Naturalis Historia

[*](Diosc. I 97.—cfr. Plin. XVI 58. Th. H. IX 2, 3.) Pix quoque unde et quibus conficeretur modis indicavimus[*](dist. Lugd. cfr. § 32 et 54. puncto ante et dist. v(D).) et[*](et om.Vd.) eius duo genera, spissum liquidumque.[*](14,127 sqq.) spissarum[*](spissimarum E. spississim- X.) utilissima medicinae Bruttia[*](bruttea V. -utea dX.), quoniam pinguissima[*](16,52 sqq.) et resinosissima utrasque praebet utilitates, ob id et[*](et ego. a (= &) V.om. rv(J) autem S.) magis rutila quam ceterae. id enim quod in hoc[*](hac coni. S.) adiciunt , ex[*](ex VS. et X. e rv.) mascula[*](masculam X.) arbore[*](arborem VX.) meliorem[*](meliorem om.V.) esse, non arbitror

[*](Diosc. I 97 (94). 95. Scribon. 40. Marc. 9, 31. Pl. inn. 37, 24. Geop. XVII 24. cfr. Plin. XXIII 96. XXXV 178. 179.) Liquida pix oleumque[*](picae oleum- que eo quod V.), quod pisselaeon[*](pissaeleon V. pissel- Xv.a.G.) vocant, quemadmodum fieret diximus. quidam iterum decocunt[*](16,52) et vocant palimpissam[*](palim- pissa Vd.). liquida anginae perunguntur intus et[*](et una X. iuuat D.)[*](lac. ego indicavi; exci- derunt oleum iuuat.) uva,.. aurium[*](arium E. ad anrium v.a.J.) dolores, claritatem[*](claritati Vd.) oculorum, oris circumlitiones

[*](Diosc. I 100. cfr. Plin. XXXV 178.—Diosc. I 98. —Pl. iun. 27, 4–6.) Est et pissasphaltos[*](pissa- spaltos d. pisa- V.), mixta bitumini[*](bituminis Vd.) pice naturaliter [*](distiixi cum U 512.) ex Apolloniatarum agro—quidam ipsi miscent—, praecipuum ad scabiem pecorum remedium aut si fetus mammas laeserit. nativum[*](natiuum ego. maturum ll.v(G). matrum S cum vet. Dal. et P. naturale B. cfr. XX 29. XXXI 77. XXXII 74. XXXIII 81. 87.) optimum ex eo, quod, cum fervet, innatat[*](feruent innatant VdX.).

Zopissam eradi navibus diximus, cera marino[*](16,58) sale macerata. optima haec a tirocinio navium. additur autem in malagmata ad discutiendas collectiones.

Taedae[*](taedae v. -de V. -da S. teda dXH. -de T. dete E.)[*](lac. ego indicavi e Pl. iun. sic explendam: in astulas concisae.)..... decoctaeque[*](decoctaeque V. -teeque dT. -taque E1X. -toque E2. -ta H. -tae v.) in aceto dentium dolores efficaciter colluunt[*](coluunt VD.).

[*](Diosc. I 89. 90.)[*](Pl. iun. 77, 18–20. Marc. 4, 54.—Scribon. 61. Marc. 11, 26. Pl. iun 27, 6. Seren. 47.—Pl. iun. 21, 19.) Lentisci[*](lentiscis EX.) arboris[*](arboris ego. & (est E) arbores VEv. & arbor dT. ex arbore (X?) man. Dal. H. (& ortum ex a).) et semen et cortex et lacrima urinam cient, alvum sistunt; decoctum eorum ulcera, quae serpunt, fotu[*](potu V.). inlinitur in umidis et igni sacro, gingivas conluit. folia dentibus in[*](in v. om. ll.S. cfr. Frobeen. p. 88.) dolore atteruntur; mobiles decocto colluuntur[*](coluuntur VD.) ; rcapillum tingunt[*](tingunt v. cfr. Seren. -uit ll.S.). lacrima sedis vitiis prodest, cum quid siccari excalfierive opus sit. decoctum et[*](uncos ego posui. (et deleri voluit S).) [e lacrima] stomacho utile[*](utile ructus T. -liter uetum V.), ructum et urinam movens.

[*](Diosc. I 107.)[*](Geop. XIII 13. XV 1, 18. Aelian. nat. an. I 37. Nicand. ther. 584. Seren. 378. Pl. inn. 73, 8.—77, 20–22.) Platani adversantur vespertilionibus, pilulae earum in vino potae $X$[*](X om.V.) IIII pondere omnibus serpentium et scorpionum[*](et scorpionum om.VdTf.) venenis, item[*](item Vdv. et X.om.E.) ambustis. tunsae autem cum aceto acri magisque scillite[*](scillite Vdverc.(G). -ti EH. -tino Xv. -tico C.) sanguinem omnem[*](om- nem—lentiginem om.Vd.) sistunt et lentiginem et carcinomata malandriasque[*](malandriasque fXJ coil. XXVI 149. cfr. Pl. iun. mel- (quoque v) ll.Tv. melanias quo- que (que H) B.) veteres addito melle emendant.[*](Seren. 1042.) folia autem[*](autem ll.TXS. del. v.) et cortex inlinuntur collectionibus et suppurationibus, his[*](his ego. om. ll. cfr. § 52. (an sic?).) et[*](et—eorum deleri voluit Dal.) decoctum[*](de- cocto Vd.) eorum[*](an foliorum?), corticis [*](cortex XVerc.) autem in aceto[*](cum aceto d.) dentinm remedium est, foliorum[*](folia eorum Xv.a. H.) tenerrima in vino albo[*](aluo V.) decocta oculorum. lanugo foliorum[*](foliorum ego. -um ut V1dE. -um et V2(X)v.)

