Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
[*](Diosc. IV 188.) Linozostis[*](desunt §§ 38–41 inVRdT.) sive parthenium[*](par- thenium ego. -ius Ea. -ion v coll. ind.) Mercuri inventum est. ideo apud Graecos Hermu poan multi vocant eam, apud nos omnes Mercurialem. duo eius genera, masculus et[*](et a. cfr. § 80. (an uel?). om.Ev. est D.) femina, quae efficacior, caule et cubitali, interdum ramoso in[*](dist. et lac. indicavi ego coll. Diosc. exciderunt in caule II (binis).) cacumine, ocimo angustioribus foliis, geniculis[*](geniculis Ev. oculis a.)..., densis alarum cavis multis, semine in geniculis dependente , feminae copioso, mari iuxta genicula stante[*](stante & ego. -ntia Ea. -nte G. -nti v.)et rariore [*](rariore av(D). -ori E(?)G.) ac brevi contortoque, feminae soluto et candido. folia maribus nigriora, feminis candidiora;[*](cfr. Diosc. eupor. II 92.) radix supervacua , praetenuis. nascuntur in campestribus cultis. mirum[*](mirumque aD.) est quod de utroque eorum[*](eorum om.a.) genere proditur: ut mares gignantur, hunc facere, ut feminae, illam; hoc contingere, si a conceptu[*](conceptua E.) protinus bibatur sucus in passo edanturve folia[*](folia v. eo in lia Ea.) decocta ex oleo et sale, vel cruda ex aceto. quidam
decocunt[*](duabus Eav.)[*](tribus Eav.) eam in novo fictili cum heliotropio et II vel[*](uel a2D. aliis a1. om.E. ant v. an binis ternis? cfr. XXVI 72.) III spicis, donec cogatur[*](cogatur D. coqua- Ea. percoqua- S cum vet. Dal. cfr. XXXIV 170. excoqua- J. decoqua- v.).[*](Hippocr. de morb. mul. I 63. 74. 82. 85; de nat. mul. 8. 11. 18. 29. de morbis II 12. de int. affect. 34.) decoctum dari iubent et herbam ipsam in cibo altero die purgationis mulieribus per triduum , quarto die a balineo coire eas. Hippocrates miris laudibus in mulierum usum[*](usu v.a.D.) praedicavit has[*](has EaG. illas, easque v.), at[*](at vet. Dal. ad Eav.) hunc modum medicorum nemo novit. ille eas volvae cum melle vel rosaceo vel irino[*](irino EC. linino a. lilino v.) vel lilino[*](lilino J. lirino EC. yrinino a. irino v.) admovit, item ad ciendos menses secundasque. idem[*](hoc idem v. a. D.) praestare potu fotuque dixit. instillavit auribus olidis[*](olidis G. sol- Ea. surdis v.) sucum[*](sucum v. -co EaD. cfr. § 164. XXVIII 167.), inunxit[*](inunxit D. -itque Ev. inuinxit a.) cum vino vetere [*](dist. ego.) alvo[*](aluo Ev. albo aD.)[*](dist. ego.).[*](Diosc. IV 188. Scribon. 135. Marc. 30, 2. Seren. 515. Marc. 30, 61.) folia inposuit epiphoris; stranguriae et vesicis[*](uesicae v.a.S.) decoctum eius dedit cum murra et ture. alvo quidem solvendae vel in febri decoquitur[*](decoquitur Bas. -uatur Eav(D).) quantum manus capiat in II[*](duobus ll.v.) sextariis aquae ad dimidias; bibitur sale et melle admixto nec non cum ungula suis aut gallinaceo decocta[*](decocta S cum vet. Dal. cfr. XXIX 80. -tae E. -tum v. mixtum aD.) salubrius. purgationis causa putavere aliqui utramque dandam sive[*](fiue ll.v. per se siue vet. Dal. an in cibo?) cum malva decoctam[*](decoctam vet. Dal. -tum Ev. -ta aD.). thoracem purgant, bilem detrahunt, sed stomachum laedunt. reliquos usus dicemus suis locis.[*](Diosc. IV 36. (cfr. Plin. XXXIV 152. Ovid. met. XII 212. Hygin. fab. 101).) Invenisse[*](inuenisse ego. -nies NEa.om. r. -nit v.) et[*](et om.N.) Achilles discipulus Chironis qua[*](qui d.) volneribus [*](dist. ego.) mederetur[*](mederet R.) —quae ob[*](ob NdEv. co r.) id Achilleos[*](achilleos v. -eus VdE. -eū R. ach .. leo. N.) vocatur—
ac[*](ac V. hac rv.) sanasse Teleplhum[*](telephema d. telerhuma R. -ruma V.) dicitur. alii primum aeruginem invenisse utilissimam emplastris—ideoque pingitur ex[*](ex Ev(D). ea N. cia VR. eia dT. et a S. a fH.) cuspide decutiens eam[*](eam NEv(D). om. rS.) gladio[*](gladius dT.) in volnus Telephi[*](telepi VR.) —, alii utroque usum medicamento volunt[*](uolunt NdEv. -ntatem V1R. -nt autem V2.). aliqui et hanc panacem[*](panace VR.) Heracliam[*](heracliam RED. -leam VdJ. -leon v.), alii sideriten[*](sideriten dfv(D). sid. riten N. -riaten VR. -ritem E. -tim S. -tin G. cfr. XXII 41.) et apud nos milifoliam[*](milifoliam ego. cfr. not. ad XXIV 152. millefoliam NEv(D). -ium rTfS.) vocant, cubitali scapo, ramosam[*](ramosa V.), minutioribus[*](in utioribus R2 in utilio- R1.) quam feniculi[*](feniculis VRf.) foliis[*](foliis Ev. folis ND. om. r.) vestitan[*](uestitum Vd.) ab imo.[*](Diosc. IV 33. 35. (cfr. Plin. XXVI 140. XXV 34).) alii fatentur quidem illam vulneribus utilem, sed veram Achilleon esse scapo caeruleo pedali, sine ramis, ex omni parte singulis foliis rotundis eleganter[*](eli- ganter R. -tur V.) vestitam; alii[*](allis E.) quadrato caule, capitulis[*](capitulis RdTH. -tolis V. -tibus Ev.) marruvii[*](marruuii ego. -uuti VR. -ubii rv. cfr. XIV 105 (M). XXII 41. XXVI 93. u etiam XX 118. 241. 244 scribendum fuisse videtur.), foliis[*](folio d(?)Ev.a.S.) quercus[*](dist. D.) ; hac[*](ha .. N. haec E. hanc v.a. D.) etiam praecisos nervos glutinari[*](glutinari D cum U 533. -re ll.v. an glutinant (mendo frequenti: cfr. § 78. 83. XXIV 140. 24 al.)?). faciunt alii[*](alii et ego. alia (=ali&) E. et VRdD. alii v.) et sideritim[*](sideritin ELugd.) in maceriis[*](maceritiis E.) nascentem, cum teratur[*](conteratur VR.), foedi odoris[*](foedioris R.) ;[*](Diosc. IV 34. (extr.: cfr. ib. 122).) etiamnum aliam similem huic, sed candidioribus foliis et pinguioribus, teneriorem[*](tene- riorem VRdTfS. -oribus EG. tenuioribus v (H).) cauliculis, in vineis nascentem, aliqui[*](aliqui ego. -ioqui N. -ioque ll. -iam v.) vero binum[*](uinum V. qui- v.a. B.) cubitorum, ramulis exilibus, triangulis[*](dist ego coll. Diosc.), folio[*](folio filicis (fel- S) VdEv(D). cfr. XXIV 85. foliculicis R.) felicis pediculo longo, betae semine, ones volneribus praecipuas. nostri eam, quae est latissimo folio, scopas regias vocant. medetur anginis[*](anguinis VR.) suum[*](succus dT.).[*](Diosc. III 101. 142. Th. H. IX 18, 7. (cfr. Plin. XXIV 130. XXVI 75. XXVII 134).) Invenit et Teucer eadem aetate Teucrion[*](teucrion NdEv. uorion r.), quam quidam hemionion[*](hemionion B. -neon D. ... mioneon N. hermi- d. -oncon VR. -mineon E. -memon v.) vocant, spargentem iuncos[*](iugos VR.) tenues, folia parva[*](dist. ego.), asperis locis[*](locis nascentem v.a.D.), austero[*](austero Ev. -re r. aus .... m N.an austeram?) sapore[*](sapore NEv. om. r.). numquam florem[*](flo- rem ego. cfr. XXVI 58. XXVII 78. XVI 65. -rentem ll.v.) neque [*](nec quae ND.) semen gignit. medetur[*](meditur V.) lienibus, constatque sic inventam : cum exta[*](extat d.) super eam proiecta[*](protecta VR.) essent, adhaesisse lieni[*](lient V1. lin. N.) eumque[*](cumque V1R.) exinanisse[*](inanisse E.). ob id a quibusdam splenion[*](ple- nion R.) vocatur. narrant sues, qui radicem eius edint[*](edint NV1fS. edant dT. edunt V2Ev. ederint R(?)G.), sine splene inveniri. quidam ramis hysopi[*](hiesopi V. -eropi R.) surculosam, folio fabae, eodem nomine appellant et colligi, cum[*](cum VRdTfS. eum E.del. v.) floreat[*](floreat V2fS. -re ad V1RE. -re dT. -rentem adhuc v.), iubent[*](iuuent E.) —adeo florere[*](flore VR.) non dubitant—maximeque ex Ciliciis[*](cilicis V1. -ciae V2D. sed cfr. § 136. V 96. 129. XIV 81. 109. XIX 128. XXI 31. 42; aliter XXIV 165.) et Pisidiae[*](pissidiae V. pesside R.) montibus laudant.
