Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
[*](cfr. Plin. VII 13–15. XXI 78. Strabo XIII 1, 14 p. 588. Cels. V 27, 3.) Hominum monstrificas naturas et veneficos[*](uenificos V2. uerif- V1d. benef- E.) aspectus diximus in portentis gentium et multas animalium[*](7,13 sq. ) proprietates, quae repeti supervacuum est. quorundam
hominum tota corpora prosunt, ut[*](ut Erv. om. r.) ex iis[*](iis v. his ll. C.) familiis, quae sunt terrori serpentibus, tactu ipso levant[*](lauant E.) percussos suctuve[*](su- coue E.) modo[*](modo ego. tumodo R. modico rVerc.(G). med- v. madido ED. tumido rTf. umi- Salm. e tumi- (sc. uulnere) J. cfr. XI 279.), quorum e genere[*](genera (om. e) E.) sunt Psylli Marsique et qui Ophiogenes[*](ophiogenes C. -nis RdD. opioghenes V. oblongenis E. -nes v.) vocantur in insula Cypro[*](cypro Erv. paro rTfJ coll. VII 13 (memoriae lapsum statuens).), ex qua[*](quo Vd.) familia legatus Euagon[*](eua- gon VRdTH. exa- EG. hexa- v.) nomine a consulibus Romae in dolium[*](nidulium V.) serpentium coniectus[*](con- tectus VR1.) experimenti[*](experimentis Er. -to R.) causa circummulcentibus[*](circummultibus VR1. -tis d.) linguis miraculum praebuit.[*](cfr. Plin. VIII 92. 93.) signum eius familiae est, si modo adhuc durat, vernis temporibus odoris virus. atque eorum sudor quoque medebatur, non modo saliva. nam in insula Nili Tentyri[*](tentyri dTB. -rii E. -ra G. -tiri V1R. -rii v. -tylii r. -tiluri V2.) nascentes[*](nascentes Erv. ascentes V3. centes rT. gentes J.) tanto sunt crocodilis terrori , ut vocem quoque eorum fugiant, horum omniumn generum insita[*](insita ego. in sua ll.v.) repugnantia interventum quoque mederi constat, sicuti[*](sicuti drv. -ui E. -um V. sucū R.) adgravari vulnera introitu eorum, qui umquam [*](qui quam VR1.) fuerint[*](fuerit R1.) serpentium canisve dente laesi. iidem[*](idem ED. item V.) gallinarum incubitus, pecorum fetus abortu vitiant[*](uitia E.) ; tantum remanet virus ex accepto[*](ex accepto VRdTfS. exce- Ev.) semel malo, ut[*](ut om.VR1.) venefici[*](uenefici dB. -cii Vr. -cio v. bene- ficii r.) fiant venena passi[*](passim Ev. a. B.). remedio[*](Emedio R1.) est ablui[*](prius ablui d.) prius manus eorum aquaque illa eos, quibus medearis[*](mederis E.), inspergi. rursus a[*](a om.VR1d.) scorpione aliquando percussi numquam postea a crabronibus, vespis apibusve feriuntur[*](bestiis aspidibusue ferian- tur E.).[*](Apuleius ap. Geop. XIII 8, 6.) minus miretur hoc qui[*](quis VR.) sciat, vestem a tineis non attingi, quae fuerit[*](fuerit drv. -rint VR. -rat E.) in funere, serpentes aegre praeterquam laeva manu extrahi.e[*](e om.Ev. a. H. (cum praecedd. iunxit Gron.).) Pythagorae inventis non temere fallere[*](an fal- lare (ut arbitrere XI 82)?), inpositivorum nominum [*](hominum Vd.) inparem vocalium[*](ocu- lorum E. -rumue v. a. H.) numerum clauditates oculive orbitatem ac similes casus dextris adsignare partibus, parem laevis. ferunt difficiles partus statim solvi, cum quis tectum, in quo sit gravida, transmiserit lapide vel missili[*](lapidem uel missile E.) ex iis[*](iis v. his ll. C.), qui[*](qui ll. Dal. quae v (an recte?).) III animalia[*](tria ll .v.) singulis ictibus interfecerint[*](inter- ficerint E. -fecerunt VfS.), hominem, aprum, ursum.