[*](cfr. Plin. XVI 64; adde Colum. VI 17, 4. Geop. XIII 8. 9.—Seren. 382. 500. Diosc I 108.—Seren. 390.) Fraxinus quam vim adversus serpentes haberet indicavimus. semen foliis eius inest, quo[*](quo dEC. cfr. Seren. que X. quae Vfv (S). quod T.) medentur[*](medetur T.) iocineris,[*](16,64) laterum doloribus in vino, aquam, quae subit cutem, extrahunt. corpus obesum levant onere[*](onerem V.) sensim ad maciem reducentibus[*](redu- centib; ego. -tia ll.Xv(S). -tes Verc.) isdem[*](hisdem X.) foliis cum vino tritis ad virium portionem , ita ut puero v[*](quinque ll. v.) folia III cyathis diribeantur[*](diribeantur ego. cfr. XI 44. XXXVI 118. diriuantur E. dari iubea- X. dilua- VdG. dentur v.), robustioribus [*](tribus ll. v.) VII folia quinis[*](quinque v.a.H.) vini[*](cyathis uini d(?)v.a.S.). non omittendum[*](sep- tem ll.v.) ramenta eius et scobem a[*](a VdTfv(H) om.EG.) quibusdam cavenda praedici.

Aceris radix contunsa e vino[*](e uino om.Xv.a. H.) iocineris doloribus efficacissime[*](utilis- sime Xv.a.G.) inponitur.

[*](Diosc. I 109. Seren. 697. 164.—Diosc. I 110.) Populi albae uvarum in unguentis usum exposuimus . cortex potus[*](potu d.) ischiadicis, stranguriae[*](et stranguriae E(?)v.a. S) prodest, foliorum[*](12,132) sucus calidus aurium dolori. virgam populi in manu tenentibus intertrigo non metuitur[*](metuitur dTXBrot. -uatur rv(J).). populus nigra efficacissima habetur, quae in Creta nascitur; comitialibus semen ex aceto[*](aceato V.)utile[*](utile v. in ll. del. J. nditur D (contra usum Plinii). an potu (sc. effi- cacissimum) e Diosc.? (scriptum acetoto tu).). fundit illa et resinam exiguam, qua utuntur ad malagmata. folia podagris in aceto decocta inponuntur. umor e cavis populi nigrae effluens verrucas papulasque[*](uerrucas pa- pulasque D cum U 513 post odoratus transposuit.) —est[*](est ego (et distinxi). et EXVerc. ex rTfv(H)) attritu[*](attritu EXman. Dal. v(H). -ta dTfVerc. atrita VBas.) odoratus[*](odoratus Xman. Dal. v (U 513 e Diosc.) D. -tas ll.Tf. obortas S. ortas H cum Gron. corporis Verc.) —tollit. populi

[*](Diosc. I 112.)[*](Pl. iun. 47, 2.) Ulmi et folia et cortex et rami vim habent spissandi et volnera contrahendi. corticis[*](cortices V. -tex X.) utique interior tilia lepras sedat et folia ex aceto inlita. corticis denarii pondus potum in hemina aquae frigidae alvum purgat pituitasque et aquas privatim trahit[*](trahit EXv. tradit d. tardit V.). inponitur et collectionibus lacrima et volneribus et ambustis, quae decocto fovere prodest. umor in folliculis arboris huius nascens cuti nitorem inducit faciemque gratiorem praestat. cauliculi foliorum primi vino[*](primi uino v. -mo uini (-no dX)ll.fX.) decocti[*](de- cocto Vdf.) tumores sanant[*](sanat V.) extrahuntque per fistulas. idem praestant et tiliae[*](et tiliae—13 putant om.EX.)[*](et tiliae dv. e italia V.) corticis[*](corticis VfB. ces dv.). multi corticem commanducatum volneribus utilissimum putant, folia trita aqua adspersa[*](aspersa EXv. adasp- VdTS.) pedum tumori. umor quoque e medulla, uti diximus, castratae arboris effluens capillum[*](16,192) reddit capiti inlitus[*](inlitos V.) defluentesque continet.

[*](Diosc. I 125.) Arbor tilia[*](abortilia V.) lenius[*](lenius VfS. -iter d. -iter tusa EXv.) ad eadem[*](ad quae X.cfr. § 47. atque ll.v (contra Plinii usum, ut videtur).) fere utilis est, ad quae oleaster. folia autem tantum in usu et[*](et del. S.) ad infantium ulcera[*](dist. ego e Diosc.) et in ore[*](et in ore VdS. cfr. XXVIII 71. XXII 65. in ore EXv.) et commanducata[*](commanducata v. -tā ll.X.) et decocta[*](decocta v. -tū ll.X.). urinam cient, menses sistunt inlita, sanguinem pota detrahunt.

[*](Diosc. IV 172.)[*](cfr. Marc. 30, 43.—Seren. 97.) Sabucus[*](sabucus VXv (J). samb- r(?)v. cfr. XVI 103.) habet alterum genus magis silvestre, quod Graeci chamaeacten[*](achameeten X. ameactem V2. -te V1. ineacte d.), alii[*](alii om.Vd.) helion[*](helion B. hellon ll.Xv.) vocant, multo brevius.