[*](Diosc. IV 149. (cfr. Apollod. bibl. II 2, 2. Ovid. met. XV 326. Vitruv. VIII 21).) Melampodis[*](melampolis VRd.) fama divinationis[*](de ue- natione VRd.) artibus nota est[*](nota est v. -tas VRE. -ta dT.). ab hoc appellatur unum hellebori genus Melampodion[*](melam- podium d.). aliqui pastorem eodem nomine invenisse tradunt, capras purgari pasto[*](pastor E. -ore man. Dal. v.a. C.) illo[*](illi E.) animadvertentem[*](anim- aduertentem d2C. -tente Vd1Ev. -tite R.), datoque lacte earum sanasse Proetidas[*](proetidas VdB. proeci- R. paroti- Ev.)[*](lac. indicavi ego coll. Theophr. ex- ciderunt fortasse non constat auctoribus de generum inter se differentiis. cfr. § 168 (XVI 48. XXIX 94) et XVI 16. 148. 166. XXIII 29. XXXI 74. aliter U 534 post quam ob rem supplevit regni portione illum donatum esse.) furentes..... quam ob rem de omnibus eius generibus dici simul convenit.
Prima duo sunt, candidum ac nigrum. hoc radicibus tantum intellegi tradunt plerique, alii[*](alii & ego. alia VEd. alii Ev. cfr. § 43.)et folia nigri[*](nigra VR. -ro f.) platano [*](platani Ev.a. H.) similia, sed[*](sed V2Rdv. s V1. et E.) minora nigrioraque et pluribus[*](plurie V1R.) divisuris scissa, albi[*](albi EB. alibi V1Rd. alii V2v.) betae incipientis[*](incipientes VRd.), haec quoque nigriora et canalium dorso rubescentia, utraque caule palmi[*](palmari D cum U 535 contra Plinii usum. an palmeo (cfr. XXVI 95) vel palmi altitudine (cfr. XII 48. XXIV 137. XXVII 85)?), ferulaceo, bulborum tunicis convoluto[*](conuolto VR.), radice fimbriata ceparum modo[*](nigro modo E.). nigro equi[*](e quib: V. e quibus d.), boves, sues necantur, itaque cavent id, cum candido vescantur. tempestivum esse tradunt messibus. [*](Th. H. IX 10, 1–4. Diosc. IV 149. 148. 149. Isid. XVII 9, 24.) plurimum[*](dist. U 536.) autem nascitur in Oete[*](in oete ES. -ta v. nocte e r.) monte et optimum[*](opi- mum VRdf.de mendo cfr. XVIII 78. 263. XXXV 47.), uno eius loco circa Pyram[*](pyrum E. ep- v.a.B.). nigrum ubique provenit, sed melius [*](melius Ev. om. r.) in Helicone[*](elicon eicone V.), qui mons et aliis[*](alias VRTfS.) laudatur herbis. candidum probatur secundum Oetaeum[*](oetaeum C. -teum v. oetum E. eteum V1R. eteu r. (Oetaeum secundum v.a.S).) Ponticum, tertio loco Eleaticum[*](elaticum R.), quod in vitibus nasci ferunt, quarto Parnasium[*](parnassium E(?)Lugd.), quod adulteratur Aetolico ex vicino[*](uicino v. uinicio ll.). nigrum ex his Melampodium vocant, quo et domus[*](domos R(?)v.a.D.) suffiunt[*](sufficiunt VR.) purgantque, spargentes et pecora, cum precatione sollemni.[*](Th. H. IX 8, 8. 6. Diosc. IV 149.) hoc et[*](hoc et v. hoc est 11.) religiosius colligitur, primum enim gladio circumscribitur, dein qui succisurus est ortum spectat[*](spectet d. expectate VR.) et precatur, ut id liceat sibi concedentibus diis facere observatque aquilae volatus; fere enim secantibus interest, et, si prope advolavit [*](aduolauerit dv.a.G.), moriturum illo anno qui succidat augurium est. nec album facile[*](facere E.) colligitur, caput adgravans maxime, nisi praesumatur
alium et subinde vinum sorbeatur celeriterque fodiatur[*](fodietur VRd.).[*](Th. H. IX 10, 4. Diosc. IV 149. Marc. 30, 17.— Val. Max. VIII 7 ext. 5. cfr. Petron. 88.) nigrum alii[*](alii dTEv. -iam V. -iū R.) encymon[*](encymon dTEJ. uocy- (-ci- R) r. ectomon H cum Bodaeo e Theophr. et Diosc. ent- B. euchymon v.) vocant, alii polyrrhizon[*](poliriton VR.). purgat[*](uomnine VR.) per inferna[*](interna d.), candidum autem vomitione causasque morborum extrahit, quondam terribile, postea tam promiscuum [*](praemiscum V1. praesum- R. praecipuum V2), ut plerique studiorum gratia, ad pervidenda[*](previdenda V. praeui- R.) acrius quae commentabantur, saepius sumptitaverint[*](sumtitauerint (sumpti- v) dv. -runt E. summitauerunt r.). Carneaden [*](lac. indicavit S. excide- runt fere se eo purgauisse. cfr. Val. Max. et Gell.) responsurum Zenonis libris[*](Gellius XVII 15, 6.—Diosc. IV 150. (Th. H. IX 9, 2). 148. Scribon. 10. Marc. 1, 10.). . .. Drusumque[*](Drusum- que ego. -sum quoque ll. v.) apud nos, tribunorum[*](tribus nurum V1R. -bunum V2.) popularium clarissimum, cui ante omnis[*](omnis VS. -nes rv.) plebs[*](plebs TEv. pies d. pliet V1R. placet V2.) adstans[*](adstans Tv(S). ast- dD. st- E(?)G. arstane V. as stare R.) plausit[*](phousit V1R. phous id V2.), optimates[*](obtumatem (-tim- V2) V. -tes D. obtutes E.) vero bellum[*](uerm bello V1. uerrem bello V2.) Marsicum inputavere [*](importauere dT.), constat hoc medicamento liberatum comitiali morbo in Anticyra insula. ibi[*](enim ibi dE.) enim tutissime[*](tutissime om.d.) sumitur, quoniam, ut diximus, sesamoides[*](sesamoidē R.) admiscent. Italia veratrum[*](22,133) vocat.Farina eorum per se[*](se ex mixta Rd.) et mixta radiculae[*](radiculae VRdfv(S). -la EVerc.(G).), qua lanas diximus lavari, sternumentum[*](sternutamentum dv.a.G.) facit, amboque somnum[*](somnum discutiunt coni. Dal.).[*](19,4 24,9)[*](Th. H. IX 8, 4.—Diosc. IV 149 (148).) leguntur autem tenuissimae[*](tenuis summa R.) radices brevesque[*](febresque E1. -re uique E2.) ac velut decurtatae[*](decorticatae V2.) et imae[*](et imae VRdfS. etiam hae Ev.). nam summa, quae est crassissima, cepis similis[*](tam??? R), canibus tantum datur purgationis causa. antiqui
radicem[*](radice VR.) cortice[*](corticis VRd.) quam carnosissimo[*](carnosissimam d. crassiss- man. Dal.) seligebant[*](eligebant dv.a.G.), quo[*](quo dv. quod VRS. quae E. qua man. Dal.) tenuior eximeretur medulla; hanc umidis spongeis opertam[*](opergas V.) turgescentemque acu in[*](acu in REG. ac uim V. ac ui d.del. v.) longitudinem findebant, dein fila in umbra siccabant his[*](iis R(?) va.S.) utentes. nunc ramulos ipsos ab radice quam crassissimi[*](craffiffimi ego. graui- ll.v. grandi- CFW Müller p. 20. de mendo cfr. XXIX 132.) corticis ita dant[*](ita dant G. -ntes ll.Tfv(D). radiantes J. an tendentes (sc. seligunt)? cfr. XXVII 124.). optimum quod acre[*](agre VR.) gustu[*](gustum R.) fervensque in frangendo pulverem emittit. durare vim[*](uim eius Ev.a.S.) xxx annis ferunt.[*](Diosc. IV 149.)[*](Marc. 30, 17.) Nigrum medetur paralyticis, insanientibus, hydropicis , dum citra[*](cytra V. cyta R.) febrim, podagris[*](febri podagri VRd.) veteribus, articulariis morbis. trahit ex alvo bilem, pituitas[*](pituitis VRd.), aquas[*](ex aqua v.a.J.). datur ad leniter molliendam[*](molliendo VR.) alvum plurimum drachma una[*](una VTfS. ma upa E.), modice IIII[*](quattuor ll.v.) obolis. miscuere[*](miscere VR.an vero miscent? de mendo cfr. § 43.) aliqui[*](alique V.) et scamonium[*](scamonium VRD. -neam v. scammonium fES. -niam d. -neam C. cfr. XXVI 59. (scamonia Scribon. 140. 254.σκαμμωνίαTheophr. Diosc.)), sed[*](sed ut ius R.) tutius salem. in dulcibus datum copiosius periculum infert. oculorum caliginem fotu discutit;[*](cfr. Pl. iun. 96, 11 sqq.) ob id quidam et inunxere trito. strumas, suppurata, duritias concoquit et purgat, item fistulas [*](eximium VRf.) tertio[*](tertia v.a.S.) die exemptum. verrucas tollit cum squama[*](squamis Ev.a. S. cfr. XXXIV 107. 108. 109. 154. XXXVI 182. IX 113; contra XXX 107.) aeris et sandaraca. hydropicorum ventri inponitur cum farina hordeacia et vino. pecorum et iumentorum pituitas sanat surculo per aurem traiecto et postero die eadem hora exempto, scabiem[*](scabia R.) quadripedum cum ture, cera[*](cera VRdv(S). aut cera E(?)B(C) e Diosc. et cera Ven.) ac[*](ac B e Diosc. haric R. haro r. aro v. an cedria? cfr. XXIV 17.) pice[*](pide E1.) vel[*](uel v. uelut ll.) cum pisselaeo.