[*](Plin. iun. 93, 8. 9. Scribon. 13 extr.—Pausan. V 13, 4. Serv. ad Verg. Georg. III 7. Ovid. met. VI 404 sqq.) probabilius id facit hasta velitaris evulsa[*](euulsa dErS. -sa e H. sa a v. euuisa V. eius a R.) corpori[*](corpori S. -ris ll. -re v.) hominis, si terrain non attigerit; eosdem enim inlata effectus habet[*](habet VRdv. agit E.). sic et sagittas corpori[*](corpora r. -re Ev. a. S.) eductas[*](ductas E.), si terrain non attigerint, subiectas cubantibus amatorium[*](amatorum V.) esse Orpheus et Archelaus scribunt, quin et comitialem[*](comitialem Rv. -le E. -les (commi- V) rTS.) morbum[*](morbū v. -bo Er. -bus R. -bos rTS.) sanari cibo[*](cibos R1.) e care ferae occisae eodem ferro, quo homo interfectus sit. quorundam partes[*](7,20) medicae[*](medicae Erv. -cinae rTf.) sunt, sicuti diximus de Pyrrhi[*](phyri V.) regis pollice, et Elide solebat ostendi[*](ostendit RE.) Pelopis os ulnamque[*](os ulnam ego. ostilnam E. -liam Tr. -liani VEd. os ul- nae eius J. costa C. -tilla B. hasta v. scapula D cum Gron.)eam[*](que eam ego. quam ll. v.) eburneam adfirmabant.—(Naevos[*](neios V. naeuos—18 multi videntur ad § 28. pertinere ante pagana lege.) in facie tondere religiosum habent etiam nunc multi).—
[*](Plaut. Capt. III 4, 21. Theophr. char. 16 extr. Tibull. I 2, 54. 96. Theocrit. 6, 39.) Omninum[*](omnium ll.v(S). hominum C.) vero in primis ieiunam salivam contra serpentes praesidio esse docuimus, sed et alios efficaces [*](7,15)
eius usus recognoscat[*](usus recognoscat om.E.) vita. despuimus[*](despimus V.) comitiales morbos, hoc est contagia[*](contraria d. -iae V.) regerimus[*](fegerimus V.). simili modo et fascinationes repercutimus dextraeque[*](dextraque d. de atr- V.) clauditatis occursum. veniam quoque a deis spei alicuius audacioris[*](auda- cioris VR1v(S). -res (-tio- E) rTH.) petimus in sinum spuendo[*](spuendū V.), et iam[*](et iam D. etiam Erv. om. r S. an etenim (vel multis etiam?).) eadem ratione terna despuere precatione[*](preca- tione U 595. praedic- ll.S. deprec- v(D).) in omni medicina mos[*](mos om.R1.) est atque[*](e statuque V. se a atque R1.) ita effectus adiuvare[*](adiuuaret Vd.), incipientes furunculos ter praesignare ieiuna saliva. mirum[*](mirum VEdv. rum E.) dicimus[*](dicemus Erv. a. S.), sed experimento facile: si quem paeniteat ictus eminus comminusve inlati et statim expuat in mediam[*](in mediam VRdS. me- diam in Erv(D). sed cfr. § 78. XXV 18. IX 116. XI 122. XIII 109. XXI 112.) manum qua percussit[*](percussit dv. -ssa r.), levatur ilico in[*](in ll.TfS. del. v.) percusso[*](percussu f. -ssa E. -ssus a B. -ssis a v.) culpa[*](culpa ll.TfS. poena v. an plaga?). hoc saepe delumbata[*](lumbata VR1d.) quadrupede adprobatur statim a tali remedio correcto animalis ingressu.[*](Marc. 18, 4.