[*](Diosc. I 103.) lunipirus vel ante cetera omnia[*](omnia cetera d.) excalfacit, extenuat , cedro alias similis[*](ata similis X. assim- v. a. Brot eius EXv. a. S. aliter § 37.). et huius duo genera, altera[*](altera ll. D. -era maior altera v.) minor[*](minor EXv. minuta VdS. minor altera aD. at cfr. XXIX 60 et Müller de stilo p. 91. 92.).

[*](Diosc. I 135.)[*]((cfr. Plin. XVI 110). Seren. 377. Marc. 16, 85. Pl. iun. 68, 4–6. Marc. 34, 108.) Salicis fructus ante maturitatem in araneam abit, sed, si prius colligatur, sanguinem reicientibus prodest . corticis e ramis primis cinis clavum et callum aqua mixta sanat. vitia cutis in facie emendat, magis admixto suco suo.[*](Marc. 9, 86.) est autem hic trium generum: unum arbor ipsa exsudat cummium[*](cuminum d. gummium EXH. -mi v.) modo, altero[*](altero J coll. XIV 122. XXIII 70. XXXVII 170. -erū ll. v. -er S.) manat in plaga, cum floret[*](floret B. -re ll.v.), exciso cortice III digitorum[*](trium ll.v.) magnitudine. vis[*](uis ego. cfr. XXII 60. XXV 140. hic ll.Xv. hic ualet S cum man. Dal. datur exci- disse post extrahendas (v. 19) coni. J. (an uis huic, ut XXV 158. XXVI 46. XXVII 132?).) ad expurganda quae obstent[*](obsistent V. -tunt dT.) oculis, item ad spissanda quae opus sit[*](sit ego. cfr. nota ad XXVII 56. sint dT. sunt rXv.), ciendamque urinam et ad omnes collectiones intus extrahendas. tertius sucus est detruncatione ramorum a falce destillans. ex[*](et (pro ex) V.) his ergo aliquis cum rosaceo in calice punici[*](punici (dE?)B. -co VTfXv.) calfactus auribus infunditur vel[*](uel Ev(D). item X.om. rS.)

[*](Diosc. I 134.)[*]((Geop. It 4, 1), Aelian. nat. an. IX 26. schol. Nicand. ther. 71.) Non multum[*](nomen V.) a salice vitilium[*](uitidium V. utili- X.) usu distat vitex[*](itex V.), foliorum quoque adspectu, nisi odore gratior esset[*](est. sed X. esset. Sed v. a. Bas.). Graeci lygon[*](lygon C e Diosc. lycon ll. ligon v.) vocant, alias agnon[*](agmon E. spagon X.), quoniam matronae Thesmophoriis Athenieniensium castitatem custodientes his foliis cubitus sibi sternunt[*](an sternant? cfr. § 168 et CFW Müller p. 6.). duo genera eius: maior in arborem[*](in arborem v. arborem in X. -orem VE. -or est d.) salicis modo adsurgit, minor ramosa, foliis candidioribus, lanuginosis. prima[*](primo V.an prior?) album[*](album B e Diosc. arborum ll. v.) florem emittit[*](emittit ego. mi- ll. v. cfr. vol. III p. 493.) cum purpureo; quae et candida vocatur, nigra quae tantum purpureum. nascuntur palustribus[*](palustribus VdX. in pal- E(?)v. cfr. X 62. XXI 53. XXV 29. 63. 111. 135. XXVII 63 al.) campis. semen potum vini quendam saporem habet et dicitur febres solvere et, cum unguantur [*](unguantur dE2S. -gantur VE1Xv. -guntur H.) oleo admixto[*](admixtu Vdv. a. H.), sudorem facere, sicut[*](sic et v.a.S. probat CFW Müller p. 15. sed cfr. § 187. XXIII 46. 93. XXV 34. XXVI 8. 145. XXVII 47 al.) lassitudines[*](lassitudines TEXv. -nem rS. cfr. § 23. XX 192. 240. XXII 32. XXIII 81. XXVII 130. XXVIII 137.) dissolvere. urinam cient[*](ciet VdS. ciunt Xv. a. G.) et menses. caput temptant vini modo—nam et odor[*](nam odor EX.) similis—, set[*](set ego. est dEXv(D). et VfS.) inflationes[*](inflam- mationes E.) pellunt

[*](Diosc. 1 117. (cfr. Plin. XIII 114). Nicand. ther. 610.) Ericen Graeci vocant fruticem non multum a vitice[*](a uitice ego. ab ilice V2Xv. bil- V1. bul- dT. a myrice (E?) B e Diosc., sed cfr. § 67.) differentem, colore roris marini et paene folio. hoc adversari serpentibus tradunt.

