVMEN STADIA[*](stadio A) MM[*](MM (M Pt p. 306a) D2. M ll.H. CC v). oppida Histriae civium Romanorum Agida[*](agyda F. aegida Verc.cfr. Niss.It.II p. 240), Parentium, colonia Pola, quae nunc Pietas Iulia[*](iulia om. DF1R1E1a), quondam a Colchis[*](colchis F2v. colhis A. colcis r) condita; abest a Tergeste CV[*](CVD. cū (cum Ea) ll. CM p. v). mox oppidum Nesactium[*](ne- sanctium DF1RE. -inū a) et— nunc finis[*](finis Aa3v.-nis in r) Italiae — fluvius Arsia[*](arsia v. mirsie a. myrsiae ADF. -ie RE). ad[*](ad Aa. a DF.om.REv) Polam ab Ancona traiectus CXX[*](CXXAv(S). CXXXr H) p. est.

[*]((17) Mela II 60.—Cato fr. 42 p. 49 Peter. cfr. Plin. VI 5.)In mediterraneo regionis decimae[*]([deci]mae — 16 ceno om.R1) coloniae Cremona, Brixia Cenomanorum[*](cenomanorum R2v. cero- Ea. caero- D. ro- F. co- A) agro, Venetorum[*](uenatorum DFEa) autem Ateste et oppida Acelum[*](acaelum DE. acc- F), Patavium, Opitergium[*](opiterigum a. -rgum R. -rium A), Belunum[*](belunum G. -nium v. uelunum ll. D. cfr. CILV p. 192.1068), Vicetia[*](uicentia Ava. B). Mantua Tuscorum trans Padum sola reliqua. Venetos Troiana stirpe ortos auctor est Cato, Cenomanos[*](cenomannos DFREava.H) iuxta

Massiliam habitasse in Volcis[*](uolscis AEava. G). Feltrini[*](feltrini Ven.(D2). fertini ll.v(G). cfr. Niss. It. II p. 223 n. 6) et Tridentini et Beruenses[*](beruenses (berbe- F2) ll.v(S). berune- H.berne-Verc.) Raetica oppida, Raetorum et Euganeorum Verona, Iulienses[*](ueronam rilienses A) Carnorum. dein, quos[*](quo AR) scrupulosius[*](scrupulosius AS. -ose a3dv. scropulos r) dicere non attineat, Alutrenses, Asseriates, Flamonienses[*](flamminienses larnienses A2in ras.) Vanienses et alii[*](et alii B. tali p. tuli (iuli A2in ras.F2) ll. tulli v) cognomine Carici[*](carici D2Herm. XXI p. 545. curici A2. ???urici A1. culici rv), Foroiulienses cognomine Transpadani, Foretani, Nedinates[*](neni- dates (ueni- C) va. H taruisani A2D. tarus- A1. tauris- rv. cfr. § 126), Quarqueni, Tarvisani, Togienses[*](togienses AB. cog- rv), Varvari[*](uaruani ava.H. -rbari dH). in hoc situ interiere per oram Irmene[*](irmene AJ. iramine rv), Pellaon, Palsicium[*](palsicium AEsG(J). pas- v. pal- sacium Da. -atium r H), ex Venetis Atina et Caelina, Carnis[*](carnis a3Bas. -nes ll. -nos v) Segesta[*](segeste DRava.D) et Ocra, Tauriscis Noreia. et ab Aquileia ad XII lapidem deletum oppidum etiam invito senatu a M. Claudio Marcello L. Piso auctor est.

In hac regione et undecuma[*](undecuma (-cima R2) FRaBrot. -ecum D. XI. rv(H). X. C. XI S) lacus incluti sunt amnesque eorum partus aut[*](aut Av. om.r) alumni, si modo[*](simili modo AES) acceptos reddunt, ut Adduam[*](adduam v. aduam Aa3. adiam r) Larius, Ticinum Verbannus, Mincium Benacus, Ollium Sebinnus[*](uerbanus det sebinus F2dva. S), Lambrum[*](labrum AEs) Eupilis, omnes incolas Padi.

