Naturalis Historia
Pliny, the Elder
Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor
cynosbaton, alii[*](quam alii Xv.a.G.) cynapanxin[*](cynapaxim X. cynospaston v.a.H.), alii neurospaston[*](neruospaston V.) vocant . folium habet vestigio[*](ue- stigin??? Vd.) hominis simile. fert et uvam nigram, in cuius acino nervum[*](neruus X.) habet[*](habent V. -etur X.), unde neurospastos[*](neruos pastos V. et neruus passus Xv.a.Bas.) dicitur[*](dist. U 524.) tota[*](tota VTS. om. rXv.), alia quam[*](quam ll.TS. est Xv. est a B.) cappari, quod[*](quod VdTS. quam EXv.) medici cynosbaton appellarunt[*](appellarunt EXS. -antur V1. -ant rT. -auerunt v.). hius thyrsus[*](tyrsus V.) ad remedia splenis et inflationes conditus ex aceto manditur. nervus eius cum mastiche[*](masticae V. -ce Xv.a.C.) Chia[*](thia V.) commanducatus os purgat.[*](cfr. Diosc IV 37.—Marc. 27, 90.) ruborum rosa alopecias cum axungia emendat. mora capillum tingunt cum omphacino oleo. flos mori messe[*](messes E. meses X. per messes v.a.S.) colligitur; candidus[*](candidius EX.) pleuriticis[*](pleuriticis G. pleuret- Vdv (D). fleuret- EX.) praecipuus ex vino potus, item[*](idem d.) coeliacis. radix ad tertias decocta alvum sistit et sanguinem, item dentes collutos decocto. eodem suco foventur sedis atque genitalium ulcera. cinis[*](canis Vd.) e[*](e om.Vd.) radice reprimit[*](reprimit VdTfS. dep- EXv. cfr. § 119. XXII 36. (XXXV 190).) uvam.
[*]((cfr. Plin. XVI 180). Diosc. IV 38.) Idaeus rubus appellatus est, quoniam in[*](in om.EX.) Ida non alius[*](alias EXv.a. H.) nascitur. est autem tenerior ac minor, rarioribus[*](parioribus V.) calamis innocentioribusque[*](calamis innocentioribusque EXv. que V. que foliis dT. (aculeis P coll. Diosc. et XVI 180).), sub arborum umbra nascens. huius flos cum melle epiphoris inlinitur et ignibus sacris,
stomachicisque[*](stomacisque V.) ex aqua bibendus datur. cetera eadem praestat, quae supra dicta.[*](Th. H. III 18, 2. Diosc. I 119.) Inter genera ruborum rhamnos[*](ramnos X. -nus V.) appellatur a Graecis, candidior, fruticosior et[*](fruticofior et VdTS. frutex if floret X. et fruticofior if floret E(?)v(D).) ramos spargens rectis[*](erectis dT.) aculeis, non, ut ceteri, aduncis, foliis maioribus. alterum genus eius[*](eius VdXv (S). est E(?)G.) silvestre, nigrius et quadamtenus rubens; fert veluti folliculos . huius radice decocta in aqua[*](in qua Vd1.) fit medicamentum, quod vocatur Lycium. semen secundas trahit. alter[*](alter (-erque v) ille dTEXG. autem ille V1. ille autem V2S(D).) ille candidior adstringit magis, refrigerat, collectionibus et vulneribus adcommodatior. folia utriusque et cruda et decocta inlinuntur cum oleo.