—Plin. iun. 19, 19. Marc. 9, 107.) quidam vero adgravant ictus ante conatum simili modo saliva in manum[*](ma- num S cum vet. Dal. -nu ll.v.) ingesta. credamus ergo et lichenas leprasque ieiunae[*](ieiune E. -no v. a. G.) inlitu[*](inlita E.) adsiduo arceri; item lippitudines[*](lepitudines VR.) matutina cottidie velut inunctione , carcinomata malo terrae[*](manipulo terrae Gesner. locus nondum sanatus. an [malo del. ut e dittogr. ficto] terra ea (sc. saliua) subacta?) subacto, cervicis[*](ceruici VR.) dolores[*](dolore E. -rem v. a. S.) saliva ieiuni dextra manu ad dextrum[*](extremum E.) poplitem relata, laeva ad sinistrum; si quod animal aurem[*](aut rem V.) intraverit et inspuatur, exire.[*](Aelian. n. a. IV 22. VII 26.—cfr. Plin. VII 15. Lucret. IV 636. Aelian. n. a. IX 4. Aristot. h. a. VIII 29. Geop. XIII 8, 5.) inter amuleta est editae quemque urinae[*](urina V.) inspuere[*](exspuere R1(?). exp- Ev. a. G.), similiter in calciamentum dextri pedis, priusquam induatur, item cum quis transeat locum, in quo aliquod periculum adierit. Marcion Zmyrnaeus[*](smyrnaeus d(?)v. a. S.), qui de simplicibus[*](simplicium coni. Dal. coll. Galeniπερὶ τῆς τῶν ἁπλῶν δυνάμεως.) effectibus scripsit, rumpi scolopendras marinas sputo[*](spotu V1R. potu V2.) tradit, item rubetas aliasque ranas, Ofilius[*](ofilius VRED. opi- d(?)H. ophi- v.) serpentes, si quis in hiatum earum expuat, Salpe torporem sedari quocumque membro stupente[*](instupente Ev. a. S.), si quis in sinum expuat aut si superiores[*](superiores ego. -orem RS. -orum r. -or rv(J).) palpebras[*](palpe- bras ego. -ram S. -ra ll.v(J). singularem num. Plinius nus- quam posuit.) saliva tangat.[*](Iuven. 10, 41 sqq. Isid. XVIII 2, 6.)cur[*](tangat cur ego. -gantur Vr. -gatur d(?)Ev(J). -gant R. -gat S.) non[*](nō et ego. nos dJ. eos r. eo magis D. nos si v.)et haec[*](haec ll.(J). haec et illa B. an hoc (corruptum in hec)?) credamus rite fieri[*](fieri om.VR.), extranei interventu aut, si dormiens spectetur infans, a nutrice terna adspui[*](despui CFW Müller p. 25. ex- pui v. a. G.) in os? quamquam[*](in os quamquam ego. quamquam illos VRdTH. quamquam Ev (D).) religione eum tutatur[*](eum tutatur coni. H. mutuatur VdT. utu- R. mutatur ErB. -tat v. tutatur H cum Gron. muta tuta- J e coni. S.) et fascinus, imperatorum quoque, non solum infantium , custos, qui deus inter sacra[*](sagora E (hic deficiens usque ad § 51 efficaciora).) Romana a[*](a dv. om.VRD.) Vestalibus[*](mestalibus V. est- R.) colitur[*](cu- litus VR.), et currus triumphantium, sub his pendens, defendit medicus invidiae, iubetque eosdem[*](eodem R.) respicere[*](refpicere -H cum Gron. recipere ll. v. refip- coni. S. de mendo cfr. § 123(concipere). 264. XXXV 56.) similis medicina linguae, ut sit exorata a tergo Fortuna gloriae carnifex.[*](Cels. V 27, 1. Pl. iun. 112, 7. 8. Marc. 18, 28.) Morsus hominis inter asperrimos[*](asperrimus R. -erimus V.) quosque[*](quosque D cum U 597. quo- que ll.v.) numeratur [*](numerator V1R.). medentur sordes ex auribus ac, ne quis miretur, et[*](et Vd. etiam R(?)v.) scorpionum ictibus serpentiumque statim inpositae, melius e[*](e v. et ll. ex D.) percussi auribus. produnt ita et reduvias[*](reduuias B (J). -ia VRdv. rediuiua TVerc. -iuias Brot.) sanari, serpentium vero ictum contusi dentis humani farina.