[*]((cfr. Plin. XVI 176). Homerus B 135. cfr. Plin. XIX 25. Varro ap. Gellium XVII 3, 4. Diosc. IV 155.) Genista quoque vinculi usum praestat, floris[*](floris VS. -res rv.) apibus gratissimi. dubito an haec sit quam[*](quam VdXv. quod E.) Graeci auctores sparton appellavere, cum ex ea lina piscatoria apud eos[*](puteos V.) factitari docuerim, et numquid hanc designaverit[*](designauit d.) Homerus , cum dixit navium sparta dissoluta. nondum[*](19,15) enim fuisse Hispanum[*](hispanum TfS. spa- Vd.om.EXv.) Africanumve[*](efri- canumue V1. africanum uel EX. -num uel hispanum v. a. S.) spartum[*](sparthum X. siarum Vd.) in usu certum [*](an tantum?) est et, cum fierent sutiles naves, lino tamen, non sparto umquam sutas. semen eius, quod Graeci eodem nomine appellant, in folliculis passiolorum[*](passiolorum Ev(S). -lum Vd. fasiolorum X. phaseo- C.) modo nascens[*](nascens v. -entium ll.X.) purgat hellebori vice drachma et dimidia pota in aquae mulsae cyathis IIII ieiunis.[*](Diosc. IV 155. eupor. I 237. Pl. iun. 43, 9–12. Marc. 25, 43. Seren. 698.—Marc. 36, 34.) rami[*](ramis v. a. G.), similiter[*](an simul et? cfr. Diosc. eupor.) frondes[*](frondes ego. -de ll.Xv. -dei J. cum fronde C.), in[*](in del. J.) aceto macerati[*](maceratis v. a. G.) pluribus diebus et tunsi[*](tussi V. tusus X. -sis v. a. G.) sucum dant[*](iucundati X.) ischiadicis [*](sciadicis Vd. scyaticis X.) utilem cyathi unius potu[*](poti E.). quidam marina[*](an in marina?) aqua macerare malunt et infundere clystere. perunguntur eodem suco ischiadici addito oleo. quidam et ad stranguriam[*](stringuria V. stranguiria X.) utuntur semine. genista tunsa cum axungia genua dolentia sanat.

[*](Diosc. I 116.)[*]((cfr. Plin. XIII 116). Marc. 23, 49. (1. 10).—Seren. 408.) Myricen ericam[*](myricen ericam ego. -en cam (-em eam E. -en iam J) ericam ll.TfJ (dittogr. aperta). -en et amaricon X. quam et ta- maricen v. quam ericen (-cam S) H.) vocat[*](uocant VS.) Lenaeus[*](laeneus V. leneus Xv. a. C.), similem[*](similis est X.) scopis Amerinis[*](famerinis V. tamaricis cont. S coll. XVI 108.) ; sanari dicit ea carcinomata in vino decocta tritaque cum melle inlita[*](inlitā eeE.). eandem esse[*](eandem esse om.X (E?)v. a. S.) arbitrantur quidam [*](quidam hanc esse Xv. a. S.) tamaricem[*](tamaricem et ad ego. -cen (-cem v. a. H.) sed ad (sedat V) ll.Tfv. camericen fedat X.) et ad lienem praecipuam[*](praecipuam ego. -ua est ll.v.), si sucus eius expressus in vino bibatur, adeoque mirabilem eius[*](est (pro eius) V.) antipathian contra solum.hoc viscerum faciunt, ut adfirment[*](adfirmet VX.), si ex ea alveis factis bibant sues[*](sues dEv. siues X. ues V1. aues V2 .), sine liene inveniri.[*](Pl. iun. 56, 6.—Seren. 480.) et ideo homini quoque[*](quoque om.Xv. a. Bas.) splenico[*](splenetico EXv. a. H.) cibum potumque dant in vasis ex ea factis. gravis autem[*](autem VdTfv(S). quidam C. om.EXG.) auctor in medicina virgam ex ea defractam[*](ea defractam E(?)G. eadem fr- rXv(S). nec (ne V) ferrum VdS.), ut neque terrain neque ferrum attingeret [*](attingere V.), sedare ventris dolores adseveravit inpositam ita, ut tunica cinctuque corpori adprimeretur. volgus infelicem arborem eam appellat, ut diximus, quoniam nihil[*](16,108) ferat nec seratur[*](seruatur Vd1.) umquam.[*](Diosc. I 116.) Corinthus et quae circa est Graecia[*](graecia VdTfS. regio v.) bryan vocat[*](uocat Verc.(J). -ant VdTfv(S).) eiusque duo genera facit[*](graecia—facit om.EX.), silvestrem plane sterilem, alteram mitiorem[*](mi- norē X.). haec fert[*](fert EXv. fere r.) in Aegypto Syriaque etiam abundanter lignosum fructum, maiorem galla, asperum gustu[*](gusto V.), quo medici utuntur vice gallae[*](galle X. -lliae V.) in compositionibus, quas antheras[*](anteras VX.) vocant. et lignum aultem et flos et folia et cortex in eosdem usus adhibentur

Nec virga sanguinea felicior habetur. cortex eius interior cicatrices, quae praesanuere[*](prae- sanuere ES coll. XVII 214. -nauere rXv.), aperit.

Sileris folia inlita fronti capitis[*](capiti d.) dolores sedant. eiusdem semen contritum[*](tri- tum Vv. a. S.) in oleo phthiriasis coercet[*](cohercet X. -reet V.). serpentes et hunc fruticem fugiunt[*](refugiunt (V?)Xv. a. D.), baculumque rustici ob id ex eo gerunt.

[*]((cfr. Plin. XII 109. XXIII 90. Diosc. I 124).—Pl. iun. 35, 6. Marc. 19, 60.) Ligustrum si[*](si del. v. a. H.) eadem[*](ex eadem EX.) arbor est, quae in oriented cypros, suos[*](suo sine utro pausus V.) in Europa usus habet[*](habet sucus habet EX.). sucus discutit[*](discutit ego. cfr. § 54. 11. 23. eius ll. v. eius in S (contra Plinii usum).) nervos, articulos, algores[*](neruis articulis algoribus v. a. S.) ; folia ubique veteri ulceri, cum salis mica et oris exulcerationi[*](exulcerationi dXVerc.(Brot.). -onis Ven. -one Vf. -onibus EC(D).) prosunt, acini contra phthiriasim , item contra intertrigines[*](intertrigenes V.) vel folia[*](uel folia VdTXS. foliaue E(?)v.). sanant et gallinaceorum pituitas acini.