[*](Diosc. I 132.)[*](cfr. Plin. XII 30. 31).) Lycium praestantius spina fieri tradunt, quam et pyxacanthon[*](pixacton V. pyxeachanto X.) Chironian[*](thirontan V.) vocant, qualem in[*](in Xv. om. Il.) Indicis arboribus[*](12,30) diximus, quoniam longe praestantissimum existimatur Indicum. coquuntur[*](cocuntur VS. coquunt iu d.) in aqua[*](in aquatus V. ina quauis d.) tusi rami radicesque summae amaritudinis aereo vase per triduum[*](tridum V.) iterumque exempto ligno, donec mellis crassitudo fiat. adulteratur amaris sucis[*](sucis E(?)v. -cus rX.) etiam amurca et felle[*](ac felle d(?)v.a. S.) bubulo. spuma eius ac flos[*](et flos X.) quidam[*](quidam ll.G(J). -dem TXv(S).) oculorum medicamentis additur[*](additur EXv. addunt V. -ntur dTS.).[*](Scribon. 19.—Cels. V 1.) reliquo suco faciem purgat et psoras sanat, erosos[*](erosus V.) angulos oculorum veteresque fluctiones, aures purulentas, tonsillas, gingivas, tussim[*](tussi V), sanguinis excreationes fabae magnitudine devoratum aut, si ex vulneribus[*](uulneribus EXH. ulce- rv.) fluat, inlitum, rhagadia[*](rhagadia VdfS. -da (ra- X) EX. -das v. cfr. § 113. XXIII 129. 133. XXVIII 67. XXIX 37.), genitalium ulcera, attritus, ulcera recentia[*](recentia om.dT.del. voluit B.) et serpentia ac putrescentia, in
naribus[*](naribus EXv. aur- rT.) clavos, suppurationes. bibitur et[*](et VXS. et a r(?)v.) mulieribus in[*](in om.EX.) lacte[*](lactis X.) contra profluvia[*](profluuia v. -Iū EX. -lua Vd.). Indici differentia glaebis extrinsecus nigris, intus rufis, cum fregeris, cito[*](citom V1. intus EX.) nigrescentibus. adstringit vehementer cum amaritudine. ad eadem omnia utile est[*](utile est XG(J). -lem VE. -le dTS(D). -lis est v.), sed praecipue ad[*](ad om.VX.) genitalia.[*](Diosc. III 89. (Marc. 8, 163).) Sunt qui et sarcocollam[*](sarco (sacro V) colla Vd.) spinae[*](et spinae EXv.a.G.) lacrimam[*](lacrimae E. -me X.) patent, pollini turis[*](turi E. thu- X.) similem, cum quadam acrimonia dulcem, cumminosam [*](cumminosam D. -nusam V. gumminosam T. gummos- d(?). cum uino tusa Xv.a. H. gummosam (-mminosam Brot.) cum uino tusa E (?)H.). sistit[*](an oculorum sistit? cfr. Diosc. et Marc.) fluctiones, inlinitur[*](inlinitum V. illitum d.) infantibus maxime[*](maxime post haec transp. v.a.S.). vetustate et haec nigrescit, melior quo candidior.
[*](Gargil. 182, 10–14. 183, 1. 2.) Unum etiamnum[*](etiannum V. -amnunc X.) arborum medicinis debetur nobile medicamentum, quod oporicen[*](opericen EX.) vocant. fit[*](fuit V.) ad dysintericos stomachique[*](stomacique V. -aticeque dT.) vitia in congio[*](contio V.) musti albi lento vapore decoctis[*](quinque ll.v.) malis cotoneis v cum suis seminibus, punicis[*](puniceis Xv.a.B.) totidem, sorborum sextario[*](sextari Vd. -rii X.) et pari mensura eius, quod rhun[*](rhun dfv(H). run V. dryn E. drin X. rhus C.) Syriacam[*](siriacon (syr- v) Xv.a.S.) vocant, croci[*](crocis V.) semuncia[*](semuncia—ad om.Vd.). coquitur usque ad crassitudinem[*](cras- situdine d.) mellis.
His subtexemus ea, quae Graeci communicatione nominum in ambiguo fecere, anne arborum essent.
[*](Diosc. III 102.—§ 130: (cfr. Plin. XXV 45). Th. H. IX 9, 5. Marc. 20, 13. (115). 30, 43. 17, 11. 25, 17. 39. Cels. IV 13.) Chamaedrys herba est, quae Latine trixago[*](trixago ll.TfVen.(H). trisa- XVerc. trissa- C.) dicitur. aliqui[*](aliqui—appellauere om.Vd.) eam chamaeropem[*](chamaeropem Ev (H). cfr. index et Marc. 30, 43. -acropen X. -aedropem B e Diosc. sic etiam Marc. 20, 13 (ib. 115 potius chamaedryos scribendum erit).), alii Teucriam appellavere. folia
habet magnitudine mentae, colore et divisura quercus[*](quercuus V1D.) — alii[*](dist. ego.) serrata[*](serrata ego. -tā ll.v. cfr. XXV 33. (66). 84. XX 159.) et ab eo[*](eo X. ea ll.v.) serram inventam esse dixerunt—, flore paene[*](pene X. ne Vd.) purpureo[*](purporeo Vd.). carpitur[*](capitur VdTfS. cfr. XXII 25; contra XX 61. XII 48.) praegnans suco in petrosis, adversus serpentium venena potu inlituque efficacissima, item stomacho, tussi vetustae, pituitae[*](pituita (E?) Brot.) in gula cohaerescenti[*](cohaerescenti (coher- X) Xv. -te dEBrot. choherescente V.), ruptis, convulsis, lateris[*](et lateris dT.) doloribus.[*](Th. H. IX 9, 5.) lienem consumit[*](con- sumpsit Vd.), urinam et menses ciet, ob id[*](id om.Vd.) incipientibus hydropicis efficax, manualibus[*](tribus ll.v.) scopis eius in II heminis aquae decoctis usque ad tertias. faciunt et pastillos terentes eam ex aqua ad supra dicta[*](dicti V.). sanat et vomicas et vetera ulcera vel sordida cum melle. fit et vinum ex ea pectoris vitiis. foliorum sucus cum oleo caligines[*](caligines VTfS. -nem d(?)EXv(J). cfr. § 19. 134. 146. XXV 143. XXIX 128. XXI 150. XX 61. 135.) oculorum discutit, ad splenem ex aceto sumitur. excalfacit[*](excal- facit et VdTfD.) perunctione[*](perunctiones EXVen.).[*](Diosc. IV 147.) Chamaedaphne[*](camedafne V.) unico ramulo est, cubitali[*](cubitale Vd.) ferme[*](fere EXv.a.S.) ; folia[*](folio Xv.a. H.) tenuiora[*](tenuiora VdTH. tenui in (ut X) EX. tenui v.) lauro[*](lauro dTD. -ro (-ru E) folia rS (cum signo lac.) lauri folia (-io H) XH. -ri simili- tudine v.) ; semen rubens adnexum[*](adnexum (ann- dT) VdTBrot. adnixum (ann- X) EXH. admixtum v.) foliis. inlinitur capitis doloribus[*](ardoribus E.) recens, ardores refrigerat[*](perfrigerat d.), ad tormina cum vino bibitur. menses sucus eius et urinam ciet potu partusque difficiles in lana adpositus[*](adpositu Vd. (-tū X).).