[*](Diosc. IV 148.) Album optimum, quod celerrime movet sternumenta [*](sternutamenta dv.a. H. (itemV2infra v. 5).), sed multum terribilius nigro, praecipue si quis apparatum poturorum[*](pu- turorum V. potuum d.) apud antiquos legat contra horrores, strangulatus, intempestivas somni vires[*](aures R.), singultus[*](singultos VR.) infinitos aut sternumenta, stomachi[*](stoma VR.) dissolutiones, tardiores[*](tardiores Ev. om. r.) vomitus aut longiores, exiguos aut nimios. quippe alia dare soliti, quae concitarent vomitiones, ipsumque helleborum extrahere [*](extrahere J cum Strackio. -rent ll. v.) medicamentis aut clysteribus, saepius etiam sanguine venis emisso. iam vero et cum prospere cedat, terribilius[*](terribilius ego. -li uisu EG. -lis uisu rTf. -lius uisu in v.) variis coloribus vomitionum et post vomitiones observatione[*](obseruationem VR.) alvi, balinearum dispensatione, totius corporis cura, antecedente omnia haec magno terrore famae, namque tradunt absumi carnes[*](carnes VRdTfS coll. § 67. adde XXIII 126. 127. 150. XXIV 93 al. -nem Ev (D).), si coquatur[*](coquatur VREv (sc. helleborum). -antur dTS.) una. sed antiquorum vitium erat quod propter hos metus parcius dabant, cum celerius erumpat, quo[*](quod E.) largius sumitur. Themison[*](thebison VRdf.) binas, non[*](dedit dT. donauit v.a.G.) amplius, drachmas datavit; sequentes et quaternas dedere claro Herophili praeconio, qui helleborum fortissimi ducis similitudini[*](similitudine E.) aequabat; concitatis enim intus omnibus[*](omnibus Ev. -ium r.) ipsum in primis[*](in primis —20 incisum Ev. om. r.) exire. praeterea mirum inventum est, quod incisum forficulis[*](forcipibus Brandis de aspir. Lat. p. 37.), ut diximus, cribrant[*](cribant VR. scri- v. a.B.) : cortex[*](53) remanet, hoc[*](hoc Ev(D). hue VR. hunc dTJ.) inaniunt[*](inanito v.a.G.) ; medulla cadit, haec in nimia purgatione data vomitiones sistit.
[*](cfr. Cels. II 13.) Cavendum est felici quoque cura, ne nubilo die detur, inpetibiles[*](quoque (pro quippe) E. (quippe impatibiles v.a.H).) quippe cruciatus existunt. nam aestate potius[*](quoque (pro quippe) E. (quippe impatibiles v.a.H).) quam hieme dandum non est in dubio. corpus VII
diebus ante praeparandum cibis acribus, abstinentia vini[*](uini—2 abstinentia om.E.), quarto et tertio die vomitionibus, pridie cenae abstinentia. album et in dulci datur, aptissime vero in lente[*](laene E. lacte v.a.H.) aut[*](ut E.) pulte. nuper invenere dissectis[*](disse et his VR.) raphanis inserere helleborum rursusque conprimere raphanos, ut transeat vis, atque lenimento[*](linimento Vf.)[*](quattuor ll.v.) dare. reddi post IIII fere horas incipit; totuml opus septenis peragitur horis.[*](cfr. Gels. III 23.) medetur ita morbis comitialibus , ut diximus, vertigini[*](uertigine R.), melancholicis[*](melangonicis VR.), insanientibus,[*](52) lymphatis[*](lympharis E1. -aticis dv.a.D. cfr. XXX 84.), elephantiasi albae, lepris, tetano, tremulis, podagricis , hydropicis incipientibusque tympanicis[*](tympaniticis H.), stomachicis[*](stomacicis V. -atitis df.), spasticis cynicis[*](cynicis Eman. Dal. H. quin- rT. clin- v.), ischiadicis[*](sciadicis VR.), quartanis, quae aliter non desinant [*](desinat VR.), tussi veteri, inflationibus, torminibus redeuntibus.[*](Diosc. IV 148. Geop. XIII 4, 1. 6.—Gellius XVII 15, 7. (cfr. Cels. V 27, 4),—Marc. 4, 66.) Vetant dari senibus, pueris[*](et pueris R(?)v.a.S.), item mollis[*](mollibus VRv.a.G.) ac feminei corporis animive, exilibus aut teneris, et feminis minus quam viris, item timidis aut si exulcerata sint praecordia vel tumeant, minime[*](mine V. minimeue v.a.H.) sanguinem excreantibus[*](excerantibus R.) causariisve[*](causariis uel REv.a.S.) latere[*](dist. ego.). faucibus[*](////faucibus d. uel fauc- v.a.S.) medetur extra corpori inpositum[*](corpori inpositum ego. -ris ll. v. cfr. XXVI 65. XXXI 101. (post extra lac. indicavit J e coni. S).),eruptionibus pituitae cum axungia[*](acxungia V.) salsa inlitum[*](inlitum ego. illit- dEV. inlinit- rS. cfr. XXIII 26. 124.), item suppurationi veteri. mures[*](mores VR.) polentae[*](polentae (pul- VRD)ll.TfH. -ta v.) admixtum necat[*](negat V.). Galli sagittas in venatu helleboro tingunt circumcisoque vulnere teneriorem sentiri carnem[*](carnem sentiri Rd.) adfirmant. muscae quoque necantur albo[*](necantur albo Ev(D). albo (aluo VR) necantur r S.) trito[*](trito dv. tritū r.) et cum lacte sparso. eodem et phthiriasis emendatur.
Ipsi Mithridati Crateuas[*](grateuas VR.) adscripsit unam[*](unam VREv. quam dT.), Mithridatiam [*](duo Ev.) vocatam[*](uocatam Ev(D). -cant rTfS. -cat P. an uocans (scriptum olim uocam)?). huic[*](huic Ev. hoc r.) folia[*](folia—acantho Ev.om.r.) II a radice, acantho similia, caulis inter utraque sustinens roseum[*](rose in E. altera VRd.) florem.[*](med.: Diosc. III 115.) alteram Lenaeus[*](lenaeus G. -nius ll. -nem v.), scordotim[*](scordotis R.) sive scordion[*](iscordion E.), ipsius manu adscriptam[*](descriptam C Bas. an recte?), magnitudine cubitali, quadriangulo caule, ramosam, querna[*](querna S e coni. H. -nae ll.v.) similitudine foliis lanuginosis. reperitur in Ponto campis pinguibus umidisque, gustus amari[*](gustu amara dT.). est et alterius generis, latioribus foliis, mentastro[*](men/tra/sto V. m???stransto R.) similis, plurimosque[*](plurimosque dv. -moque r.) utraque ad suss per se et inter alia in antidotis.
[*](Diosc. IV 8.) Polemoniam[*](polemoniam v. -oni Vd. -on R. polimonia E.) alii[*](ali VdD. philetaeriam v. -echeria d. filecheriam VR. -eteliam E.) Philetaeriam a[*](a dEv. ar r. ab D.) certamine[*](cestamme V.) regum inventionis appellant, Cappadoces autem chiliodynamiam[*](chiliodynamiam (chilo- RE. chylo- V) VRED. -mum dv. -mum S ex ind.). radice crassa, exilibus ramis, quibus in summis corymbi dependent[*](dist. ego. cfr. Diosc.) nigro semine, cetero rutae similis, nascitur in montosis[*](montosis VREv (D). cfr. XXVI 72. montibus dT. -tuosis H (an recte? cfr. § 70. XXVI 97. XVIII 70. XVII 18. XVI 16. 72. XV 131. XII 102. XI 280. VI 45. V 18. II 194).).
[*](Diosc. IV 41. (cfr. Geop. II 6, 29).) Eupatoria quoque regiam auctoritatem habet, caulis lignosi, nigricantis, hirsuti, cubitalis et aliquando amplioris, foliis per intervalla[*](per interualla ll. v. cfr. ex interuallis § 71. (79). XXVI 108. (32).) quinquefolii[*](quinquefoli VRdS.) aut cannabis, per extremita tes[*](extremitates Gron. e Diosc. (cfr. XXIV 108). temitalis ll. ambitum v.a.S.) incisis quinquepertito[*](an quinquepertitis? cfr. Diosc.), nigris et ipsis plumosisque[*](plurimos is quae V. -mis bisque d.), radice supervacua. semen dysintericis in[*](in om.V.) vino potum auxiliatur unice.