[*](Caelius fr. 13 p. 101 Peter. Timagenes fr. 10 Müller. Nepos fr. 52 Halm. Livius fr. 57 Hertz.)Alpis in longitudinem X???[*](X??? S. X??? ll.v) p. patere a Supero[*](super oram AEs) mari ad Inferum Caelius tradit, Timagenes[*](timagenes v. im- FR. timagines (im- D) r)XXV[*](XXIIva.D) p. deductis[*](deductis AEsv. ducti sunt r), in latitudinem autem Cornelius Nepos C???, T. Livius III stadiorum, uterque diversis in locis. namque et centum

milia excedunt aliquando, ubi Germaniam ab Italia summovent , nec LXX inplent[*](explent FdRava.S) reliqua sui parte graciles, veluti naturae providentia. latitudo Italiae subter radices earum a Varo per Vada Sabatia[*](sauitia DF1Ra), Taurinos, Comum, Brixiam, Veronam, Vicetiam, Opitergium, Aquileiam, Tergeste, Polam, arsiam DCCXLV[*](DCCXLV AEsF2H. -XIII DRa. -X???F1. -XLII v. DCCII L) p[*](p. om.AEsD). colligit[*](egit DF1Ra).

[*]((10) cfr. Sol. 21, 2. — Cato fr. 41 p. 49 Peter. —) Incolae Alpium multi populi, sed inlustres a[*](at F1. ab DRa) Pola ad Tergestis regionem[*](tergesti regiones DFRa1 fecusses DFTR2D. fec- dav. fecues AES. fecses R1) Fecusses, Subocrini, Catali[*](catali AEsH. at- rv. catili G), Menoncaleni[*](menoncaleni AEsD. menoc- Fdv(S). -len Da. -o.celenii R. monocaleni H) iuxtaque Carnos quondam Taurisci[*](taurusci R(?)Dal.) appellati[*](appellati —10 norici AEsF2v. om.r), nunc Norici. his contermini Raeti et Vindelici, omnes in multas[*](quorum R1) civitates divisi[*](diuise ADa). Raetos[*](rhetos F2in ras. retos R2. r&s R1. re Da) Tuscorum prolemarbitrantur a Gallis pulsos duce Raeto. verso[*](uerso AESv. -sus r) deinde in[*](deinde in vet. Dal. -nde ll.v) Italiam pectore Alpium Latini iuris[*](turis EsDFa) Euganeae[*](euganeae v.-nea AEs. eucaneae F. -naeae D. -nec Ra) gentes, quarum[*](quorum AEs) oppida XXXIIII enumerat Cato.[*](Cato fr. 37 p. 49 Peter.) ex iis[*](iis Rv. is F1a. his rD) Trumplini[*](trumpleni AEsp. triumpilini va.D2. cfr. § 136), venalis cum agris suis populus, dein Camunni[*](camuni R(?) G cum B e Strab.) conpluresque similes finitimis adtributi municipis. Lepontios et Salassos[*](salassos EsL. -asos rv) Tauriscae[*](tauriscae AEsv. teutrisque r) gentis idem Cato arhitratur; ceteri fere Lepontios relictos ex comitatu Herculis interpretatione[*](interpretationi AEsRS) Graeci[*](graece R. -cie F1) nominis credunt, praeustis in transitu[*](intransinu D. -inū R. intra??? F1. intra sinū (-nus v) ava. H) Alpium nive membris. eiusdem exercitus et Graios fuisse Graiarum Alpium incolas praestantesque [*](que om.AEs) genere Euganeos[*](euganeus AEs), inde tracto nomine. caput

eorum Stoenos[*](stoenos AESBrot.isteonos r. stonos B e Strab. IV p. 204. stheonos v). Raetorum[*](ratorum AES.. ret- F. reth- r) Vennonenses[*](uennoneces Dad. -etes F1RG. cfr. §137. -ones B) Sarunetesque[*](saruni???esque F1. sarunt etesque DRad. suanet- coni.H) ortus Rheni amnis accolunt, Lepontiorum qui Vberi[*](uiberi va.S) vocantur fontem Rhodani eodem Alpium tractu. sunt praeterea Latio donati incolae, ut Octodurenses et finitimi[*](finium DF1Ra) Ceutrones[*](ceutrones B e Strab. (J2).-tones AESF1.-tohes Da. cuto- nes R. teut-F2. centrones v(H). cfr. XI 240. XXXIV 3), Cottianae civitates et Turi[*](et Turi D2It. p. 36.37. etturi (ettar R) ll.J.2 eturi v(J1).. etS. caturiges et B) Liguribus[*](guribus R. caturigibus f) orti, Bagienni[*](uagienni ll. G. cfr. §47) ligures et qui[*](ut qui AEs) Montani vocantur Capillatorumque plura genera ad confinium Ligustici maris.