[*](Diosc. IV 169. Scribon. 136. Marc. 30, 4. (18).) Chamelaea[*](chameleę X. camelea V.) similitudinem foliorum oleae habet[*](habet v. -ent ll.X.) — sunt>[*](dist. ego. cfr. § 134. 137.) autem amara, odorata—, in petrosis, palmum altitudine
non excedente.[*](—p. 98, 1 palmi altitudinem non excedentes (-dens v) Xv.a.G.) alvum purgat, detrahit pituitam, bilem foliis in II absinthii[*](algentii Vd.) partibus[*](dua- bus ll.v.)[*](paribus V.) decoctis, suco eo cum melle poto[*](poto dXv. -tu r.). foliis inpositis et ulcera purgantur. aiunt, si quis ante solis ortum eam capiat dicatque[*](dicato Vd.) ad albugines oculorum se capere, adalligata discuti id vitium, quoquo modo vero collectam[*](collecta V.) iumentorum pecorumque oculis salutarem [*](salutare V.) esse[*](esse om.V.).[*](Diosc. IV 167.) Chamaesyce[*](chamaesyce B e Diosc. -mesici V. -chi EX. -cus d. -cen v.) lentis folia habet nihil se adtollentia, in aridis, petrosis[*](petrosisque nascens v. a.S.), claritati oculorum et contra subfusiones utilis sucoad[*](utilis suco ad ego. -issimē et ll.XJ (cum signo lac.). -ma et v.) cicatrices, caligines, nubeculas[*](muriculas EX. -las nubeculas v.a.B. (an nubic-, ut XX 61?).) inuncto[*](inuncto X. -ta E. -tus J. iniunctus V(d?). in uino cocta inuncta v.). vulvae dolores sedat adposita in linteolo. tollit et verrucas omnium generum inlita. prodest et orthopnoicis.
[*](Diosc. IV 124.—Diosc.III 116. (cfr. Plin. XXVI 30).) Chamaecissos spicata est tritici modo, ramulis quinis fere, foliosa—cum floret[*](cum floret Vdv. cum fere E.om.X.), existimari[*](ut estimari X.) potest alba viola—, radice[*](dist. ego. fortasse radice tenui post foliosa transponenda.) tenui. bibunt ischiadici[*](sciadici V. cyatici X.) folia III obolis in vini cyathis II septenis[*](III .. II septenis ego. tribus ..duobus septem ll.Xv.) diebus, admodum amara[*](eam amara V.) potione.
Chamaeleucen apud nos farfarum[*](farfarum H ex ind. farranin X. -num v. farrari E. farfar rT.) sive farfugium[*](siue farfu- gium Xv. fugium ll.T.) vocant. nascitur secundum[*](secus H Brot.) fluvios, folio populi, sed ampliore . radix eius inponitur carbonibus cupressi, atque is[*](his V.) nidor per infundibulum[*](infundibulum VdTfB(S). infurni- EXv(G).) bibitur[*](imbibitur T(?) v.a.D.) inveteratae[*](inueteratae VTfS. cfr. XXIII 35 et ibid. 86. XXVI 147. XXIX 65. in uetere d(?)EXv.) tussi.