[*](Diosc. III 6.) Centaurio curatus dicitur Chiron, cum Herculis excepti hospitio pertractanti arma sagitta excidisset[*](excidisset Ev. -sset et VR. -sset ei dTS.) in pedem[*](pede VRdT.), quare aliqui Chironion[*](choroniom V1. -ium V2d.) vocant. folia sunt lata[*](late V.) et oblonga, serrato[*](serrata v.a. G. sed cfr. XXIV (130). 137. XII 22.) ambitu, densi[*](densi ego coll. Diosc. -sa ll. v.) ab radice caules[*](caule V.) ternum cubitorum, geniculati—in his capita ceu papaverum—, radix vasta, rubescens, tenera fragilisque, ad bina cubita, madida[*](addida R.) suco, amara cum quadam dulcedine.[*](Pl. iun. 74, 11–14.) nascitur in collibus pingui solo, laudatissima in Arcadia, Elide, Messenia , Pholoe[*](pholoe (-oe et B) J e Diosc. phorpe d. -poe VR. -rus e E. -ruo et v.), Lycaeo[*](lycaeo B. -ceo R. liceao E. -ceo rv.), et in Alpibus vero plurimisque aliis locis. in Lycia[*](in licia V. infcia E.del. G.) quidem et ex ea Lycium faciunt. vis in vulneribus tanta est, ut[*](est ut J. sicut VRd. uisut E. ut v.) cohaerescere etiam carnes tradant[*](tradat VRd. -atur S.), si[*](duabus ll.v.) coquatur[*](coquatur VRdJ. -antur Ev(D). cfr. Diosc. et § 57. (contra Pl. iun.).) simul. in usu radix, tantum II drachmis bibenda quibus dicetur, si febris sit, in aqua trita[*](trita medetur RS.), ceteris in vino. medetur[*](medetur om.R(d?)S.) et febrium[*](febrium ego. cfr. XXIII 48. VIII 119. obuium VEE. -ius dTD. omnium B. ouium v(G). iisdem H cum P. uoluarum J.) morbis[*](omnibus (pro morbis) S cum P.) decoctae sucus.
[*](Diosc. III 7 (cfr. 6). Isid. XVII 9, 33. Pl. iun. 107, 21 (Plin. XXV 127).) Est[*](sed V.an est et?) alterum centaurium[*](centaurion f(?)v.a.J. (item infra v. 1. 2).) cognomine lepton, minutis foliis, quod aliqui libadion[*](libadion v e Diosc. -deon ll.D.) vocant, quoniam secundum fontes nascitur, origano simile, angustioribus et longioribus foliis, anguloso caule, palmum[*](palmum Ven.(S) cum B e Diosc. paulum ll.f. -lulum v(C).) alto, fruticosum[*](fruticosum ego. cfr. § 72. 73. 82. 89. -cum VEd. -cantu E. -te G. -ti v.), flore[*](flore VRdv. ue re E.) lychnidis [*](lychnidis B. -henidis ll. v.), radice tenui et supervacua, suco[*](suco Ev. suo r.) efficax. ipsa herba autumno legitur, sucus[*](succos VR. succis d.) e fronde[*](se fronde d. effronte VR.). quidam caules concisos
madefaciunt diebus XVIII atque ita exprimunt. hoc centaurium [*](terrae Ev. om. rT.) nostri fel terrae vocant propter amaritudinem summam, Galli exacum[*](exacum VRdfv(S). -con C. exea E.), quoniam omnia mala medicamenta potum e[*](e dEv(D). om. r S.) corpore exigat[*](exsiccat Ev.a.B.) per alvum.[*](Th. H. IX 8, 7.) Tertia est centauris cognomine triorchis. qui eam secat, rarum est ut non vulneret sese[*](si sese V. sed sese R.). haec sucum sanguineum emittit[*](emittit ego. mittit ll.v. cfr. vol. III p. 493.). Theophrastus defendi eam inpugnarique colligentes tradit a triorche[*](triorchi S coll. X 204. 207.) accipitrum genere, unde[*](unde dTS. ū R.om. r. a quo v.) et nomen[*](nomine VR.) accepit[*](accepit Rv. accipit rTf.). inperiti confundunt haec omnia et primo[*](primo VRdG. pro E. uni B. uini v.) generi adsignant.
[*](Diosc. IV 13. 14. Th. H. IX 18, 6.) Clymenus a rege herba appellata est[*](est v. si VEE. sed d.), hederae foliis, ramosa, caule inani articulis praecincta[*](an praecincto?), odore gravi et semine hederae, silvestribus et montuosis[*](montosis v.a.H.) nascens. quibus morbis pota medeatur, dicemus, sed hic[*](hinc E.) indicandum est, dum medeatur, sterilitatem pota[*](potam VE.) etiam viris fieri. Graeci plantagini similem esse dixerunt, caule quadrato, folliculis cum[*](cum Ev. in rf. (an semine in folliculis? cfr. XIX 119. XXI 177. XXII 58. XXVII 25).) semine inter se inplexis veluti[*](ueluti S cum vet. Dal. uelut in ll.v(J). cfr. Diosc. et XXVI 58.) polyporum cirris. et sucus autem in usu, vi summa in refrigerando.
[*](Diosc. III 3.) Gentianam invenit Gentius rex Illyriorum, ubique nascentem, Illyrico[*](in Illyrico v. sed cfr. XXI 53. XIX 110. aliter XXI 40. praestantissimo R.) tamen praestantissimam, folio fraxini, sed magnitudine lactucae, caule tenero, pollicis crassitudine [*](trium ll.v (pro ternum, ut § 66).), cavo et inani, ex intervallis foliato, III aliquando cubitorum, radice lenta[*](cubitorum radice lenta om.VR (d?).), subnigra, sine odore, aquosis montibus subalpinis plurima. usus[*](plutim ausus V.) in radice et suco.
radicis natura est excalfactoria, sed praegnantibus non bibenda[*](bibendū VR.).[*](Diosc. IV 3.) Invenit et Lysimachus quae ab eo nomen retinet, celebrata Erasistrato. folia habet[*](habet et (ut V2D) VRD.) salicis viridia, florem purpureum, fruticosa ramulis erectis, odore acri. gignitur in aquosis. vis eius tanta est, ut iumentis discordantibus iugo inposita asperitatem cohibeat[*](choibeat V.).
[*](Diosc. III 117. (118). 119. (120). cfr. XXVII 28. 55.) Mulieres quoque[*](quoque om.E.) hanc gloriam adfectavere, in quibus Artemisia[*](artem est a V1R. -emia est V2.) uxor Mausoli[*](mausalo R.) adoptata herba, quae antea parthenis[*](parthenix VRd.) vocabatur. sunt qui ab Artemide[*](harchemete V1. -mede V2.) Ilithyia[*](ilithyia E(?)G. litida r. artemisiam v.) cognominatam putent[*](putant REDal.), quoniam privatim medeatur feminarum malis. est[*](est om.Ev.a.G.) autem absinthii[*](autem absenti R. absinthii autem v.a.G.) modo fruticosa[*](fructicosa R.), maioribus foliis pinguibusque. ipsius duo genera: altior[*](altior ll.TfS. -tera v. an ualdior? cfr. Diosc.) latioribus foliis, altera tenera tenuioribus[*](tenuioribus v. tenerio- ll. Brot.)[*](an tenuioribus. est non? cfr. Diosc. (et—nascens post pinguibusque (v. 13) transponi voluit P).) et non nisi in maritimis nascens. sunt qui in mediterraneis[*](mediterranis VR.) eodem nomine appellent[*](appellant (ape- V) VRv. a. G.), simplici caule, minimis foliis, floris[*](flores v.a.G.) copiosi, erumpentis[*](erumpentes Vdv.a.G.) cum uva[*](uuam V.) maturescit, odore non iniucundo[*](iucundo E.). quam[*](quam d(?)v. quem rfD.) quidam botryn [*](botryon VRdf.)[*](dist. ego.), alii[*](alis V.om.dT.) ambrosiam vocant, talis in Cappadocia nascitur.