Non alienum videtur hoc loco subicere inscriptionem e tropaeo Alpium, quae talis est:

IMP · CAESARI DIVI[*](diuo DFRa) FILIO AVG · PONT[*](ponti. AEs. -tifex DFa). · MAX · IMP XIII · TR[*](ter. DFRa) · POT · XVII[*](XVII om.va.Brot.) · S · P · Q · R · QVOD EIVS DVCTV AVSPICIISQVE GENTES ALPINAE OMNES QVAE A MARI SVPERO AD INFERVM PERTINEBANT SVB IMPERIVM P · R · SVNT REDACTAE[*](redacti AEs) · GENTES ALPINAE DEVICTAE TRVMPILINI [*](triumpilini AEsv. -phi- a. -fi- r. cfr. p. 286,14) · · CAMVNNI[*](caumunni R1. camuni AEsG. cfr. §134) · VENOSTES · VENNONETES[*](uenostes AEsH. uenno- r. -otes v. del. G uennonenses S coll.§135) · ISARCI[*](isarci dG. his- v. isarchi ll.D1) · BREVNI · GENAVNES[*](genaunes Hcoll.Hor.carm. IV 14,10. Strab. IV p. 206. caen- AEs 2F2. -auces ES 1. om.r. naunes v) · FOCVNATES · VINDELICORVM GENTES QVATTVOR · COSVANETES[*](cosuanetes D. cons- dv. cus- R. cosuanetis AEs. -nates (cons- F) r irucinates (-tis A) AEs. uiru- va.H) · RVCINATES · LICATES · CATENATES[*](cattena;es Fava.G) · AMBISONTES[*](abisontes va. H) · RVGVSCI[*](rigusci Fa) · SVANETES · CALVCONES [*](calucones AEsG. allu- r. collu- v) · BRIXENETES[*](brixenetis AEs. -xentes rva.D2) · LEPONTI · VBERI · NANTVATES · SEDVNI · VARAGRI[*](uaragri AEsF2v(S). uer- G. uaua- gri r) · SALASSI · ACITAVONES[*](agitabones DFRa) · MEDVLLI ·

VCENNI[*](ucermi R. -eni F2dG) · CATVRIGES[*](carituriges DFR. -usiges a) · BRIGIANI · SOGIONTI[*](so- gionti AEsG. songi- F2. sonti- DF1dv. sonthi- a. sconti- R) · BRODIONTI[*](brodionti ll.H. -iunti v. bodionti B1coll.§37. ebroduntii B2) · NEMALONI · EDENATES[*](edemnates (eed- a) DFRava.G. adanates CIL Vn. 7231) · VESVBIANI[*](Vesubiani Niss. It. II p. 149 n. 3. cfr. CIL l.l. esu- ll.v) · VEAMINI · GALLITAE[*](gallitae AEsG. -icae v. -itre (-ri R) r) · TRIVLLATI[*](triulacti DRa. -atti va.D. tiulacti Fd) · ECDINI[*](ectini dva. S) · VERGVNNI · EGVI · TVRI[*](Egui. Turi Momms. CIL Vp. 906. eguituri ll.v) · NEMATVRI[*](nementuri C). ORATELLI · NERUSI · VELAVNI[*](uelauri DFa) · SVETRI.

[*]((12) cfr. Plin. XXXIII 78. —) Non sunt adiectae Cottianae civitates XV[*](XII va.D), quae non fuerant[*](fuerunt R (?)G) hostiles, item adtributae municipiis lege Pompeia.

Haec est Italia[*](italiae DF1Ra. -ia e??? F2) diis sacra, hae gentes eius, haec oppida populorum. super haec Italia, quae L. Aemilio Paulo[*](Paulo del. U 58) C. Atilio Regulo cos[*](regulo cus. AEs. Co???s. regulo r. cōs. regi lacus F2). nuntiato Gallico tumultu sola sine externis ullis auxiliis atque etiam tune sine Transpadanis [*](dist. CFW Müller p. 13) equitum LXXX[*](???XXX F1. XXX DRa), peditum DCC armavit, metallorum omnium fertilitate nullis cedit terris; sed interdictum id vetere consulto patrum Italiae parci iubentium.