[*](Diosc. IV 125.—Diosc. II 179.—(Diosc. III 110).) Chamaepeuce[*](chamaepeuce—2 propria est om.V.)[*](chameleuce X.), larici[*](larici Lugd. -cis dEXv(Brot.).) folio[*](folis v.a.Brot.) similis, lumborum et spinae doloribus propria[*](propria d(?)G. cfr. XXXII 33. -pitia (-picia X) EXv. (cfr. XXVIII 25).) est.—Chamaecyparissos[*](chamaecypariffos v. -ifto dE. -mecypharifto V. -parifton X.) herba ex vino pota contra venena serpentium omnium scorpionumque pollet[*](pellet V.).—Ampeloprason[*](ampeloprason v e Diosc. -assos V. -assus d. -asos J. ampheloprasson X. -sso E.) in vinetis[*](uineis Vd.) nascitur, foliis porri[*](porro V.), ructu gravis, contra serpentium ictus efficax. urinam et menses ciet, eruptiones sanguinis per genitale inhibet potum inpositumque. datur et a partu mulieribus et contra canis morsus.—Ea quoque, quae stachys[*](stachis X. -cis V.) vocatur , porri similitudinem habet, longioribus foliis pluribusque et odoris iucundi colorisque in luteum inclinati. pellit[*](inclinat inpellit V.) menstrua.
[*](Diosc. III 99.) Clinopodium alii cleopiceton[*](cleopiceton ll.J. -pyzeton X. cleonicion B. -con S. cfr. Diosc. linopicton v.), alii zopyrontion[*](zopyrontion J. -nhion E. zopirontion d. -nthion V. -nion X. zopyron B e Diosc. -rocheron v.), alii[*](athi VE.) ocimoides[*](cimoides E. -oydos X.) appellant, serpyllo similem, surculosam, palmi altitudine, in petrosis[*](nascitur in petrosis v.a.Brot.), orbiculato foliorum[*](florum B e Diosc.) ambitu[*](ambitus V.) speciem lecti pedum praebentem[*](praebentem dEXBrot. -ti Vf. -te man. Dal. D. -ns v.). bibitur ad[*](ad om.Vd.) convulsa, rupta, strangurias , serpentium ictus, item decoctae[*](decoctae (-te X) EXv. -ta et rfS.) sucus[*](an ius (= iusus)? cfr. Diosc. Et § 146.).
[*](Diosc. III 122. cfr. Plin. XXVII 88.) Nunc subtexemus herbas mirabiles quidem, sed minus claras, nobilibus in sequentia volumina dilatis[*](dilatis TH. italis Vd. -li EX. dilatis. Itali v.).
Centunculum[*](cen- tumculum V. -tuculam dT.) vocant nostri[*](rostratis v.a.H.), foliis ad similitudinem capitis [*](capiti VdX.) paenularum, iacentem in arvis, Graeci[*](graeci om.VdT.) clematidem[*](clematide VdT.),
egregii[*](egregii dTfEH. graegii V. est ei X. est eius egregius v.) effects ad sistendam alvum[*](uuluam EX.) in vino austero. idem[*](idem dEv(D). item V(?)H.) sanguinem sistit tritus oxymelitis aut aquae calidae cyathis v[*](quinque ll.v.) denarii unius pondere, sic et ad secundas mulierum efficax.— Sed[*](sed dEXv(J). si V. est S (ad antecedd. referens).) Graeci clematidas[*](cle- matidas (clemot- V) et alias Vdv. crematidas et E. clema- tiden X.) et alias habent, unam[*](una V.) quam aliqui aetiten[*](aetiten ED. teti- d. eti- V. ethi- X. echi- v. nomen adhuc incertum. an epigetin? cfr. Diosc. IV 7 extr.) vocant, alii laginen[*](laginen Ev. laci- X. largi- r. iasinen Salm. cfr. XXII 82. XXI 105.), nonnulli 5 tenuem scamoniam[*](scamoniam E(?)v. -ia rX.). ramos habet pedales[*](pedales dTEX. et ped- v. biped- H. pepedalis V.), foliosos, non dissimiles scamoniae, nisi quod nigriora minoraque sunt folia. invenitur in[*](est in (estur v) usu ut Xv.a. Verc.) vineis arvisque. estur ut olus cum oleo ac sale; alvum ciet. eadem dysintericis cum lini semine ex vino austero sorbetur. folia epiphoris inponuntur cum polenta subposito udo linteolo. strumas inposita ad suppurationem perducunt, deinde axungia adiecta percurant [*](percurant dv. -rrant V. -rrunt EX.) ; item haemorrhoida[*](haemorrhoida D. cfr. XXIII 137. das v. -rroida (em- X) E. -dam d. hemoroidam V.) cum oleo viridi, phthisicos[*](ptisicos VX.) iuvant cum melle. lactis quoque ubertatem faciunt in cibis et infantibus inlita capillum alunt, ex aceto edentium[*](edentium ll. H. dentium dolores sedant Xv.) venerem stimulant[*](stimulari V.).