[*](Marc. 36, 28.) Capillus puero[*](puero ll.Tfv(S). -rorum C.) qui primum decisus est, podagrae inpetus dicitur levare circumligatus; et in totum inpubium [*](dist. ego.) inpositus[*](inpositus dv. -tū R. -tu VfS (nusquam alibi a Plinio dictum).), virorum quoque, capillus canis morsibus medetur ex aceto et capitum volneribus ex oleo aut vino; si credimus [*](caedimus V. ced- R.), e[*](e (corruptum in ae) ego. ac VdD. hoc R. a v. cfr. § 46.) revulso cruci quartanis, conbustus utique capillus carcinomati[*](carginomati V1. targ- R.). pueri[*](puer R.) qui primus ceciderit dens, ut terram non attingat, inclusus in armillam et adsidue in bracchio habitus muliebrium locorum dolores prohibet.[*](Pl. iun. 65, 3–5. 24, 14. Marc. 10, 71. 22, 21. (26,100). cfr. Diosc. eupor. II 111 extr.) —Pollex in pede praeligatus[*](alligatus VPl. iun.) proximo digito tumores inguinum sedat [*](sedit R1.), in manu dextera[*](dextra dv. a. S.)[*](duo ll. v.) II medii[*](medi VD.) lino leviter[*](liuiter VR.) colligati destillationes atque lippitudines[*](lepitudines VR.) arcent. quin et eiectus lapillus[*](lapillus d(?)Bas. cap- rv.) calculoso alligatusque[*](alligatusque TfH. -tus Bas.(D). -tus qui ll. v.) supra pubem levare ceteros[*](ceterus VR.) dicitur ac iocineris etiam dolores et celeritatem partus facere; adicit[*](adicit S. -igit R. -igitur V. adit id d. addidit v.) Granius[*](granius v. -nus ll.) efficaciorem ad hoc esse ferro exemptum. partus accelerat[*](accelerat dv. cel- r.) et mas[*](et mas ego. ecinos R. hec mos V. hecinos d. hic mas J. uicinos v. (an lentos vel enectos, ut XXVI 159?).), ex quo quaeque conceperit[*](conciperit VR.), si cinctu suo soluto feminam cinxerit, dein solverit adiecta precatione, et cinxisse[*](et cinxisse ego. euinx- V. se uinx- r(?)v.) eundem[*](eandem v. a. G.) et soluturum[*](soliturum R.), atque abierit.
[*](Pl. iun. 32, 9–11.—Diosc. eupor. I 20.) Sanguine[*](sanguinis V.) ipsius hominis ex[*](ex om.R.) quacumque parte emisso efficacissime anginam[*](anguinam VR.) inlini tradunt Orpheus et Archelaus, item ora[*](ara R.) comitiali morbo[*](malo R.) conlapsorum[*](cum lapsorum f. lap- dv. a. S.), exurger
e[*](et p. 291, 1 exurgere v. -gueri VRd1. -gri d2.) enim protinus; quidam, si pollices pedum pungantur [*](purgantur V.) eaeque[*](eaeque fS. eae quae V. ę eque R. eque d. exque iis (his C) v.) guttae referantur[*](referantur dv. cfr. § 25. se fer- V. sēfer- R. si fer- D cum U 599.) in faciem, aut si virgo dextro pollice attingat[*](atinguat V.), hac[*](haec VR.) coniectura[*](contectura V1. context- R.) censentes virgines[*](uirginis vet. Dal.) carnes edendas[*](sedandas V.).[*](Hippocr. aph. 28. Cels. II 1. Scribon. 18. Hippocr. aph. V 64. Cels. III 23.—Marc. 8, 31.) —Aeschines[*](haec sinaes V.) Atheniensis excrementorum [*](ex crematorum G.) cinere anginis medebatur et tonsillis[*](tonsillis dv. consiliis r.) uvisque[*](suuisque V1R.) et carcinomatis. hoc medicamentum vocabat botryon[*](botrion V.).— Multa genera morborum primo coitu solvuntur[*](soluentur R.) primoque feminarum mense aut, si hoc[*](hoc dfH. co V. id R(?). non id v.) non contigit[*](contigit ego. efr. vol. III p. 494. -tingit ll.fH. -tingat v.), longinqua fiunt, maximeque comitiales. quin et a serpente[*](serpentis R.), a scorpione[*](a scor- pione VRJ. ac sc- d(?)v. & a sc- T. aut S. an a delendum (vel &)?) percussos[*](percussos dv. -ssus rf.) coitu levari[*](leuare VR.) produnt, verum feminas venere ea laedi.—Oculorum vitia fieri negant nec lippire[*](inec lipiere VR.) eos, qui, cum pedes lavent[*](lauent V. leuant R. lauant dv. cfr. § 53 al.), aqua inde ter oculos[*](oculus V1. -lis R.) tangant.Inmatura morte raptorum manu strumas, parotidas [*](paratodidis R.), guttura tactu sanari adfirmant, quidam vero cuiuscumque defuncti, dumtaxat sui sexus, laeva manu aversa. et[*](et e ligno v. a. S. fulgore V.) ligno fulgure icto reiectis post terga manibus[*](manus (ortum e manuus) R.) demorderi aliquid et ad dentem, qui doleat, admoveri remedio esse produnt. sunt qui praecipiant dentem suffiri[*](suffuri VR.) dente[*](dentē VR.) hominis sui sexus et eum[*](et eum Vdv. etiam R.), qui caninus vocetur, insepulto exemptum adalligari.[*](Pl. iun. 88, 14. 15.) —Terram e[*](ex dv. a. H.) calvaria[*](aluaria d1.) psilotrum esse palpebrarum tradunt, herba vero, si qua ibi genita sit, commanducata dentes cadere, ulcera non serpere osse[*](eos se V. ex osse dTv. a. G.) hominis