Folia alni ex ferventi aqua[*](aquae V.) remedio[*](remedium d. certissimo remedio v. a. D.) sunt tumoris[*](tumori X(?)v. a. J.).

[*](Diosc. II 210. Marc. 36, 36.—Seren. 583. Pl. iun. 11, 11–14.—Seren. 20.) Hederae[*](edera V. dere X.) genera viginti demonstravimus. natura omnium in medicina anceps. mentem turbat et caput[*](16,141 sqq.) purgat largius pota; nervis[*](alterum neruis uncis inclusit J.) intus nocet, iisdem nervis adhibita[*](adibita V.) foris prodest. eadem natura, quae aceto est[*](esto E. ei est X(?) v. a. S.), omnia genera eius refrigerant. urinam cient potu, capitis dolorem sedant, praecipue cerebro[*](crebro et crebrum V.) continentique cerebrum membranae utiliter[*](an utilia?) mollibus inpositis foliis cum aceto et rosaceo tritis et decoctis,, addito postea rosaceo oleo; inlinuntur [*](dist. ego e Pl. iun.) autem fronti.[*](Diosc. II 210. Seren. 409. Marc. 23, 53.—Pl. iun. 56, 5. 23, 19. Marc. 10, 59.) et decocto eorum fovetur os caputque perunguitur. lieni et pota et inlita prosunt. decocuntur et contra horrores febrium eruptionesque pituitae aut in vino teruntur. corymbi quoque poti vel inliti lienem[*](lienem—inliti om.V.) sanant, iocinera autem inliti[*](inlitu d. illita X.). trahunt et menses adpositi[*](appositu dT.). sucus hederae taedia narium graveolentiamque[*](grauiolentiamque VX.) emendat, praecipue albae sativae.[*](Diosc. II 210. Seren. 98. Marc. 5, 12. cfr. Scri- bon. 7. Pl. iun. 17, 17. Seren. 818.—Pl. iun. 55, 10–13. Marc. 28, 30. Pl. iun. 96, 1–5.) idem infusus naribus

[*](Diosc. I 126. (I 127).) Graeci vicino vocabulo cisthon[*](chiston V.) appellant fruticem maiorem thymo[*](timo XVen.), foliis ocimi[*](ocymi VX.). duo eius genera: flos masculo rosaceus, feminae albus. ambo prosunt dysintericis et solutionibus [*](eius ultionibus V.) ventris in vino austere ternis digitis flore capto[*](carpto Xman. Dal.) et similiter bis die poto, ulceribus veteribus et ambustis cum cera et per se oris ulceribus.—Sub his maxime nascitur hypocisthis[*](hypocisthis G. -stis Vd. -stos v. -citis (hippo- X) EX.), quam inter herbas[*](hederas EXv. a. H.) dicemus[*](diximus (V?) Xv. a. H).

[*]((cfr. Plin. XVI 147. 152. Diosc. IV 124).) Cissos erythranos[*](erytranos X. -tyanos V.) ab iisdem[*](hisdem VX.) appellatur similis hederae, coxendicibus utilis e vino potus, item lumbis, tanta vi[*](tanta ui S cum P. -tam (-tum V) uim ll.TXH. -tamque uim v.) acini, ut[*](acini ut S cum Gron. accipi ut VdT. -piunt E. -piunt ut v. adiciunt ut X. acini aiunt ut H.) sanguinem urina detrahat[*](detrahant EXv. a. H.).—Item chamaecis son[*](chamaeciffon v. cfr. ind. libri. -ifton (cha- mec- V) ll.) appellant hederam non attollentem se a terra. et haec contunsa in vino[*](a uino V.) acetabuli mensura lieni[*](alieni V.) medetur,

[*](Cels. V 26, 35. Pl. iun. 88, 4–7. Marc. 34, 38. (Diosc. I 114).)[*](Diosc. I 17.) Harundinis genera XXVIII[*](XXVII ED. cfr. ind. ad XVI. XXXVIII d. -VIIII V. -VIIII Tf. uiginti nouem Xv.) demonstravimus, non aliter evidentiore illa naturae[*](natura v. a. H.) vi[*](ui H cum P. ut ll. del. v.), quam continuis[*](16,156 sq.) his voluminibus tractamus, siquidem harundinis radix contrita inposita[*](et inposita EXv. a. S.) felicis stirpem corpore extrahit, item harundinem felicis[*](et 20 felicis S. filicis (-ces X) ll. v(D). cfr. XVII 29. 54. XVIII 45 (ubi contraF2bis ita scribendum erat). XXVI 58. XXVII 34. 72, 78. XXV 44. XXXVI 187.) radix. et, quo[*](et quo ll.XD. et quoniam G. ex quo v.) plura genera facimus[*](facimus V. fec- rXv. faciamus D.), illa,

[*](Diosc. I 115.—Seren. 982.) Cognata[*](cognata B. -nita ll.Xv.) in Aegypto res est harundini papyrum[*](papyrum ES. -rus B. -ro Xv. ipsarum rf.), praecipuae utilitatis[*](praecipue utilitates Xv. a. B.), cum inaruit, ad laxandas siccandasque fistulas et intumescendo[*](intumiscendo V. in tumesc- v. a. G(S). sed cfr. Diosc.) ad introitum medicamentorum aperiendas. charta, quae fit ex eo[*](eo VdXS. ea E(?)v.), cremata inter caustica

[*](Diosc. I 129.) Ne[*](ne Ev. hec X.om. r.) in Aegypto quidem nascitur hebenus, ut docuimus , nec tractamus in medicina alienos orbes, non[*](12,17) omittetur tamen propter miraculum. scobem eius oculis unice mederi dicunt lignoque ad cotem trito cum passo[*](paso V.) caliginem discuti[*](discutit EXv. a. S.), ex aqua vero radice albugines oculorum, item tussim pari modo dracunculi[*](dracunculis (drag- X) EX.) radicis adiecto cum melle. hebenum medici et inter erodentia adsumunt.