[*](Diosc. IV 7.—§ 142: Th. H. VII 12, 2.) — Est alia clematis Aegyptia cognomine , quae ab aliis daphnoides, ab aliis polygonoides[*](poly- gonoides v e Diosc. -gonitis T. -contis (pylo- V) Vd. -cyonis E. -chronis X.) vocatur , folio lauri, longa tenuisque[*](longo tenuique Xv.a.B.), adversus serpentes et privatim aspidas[*](aspides Xv.a.H. -dis E.) ex aceto pota efficax.Aegyptus[*](aegyptum V.) hanc maxime gignit, quae[*](quae ll. G. est Xv.) et aron[*](aron (haron V2) de V2Xv. harondo V1. -rundo E. -dinem de d.), de qua[*](quae E.) inter bulbos diximus, magnae cum dracontio litis;[*](19,96)
quidam enim eandem esse dixere[*](dixerunt EXv.a.S.). Glaucias[*](glauciam as X. claucias V.) satu discrevit [*](discreui EX.), dracontium[*](dracontium (-cunt- Xv) C. -tion d. ha- contium V. ac- E.cfr. § 150. XXVIII 151.) silvestrem aron[*](aron ego. arin X. arum Ev. harum r.) pronuntiando. aliqui radicem aron[*](aron v. ha- dX. arum (V?)J. ha- E.) appellarunt[*](appellauerunt dXv.a.H.), caulem vero dracontium, in totum alium[*](alium om.Vd.), si modo hic est qui apud nos dracunculus vocatur. namque aros[*](haros X. -on d.) radicem nigram in latitudinem[*](latitudine dX.) rotundam habet multoque maiorem et qua[*](ut qua D.) manus inpleatur, dracunculus[*](dracunculus uocatur dracunculus EX.) subrutilam et draconis convoluti modo, unde et nomen.[*](Diosc. II 196. (195. 197).) quin et ipsi[*](quin et ipsi EXv(D). et qui ipsis rS.) Graeci inmensam posuere differentiam[*](dist. ego.) : semen dracunculi fervens mordaxque tradendo tantumque et[*](et ll. ei TH. ei inesse X. inesse ei v.) virus, ut[*](ut dTXv. et r) olfactum gravidis abortum inferret[*](inferret V1EJ. -ert V2. -erat dXv.), aron[*](haron dX.) miris laudibus tulere[*](tulere ES. tere V. terce d. extulere Xv.), primum in cibis[*](primus in cibus V.) feminam[*](feminarum v.a.G.) praeferentes , quoniam mas durior[*](dulcior EXv.a. G.) esset et[*](et dv. sed rX.) in coquendo[*](cogendo E. quoquendo V.) lentior; pectoris[*](pectorisque Xv.a.G.) vitia purgare[*](pur- garet Xv.a. G. -re et EG.), aridum[*](aridium d.) potioni[*](potioni S cum vet. Dal. -ne VEXC (praem. in). -nem d. impositione v.) inspersum aut ecligmate [*](elig- mate VdVerc.D. elim- X.) urinam et menses ciere[*](cieret v.a.G.), sic et in oxymelite potum. stomacho[*](dist. D.) interaneisque exulceratis ex lacte ovillo bibendum , ad tussim in cinere coctum dedere ex oleo. alii coxere[*](et V.) in lacte, ut decoctum biberetur[*](bibere V2.). epiphoris elixum[*](elixum om.VdT.) inposuere, item suggillatis, tonsillis[*](ton- sillis. Glaucias ego. tonsillas ll. -llis (tonxi- X) Xv.).[*](cfr. Marc. 9, 45. Diosc. II 196. 195.)Glaucias ex oleo haemorrhoidum vitio infudit[*](in- fudit V. -undit dXS. -udere E(?)v(D). -udit Cleophantus J e coni. S.), lentigines[*](lentigines dEXv. -ne V. -ni D.) ex melle inlinens[*](inlinens ll. S. illiniens X. -nentes v(D).). laudavit[*](laudauit ll.XJ. add. Cleophan- tus v. lac. ante indicavit D.) et pro antidoto contra venena, pleuriticis[*](pleureticis VXv. a. G(D).), peripneumonicis [*](peri- pleumonicis VJ. ppleumonocis X.) quo tussientibus[*](quotus sitientibus V.) modo. semen intritum cum oleo aut rosaceo[*](pro saceo V1. pro ros- V2.) infudit[*](infudit coni. J. -unditur VEXS. -tur et dT. -undens v.) aurium dolori. Dieuches tussientibus [*](dieucestus sitientibus V.) aut[*](aut dEXv. et VD. del. S. (an ac?)) suspiriosis et orthopnoicis et pura[*](purulenta Xv.a.H.) excreantibus farinae[*](farinae VTfS. -na rXv.) permixtum pane cocto dedit, Diodotus[*](Diodorus Ven. (Reinesius coll. XX 120. XXIX 142).) phthisicis e[*](e om.Vd.) mnelle ecligmate[*](eligmate VVerc. D. elyg- X.) et pulmonis vitiis, ossibus etiam fractis inposuit.