[*]((15) Mela II 55. Callimachus fr. 392. — (19) Mela II 56.) Arsiae gens Liburnorum iungitur usque ad flumen Titium[*](titiū AESF2v. titi???ū F1. ticium a. tittum D. titum RS. -tyum J. cfr. §129.140). pars eius fuere Mentores, Himani[*](hymani dva.D.cfr. M Pt p. 310a), Encheleae[*](enceleae AEs. en- chaeleae DF), Bulini[*](bulini (Tom. 1 p. 700) D2. cfr. M Pt l.l. buni AH. budini EsDF(R?). bund- a. dud- dv) et quos Callimachus Peucetios[*](peucetias Ava.D. paucetios DF) appellat, nunc totum uno nomine Illyricum vocatur generatim. populorum pauca effatu digna aut facilia nomina. conventum Scardonitanum[*](scardonitanum Av. -arum Es. -atum r ) petunt lapudes et Liburnorum civitates XIIII, ex quibus Lacinienses, Stulpinos[*](stulpinos AEsF2R2G(D). cfr. Ptol.116,6. stulti- r. sculti- v. stlupi- H), Burnistas, Olbonen-[*](Albonenses B)

ses nominare non pigeat. ius Italicum habent ex eo[*](ex eo CFW Müller p. 21. haec DF. hec a. eo rv) conventu Alutae, Flanates, a quibus sinus nominatur, Lopsi, Varvarini[*](uar- uarini H e Ptol. l. l. uaruabrini AEs. -ubarini v. barbari r) inmunesque Asseriates[*](As- sesiates Ge Ptol.), et ex insulis Fertinates[*](festinates a. fulsi- B. cfr. Momms. CIL IIIp. 398. M Pt p. 318b), curictae[*](curictae dB. -ittae v. -itae F2. cur- rictae RD. -ittae (corr- a) ADF1a. -itae Es. add. insulis falso iteratum DFRa).[*]((9) Mela II 57. —) cetero per oram oppida a Nesactio[*](nesacsio AEs) Alvona, Flanona[*](flanona H e Ptol. II 16,2. flamno- AEs. flamo- rv. flauo- B), Tarsatica, Senia, Lopsica, Ortoplinia[*](ortoplinia AEsF2daD. -pula B e Ptol.l.l. -plyma v. orthoplinia (-phi- R) r), Vegium[*](Vegium B. reg- ll.v), Argyruntum[*](dist.H), Corinium, Aenona, civitas Pasini[*](pausinus va.H), flumen Telavium[*](telauium (Tom. p. 701) D2. -aulum ll.v. tedanium B e Ptol. II 16,2), quo[*](quo v. quod ll) finitur Iapudia. insulae eius sinus cum oppidis praeter supra significatas Absortium[*](ab- syrtium R(?)va.D), Arba, Crexi[*](arba AEsDv. arb r crexi AEsJ. crexa B coll.Ptol. eraexi F. ere.xi r.om.v), Gissa[*](gissa ll.B. issa v. cissa U 60 coll. § 151), Portunata[*](portunata AEsF2B. -tu nota r. pharos paros ante v) . rursus in continente colonia lader[*](iadera AF2a3va.D), quae a Pola CLX abest, inde XXX Colentum insula, XLIII[*](XLIII M Pt p. 306a. XVIII ll.va.D2) ostium Titii[*](titii dv. ticii a. titi S. tityi (titt- DF) ll.J.cfr. §139) fluminis.

[*]((15.17. 290, 5) Mela II 57.) Liburniae finis et initium Delmatiae[*](dalmatiae AEva.S(semper)) Scardona [*](scardena DF1Ra1) in amne eo[*](mamne eo Ra. mannae eo AEs. mamnea F2)XII[*](XV F1.LXX AEs. LXII va. G) passuum a mari. dein Tariotarum[*](Autariatarum (Wesseling)S) antiqua regio et castellum Tariona, promunturium Diomedis vel, ut alii, paeninsula Hyllis[*](hillis ARa. illis Es. hilis va.C) circuitu C???, Tragurium civium Romanorum, marmore notum, Siculi[*](siculi ll.v(D).sicum B e Ptol.), in quem locum Divus Claudius veteranos misit, Salona colonia ab Iader[*](iadera da3va.D)CXII[*](CCII d1. CCXII d2T. -XXII va. H). petunt in eam iura viribus[*](uiribus ADFRD. iur- EsdTv(S). om.aG. V tribus Warde Fowler (class. review 1894 I p. 11)) discriptis[*](discriptis ll.D. desc- dav(S)-ti G (Warde. Fowler)) in decurias