[*](Th. H. IX 13, 1 (cfr. Marc. 33, 63). Diosc. III 138. 139.) Nymphaea nata traditur nympha[*](a nympha dv.a.G.) zelotypia erga Herculem[*](dist. J cum Strackio. (lac. post simili statuit S).) mortua—quare Heracleon vocant aliqui, alii rhopalon[*](opalon VRd.) a radice clavae simili—, ideoque eos, qui biberint eam[*](dist. ego coll. Diosc. et XXVI 94.) XII diebus, coitu genituraque privari. laudatissima in
Orchomenia et Marathone. Boeoti mallon[*](mallon ll.fJ. madon B e Theophr. timalon v.) vocant et[*](uocant et ES. -nt heę d. -nt qui et v. ucantem V mic- R.) semen edunt. nascitur in aquosis, foliis magnis in summa aqua[*](aqua Ev. qua r.) et aliis ex radice[*](radice prodeuntibus v.a. S.), flore lilio simili et, cum defloruit, capite [*](capiti v.a. H.)[*](dist. J e Diosc.) papaveris, levi[*](leui ego e Diosc. in ll. v. tenui H e coni. Dal. (lac. post in statuit J).) caule. secatur autumno[*](autumno v. -ni VRd. autumno—5 siccatur om.E.) radix nigra, in sole siccatur. adversatur ita lieni[*](ita lieni ego. cfr. Diosc. et XXVI 76. CFW Müller p. 20. et alium dEv. om. r. ei allium vel aluinis B. ea alui malis J.). est et[*](et om.E.) alia nymphaea in Thessalia[*](issalia R. his alia V.), amne Penio[*](peneo dB. peonio v.), radice alba, capite luteo, rosae[*](rore V.) magnitudine.[*](Diosc. III 86.)[*](cfr. Plin. V 16.—Homer. X 444.) Invenit et patrum nostrorum aetate rex Iuba quam appellavit Euphorbeam medici sui[*](suo VR.) nomine[*](nomine del. v.a.B. -ine et B.). frater is[*](frater is R(?) H cum P. -tris rTv.) fuit[*](fuit VRdH cum P. fui et E.del. B. nomine et v.) Musae, a quo divum Augustum conservatum indicavimus . iidem fratres[*](fractes d.) instituere a balineis[*](ab alienis V. -igenis E.) frigida[*](frigidam V.) multa[*](multo VRdT.)[*](19,128) corpora adstringere[*](astringi v.a.H.) ; antea non erat mos[*](mos dEv. om. r.) nisi calida tantum lavari, sicut apud Homerum etiam[*](an et (pro sed)?) invenimus.[*](extr.: Isid. XVII 9, 26. Solin. 24, 9. Pl. iun. 110, 19.) sed Iubae volumen quoque extat de ea herba et clarum praeconium. invenit eam in monte Atlante[*](&lante R.), specie thyrsi[*](specie thyrsi H cum Salm. -ie tunsi VRdTf. spectetur si E. -tatur v.), foliis acanthinis. vis tanta est, ut[*](ut G. uel ll. D. ut uel v.) e longinquo sucus excipiatur [*](excipitur VD.) incisa[*](incisae R (?)Ev.a.S.) conto; subitur[*](subitur ll.TS. subditur G. -tis H cum P. suscipitur man. Dal. v.) excipulis[*](excipulis dEv(H). -lus r G.) ventriculo haedino. umor lactis videtur defluens[*](defluens Salm. -uere ll.TS. effluere v.) ; siccatus[*](siccatur dv.a.G.) cum coiit[*](cum coiit EG. cuncto (-ti R) sic r. conto. Sic v.), turis
effigiem habet. qui colligunt, clarius vident. contra serpentes medetur quaculnque parte percussa vertice inciso et medicamento addito[*](abdito S cum P. | taedio VJ (sc. legendi, cfr. Diosc.δεδοικότες). tedio rT. tepido S cum Salm. haedino v.) ibi.[*](cfr. Diosc. IV 170 extr. (Plin. XIII 114. XXVII 70). Diosc. praefat. p. 3.) Gaetuli, qui legunt, taedio lacte adulterant, sed discernitur igni; id enim, quod sincerum non est, fastidiendum odorem habet. multum infra hunc sucum est qui in[*](in Ev. infra r.) Gallia[*](gillia V. galliam d.) fit ex herba chamelaea, granum cocci ferente. fractus[*](fractus—9 siccet a suo loco aberravisse videntur et pertinere ad v. 1 post effigiem habet.) hammoniaco similis est, etiam levi gustu[*](an gustatu? cfr. nota ad XXVII 22 et XXVIII 90.) os accensum diu detinens[*](accensu diu retinens dT.) et magis ex intervallo , donec fauces quoque siccet.[*](Diosc. II 152. Th. H. VII 8, 3. cfr. Isid. XVII 9, 50.) Celebravit et Themiso[*](themiso S. -isso VR. -ison Ev. temiso dT.) medicus vulgarem herbam plantaginem tamquam inventor volumine de ea edito. duo eius genera: minor[*](minora VR.) angustioribus foliis et nigrioribus[*](foliis et nigrioribus om.E.) linguae pecorum similis[*](simillimis R(?)v. sed cfr. § 81. 82.), caule anguloso in terrain inclinato , in pratis nascens; altera maior, foliis laterum[*](lacerum d.) modo inclusa, quae quia[*](queque quia VdE.) septena sunt, quidam eam heptapleuron vocavere. huius et caulis[*](caulis Ev. om. r.) cubitalis est. et ipsa[*](ipsa ego (et dist.). uapi ll. napi J. uua api D. napi similis v. angulosus Brot. cum vet. Dal. locus nondum sanatus. possit conici[et] campis, ut § 63. XXIV 59, vel lac. statui: et radices crassitudine digitali).) in umidis nascitur, multo efficacior. mira[*](mira om.E.) vis in siccando densandoque corpore, cauterii vicem optinens. nulla res aeque sistit fluctiones, quas Graeci rheumatismos vocant.
[*](Diosc. IV 126. 127. Isid. XVII 9, 49.) Iungitur huic buglossos[*](boglossos Vdv.a.C.), boum linguae similis, cui praecipuum, quod in vinum deiecta[*](delecta Vd.) animi voluptates [*](uoluntates d.) auget et vocatur euphrosynum. iungitur[*](iungetur d.) et
cynoglossos[*](cynoglos Vd.) caninam[*](caninam S. -nan V. -nas dTEv. cannina R.) linguam[*](linguam V2in ras. J. -ua R. -uas dTEv. del. S.) imitata[*](imitata J. -tato E. -tatur dTS. -ta R. -tans v. imittata V2. -ttat V1.), topiariis operibus[*](opiaris Vd.) gratissima. aiunt quae[*](quae D. que Vd. quod E. que quae R(?)B. que eam quae v.) III thyrsos[*](tres ll.v.) seminis emittat[*](emittat v(S). -ttit Dal. inmittat E. mittat VdfJ. mitat R.), eius radicem potam ex aqua ad tertianas prodesse, quae[*](quattuor ll.v.) IIII, ad quartanas.—Est et[*](et VS. om. rv.) alia similis ei[*](ei dTEG. et r. ei et v.), quae[*](qui d. J ferat Ev.a.S.) fert lappas[*](lampas VR.) minutas . eius radix pota ex aqua ranis et serpentibus adversatur .[*](Diosc. IV 58 (cfr. III 146). Isid. XVII 9, 93.—Th. H. IX 13, 2. (cfr. Plin. XXII 25. XI 284).) Est et buphthalmus[*](buphthalmi R.) similis boum oculis, folio feniculi, circa[*](circa v. contra circa ll.) oppida nascens, fruticosa caulibus[*](an caulibus mollibus? cfr. Isid.), qui et manduntur decocti. quidam chalcan[*](chalcan E.cfr. Diosc. -ciam v.a.B. calchan r D. -am f. cachlam B e Diosc. III 146.) vocant. haec cum cera[*](era E.) steatomata[*](steatomata S cum B e Diosc. siafatomata E. sia- flato- Vd. siaflatho- R. scirro- v.) discutit.
Invenere herbas et universae gentes, Scythia[*](sesthia VR.) primam [*](primum v.a. J) eam, quae Scythice vocatur circa Maeotim[*](Maeotim S cum P e XXVII 2 et Theophr. boeotiam ll. v.) nascens, praedulcem[*](praedulces E. -cis v.a. H.) alias[*](aliam Ev.a.H.) utilissimamque ad ea, quae asthmata[*](asthmata S cum Salm. e Theophr. (cfr. XXII 25 et Diosc. III 5). spasmata G. sparmata T. -tam VRd. spartama E. -taniam v.) vocant . magna et ea commendatio, quod in ore eam habentes sitim famemque non sentiunt.[*](Th. H. IX 13, 2. (cfr. Diosc. II 80). Th. H. IX 15, 3.) — Idem praestat apud eosdem hippace[*](hippace dTH. hipace VR. ipface E. hippice v.), distincta[*](distincta ll. J. dicta Tv. sic dicta S cum Salm.), quod in equis quoque eundem[*](eandem E.) effectum habeat[*](habeat v(J). -bent VEd. -bere E. -bet S.), traduntque his duabus herbis Scythas etiam[*](etiam dEv. fedam R. red- Vf.) in duodenos dies durare in fame sitique.
Ischaemonem[*](scemonem VRd.) Thracia[*](thracia Rv. traicla V. -aycla d. -ahyda E.) invenit, qua ferunt sanguinem [*](dist. ego.) sisti non aperta modo vena, sed etiam praecisa. serpit in[*](in (=ī) ego. cfr. XXII 45. (XXVII 82. XXI 99. XXVI 126. XXVIII 109). e REv. et r.) terra, milio similis, foliis[*](folia R. -io d.) asperis et lanuginosis. farcitur[*](farcitur Ev. parcitam V1. -tum Rd. -turam V2.) in nares, quae in Italia nascitur, et ciet[*](ciet ego. cfr. XXIV 182. om. ll. v.) sanguinem , eadem adalligata sistit.
[*](Diosc. IV 1. V 54. IV 2 extr.) Vettones[*](uetcones R. uecco- Vd.) in Hispania earn, quae Vettonica[*](uectonica VRd.) dicitur in Gallia, in Italia autem serratula[*](serratura VRd.), a Graecis cestros aut psychrotrophon[*](psychrotrophon D. psycho- B e Diosc. pychrotropon E. phycro- VR. pycro- d.), ante cunctas laudatissima. exit anguloso[*](angulo V.) caule[*](duum ll.v.) cubitorum II, a[*](e VfS. cfr. XV 131.) radice spargens folia fere lapathi[*](lappatis VRd.), serrata, semine[*](stamine B e Diosc.) purpureo. folia siccantur in farinam plurimos ad usus. fit vinum ex ea et acetum stomaacho et claritati[*](claritate R.) oculorum, tantumque gloriae[*](gloria VR.) habet, ut domus, in qua sata sit[*](sata sit dEv (D). cfr. § 115. sit VRS.), tuta[*](tuta Ev. ita R. it V1. pura dT.del.V2.) existimetur a piaculis[*](piculis V1. peric- V2D.) omnibus.
In eadem Hispania inventa est[*](est v(S). si d. sit E. sic rTfH.) Cantabrica per divi Augusti tempora a Cantabris reperta. nascitur ubique caule iunceo[*](iunco V.), pedali, in quo sunt flosculi oblongi[*](oblinquo R.) veluti calathi, in his semen perquam minutum. nec alias defuere Hispaniae herbis exquirendis, ut in quibus etiam nunc[*](etiam- num v.a.S.) hodie[*](hodie ll. v. an uolgo?) in more sit[*](more sit Tf(P)S. -res sit VRd. numeroso et E(?)G. -so sit v. uirorum B.) laetiore[*](laetiore dEv. lact- VR. lat- T. laut- D. sed cfr. § 107.) convictu potionem e centum[*](egentum VR. -tem v.a.B.) herbis mulso additis credere[*](credidere v.a.S.) saluberrimam suavissimamque . nec quisquam genera earum iam novit aut multitudinem [*](tantum TB.), numerus tamen constat in nomine.
