Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

Artemisiam et elelisphacum[*](ele- lyspacum V1. elisp- E. elysp- V2.) alligatas qui habeat viator negatur lassitudinem sentire.—

[*](Diosc. III 147 (eupor. II 72. 76. 82. 86). III 48. 115 (eupor. II 78). IV 1 (eupor. II 77). IV 36 (eupor. II 83).) Muliebribus[*](mulieribus EVen.) morbis medetur maxime in universum Paeoniae herbae[*](herbae om.dT.cfr. § 131.) semen nigrum ex aqua mulsa; eadem et in[*](dist. U 563 et D.) radice vis. menses[*](meses E (ut fere semper).) ciet panacis semen cum absinthio[*](men cum absinthio om.E.), menses et[*](et om.E.) sudores[*](sudores ll.v. an secundas?) scordotis[*](scorditis V.) potu et inlitu. Vettonica drachma in vini[*](uino E.) cyathis III bibitur[*](tribus ll. v.) contra omnia volvarum vitia aut quae a partu[*](a partu dv. apertu V. a pastu E.) fiunt[*](an fiant?). menses nimios[*](enim hos d.) sistit Achillia[*](achillea dv. a. S.) adposita[*](adposita V. inp- d(?)Ev.) et decoctum eius insidentibus.[*](Seren. 364. Diosc. IV 69. III 48.) mammis inponitur hyoscyami semen ex vino, locis[*](locis ll.G. loti v. cfr. § 160. (cels. V 21, 6).) radix in[*](in VdTfS. ex E. e v.) cataplasmate, mammis et[*](mammis et ego. et mammis et (etiam v) ll. v. et D.) chelidonia. secundas morantes vel partus emortuos [*](emortuos V2v. -tuo E. -tum V1. -tuū d.) radices panacis adpositae[*](adpositae dv. -ta r.) extrahunt. ipsum panaces[*](panaces G. -cis VE. -cis semen dTv.)