[*]((cfr. Plin. XVI 79). Diosc. IV 82.) Rhododendros[*](ro- dodendros V.) ne nomen quidem apud nos invenit Latinum; rhododaphnen[*](rhododafnem d. rododaphnen X.) vocant[*](an uo- cant alii aut?) aut nerium. mirum folia eius quadripedum venenum esse, homini vero contra serpentes praesidium[*](predium E.) ruta addita e[*](addita et X. -ite V. -ita et e v. a. G.) vino pota. pecus etiam et caprae, si aquam biberint, in qua[*](in aqua d.) folia ea maduerint[*](manduerit d. aduenerint EX.), mori dicuntur.

[*]((cfr. Plin. XIII 55. Th. H. III 18, 5). Diosc. I 147.) Nec rhus[*](rhusen X.) Latinum nomen habet, cum in usum[*](in usum V2dv. mus- V1. in orum (hor- X) EX.) pluribus modis veniat. nam et herba est silvestris, foliis myrti, cauliculis[*](cauliculisque Ev. a. C. caulisque X.) brevibus, quae taenias[*](taenias fS. teneas V. -ant E. tinias d. -neas TXv(D).) pellit, et frutex coriarius[*](excoriarius EXv. a. Bas.) appellatur, subrutilus, cubitalis[*](cubitali X.), crassitudine digitalis [*](digitalis ll.X. -li v.), cuius aridis foliis ut[*](ut (X?) B. et ll. v. cfr. XXIII 107.) malicorio coria perficiuntur. medici autem rhoicis[*](roicis X. rhocis d. rochis V. (an rhoicis foliis?).) utuntur ad contusa, item coeliacos et[*](lac. indicavit J (post aceto D cum U 517). exciderunt pterygia et gangraenas sanant. cfr. Diosc.) sedis ulcera ant quae phagedaenas vocant; ..... trita cum melle et inlita[*](inlita EXv. intrita rTf.) cum aceto. decoctum eorum instillatur

[*](Diosc. I 147. cfr. Marc. 27, (2. 3). 10. 40. 11, 3. Cels. VI 11.) Rhus[*](rhus om.EX.), qui[*](quae EXv. a. H.) erythros[*](rydros E. yd- X.) appellatur, semen est huius fruticis. vim habet adstringendi refrigerandique. adspergitur pro sale obsoniis alvo soluta[*](aluo soluta VdTfJ. aluos (-uum XS) soluit EXv.) omnesque carnes cum silphio[*](cum silpio V. pro siluio X.)[*](dist. ego e Diosc.) suaviores facit. medetur ulceribus manantibus, cum melle asperitati linguae, percussis, lividis, desquamatis; eodem modo capitis vulnera[*](ulcera v. a. J.) ad cicatricem celerrime perducit . feminarum abundantiam sistit cibo.

[*](Diosc. III 150. Seren. 1024. Pl. iun. 97, 9. 43, 7–9. Seren. 700. Marc. 25, 42. Pl. inn. 104, 20 sqq.) Alia res[*](alia res ll.TfH. alia est XG. om. v.) erythrodanum[*](erythrodanum ll. (U 518) D. cfr. Diosc. -nus v. eritron X.), quam[*](quem V.) aliqui ereuthodanum vocant, nos rubiam, qua tinguntur lanae pellesque perficiuntur . in medicina urinam ciet, morbum regium sanat ex aqua mulsa—et[*](et in E.an item?) lichenas ex aceto inlita[*](dist. ego coll. Diosc., sed fortasse item lichenas—in- lita transponenda post cotidie.) —, ischiadicos [*](sciaticos V. scya- X. et ischiadicos E(?)v. a. D.), paralyticos ita, ut bibentes laventur cotidie. radix semenque trahunt menses, alvum sistunt et collectiones discutiunt. contra serpentes rami cum foliis inponuntur. folia et capillum inficiunt[*](inficiunt VdTfH. incipiunt EX. tingunt v.). invenio apud quosdam morbum regium sanari hoc frutice, etiam si adalligatus[*](alligatus VdS.) spectetur tantum.

[*]((cfr. Diosc. III 95).) Distat ab eo qui alysson[*](alysson v. allyson Vd. aly- (ali-) X) EX.) vocatur foliis tantum[*](tantum dv. in ta- r. inqua- X.) et ramis minoribus. nomen accepit[*](ac- cipit E.), quod a cane morsos[*](morsos ll.TH. comm- C. emorsis X. -sos v.) rabiem sentire non patitur ex aceto potus[*](potus ex aceto EXv. a. S.) adalligatusque.