[*](cfr. Colum. VI 5, 3.) Nostra aetas meminit herbam in Marsis repertam. nascitur et[*](et om.VRH.) in[*](in om. v.a.G.) Aequicolis[*](aequiculis Vdv.a. G. aequac- R.) circa vicum Nervesiae[*](nernesiae V. uern- R. nersiae d.) ; vocatur consiligo. prodest, ut demonstrabimus[*](demonstrabimus B. -auimus ll.fv.) suo loco, deploratis[*](26,38) in phthisi[*](thisi V. his R.).
[*](Galen. π. φαρμ. κατὰ τόπους X 2 p. 635. Diosc. II 205.) Invenit nuper et Servilius Democrates e primis medentium quam appellavit Hiberida[*](hiberida VG(D). (-dam v). ib- r H.), quamquam ficto nomini[*](nomini Vd (Salm.) S. -ne rfv. an homini? cfr. Galen. (de mendo cfr. moris v. 13).) inventione[*](inuentione (Salm.) S. -ni ll.fv.) eius adsignata[*](assignato Ev.a. S.) carmine. nascitur maxime circa vetera monumenta parietinasque et inculta itinerum; floret semper, folio nasturci, caule cubitali, semine [*](semine tam paruo E(?)v.a.S. (cfr. XXVI 5).) vix ut aspici possit. radici odor nasturci[*](nasturti RdEv(ut v. 9 ll.v).). usus aestate efficacior et recenti[*](trecenti V. recentis R.) tantum; tunditur difficulter. coxendicibus et articulis omnibus cum axungia modica utilissima , viris plurimum quaternis[*](quaternis v. -num ll.) horis[*](moris VRd.), feminis[*](feminis d. feminas E.) minus dimidio adalligata, ut deinde in balineis descendatur in calidam et postea[*](et deinde et postea E.) oleo ac vino perunguatur corpus[*](perungatur coryus R.), diebusque vicenis interpositis idem fiat, si qua admonitio doloris supersit. hoc modo rheumatismos omnes sanat occultos . inponitur non in ipsa[*](occultos—ipsa om.V.) inflammatione[*](ipsas inflammationes E.), sed inminuta.
[*](Diosc. II 211. 212. 211.)[*](cfr. Cels. VI 6, 39. Plin. VIII 98. (X 165 XI 152). Isid. XVII 9, 36) Animalia quoque invenere herbas, in primisque chelidoniam[*](celidoniam V.an chelidonia est?)[*](lac. ego indicavi. excidit medentur; cfr. VIII 97.). hac enim hirundines[*](irundines V.) oculis[*](ocules V2. -los D.) pullorum in nido ... restituuntque[*](restituuntque E. -unt Rdv. restidaiuntque V1. restituunt dantque V2D.) visum[*](in uisum E.), ut quidam volunt, etiam erutis
oculis. genera eius duo: maior fruticosa[*](fructicosa R. fruticoso Ev.a.G.(caule add. v.a.J).), folio pastinacae erraticae[*](duum ll. v.) ampliore, ipsa altitudine[*](altitudine Ev. ampli- r.) II cubitorum, colos albicans , flos luteus; minori folia hederae rotundiora, minus candida.[*](Marc. 8, 44. cfr. Plin. infra § 142.) sucus croci, mordax, semen papaveris. florent adventu hirundinum, discessu marcescunt[*](marcescunt REv. mare- V. are- dT. inare- D. cfr. XVI 218. XX 12. 33. 67. 89 extr. 168. XXIV 2.). sucus[*](sucu V1R.) florentibus exprimitur et in aereo vase cum melle Attico leniter cinere ferventi decoquitur, singulari remedio contra caligines oculorum. utuntur et per[*](et per Ev. per r.) se suco et[*](et om.Rv.a.S.) in collyriis, quae chelidonia[*](cilidoniae VR.) appellantur[*](appellatur R.) ab ea.Inveniunt[*](inueniunt VRdfS. -nerunt E(?)v(D).) et canes[*](canas E. canes canariam v.a.S ex indice.) qua[*](quae E.) fastidium vincunt[*](dicunt E. deducunt v.a.S. an uincant?) eamque in nostro conspectu mandunt, sed ita, ut numquam intellegatur , quae sit; etenim depasta cernitur. notata est haec animalis[*](animalis del. S cum P.) eius[*](huius v.a.S.) malignitas in alia herba maior. percussus [*](percussis R.) enim a serpente mederi sibi quadam[*](sibi quamdiu E. quadam sibi R(?)v.a.S.) dicitur, sed illam homine spectante[*](inspectante Ev.a.S.) non decerpit.
[*](Th. H. IX 16, 1–3. Diosc. III 34.)[*](Cic. nat. deor. II 50, 126. 127. Verg. Aen. XII 412–415. Isid. XVII 9, 29.) Simplicius[*](herbae d.) cervae monstravere elaphoboscon, de qua diximus, item helxinen[*](helxinen v(S). -ine E. -Isine rTf. seseli enixae B coll. VIII 112 et XXII 41. (an seselin?).) a partu dictam[*](dictam ll.Tfv(S). dictamnum B. (an et tamnum? cfr. VIII 112).), ostendere,[*](22,79) ut indicavimus, dictamnum[*](dictamnum ll.Tfv(S). del. B.) vulneratae pastu[*](pastae Ev.a.H.) statim[*](8,97) telis[*](telis om.E.) decidentibus. non est[*](est om.dT.) alibi quam in Creta, ramis praetenue, puleio[*](pulei R.) simile, fervens et acre[*](et acre REv. etere V. hederae dT.) gustu. foliis tantum utuntur; flos nullus[*](nullum E.) aut[*](aut VRdTH. erat E. ei est aut B. ei est v.) semen aut caulis, radix
tenuis ac supervacua. et in Creta autem non spatiose[*](spatiose Ev. -sa rS. cfr. XVI 166. XIX 92. XXXI 128. XXXV 83.) nascitur mireque[*](an mire quippe vel mire namque? cfr. Theophr. et § 59.) capris expetitur.[*](cfr. Pseudo-Diosc. III [38].) pro eo est[*](est V.om.d. est et REv.) pseudodictamnum multis in terris[*](ter (om. ris nascens—ra- mulis) E.) nascens, folio simile[*](simili dv.a.H.), ramulis minoribus, a quibusdam chondris[*](condris VRv.a.C.) vocatum. minoris effectus statim intellegitur; dictamnum enim[*](dictam nomen enim V.) minima[*](nimia d.) potione[*](portione v.a. S.(ἀπὸ μικρπῦTheophr.).) accendit [*](accedit VRd.) os. qui legere eas, in ferula aut[*](aut S(D). Uel Ev. ui aut VRd1. hii aut d2. ibi aut J.) harundine condunt praeligantque[*](praeligatque nec VR.), ne potentia evanescat. sunt qui dicant utramque[*](utraque Rd.) nasci multifariam[*](multiforia VRd.), sed deteriores in agris pinguibus[*](pinguibus dv. -uis r.), veram[*](ueram sc. herbam: cfr. § 117. (an dictamnum glossema?).) quidem[*](quidam V1fv. a. G. que V2.) dictamnum non nisi in asperis.[*](Diosc. ibid. [39].—Th. H. IX 15, 4.) est et[*](et om.d.) tertium genus dictamnum vocatum, sed neque facie[*](facie Ev. -ile r.) neque effectu simile, folio sisymbri, ramis maioribus, praecedente[*](procedente v. a. H.) persuasione illa, quicquid in Creta nascatur[*](nascitur R(?)Ev.a.S.), infinito praestare ceteris eiusdem generis alibi genitis, proxime quod in Parnaso. alioqui herbiferum esse[*](esse Ev. esset r.) et Pelium montem in Thessalia et Telethrium[*](teletrium VR. elet- v.a.B.) in Euboea et totam Arcadiam ac Laconicam tradunt, Arcades quidem non medicaminibus uti, sed lacte[*](lacti R.) circa ver[*](circa uter E.), quoniam tum maxime sucis herbae turgeant medicenturque ubera pascuis. bibunt[*](bibant E.) autem vaccinum , quoniam boves omnivori[*](omniuori J. -rae B e Theophr. -ibori E. -iuofi VR. -ino fi d. -ino uoriferi v.) fere[*](fere ll. G. om. v.) sunt[*](sint Rd.) in herbis. potentia earum per quadripedes etiamnum duobus claris exemplis manifesta[*](manifestat V.) fit. circa Abderam et limitem, qui Diomedis vocatur, equi pasti inflammantur rabie, circa Potnias[*](potniceas E.) vero et asini.[*](cfr. Plin. XXVI 154. Isid. XVII 9, 52.—Diosc. III 4. [5]. [6]. cfr. Th. H. IX 20, 4 (13, 3).) Inter nobilissimas aristolochiae[*](aristolociae VR. -laciae d.) nomen dedisse gravidae videntur, quoniam esset[*](esset om.E.)ἀρίστη λεχούσαις.[*](aristhe E.)[*](lechuses R(?)B. lecusaey (-sey d) Vd. tecuses v. reos aes E. (Graecas litteras posUit C)) nostri malum terrae vocant et quattuor genera eius servant: unum tuberibus radicis rotundis, foliis inter malvam et hederam, nigrioribus mollioribusque, alterum masculae, radice longa[*](longa del. voluit S. an ra- dice oblonga (cfr. v. 14) vel ongae, radice?)[*](quattuor ll.v.), IIII digitorum longitudine, baculi crassitudine, tertium longissimae, tenuitate[*](tenuitatis Ev.a.S.) vitis novellae, cuius[*](cui v.a.H.) sit praecipua vis, quae et clematitis[*](clematitis v(H) ex in- dice et Diosc. -atis ll. G(D).) vocatur, ab aliis Cretica[*](certica VR.). omnes colore buxeo, caulibus parvis, flore purpureo. ferunt baculas parvas, ut cappari[*](capparis EC.). valent[*](parent E.) radice tantum. est et quae plistolochia[*](plistolochia H (pist- v). -locia V2. -lotia R.-licia V1. plistocia r.) vocatur, quarti generis, tenuior quam proxime dicta, densis radicis capillamentis, iunci plenioris crassitudine.[*](Diosc. III [6].) hanc quidem polyrrhizon[*](polyrrhizon v(J). -rrizon dES. po- bryzon r. cfr. § 51.) cognominant. odor omnium medicatus, sed oblongae radici tenuiorique gratior ; carnosi enim est corticis, unguentis quoque nardinis conveniens. nascuntur pinguibus locis et campestribus. effodere eas messibus tempestivum; indesquamato[*](in desquamato ego. cfr. vol. III p. 495 ad XIX 115. ita desq- v. tesq- E. desq- D. ita e squama r.) terreno[*](terreno Ev. -nu V1. -nu R. -na d. -ni V2.) servantur. maxime tamen[*](tamen ll. v. an autem?) laudatur Pontica et in quocumque genere ponderosissima quaeque, medicinis aptior rotunda[*](dist. J e Diosc.), contra serpentes oblonga, in summa tamen gloria est ea[*](ea (vel haec) si ego. et si VRdTf. si a E. si G. etiam v.), si modo a conceptu admota vulvis in carne bubula mares figurat, ut traditur.[*](extr.: Diosc. III [6]. Pl. iun. 87, 12. 13.) piscatores Campaniae radicem eam, quae rotunda est, venenum terrae vocant, coramque