CCCXLII[*](CCCXLII AEaRdBrot. CCCLXII DFv. -LXXII C. -LXXXII H) Delmatae, XXV[*](XXV AEsD. -VI r. XXII v) Deuri[*](deurici RaS. decuni va.J), CCXXXVIIII Ditiones[*](ditiones AEsv. dedit- r), CCLXVIIII[*](LXIX va.H) Maezei[*](maezei ADRa. -zaei EsFB(D1).mezaei dG. maz- v(H)), LII Sardeates[*](sardeates AEsD. -diates rv). in hoc tractu sunt Burnum, Andetrium[*](andetrium R(?)H. mand- rv. cfr. Strab.VII p. 315. Ptol. II 16,7), Tribulium[*](triburium AEs. tilurium coni. M Ptp. 315b), nobilitata proeliis[*](P.R. aeliis DF1R. prolis AEs. pop. Rom. proeliis Bas.) castella. petunt et ex[*](et ex - 5 pe- tuntium om.DF1Ra) insulis Issaei[*](issaei G. staei AEsB. stati F2v), Solentini[*](solentini (Tom. 1 p. 654)D2.col- AEsv. coll- F2), Separi, Epetini. ab his castella Petuntium[*](petuntium M Ptp. 307.a petunt in eam (ea p) AEsp. ine F2. ??? F1.ne r. peguntium Brot. piguntiae v), Nareste, Oneum[*](nareste, oneum (Hirschfeld CIL IIIp. 1499) D2 nerate, oneum M Ptl.l. rateoneum AS. -num Es. raut- p. rata- eoneum (-nium a) r. rataneum v). Narona colonia tertii conventus a Salona LXXXV[*](LXXXVAEsD.-II Brot. LXXV r. -II v) p., adposita cognominis[*](cognomini S) sui fluvio[*](fluuio (o in ras.) a F2. -io ca R. -ii ca Da. lunio a AEs) a mari XX[*](X??? M Pt p. 317a) p. M. Varro LXXXVIIII[*](LXXXVIII A) civitates eo ventitasse auctor est; nune soli prope noscuntur Cerauni[*](ce- rauniAEsB. -uriv. cernaurni r) decuriis XXIIII[*](XXIIII AEsv.om.r), Daversi[*](dauersi M Pt p. 311b.duersi AEsp. diue- v. dauue- d. daucie- a. -ciaersi DF. dacim eyssi R. daursi B1 (D1).daorizi C cum B2e Strab.VII p. 315) XVII, Desitiates CIII[*](CVIIIDFa. CVIIIIR docleatae G. -teAEs. -tes (decl-a) rv(D). cfr. Ptol. II 16,5), Docleatae XXXIII, Deretini XIIII[*](deretini- XXXIII om.Rp), Deraemistae[*](derae- mistae FD2. -te D. -remiste a. -tae v. -raemeste A. -tae D.1 -raeineste Es) XXX, Dindari XXXIII, Glinditiones[*](gunditiones AEsp) XLIIII, Melcumani[*](melcumani AEsD.-ati p. -comani rv) XXIIII, Naresi CII[*](CII- 12 XXIIII om.DF1Ra), Scirtari LXXII, Siculotae XXIIII populatoresque quondam Italiae Vardaei[*](uardaei C. -dei AEsF2pv.-dae Dd. -d??? F1. -de Ra) non amplius quam XX decuriis. praeter hos tenuere
[*](tenue AEs) tractum eum Ozuaei[*](ozuaei om.AEs. oenei B), Partheni, Cavi[*](caui (Tom. 1 p. 701) D2.auii F2. aui r. cfr. Liv. XLIV 30,7. 9), Haemasi[*](haemasi DD2. hem- FRav. aem- AES 2. -mau??? Es 1. hemasini G), Masthitae [*](masthitae AEsD.2marth- r. marsth-v. arth- G), Arinistae[*](aniristi a. armistae R (?) va.D2 naro- nae AEsF2).[*]((10. 13. 15. 292, 2. 7) Mela II 55-57. — (292, 4) cfr. Plin. II 237.) a Narone amne C??? p. abest Epidaurum colonia. ab Epidauro sunt[*](ab-sunt om.DF1Ra.va.H) oppida civium Romanorum Rhizinium[*](rhizinium (-num Es) AEsF2dv. hiz- r), Acruium[*](acruium D. -uuium S. caruium AEs. agrutum r. acrutum M Pt p. 308b. ascriuium v), Butuanum[*](butuamum A1Es. -anium va.B. butua B(D2) e Ptol.II 16,3. Butua, latinum coni.D2), Olcinium[*](olchinium dva.S), quod antea Colchinium[*](cholcinium DFR. colci-AEsa) dictum est, a Colchis conditum, amnis Drino[*](drino ego. cfr. XX 140. Vib.Sequ. dir- llv(D).drilo B) superque eum oppidum civium Romanorum Scodra ab[*](ab a. abc DF1. Abē a rv) mari XVIII[*](XVIIIAEsC. -IIII rv), praeterea multorum Graeciae oppidorum deficiens memoria nec non et civitatium validarum: eo namque tractu fuere Labeatae[*](labeatae AEsG. -tees F2. -tes v(D2). laebaeatae F1. lebeatae D. -betae d. -bete Ta. libeata R.cfr. Liv. XLV 26,15), Senedi[*](senedi AEsadT. senae- D. saene- R. saenae- Fet rudini AEsF2R2. ruid- r. sic duobusnominibus M Ptp. 317b, Enedi, Rudini (Tom. 2 p. 662) D2, uno no-mine Endirudini J. Ender- G. Eneder- v. Enderoduni Dal. Ende- rini Scoll.Ptol), Rudini, Sasaei[*](sasaei AEs 2S. -sei Es 1. -stri r. sassei G. fa-v), Grabaei[*](grambaei DF1R. ambrei a); proprieque dicti Illyri et Taulanti[*](taulenti F1. aul- D) et Pyraei[*](pyrei Aa. piraei EsD) retinent[*](retinent FdTaU 59.-net rv. dist.FU) nomen. in ora Nymphaeum promunturium. Lissum oppidum civium Romanorum ab Epidauro[*](epiro DF1. epyro Ra) C??? p.