e[*](e Vfv(S). in d(?)G. om.E.) vino[*](uino potum om.E.) potum volvas purgat adpositumque cum melle. Polemonia [*](tollit E.) pota ex vino secundas pellit, nidore corrigit[*](corrigit VdTfH. por- E. purgat v.) volvas. [*](Diosc. III 6. 7 (eupor. II 77. 78). II 152 (eupor. II 86). III 34 (eupor. II 77. 79. 80).) centauri[*](centauri VEJ. -rii v(S). -rei d(?)Lugd.) minoris sucus potu[*](pota E. -tus v.a.G.) fotuque menses ciet, item maioris radix in volvae doloribus isdem modis prodest, derasa vero et adposita extrahit partus emortuos. plantago adponitur in lana in dolore volvae, in strangulatu bibitur. sed praecipua dictamno vis est: menses ciet, partus emortuos vel traverses eicit—bibitur ex aqua foliorum obolo—, adeo ad haec efficax, ut[*](ut ne v. uine ll.) ne in cubiculum quidem praegnantium [*](peregrinantium Vd.)[*](fotu dT.) inferatur, nec potu[*](potu Ev. -ta rTf.) tantum, sed et inlitu et suffitu valet;[*](Diosc. III 4 (6). eupor. II 69.) proxime pseudodictamnum, sed[*](sed tardius coni. Dal. e § 161.) menses ciet cum mero decoctum denarii pondere. plurimis[*](plurimis TEG(D). -ris V. -ribus d(?)v(Dal.)) tamen modis[*](modis d(?)C. mo- lochis E(v add. et). locis VT.) aristolochia prodest, nam et menses et secundas ciet et emortuos partus extrahit, murra et[*](myrre et pipere et E.) pipere additis pota vel subdita; volvas quoque procidentes inhibet[*](inhiberet V.) fotu vel suffitu vel subiectu, maxime tenuis.[*](Diosc. III 1 (eupor. II 86). IV 60. III 139. II 193.—156: Diosc. II 194 (eupor. II 77). IV 20 (eupor. II 75). III 82 (eupor. II 88). IV 76 (eupor. II 77. 83).) strangulatum ab his mensumque [*](mensumque S. mes- V. mensiumque dv. mess- E.)[*](tribus ll.v.) difficultatem agaricum obolis III in vini veteris cyatho potum[*](potu VT.) emendat, peristereos adposita in adipe suillo recenti, antirrhinon cum rosaceo et melle. item adposita nymphaeae Thessalae radix dolori[*](dolore V.) medetur, in vino nigro pota profluvia inhibet; e diverso ciet cyclamini radix pota et adposita et vesicae insidentium decocto medetur. secundas pota cissanthemos pellit[*](pelli V.), volvam sanat[*](sanam E.). e xiphio radix superior menses ciet drachma ex aceto pota. peucedanum
strangulatus volvae nidore ustum recreat, menses[*](menses dTv. meses E. mese V.) albos[*](albos TH. -bo Vd. aluos E. -uosque v.)[*](tribus ll. v.) praecipue psyllion drachma in cyathis III aquae[*](aquae VdJ. quae E. aquae mulsae (ciet add. G) v.), semen mandragorae potum volvam purgat, menses ciet sucus adpositus et[*](et om.d.) emortuos[*](emortuos dv. mo- r.) partus.[*](Diosc. III 76. (eupor. II 75. 70). IV 168 (eupor. II 78)) nimia rursus proluvia sistit semen cum vivo[*](uiuo dH e Diosc. uino E. ut non V. uino et v.) sulphure[*](sulphure dH. -phure (-fure V) alui profluuia sistit rv.), contra ea[*](contra ea ciet J. -ra faciet (-cit H) VdTH. -rachi et E. et contrahit v.) ciet batrachium potu[*](poto V.) vel cibo, ardens alias, ut diximus, cruda,[*](25,173) sed cocta commendatur[*](commenjdantur VVen.) sale et oleo et cumino. daucum et menses et[*](menses dv. mes- E. mess- V.) secundas potu facillime pellit, ladanum suffitu corrigit volvas, dolori earum exulceratisque inponitur. emortua scamonium pellit potum vel adpositum.[*](Diosc. III 161. 164 (eupor. II 76) Hippocr. morb. mul. I 10 p. 122. Diosc. II 156. (eupor. II 77). III 121 (eupor. II 72). IV 4 (eupor. II 82). III 159 (eupor. II 76). III 1.) menses[*](menses—11 adpositum om.E. ) ciet hypericum utrumque adpositum, ante alia vero, ut Hippocrati videtur, crethmos e[*](crethmos e dG. erithmus e V. erit. Musę (mulsę E1) E.) vino semine vel radicis cortice[*](radicis cortice vet. Dal. -ce corticis TfES (cum lac. signo). ce cortice r (?)v(J).), trahit et secundas[*](secundas G. -dis ll.v.), succurrit et[*](et Vdv. ea E.) strangulationibus ex aqua pota; item radix e geranio peculiariter secundis[*](fecundis E.) inflationibusque[*](inflammationibusque Ev.a. H. cfr. Diosc. eupor. II 72.) volvarum conveniens. purgat hippuris pota et[*](dist. ego. cfr. Diosc.) adposita volvas, polygonus pota. menses ciet et alcimae[*](alcimae S. alcme E. -meae v. algme V. -game T. alceae d(?)H. althaeae C. cfr.§ 119.) radix, folia plantaginis pellunt, item agaricum ex aqua mulsa.[*](Diosc. III 117 (eupor. II 78. 80. 81).) Artemisia volvae medetur trita, ex oleo irino aut cum fico aut[*](aut fico Ev.a.S.) cum murra adposita; eiusdem radix pota in tantum purgat, ut[*](ut Vdv. et E.) partus enectos extrahat. menses et secundas
ciet ramorum decoctum insidentibus, item folia pota drachma. ad eadem omnia prosunt vel inposita ventri imo[*](immo VdH.) cum farina hordeacia.[*](Diosc. I 2. III 126. 143. IV 134. I 127 (eupor. II 82).) acoron quoque utile est interioribus feminarum morbis et conyza utraque et crethmos[*](crethmos dB. chretm- V. chrēnos E. cremnos v. cfr. § 82. XXV 155.). et anthyllides[*](anthyllides d(?)B. can- VD. cantill- Ev. cfr. § 84.) duae vulvis[*](uuluis Ev. uue uis r.) utilissimae torminibusque et secundarum morae[*](morae dv. -re r Yen.) in vino potae. callithrix fotu locis medetur , albugines in capite tollit, capillos inficit oleo trita[*](tyita V. tyna d.). geranion in vino albo potum, hypocisthis in rubro profluvium sistunt. hysopum suffocationes laxat. radix verbenacae pota ex aqua ad omnia in partu aut ex partu mala praestantissima est[*](est om.VTS.).[*](cfr. Diosc. IV 9. eupor. II 77. (III 34).—Diosc. II 193. eupor. II 94) peucedano quidam[*](qui- dem Vd.) miscent in vino nigro semen cupressi contritum. nam semen psyllii defervefactum in aqua, cum intepuit, epiphoras omnes uteri[*](utero E.) lenit[*](lenit V2v. -nti V1d. -ni E.). symphyton tritum in vino nigro evocat menses[*](euocat menses (meses E) Ev. -atum est r. (reuocat coni. Dal. cfr. Diosc. an moratur?).). partus accelerat scordotis pota drachma suci in[*](suclin V. uel in d.) aquae[*](aqua mulse (-sa v) Ev.a.S.) mulsae cyathis[*](cyathos d.) IIII. dictamni folia praeclare dantur ex aqua; constat unius oboli pondere, vel si mortui sint in utero infantes, protinus reddi sine vexatione puerperae. similiter prodest pseudodictamnum, sed tardius, cyclaminos adalligata[*](adalligat E.), cissanthemos[*](fiftanthemos V.) pota, item[*](item om.EG.) Vettonicae farina[*](farinae V.) ex aqua mulsa.