[*](cfr. Marc. 20, 115. Diosc. II 195. 196. Marc. 10, 63. 58.) partus omnium animalium extrahit naturae circumlitum. sucus radicis[*](radix Vd.) cum melle Attico oculorum caligines, stomachi vitia discutit, tussim decocti[*](decoctilus V. -ctum X.) ius cum melle. ulcera omnium generum, sive phagedaenae sint sive carcinomata sive serpant sive polypi in[*](in om.EX.) naribus, sucus mire sanat.[*](Diosc. II 197.) folia ambustis prosunt ex vino et[*](et om.E.) oleo cocta. alvum inaniunt[*](inanium V.) ex[*](ex EXv. in rTf.) sale et aceto sumpta et luxatis cum melle cocta prosunt[*](prosunt om.d.), item articulis podagricis cum sale recentia vel sicca. Hippocrates utralibet[*](utralibet VdTfH. libet EX. quaslibet v.) ad[*](ad om.EX.) collectiones cum melle inposuit. ad menses trahendos[*](trahendas d.) seminis [*](duae et duobus ll.v.) vel radicis drachmae II in vini cyathis II sufficiunt. eadem potio, si a part[*](aperto d.) non purgentur[*](purgantur EXv.a.S.), et secundas trahit. Hippocrates et radicem ipsam adposuit.[*](Diosc. II 195. 196.) dicunt et in pestilentia salutarem esse in cibis[*](in cibis EXv. cibis r.). ebrietatem discutit. serpentes nidore, cum crematur, privatim[*](priuatim VdTXS. -imque E(?)v(D).) aspidas[*](aspides Xv.a.H.), fugat aut inebriat ita, ut torpentes inveniantur. perunctos quoque aro[*](aro (haro V) e 11. G. areo X. aro ut C. areo aut v.) e laureo oleo fugiunt. ideo et contra ictus dari potui[*](potui EX. -tu v(D). om. rS. cfr. § 187. XIII 131. XX 178. XXI 136. XXII 26. 49. XXIII (23). 156. 162. XXV 104. XXVII 12. 136. XXVIII 156. XXIX 50. XXX 32. 34. 95. 105. XXXII 131. 141 al.) in vino nigro putant utile. in foliis ari caseus[*](hari caseus V. aricas (ha- X) EX.) optime servari traditur.[*]((Diosc. II 195). Geop. XIII 8, 7.—Marc. 9, 45.) Dracunculus[*](draconculus d. draculus E.), quem dixi, hordeo maturescente effoditur [*](adeo ll.TJ. ideo Xv.an in aceto?) luna crescente[*](effoditur luna cre- scente om.EX.). omnino habentem serpentes fugiunt.[*](142) adeo[*](dist. J.) percussis prodesse potum[*](potum VdTS. -to EX. in potu v.) aiunt[*](alunt V.) ; maiorem[*](ma- iore ui J.) vim esse[*](uim esse D. ut messes V1. ut (in J. ut et v) menses rv. ad meses X.), si ferro non attingatur[*](attingatur sistat v.a.J.). sucus eius et aurium dolori prodest . id autem, quod Graeci dracontion[*](dracontion Xv. -ium D. -onium Vd. -oetium E.cfr. XXVIII 151.) vocant, triplici effigie demonstratum mihi est: foliis betae, non sine thyrso, flore purpureo; hoc est simile aro. alii radice longa veluti signata articulosaque monstravere, ternis[*](ternis ego. tribus ll.Xv.) omnino cauliculis [*](dist. ego. (an potius cauliculi foliis?).), foliis[*](foliis ll.S. -lia eius Xv. -lia J. -liisque D.), decoqui[*](ex aceto decoqui Xv.a.S.) ex aceto contra serpentium ictus iubentes. tertia demonstratio fuit folio maiore quam cornus [*](cornis X. -nu Vd.), radicis[*](ra- dicis Vfman. Dal. S. -ci X. -ces d. -ce Ev(D).) harundineae[*](harundineae dman. Dal. S. -nae V. -nea Ev(D). arundine X.), totidem, ut adfirmabant, geniculatae [*](ge- niculatae (-te X) VdXman. Dal. S. -ta Ev.) nodis, quot haberet annos, totidemque[*](quod V.. totidemque Xv(S). -em quae V. -em rH.) esse folia; hi[*](hi ll.S. hii X. hi ea v. dantur Xman. Dal.) ex vino vel aqua contra serpentes dabant.