nobis[*](nobis VRdv. ut E.) contusam mixta calce in mare sparsere. advolant pisces cupiditate mira statimque exanimati[*](exanimitati R.) fluitant[*](fluuitant VD.). quae polyrrhizos[*](pobryzos V.cfr. § 96.) cognominatur convulsis, contusis, ex alto praecipitatis radice pota ex aqua utilissima esse traditur, semine pleuriticis et nervis, confirmare, excalfacere, eadem satyrion esse[*](esse VREH. is d. est v.).[*](Diosc. III 48 extr. 49. 50. 31. IV 8. (eupor. II 114).) Verum et[*](et om.VRTf.cfr. § 132.) effectus ususque dicendi sunt ordiendumque malorum[*](a malorum E(?)v. e ma- S. cfr. CFW Müller p. 3. XXIX 29.) omnium pessimo est[*](est VdEJ. om.R. e S. id est v.), serpentium ictu. medentur ergo Britannica herba, panacis[*](panacis VRdS. -ces Ev. -cisque G.) omnium generum radix e vino, Chironii[*](chironi VD. -niae v.a.G.) et flos et semen potum inlitumve ex vino et oleo, privatim quae[*](quae S. que ll. que quae v.) cunila[*](cunila v. -icula (coni- VR) ll.) bubula appellatur, Polemonia[*](quattuor ll. v.) vel Philetaeris[*](philetaeris dES. -ria C e Diosc. et § 64. -teris Rv. phifile- V.) radicis drachmis IIII in mero[*](in numero R. ex mero v.a.S), Teucria[*](teucrias E.),[*](Diosc. III 101. Geop. XIII 9, 12. Diosc. III 115. Pl. iun. 110, 22. Diosc. III 3. IV 3. (eupor. II 115).) sideritis, scordotis[*](cordatis V.) ex vino, privatim ad angues[*](ungues R.), pota et inlita sive suco sive folio sive decocto, centaurii maioris radix[*](radix Bas. -ice ll.v.) drachma[*](drachma VRdv. alba E.) in vini albi cyathis III, Gentiana praecipue[*](tribus et duabus ll. v.) adversus angues II drachmis cum pipere et ruta in[*](sex ll. v.) vini[*](in uini ego. uini ll.v.) cyathis VI, sive viridis sive sicca. et Lysimachiae odorem fugiunt.[*](Pl. iun. 110, 24.—Diosc. IV 1 III 34.—Th. H. IX 20, 4. Diosc. eupor. II 115. Pl. iun. 110, 26. 107, 22. 111, 2) datur ex vino percussis chelidonia; morsibus inponitur[*](cheli- donia morsibus inponitur Ev om. r.) Vettonica[*](uettonice E. uecto- nica d. ueto- R.) praecipue, cui vis tanta perhibetur , ut[*](et (pro ut) E.) inclusae[*](inclusi d.) circulo eius serpentes ipsae[*](ipsae R (?)v. -se V. -si rT.) sese[*](se dT.) interimant flagellando. datur ad ictus semen eius denarii pondere
cum[*](tribus ll.v(bis).) III cyathis vini vel farina drachmis III sextario[*](sextarios V1R.an ex (vel in) sextario? cfr. § 127.) aquae —farina[*](dist. J.) et[*](farina et (ex d) ll. D. -na J. del. v.)inponitur[*](inponitur v(D). pon- ll. repon- J coll. § 115. locus nondum sa- natus.) —, Cantabrica, dictamnum, aristolochia radicis drachma in vini hemina, sed[*](sed om.dEv.a.S.) saepius bibenda. prodest et inlita ex aceto; similiter plistolochia[*](pistolochia VRv.a.H.), quin[*](quin et v.a.D.) omnino [*](an super? cfr. XIX 115. XXVI 121. XXIX (83). 95. XXXI 131.) suspensa supra focum fugat e domibus[*](demonibus R.) serpentes; [*](Diosc. II 208.)argemonia quoque radicis[*](radicis ego. -ce eius ll.v.) denarii pondere in vini cyathis[*](tribus ll.v.) III poto[*](poto V. in poto E. potus d. -ta R(?) Hack. -tatur v.). plura de ea convenit dici ceterisque, qua[*](qua ego. quo E. qm??? Rd. quoniam VS. quando D. quae v. (an quo loco?).) primum nominabuntur, in eo autem genere medendi primum nominari quamque, in quo maxime valebit. folia habet qualia[*](et equalia E. aequ- v.a.G.) anemone[*](anemona d. -nae v.a. G.), divisa apii modo, caput in cauliculo [*](an teretem (pro item)? cfr. Diosc.) papaveris silvestris, item radicem, sucum croci colore acrem[*](acre Vd.)[*](dist. J.) et acutum. nascitur in arvis. apud nos tria[*](nos tria VRdJ. nostri iam E. nos. Nostri tria v.) genera eius faciunt et id demum probant, cuius radix tus redoleat.
[*](Diosc. III 1. eupor. II 115. Pl. iun. 110, 25. (cfr. Plin. XVI 33).) Agaricum ut fungus nascitur in arboribus circa Bosporum[*](bosphorum RC.) colore candido; dantur[*](datur R(?) v.a.S.) oboli III contriti[*](obolis quattuor contritum v.a.S.) cum binis cyathis aceti mulsi. id, quod in Gallia[*](Galatia S cum B e Diosc.) nascitur, infirmius[*](infirmus R. -um dT.) habetur. praeterea[*](praeterea—19 facit om.R.)[*](propterea V.) mas spissior amariorque[*](spissior amariorque dv. -ora maiorque V. maiorque spissiorque E.) — hic[*](dist. ego e Diosc.) et capitis dolores facit—, femina solutior. initio gustus[*](gustusb VRv(J). -tu d(?)EG.) dulcis mox in amaritudinem[*](amaritudine Rd.) transit.
[*](Diosc. IV 27. eupor. II 115. 131. cfr. Plin. XXVII 39 (XXII 50).) Echios utriusque generis[*](post generis lac. statuit J.) puleio similis, foliis coronat; datur[*](coronat datur ego. cfr. XXI 52. 54. -nata RdEv. -naria D cum vet. Dal. corinata V. cari- fS.)[*](quattuor datur v.a.S.) drachmis[*](duabus ll. v.) II ex [*](et E.) vini cyathis IIII. item altera, quae lanugine distinguitur spinosa[*](spi- noso VR.), cui et capitula viperae[*](uipre R.) similia sunt; haec ex vino et aceto. quidam echion personatam vocant, cuius folio[*](folia VR.) nullum est latius, grandes[*](grandius V. -dis S.) lappas ferentem; huius radicem decoctam ex aceto dant potui.—Hyoscyamum contusum cum foliis ex vino datur peculiariter contra aspidas.
[*](Isid. XVII 9, 55.) Nulla tamen Romanae nobilitatis plus habet quam hiera botane. aliqui aristereon[*](aristereon dED. -reun r. peristereon v(S) e Diosc. -ona H. cfr. § 126. XXVII 21.), nostri verbenacam vocant. haec est quam legatos ferre[*](ferme VR.) ad hostes indicavimus; hac[*](22,5) lovis mensa verritur, domus purgantur lustranturque[*](lustrantur quae R.). genera eius duo[*](duo VdTS. duo sunt R (?)Ev(D).) : foliosa, quam feminam putant, mas rarioribus foliis.[*](Diosc. IV 61.) ramuli[*](ramulis VR.) utriusque[*](utrisque R.) plures, tenues, cubitales, angulosi[*](angulosis V. -sas R.), folia minora quam quercus angustioraque, divisuris maioribus, flos glaucus, radix longa, tenuis. nascitur ubique[*](sed R(?)v.a.S.) in planis aquosis. quidam non distingunt et unum[*](uinum V.) omnino genus faciunt, quoniam utraque[*](utraque dTv(S). -asque r. om. Dal.) eosdem[*](eosdem- que E. (an eosdem utraque?).) effectus habeat. utraque sortiuntur Galli et praecinunt responsa[*](rescyonsa V.), sed Magi[*](magis B.) utique circa hanc insaniunt: hac perunctos inpetrare quae velint, febres abigere, amicitias conciliare[*](conciliari d.) nullique non morbo mederi. colligi debere circa canis ortum ita, ne luna aut sol conspiciat, favis[*](fauis v. faucibus ll.) ante et melle terrae ad piamentum[*](ad pa- uimentum d. et////// E.) datis; circumscriptam[*](circumscripta Rd.) ferro effodi
sinistra manu et in sublime[*](sublimen V.) tolli; siccari in umbra separatim folia, caulem[*](caule Vd.), radicem. aiunt[*](aiunt' R. adlunt E. aiunt- que v.a. S.), si aqua spargatur triclinium , in[*](in ego. om. ll. v. cfr. Diosc. et XXIV 90. (XXVI 29. XXIII 140).) qua maduerit, laetiores[*](lactiores V.) convictus[*](conuinctus R.) fieri. adversus serpentes conteritur[*](contritus V.) ex vino.[*](Diosc. IV 102.) Est similis verbasco herba, quae saepe fallit pro[*](pro eo S cum B.) ea capta, foliis minus candidis, cauliculis pluribus, flore luteo. haec abiecta blattas in se contrahit[*](in semen trahit dT.) ideoque Romae blattaria[*](blattariam Vdv.a. H.) vocatur[*](uocant dv.a.H.).