circumscripta. alii[*](ali V1D. alia V2.) e tribus puteis pari mensura aquas miscent et prolibant novo fictili, relicum dant in tertianis accessu[*](a decessu Vf.) febrium bibendum. iidem in quartanis fragmentum clavi a[*](a om.V. an e? cfr. § 41.) cruce involutum lana collo subnectunt aut spartum e cruce, liberatoque condunt caverna, quam sol non attingat. Magorum haec commenta sunt[*](sunt qui V.an sicuti?), ut cotem, qua ferramenta saepe exacuta[*](et exacuta VR.) sint, subiectam ignari[*](igrari V. migr- R.) cervicalibus de[*](de ll.v. an e (ivel delendum)?) veneficio[*](bene- ficio V.) deficientis evocare indicium, ut ipse dicat, quid[*](quid sit ibi R.) sibi datum sit et ubi et quo tempore, auctorem tamen non nominare. fulmine utique percussum[*](percussū J. -sso ll.v.) circumactum in vulnus hominem loqui protinus constat. [*](Pl. iun. 64, 19–23. Marc. 32, 21.) inguinibus medentur aliqui liceum[*](liceum VD. -ceu R. -cium d(?)v. cfr. XXIX 114. VIII 196. XI 82; contra § 83. XXIII 125.) telae detractum alligantes novenis septenisve nodis[*](//nodis V.), ad singulos[*](sin- gulus R.) nominantes viduam[*](dist. H cum Gron.) aliquam atque ita inguini[*](inguina dv.a.H.) adalligantes. liceo[*](licio dv.a.D.) et clavum[*](claudu R.) aliudve, quod quis calcaverit, alligatum ipsos iubent gerere, ne sit dolori vulnus. verrucas abolent[*](abolent TS. auo- ll. auellunt v.) a vicensima luna in limitibus supini ipsam intuentes ultra caput manibus porrectis et, quicquid[*](quifquid VR.) adprehendere, eo fricantes. [*](Marc. 15, 107.) clavum corporis, cum cadit stella, si quis destringat[*](destringat uel Rdv. -atu uel V1. -atur uel V2. -at uellere D coll. § 61.), vel cito sanari aiunt, cardinibus ostiorum[*](osteorum V.) aceto adfusis[*](adfusis v(D). -sus ll.-so G. cfr. III 24.) lutum fronti inlitum capitis dolorem sedare[*](sedari Vdf.), item laqueum suspendiosi circumdatum temporibus. si quid e pisce haeserit[*](eserit V.)in[*](in (scriptum Ī) ego. e Vd. a R.om. v. cfr. § 124. VIII 106. 158. XIX 161. XXXII 13. XXXV 60. XXXVII 105.) faucibus, cadere[*](cadere VRS. om.dv.) demissis in aquam frigidam pedibus[*](pedibus cadere dv.a.S.) ; si vero ex aliis ossibus, inpositis capiti ex eodem vase[*](uase ll.Tfv(H). osse C.) ossiculis; si panis haereat[*](tereat V.), ex eodem in utramque aurem addito[*](audito VR.) pane.[*](Diosc. I 35.) Quin et sordes hominis[*](homines imagines VR.) in magnis fecere remediis quaestus[*](quaestus ego. -tiuo VR. -torum d. -tuosorum v. (an quaestores? cfr. XV 19).) gymnici[*](gymnici ego. gimnit VR. gymnasia d(?)v.) Graecorum, quippe ea strigmenta molliunt, calfaciunt, discutiunt, conplent, sudore et oleo medicinam facientibus. volvis inflammatis contractisque admoventur; sic et menses cient, sedis inflammationes et condylomata leniunt, item nervorum dolores, luxata[*](iuxtata R.), articulorum nodos.[*](Diosc. I 34.) efficaciora ad[*](ad dv.om. rS.) eadem[*](eadem VRv. dem d.) strigmenta a balneis, et ideo miscentur suppuratoriis[*](supporatoriis V.) medicamentis. nam illa, quae sunt e[*](e v. & ll. ex D.) ceromate permixta caeno[*](caeno D. coeno ll. v.), articulos[*](articulos Err. -culis Rd. -colis V.) tantum[*](tantum VRdv. quoque Er.) molliunt[*](mollient E.), calfaciunt, discutiunt efficacius, sed ad cetera minus valent.[*](cfr. Aristot. h. a. VII 10.—Diosc. I 36.) excedit fidem inpudens cura, qua sordes virilitatis contra scorpionum ictus singularis[*](singularibus v.a.G.) remedii[*](remediis Ev.a.G.) celeberrimi auctores clamant[*](clamant RdEv. damnant Vf.), rursus in feminis qua[*](qua Müller emewd. IV 26. quas ll.v.) infantium alvo editas in utero ipso contra sterilitatem subdi censent; meconium[*](me- coniū dErv. -ian R. metonian V.) vocant. immo etiam ipsos gymnasiorum rasere[*](aserere E.) parieles, et illae quoque sordes excalfactoriam vim habere dicuntur[*](dicantur E.) ; panos discutiunt, ulceribus senum puerorumque[*](puerorumque dErv. quoq;rorumque (rar- V) r.) et desquamatis ambustisve inlinuntur.