[*](Diosc. II 198.) Est et[*](et aris Verc. cum B2. et aeris EX. et eris (vel heris) v. echaris d. haec haris V. et ari- saros S cum B1e Diosc.) aris, quae in eadem Aegypto nascitur, similis aro[*](haro dX. -ra V.), minor tantum minoribusque foliis et utique
radice, quae tamen olivae grandis magnitudinem inpleat[*](implet EXv.a.S.), alba geminum[*](gemina Vd. gemmam X.) caulem[*](caulem om.X.), altera unum[*](altera unum v. -ram 11. -ra caulem X.) tantum emittens. medetur utraque ulceribus manantibus, item ambustis[*](ambustis VTfS. comb- d(?)EXv.) ac fistulis[*](dist. H.) collyrio inmisso[*](ui misso V1. ui inm- V2. immixta Xv.a.G. cfr. XXVIII 205. 241. XXVII 71.). nomas[*](onoma X. et nomas v.a.G.) sistunt inlitu[*](inlitu ego e Diosc. om. ll.Xv. cfr. § 167 (aspersu) et XXVIII 37.) decoctarum[*](decoctarum dEXv(J). -torum V. -to earum D. -ta earum H. -ta folia earum S cum vet. Dal.) in aqua et postea[*](posta V. posca D. sed cfr. § 166.) tritarum rosaceo addito. sed[*](an est (pro sed)?) unum miraculum ingens, contacto genitali cuiusque feminini sexus animal in perniciem agi.[*](Diosc. IV 113. Seren. 813. Pl. inn. 60, 17–19. Marc 26, 27. 16, 34. Pl. iun. 38, 1. 27, 11. Marc. 12, 7. 22. 53.—) Myriophyllon[*](myriopillon d. myrophi- X. mirophillum E.), quod nostri milifolium[*](milifolium VdJ. millif- E. milef- Marc. millef- XPl. iun. v. cfr. § 176. XXV 42. XXVI 78 et centifolia XXI 17, milipeda (centipeda, multi- peda) XXIX 136. XXX 35. 40. 68. (IX 145), centipellio XXVIII 150, centigranius XVIII 95.) vocant, caulis est teneri[*](tener dEXv.a.S.), similis feniculo, plurimis foliis, unde et nomen accepit[*](dist. J cum H e Diosc. cfr. tamen Pl. iun.). nascitur in palustribus, magnifici usus ad vulnera cum aceto. bibitur ad difficultates urinae et vesicae aut suspiria praecipitatisque ex alto. eadem efficacissima ad dentium dolores. Etruria hoc nomine appellat herbam in pratis tenuem, a lateribus[*](alteribus V.) capillamenti modo foliosam, eximii[*](suo mores V.) usus ad vulnera, boum nervos[*](nerbos V.) abscisos[*](abscisos XG. -iso V. -issos rv(Dal.). cfr. XXIX 99.) vomere solidari [*](folidari Xv. folia dari ll.) ea rursusque[*](rususque VS.) iungi addita axungia adfirmans.
[*](Diosc. IV 123.) Pseudobunion[*](pseudobunion B e Diosc. -ounion (pseod- V) ll.Xv.) napi[*](api V1. apii V2d.) folia habet, fruticans palmi altitudine , laudatissima in Creta. contra tormina, stranguriam[*](stranguria Vd. -uiria X. atque stranguriam v.a.S.),
laterum praecordiorumque dolores bibuntur rami eius quini senive.[*]((cfr. XXVI 108). Diosc. IV 114.) Myrris[*](myrris VdTD. miris X. myrrhis v. murris S.), quam alii myrrizan[*](myrrizan v(J). myrizam (mir- V) VdTS. -zan D. smyrrhizjan E. -zam B. smiryzan X.), alii myrran[*](myrran D. myran dX. -am VT. miran E. myr- rham v. murram S.) vocant[*](uocant om.E.), simillima est cicutae[*](cicuta V.) caule foliisque et flore, minor tantum et exilior, cibo non insuavis. ciet menstrua et partus cum vino. aiunt eandem potam in pestilentia[*](pesti- lentiam V.) salutarem esse. subvenit et phthisicis[*](ptisicis V. ti- X.) in sorbitione data[*](data om.EXv.a.S.). aviditatem cibi facit, phalangiorum[*](phalangiorum—9 facie om.E. phal—restinguit om.XVen.) morsus restinguit[*](restinguit VdfS. restri- T. -git v.). ulcera quoque [*](quoque om.XVen.) in facie aut capite sucus eius in aqua triduo maceratae sanat.
[*](Diosc. III 160.) Oenobreches[*](oenobreches J. cfr. ind. -ces V. enobrices d. onobreches X. -ces E. -rychis v e Diosc.) folia lentis habet, longiora paulo, florem rubentem[*](habent Vd.), radicem exiguam et gracilem. nascitur circa fontes. siccata in farinae[*](farina V.) modum et inspersa vino albo strangurias finit, alvum sistit. sucus eius perunctis cum oleo sudores movet.
In promisso[*](promiscuo X.) herbarum mirabilium occurrit aliqua dicere et de magicis. quae enim mirabiliores[*](mirabiliora (-res v) sunt Xv.a.S.) ? primi eas in nostro orbe celebravere Pythagoras[*](pythagora satu V.) atque Democritus , consectati[*](consecta V. -cuti X.) Magos.