Molemonium[*](lemonium E(?) v.a.J. sed cfr. index et XXVI 40. (Diosc. IV 16 hue non qua- drat).) sucum lacteum emittit[*](emittit ego. cfr. vol. III p. 493 med. mittit ll.v.) concrescentem cummis[*](cummis RS. gummis VdD. -mi Ev.) modo, umidis locis. datur denarii pondus in vino.
[*](Diosc. IV 42. Th. H. IX 13, 5. Isid. XVII 9, 38.—Diosc. IV 21.) Quinquefolium nulli ignotum est, cum etiam fraga gignendo commendetur[*](comedatur d.) ; Graeci pentapetes[*](pentapetes—13 effoditur om.E.) aut pentaphyllon aut chamaezelon[*](chamaezelon v(S) ex ind. -leon Ven. cameleon R. -len Vdf.(del. H).) vocant. cum effoditur, rubram habet radicem ; haec inarescens nigrescit[*](inarescit E. marcescens v.a.B.)[*](nigrescit om.E.) et angulosa fit[*](fit—15 ipsa om.E.). nomen a numero foliorum. et[*](et (ante ipsa) del. S.) ipsa herba incipit et desinit cum vite. adhibetur et purgandis domibus.
Adversus serpentes bibitur et eius radix, quae sparganion vocatur, ex vino albo.
[*](Diosc. III 76.)[*](schol. Nicand. ther. 94. Th. H. IX 20, 2.) Dauci genera quattuor fecit Petronius Diodotus , quae persequi nihil attinet, cum sint differentiae duae, probatissimi in Creta[*](certa VR.), mox in Achaia et ubicumque in siccis nati, feniculi[*](feniculis R.) similitudiue, candidioribus foliis et minoribus hirsutisque, caule pedali recto [*](rectu V. -ta d.), radice suavissimi
gustus et odoris. hoc in saxosis nascitur meridianis; reliqua genera ubique nascuntur terrenis collibus limitibusque [*](lac. ego indicavi; exciderunt fere est unum ex his vel est genus.), nec nisi pingui solo ..... foliis coriandri, caule cubitali, capitibus rotundis, saepe pluribus[*](rotundis saepe pluribus Ev.om.r.) quam ternis[*](quaternis dT.), radice lignosa[*](ligno sed E1. -nosa sed E2v.a. H.) et, cum inaruit, supervacua. semen huius cumino simile, prioris[*](priorem Vd.) milio, album, acre[*](acrem VRd.), odoratum omnibus et fervens. secundum priore vehementius[*](nehementium VRd.) est[*](est—8 tertium Ev.om. r.) ideoque parce sumi debet. si iam maxime tertium genus facere libeat, est simile[*](simili R.) staphylino, quod pastinacam erraticam appellant, semine oblongo, radice dulci. omnia haec et hieme et aestate[*](aestati VR.) sunt intacta quadripedi nisi post abortus. ex allis[*](dist. v.a. H.) usus seminis, ex Cretico[*](cretico VRdTf (P)H. ereti E. creta v.) radicis et[*](radicis et VRdTfB. dulcis et Ev. radieis dulcis et Ven. radicis est H cum Gron. (D). an et ra- dicis? cfr. Diosc. et XXVI 45. 89.) magis ad serpentes [*](ser- pentes est Ev.a.H.). bibitur[*](bibitur e uino om.E.) e vino drachma una, datur et quadripedibus percussis.[*](Diosc. IV 105. Colum. VI 17, 3.) Therionarca[*](therio- narca B. cfr. ind. et XXIV 163. thero- D. theroniarca d. thenro- VR. theonurcsa E. -narca v.) alia quam magica et in nostro orbe nascitur, fruticosa, foliis[*](sub folis (-iis V2) uiribus VRd.) subviridibus, flore roseo. serpentes necat. cuicumque[*](ubicumque dT.) admota ferae et[*](ferae est dT. fuerit v.a. G.) haec[*](hac VR.) torporem adfert.
Persollata[*](persollata J. -olidata VRd. -olata Ev(D). cfr. ind. et XXVI 24. 28. 92. 121. 136. 143. an personata (ut § 104)? cfr. Diosc.(προσωπίδα, προσώπιον, περσωνάκεαμ).), quam nemo ignorat, Graeci arcion vocant , folia habet maiora etiam cucurbitis et hirsutiora nigrioraque et crassiora, radicem albam et grandem. haec ex[*](duum ll. v.) vino bibitur denariorum II pondere;[*](Diosc. II 193. Th. H. IX 9, 3. Isid. XVII 9, 89. Diosc. eupor. II 78.) item cyclamini
radix contra serpentes[*](pentes R.) omnes. folia habet minora quam hedera nigrioraque et tenuiora, sine angulis, in quibus albicant maculae, caule exiguo, inani[*](inane VRd.), floribus purpureis [*](purpureus V1R.), radice lata, ut rapum videri possit, cortice nigro. nascitur in umbrosis. a nostris tuber terrae vocatur, in omnibus serenda domibus, si verum est, ubi sata sit, nihil nocere mala medicamenta; amuletum[*](amuleum VRd.) vocant. narrant[*](narrant Eman. Dal. H. -antque (quae R) rv. (narrant—8 uinum videntur post abortum fieri in v 11 transponenda esse; cfr. Diosc.)) et ebrietatem repraesentari addita in vinum. radix[*](radice v. a. G.) et[*](et VRdTv(J). om.EG. eius S.) siccata, scillae modo concisa[*](concissa d.) reponitur; decoquitur eadem ad crassitudinem mellis. suum tamen venenum ei est, traduntque, si praegnans[*](praegnas VJD.) radicem eam[*](eam VRTfv(S). om.d(?)EVerc.(G)J.) transgrediatur, abortum fieri.[*](Diosc. II 194.) Est et altera cyclaminos cognomine cissanthemos, geniculatis caulibus supervacuis a priore distans, circa arbores se volvens, acinis hederae, sed mollibus, flore candido , specioso[*](spacioso R.), radice supervacua. acini tantum in usu, gustu[*](tū si R.) acres et[*](acres et D cum U 540. acre sed VR. acri sed (sec E1) rv.) lenti. siccantur in umbra tusique dividuntur in pastillos.
Mihi et tertia cyclaminos demonstrata est cognomine chamaecissos[*](chamaecissos v. -cisus E. camechisos (cha- d) r.), uno omnino folio, radice ramosa, qua pisces necabantur[*](necabantur VRdS. -cantur Ev(D).).
[*](Diosc. 111 82.)[*](Th. H. IX 20, 2.) Sed inter prima[*](primas v.a.J.) celebratur peucedanum, laudatissima [*](laudatissima ll. (sc. herba: cfr. § 93. 108. 119 init.) -mum v.) in Arcadia, mox Samothrace. caulis ei[*](ei H cum Gron. et VRE.om.dT. est ei v.) tenuis, longus[*](et longus dT.), feniculo similis, iuxta terram foliosus, radice nigra, crassa, gravi odore, sucosa. gignitur in montibus opacis, foditur exitu[*](exito V.) autumni[*](aut omni Vd.). placent tenerrimae et altissimae
radices[*](radice R.). hae conciduntur[*](concidantur VRd.) in quaternos digitos osseis[*](offeis Ev. offenfis rTf.) cultellis funduntque[*](fun E (desinens hoc loco).) sucum[*](an sucum quem condunt?) in umbra, capite[*](capit V. cap??? a.) prius et naribus rosaceo perunctis, ne vertigo sentiatur.[*](Diosc. eupor. II 131. Nicand. ther. 76.) et alius sucus invenitur caulibus adhaerens; incisi quoque[*](incisi quoque ego coll. Diosc. -sique ll. -sisque v.) manant[*](manant ego. -nans aD. -nat rv.). probatur [*](probatur av. -tur e VdTx. -turae R.) crassitudine mellea[*](crassitudinem melle ac a.), colore rufo[*](rubro a.), odore suaviter gravi, fervens gustu. hic in usu et radix et decoctum eius plurimis medicamentis, suco tamen efficacissimo, qui resolvitur amaris[*](amaris VRdxv. -rissimam in a.) amygdalis aut ruta contra serpentes[*](contra serpentes aD. om. rv. (puncto ante posito ad seqq. retulit D).) bibiturque [*](uriturque a. bibiturque contra serpentes v. a. D. (fortasse contra serpentes, post medicamentis olim omissa, e margine in falsum locum irrepserunt).) et ex oleo perunctos tuetur.[*](Diosc. IV 172. Pl. iun. 110, 2.—Diosc. IV 8. eupor. II 132. 121.) —