Eo minus[*](omnis R.) omitti convenit ab animo hominis pendentes [*](pendentis RS.) medicinas.[*](cfr. Cels. III 2. I 2. II 14. Hippocr. de offic. med. 17.) abstinere[*](abstenere VR.) se[*](se VRdTfS.om.ErG(D). a v. cfr. 76. X 155.) cibo omni au potu, alias
vino tantum aut carne, alias balneis, cumquid eorum postulet valetudo, in praesentissimis remediis habetur. his adnumeratur exercitatio, intentio vocis, ungui[*](ungui dErH. -gi VTf. -gue v. uigi R.), fricari cum[*](cum ll.v. an cutis (aut cauta vel curiosa: cfr. XIII 75. XXX 99)? ceterum cfr. XXXV 97.) ratione; vehemens enim fricatio spissat[*](spissas V.), lenis[*](lenis R(?)B. -it rv.) mollit, multa adimit corpus, auget modica.[*](Cels. II 15.—cfr. Plin. XXIV 28. XXXI 62. Cels. III 22 p. 111. II 13. I 3 p. 18. Aristot. ap. Plutarch. quaest. sympos. VIII 10, 1 p. 734.) in primis vero prodest ambulatio , gestatio et ea pluribus modis, equitatio stomacho et coxis utilissima, phthisi[*](phthisi v. pithisi r. pthisi E. ptysi d2. pilisi R. -liisi V. plus d1. et phtisi plus T.) navigatio, longis[*](longis—8 mutatio om.VR1d1.) morbis locorum mutatio, item somno sibi mederi aut lectulo et[*](et VRdS. aut Erv (D).) rara vomitione . supini cubitus[*](cubitos R1.) oculis conducunt[*](condicunt VR1.), at[*](ad VD.) proni tussibus, in latera[*](latere V.) adversus[*](aduersus dS. -sum REv(D). ad usus V.) destillationes[*](destillationes r H. dist- d2Ev. destina- Rd1. dist- V.). Aristoteles et Fabianus plurimum somniari circa ver et autumnum[*](uernum Ev.a.H.) tradunt, magisque supino cubitu, at[*](adVD.) prono nihil, Theophrastus celerius concoqui dextri lateris incubitu, difficilius a supinis .[*](Cels. I 3 p. 17. I 4.—cfr. Gels. I 8.) sol[*](sol VRdfH. solum Ev. (an solum quoque remedium? cfr. de num. plurali XXVI 16. XXXI 108. XXXVI 136. 162. XV 43. 73. XVI 136. XVIII 184).) quoque, remediorum maximum, ab ipso sibi praestari potest, sicuti[*](sicuti VEv(D). -ut rG.) linteorum strigiliumque[*](strigliumque Vd1.) vehementia. perfundere caput calida ante balnearum vaporationem et postea frigida saluberrimum intellegitur; item praesumere cibis et[*](cibis et G. et cibis d. et cibis et rS. cibos et v.) interponere frigidam eiusdemque potu[*](potus D.) somnos antecedere et, si libeat, interrumpere. notandum nullum animal aliud calidos potus sequi[*](potuisse qui V.), ideoque non esse[*](nofi effe V.) naturales .[*](cfr. Pl. iun. 25, 1.—Cels. I 1 init.) mero ante somnos colluere[*](coluere V2. col- cere V1.) ora propter halitus[*](abitus V.), frigida matutinis inpari numero ad cavendos dentium dolores , item posca oculos[*](oculis R.) contra lippitudines[*](lepetudines R.) certa experimenta [*](dist. G.) sunt,