[*](Diosc. II 192. (cfr. Plin. XIX 48).) Tinguentibus et radicula lanas[*](lanas (E?) G. ramis r. -mos v. cum ramis X.) praeparat, quam struthion[*](struithion V. sthrucion X.) a Graecis vocari diximus. medetur[*](medetur uir V.) morbo regio[*](19,48) et ipsa et[*](ipsa et ego. -sam V. -sa rXv. (an ipsum?).) decoctum[*](decoctū ego. -ta ll.TXv. -ti G. -to fH.) eius[*](et uis X. et ius v. a. G.) potu[*](potu dTG. -to VfH. -ta EXv.), item pectoris vitiis. urinam [*](dist. ego.) ciet, alvum solvit. et vulvas purgat, quam ob rem [*](dist. ego.) aureum[*](aureon X.)πεσσὸν[*](πεσσὸνego. cfr. Diosc. et Cels. V 21. pecion dT. pectori (= pec- ton) E (Xpost medici). petition Vf. poterion J e coni. S. po- culum v.) medici[*](uocant medici EX.) vocant ex ea[*](ex ea e ego. ex ea et ll. ea et ex v.). e melle prodest magnifice et[*](& X. a Vd. ad E(?)v.) tussi[*](tussi X. -ssim Ev. om. r.), orthopnoeae[*](orthopnoeae Ev. -nonec X.om. r. (an tussi in or- thopnoea? cfr. Cels. IV 8).) coclearis mensura, cum polenta vero et aceto lepras tollit. eadem cum panace et capparis[*](caparis V.) radice calculos[*](cauculum E2. caulum E1.) frangit pellitque, panos discutit cum farina hordeacia et vino[*](et uino dEv. cfr. Diosc. uino VXS.) decocta. miscetur et malagmatis et collyriis claritatis causa, sternumento[*](sternumento ego. num???tum E. -nutamento dTXman. Dal. H(J). -nuntamentum V. ad sternutamenta (-num- S) v. cfr. XI 269. XXV 52. 56. 135. 173. Gronov. ad XX 189.) utilis inter pauca, lieni quoque ac[*](ac Vdv. et X.om.E.) iocineri. eadem pota denarii unius[*](unici EX.) pondere ex aqua mulsa suspiriosos sanat, sic et pleuriticos[*](pleureticos VdXv. a. G(D).) et omnes lateris doloris[*](dolosis V.).[*](Diosc. IV 81.) —Apocyni[*](apochinis X. -cynum (post aqua) Brot. dist S.) semen ex aqua—frutex est folio[*](folia VdX.) hederae, molliore[*](molliora X. moliora hae d.) tamen, et minus longis viticulis[*](uitiaculis Vd.), semine acuto, diviso, lanuginoso, gravi odore—canes et omnes quadripedes necat in cibo datum.

[*](Diosc. III 79. Th. H. IX 11, 10.) Rosmarinum dictum[*](dictum ego cum U 519 (qui tamen contra Plinii consue- tudinem inseruit ante rosmarinum). om ll.v. maioremn lac. statuit J.) est[*](est EXS. et V. est et d(v, sed ante rosmarinum).). duo genera eius: alterum sterile, alterum cui et caulis et semen resinaceum,[*](19,187) quod cachrys vocatur. foliis odor turis. radix vulnera[*](an ulcera? cfr. Theophr.) sanat viridis inposita et sedis procidentiam[*](procidentiam ego. -tia (-ced- X) ll.Xv. cfr. nota ad XXIII 56.), condylomata[*](condylomata VdXv. -ta et E (?)B.), haemorrhoidas[*](haemorrhoidas EB. -morroidos (emo- X) rXv.), sucus et fruticis et[*](et (ante radicis) om.EX.) radicis morbum regium et ea, quae repurganda sunt[*](an sint?). oculorum aciem exacuit. semen ad vetera pectoris vitia datur potui et ad vulvas cum vino et pipere, menses adiuvat, podagris inlinitur cum aerina[*](aerina dEC. -nea v. herina V. heruina X.) farina, purgat etiam lentigines et quae[*](aut quae X.) excalfacienda sint[*](sint VfS. sunt d(?)EXv.) aut cum sudor quaerendus inlitum, item convulsis. auget et lacte[*](lacte fES. -tem V. lac rv.) in vino potum, item radix. ipsa herba strumis cum aceto inlinitur, ad tussim cum melle prodest.

[*]((cfr. Diosc. III 80. 79).) Cachrys multa genera habet, ut diximus. sed haec, quae ex rore supra dicto nascitur, si[*](fi v. om. ll.v.) fricetur[*](frutice dT.), resinosa[*](16,30 sq.) est. adversatur venenis et venenatis praeterquam[*](praeter Ev. a. Bas.) anguibus. sudores[*](sudorem EXv. a. H.) movet, tormina discutit, lactis ubertatem facit.

[*](Diosc. I 104.—Verg. cul. 404.—Pl. iun. 98, 5–7. 83, 8. 97, 10–12.) Herba Sabina, brathy appellata a Graecis, duorum generum est, altera[*](altera v(J). alii terra EX. alia rTS.) tamarici[*](tamarici TG. -cae B. & marici Vd. ma- EX. amaraci v.) folio similis, altera cupresso[*](cupressu V1. -ssi V2D.) ; quare quidam Creticam cupressum dixerunt. a multis[*](a multis VdC. ut uilis E. utilis Xv.) in suffitus pro ture adsumitur, in medicamentis vero duplicato

Similis herbae[*](herbae Ev. -be X. -ba est dT. -ba VS.) huic Sabinae est[*](est Vv. eius E. ē uis X.om.dT.) selago appellata. legitur sine ferro, dextra mann per tunicam operta[*](opta ego. qua VEXv. quasi d.), sinistra[*](si- nistram V. -ra manu Xv. a. B.) eruitur[*](eruitur v. exui- ll.XC. exeri- CFW Müller p. 24. cfr. § 104. XXI 176. XXVII 36. 117. XXVIII 33. 45. XXX 26 al.) velut a[*](a om.EXv. a. C.) furante, candida veste vestito pureque lautis nudis pedibus, sacro facto, priusquam legatur, pane[*](pare V.) vinoque ; fertur in mappa nova. hanc contra perniciem omnem habendam prodidere Druidae Gallorum et contra omnia[*](omnia v. -Iū ll.X.) oculorum vitia fumum[*](fumū Xv. -mo ll.) eius prodesse.