[*](Diosc. III 130.—Th. H. IX 18, 5 (cfr. Plin. XXVI 99. XXVII 125).) Arsenogonon[*](arsegonon V.) et thelygonon[*](eliagacnon E.) herbae sunt habentes uvas[*](uas V.) floribus oleae similes[*](similes v. -lies V. -le d. -lis ES.), pallidioris tamen[*](pallidiores d(?)v.a.D. locus fortasse mutilatus: cfr. Diosc. an folia oleae, pallidioris tamen?), semen[*](semel V.) album[*](aluum E.)

papaveris modo. thelygoni[*](thelygoni C. -non d. theligoni Ev. -gon V.) potu feminam concipi narrant; arsenogonon[*](arsegonon E.) ab ea semine oleae nec alio distat; huius potu mares generari[*](generari ll.J. perhibentur add. v.), si credimus. alii utramque[*](utrā- que v. -aque ll.) ocimo similem[*](similē v. -li VE. -lia d.) tradunt, arsenogoni autem semen geminum[*](gemino Vd.) esse testibus simile.

[*](cfr. Plin. XXII 89. Diosc. eupor. I 138.—Diosc. III 3. 138. II 193. IV 121.) Mammarum vitiis aizoum, quod digitillum[*](tigit illum E.) appellavimus , unice medetur. erigeron[*](erigeron v. iri- ll.) ex passo mammas uberiores[*](25,160) facit, sonci[*](sonci cum ego. soncum (sco- d) in V2dE. -chum in V1v.) cum farre cocti ius[*](cocti ius ego. coctum ll. v.). quae vero mastos[*](masthos VD.) vocatur[*](dist. v.a.J.), inlita pilos mammarum partu[*](paftu d. e partu E(?)v.a. D.) nascentes[*](nascentes vet. Dal. -tis S. -tium ll.v(J). de mendo cfr. § 150(ominium), XXVII 2(parentium), XXIV 65(nascentium).) aufert[*](auferb v. aut fert E.om. rTfD.) ; testas[*](et testas dTf. et tineas v.a.H.) in facie aliaque[*](alia d. [ cutas (om. uitia) E.) cutis vitia emendat Gentiana, nymphaea Heraclia inlita[*](inlita S. -tas V1. illitas V2.. -ta H. -tos dT. indita Ev.), cyclamini radix maculas omnes. cacaliae[*](cacaliae dfv. cacca- VED. cfr. § 29.) grana mixta cerae liquidae extendunt cutem in facie[*](facie erunt uitia E.) erugantque. vitia omnia acori radix emendat.