a Lisso Macedonia 145 provincia. gentes Partheni[*](parthini DF1Rava. G (S)) et a tergo eorum Dassaretae[*](dissaretae dva. G. -raete R2. -serate a), montes Candaviae a Dyrrachio LXXVIII[*](LXXVIIII DFRava.H) p., in ora vero Denda civium Romanorum, Epidamnum colonia, propter

inauspicatum nomen a Romanis Dyrrachium appellata, flumen Aous[*](aous v. cfr. Liv. XXX 115,13. adus (adiis R) ll), a quibusdam Aeas[*](aeas RdC. eas rv) nominatum, Apollonia, quondam Corinthiorum colonia, IIII[*](VII B e Strab.) p. a mari recedens, cuius in finibus celebre Nymphaeum accolunt barbari Amantes et Buliones[*](buliones GeStrab.VII p. 326. bullo- ll. bellio- v). at in ora oppidum Oricum, a Colchis conditum. inde initium Epiri, montes Acroceraunia[*](acrocerunia AES. -rauni FdRava. G (S). sed cfr. II 244), quibus hunc Europae determinavimus sinum. Oricum a[*](as AEs 1R) Sallentino[*](sallentina AEs. salientino DF1R. sile- a.)[*](97) italiae promunturio distaf LXXX[*](LXX AEs. LXXXV va.S).

[*]((10) cfr. Sol. 21, 3.) A tergo Carnorum et lapudum, qua[*](quas (quos a) effert DFRa) se fert magnus Hister, Raetis iunguntur Norici. oppida eorum Virunum, Celeia, Teurnia, Aguntum, Iuvaum[*](iuaum J2.-auum (Grotefend epigr. 12 sqq.)D1.iuuam DF1a. uiuam dR. iuam A. iuua F2. uiani E1. uiuana va.B.(Vianiomina H. Viana Aemonia B)), omnia Claudia, Flavium Solvense. Noricis iunguntur lacus Pelso[*](Pelso (Momms. CIL IIIp. 523) D2.peiso ll.v), deserta Boiorum; iam tamen colonia Divi Claudi Savaria[*](sauaria ego.saba- ll.v) et oppido Scarabantia[*](sca- rabuntia AEs) Iulia habitantur.