Iidem[*](iidem v. id- ll.XD.) samolum[*](famolum v (ex ind.). -ofum ll.X.) herbam nominavere nascentem in umidis, et hanc sinistra manu legi a ieiunis contra morbos suum boumque, nec[*](nequa dT. nec v. a. S.) respicere legentem neque alibi[*](alibi om.VdTf.) quam in canali deponere, ibi conterere[*](conterere EXv(D). -tinerere V. -tinere dTfS.) poturis[*](potaturis dT.).

[*](Diosc. I 176. Pl. iun. 39, 1–3. Marc. 16, 79.) Cummium[*](cummium VS. cuminum dE. gumium X. -mmium G. -mmi v.) genera diximus. in[*](in VfS. ex rXv.) his maiores effectus melioris[*](in melioris V.) cuiusque erunt. dentibus inutiles sunt, sanguinem[*](13,66 sq.) coagulant[*](coagulant Vdv. reiciunt EX.) et ideo reicientibus[*](eicien- tibus VdS.) sanguinem prosunt, item ambustis, arteriae vitiis inutiles[*](inutilem EXv. a. S (ad urinam referentes). utiles coni. J coll. Galeno de fac. simple. med. 7 p. 195.), urinam cient[*](cient arteriae uitiis V (falso iterans).), amaritudines

[*](Diosc. III 13. (cfr. Plin. XII 67. 70. 72).)[*](dist. ego.) Spina Arabica—spinae Aegyptiae[*](spina arabica spinae aegyptiae ego. spina (-nae dXH) aegyptia (-iae VdH. -iae et X) spinae (sive H) arabicae ll.XH. ab (e G) spina aegyptia. Spinae arabicae v. a. H. spinae arabicae D cum U 521.) laudes in odorum loco diximus—et ipsa astringit[*](astringit ego. stri- VdTfD. spissat EXv.) spissatque[*](stringitque EXv. a. D.) destillationes omnes et sanguinis excreationes[*](omnes—excreationes om.Vd.) mensumque[*](mesumque dEX. mensiu- v. a. S.) abundantiam, etiamnum[*](etiamnunc X.) radice valentior.

[*]((cfr Diosc. III 12. I 119). Diosc. III 16.) Spinae albae semen contra scorpiones auxiliatur. corona ex ea inposita capitis dolores minuit.—Est[*](est om.EXv. a. S.) huic similis[*](similis est Xv. a. S.) quam Graeci acanthion vocant, minoribus multo foliis, aculeatis per extremitates et araneosa lanugine obductis , qua[*](qua EXv(D). a Vd. ea S.) collecta etiam vestes quaedam bombycinis similes fiunt in oriente. ipsa folia vel radices[*](radices EXv. -ice V. -ix d(an recte?).) ad remedia opisthotoni[*](opistotoni V. -tothoni X. -thotonis dT.) bibuntur.

[*](Diosc. I 133.)[*]((cfr. Plin. XIII 63. Th. H. IV 2, 8).) Et[*](et VdTS. est et (E?)Xv.) acacia e[*](acacia e H. -iae VdTv(D). -cia est J. achacia X(E?).) spina fit in Aegypto, alba nigraque arbore[*](arbores Vd1. -or est d2T.), item viridi[*](uiridi EXv. -dis rTD.), sed longe meliore[*](meliore U 522. -or e G(J). -orem V. -or ē (est X) dEXv(S). -or D.) prioribus. fit et in Galatia, deterrima[*](teterrima EX. tene- v. a. H.) spinosiore[*](spinosiore Verc. -sior ll.Xv.) arbore. semen omniun lenticulae [*](lenticula V.) simile, minore[*](minore S. -orē X. -or est V. -or r. -ore est v.) tantum et grano et folliculo. colligitur autumno, ante collectum nimio validius spissat[*](spissatur v. a. D (ad seqq. relatum).). sucus ex folliculis[*](sucus et folliculus V.) aqua caelesti perfusis[*](perfusi E.), mox in pila tusis exprimitur organis, tune densatur in sole mortariis in pastillos . fit et foliis minus efficax. ad coria perficienda semine pro galla utuntur. foliorum sucus et Galaticae[*](galatiacae (-ce X) EXv. a. H.) acaciae nigerrimus inprobatur[*](improbatus E.), item qui valde rufus. purpurea aut leucophaea[*](leucophea VX.) et quae facillime diluitur—vis[*](uis dEXv. ui VG.) summa ad spissandum refrigerandumque[*](dist. ego. (an ui ... refrigerandumque sunt?).) est—oculorum medicamentis ante alia[*](alia VfS. -ias EXv. omnia dT.) utiles[*](utilis S e coni. Dal.). lavantur[*](lauantur dTXv. laba- V. leua- E.) in eos usus pastilli[*](eo sucus pastillis V.), ab aliis torrentur[*](tollentur V.), ab aliis peruruntur[*](peruruntur om.EXv. a. S.). capillum tingunt[*](capilli tinguntur Xv. a. G.), sanant ignem sacrum, ulcera, quae serpunt, et umida vitia corporis, collectiones, articulos contusos, perniones, pterygia . abundantiam mensum[*](mesum X. men- sium dE(?)v. a. S.) in feminis sistunt vulvamque [*](aluam que V.) et sedem procidentes, item oculos, oris ulcera[*](oris uitia d(?) v. a. S.) et genitalium .