[*](Diosc. I 132 (eupor. I 98).—Diosc. IV 162 (eupor. I 103).) Capillum lycium suco[*](lycium suco ego coll. Diosc. lyfimaco d. -ce VE. -che f(?)S. -chia v. (cfr. XXIV 126).) flavum facit, denigrat hypericum , quod et[*](et om.E.) corissum[*](corissum S coil. § 85. 129. coristum T. ecor- E. or- d. echor- V2. xpm V1. corion B. -iston v.) vocatur, item ophrys[*](ophrys B ex ind. -ros VdTv. h/ophros E.) herba, denticulato [*](duobus LL.v.) oleri[*](holeri VE.) similis, foliis II. nigritiam dat[*](dat om.V.) et Polemonia in oleo decocta. psilotrum nos quidem in muliebribus medicamentis tractamus, verum iam et viris est in usu[*](usus V.). efficacissimum[*](dist. ego.) autem habetur archezostis, item tithymalli,

suco vel in sole cum oleo inlito[*](initio d.) crebro[*](cerebro E.) vel evolsis pilis. —Quadripedum scabiem[*](scabies E.) sanat hysopum ex[*](ex om.V.) oleo, suum[*](sucum E.) anginas[*](angina d.) peculiariter sideritis.—Verum et reliqua genera herbarum reddamus.

Crescit profecto apud me certe tractatu[*](tractu Vf.) ipso admiratio antiquitatis, quantoque maior copia herbarum dicenda restat, tanto magis adorare priscorum in[*](in om.E.) inveniendo curam, in tradendo[*](intrando d. mir- T.) benignitatem subit. nec[*](ne E.) dubie superata hoc[*](huc V.) modo posset videri[*](uiridi E.) etiam rerum naturae ipsius munificentia , si[*](si—esset om.E.) humani operis esset[*](esset dv. esse V.) inventio[*](inuentionis V. (an om.E?).). nunc vero deorum fuisse eam apparet aut certe divinam, etiam cum homo inveniret, eandemque[*](eandem quae V.) omnium parentem[*](parentem v. -tium ll.) et genuisse haec et ostendisse, nullo vitae miraculo maiore[*](maior est d.), si verum fateri volumus. Scythicam herbam a Maeotis paludibus et Euphorbeam [*](euphorbiam d(?)v.a.S. -orherbam V.) e monte Atlante ultraque Herculis columnas ex[*](ex D cum U 564. et ll. v.) ipso rerum naturae defectu, parte alia Britannicam ex oceani insulis extra terras[*](terrain dT.) positis, itemque Aethiopidem ab exusto sideribus axe[*](axe Ev. ast r.), alias praeterea aliunde[*](aliaunde E.) ultro[*](ultro om.E.) citroque humanae saluti[*](salutis E.) in toto orbe portari[*](portare Ev.a.C.), inmensa Romanae pacis maiestate non homines[*](hominis E.) modo diversis inter se terris gentibusque

, verum etiam montes[*](montes v. -tis ll.S.) et[*](et om.Vf.) excedentia in nubes[*](nubes V2dG. -bis V1S. -bibus v. nudis E.) iuga partusque[*](pastusque v.a.G.) eorum[*](eorum dG. eur- V. meor- E. pecor- v.) et herbas quoque invicem ostentante! aeternum, quaeso[*](que sed eorum V.), deorum sit munus istud! adeo Romanos velut alteram lucem dedisse rebus humanis videntur.