Coracesia[*](cora- cesia H (J). -esta ll.XS. coriacesia C. -am v.) et calicia[*](calicia VXS. calycia (dE?) Brot. callicia C. -am v.) Pythagoras aquam[*](quam d. qua aquam v.a.c.) glaciari tradit, quarum mentionem apud alios non reperio[*](repperio VD.), nec apud eum alia de his.[*]((cfr. Plin. XXI 54. 152. 153).) idem Minyada[*](minyada EH (J). myniadam X. minsada rTS. menaidem v.) appellat et nomine alio
Corinthiam[*](corinthiam VdTS. -hadem v. corisidiam X. corys- EH.), cuius decocto[*](decoctae dT.) in aqua suco protinus sanari ictus serpentium, si foveantur, dicit. eundem[*](eundem v. ean- ll.XS.) effusum[*](effusum v. -sam ll.XS.) in herba[*](herbam VS. sed cfr. XX 90.) qui vestigio contigerint aut forte respersos insanabili [*](insanabili VdTfVerc.(H). -le EX. -les v.) leto[*](leto om.EXv. a. H. lethe f. laeto Verc.) perire[*](perire Tv. -iere Vd. operiere EX.), monstrifica prorsus natura veneni praeterquam contra venena. ab eodem Pythagora aproxis appellatur herba, cuius radix e longinquo concipiat[*](conspiciat Vd.) ignes, ut naphtha[*](naptha V.), de qua in terrae miraculis diximus. idem[*](item Vd.)[*](2,235) tradit, si[*](si Xv. om. ll.J.) qui morbi[*](morbis d.) humano corpori inciderint[*](incident E. acciderint X.v.a.S.) florente brassica[*](brassica ll.TfBrot. ap- proxica X. aproxi v. cfr. XX 78. 101.), quamvis sanatos admonitionem eorum sentire, quotiens floreat[*](floreat; item si ego. om. ll.v. lac. detexit J. ea herba floreat, qui D.) ; item si florente[*](florente EJ. -nte brassica quamuis sanatos V.om.dTS. florem X. -rere eam v.) acciderint[*](tetigerint X. contigerit v.a.S.) aut[*](aut (ter) ll.S. et (ter) Xv.) frumento aut[*](frumentum (flu- X) . cicutam . . uiolam EXv.a.S.) cicuta aut viola, similem conditionem habere. nec me fallit hoc volumen eius a[*](a om.V.) quibusdam Cleemporo medico adscribi, verum[*](uerum dTS. uero VEJ. om.Xv.) Pythagorae[*](pythagorae (-tagore X) uero esse Xman. Dal. v. a. G.) pertinax fama antiquitasque vindicant, et id ipsum auctoritatem[*](auctoritate Vd.) voluminum adfert, si quis alius curae suae opus illo viro dignum iudicavit[*](iudicauerit Xv.a.G.), quod fecisse[*](fe fecisse Vd.) Cleemporum[*](cleemporum v. temp- Vd. emp- E. -porium X.), cum alia suo[*](et alia suo (ex suo X. suo ex v) TXv. a. G.) et nomine ederet, quis credat[*](credet Xv.a.G.) ?[*](cfr. Colum. VII 5, 17. Vitruv. IX 3, 14.—med.: Aelian. nat. an. XIV 27. (Diosc. III 147. Plin. XXV 29).—) Democriti certe chirocmeta[*](chirocmeta Brot. cum Salm. -cineta Xv. et (om.dET) hirocmeta ll.T.) esse constat. at[*](at om.d.) in his ille post Pythagoram Magorum[*](magoram magorum V. magorumque E.) studiosissimus quanto
portentosiora tradit! ut[*](ut ego. N Vd.om.EXv.) aglaophotim[*](aglaophotim S. -photin B. -po- tim (glao- E) ll. -potin v. Flaopotin X.) herbam, quae admiratione [*](admiratione E(?)v. -nem r. ob adm- Xman. Dal.) hominum propter eximium colorem acceperit nomen , in marmoribus Arabiae nascentem Persico latere, qua de causa et marmaritim[*](marmaritim VS. -tin G. -tiden man. Dal. v. maritim E. marmoritim dT. -tin Brot. -iditen X.) vocari; hac[*](hac S. ac V. hoc dT.om.EXv.) Magos uti[*](uti ea X. utique ea uti v.a.S.), cum velint deos[*](eos E.) evocare[*](se uocare V.).[*](cfr. Plin. XXVI 18.) —Achaemenida[*](achimenidon (-haem- v) Xv.a. H.), colore[*](colore est Xv.a.G.) electri, sine folio nascentem[*](nasscentem ego. -cens in ll. v. nasci in G.) Taradastilis[*](taradastilis EVerc.(Brot.)D. terad- X. trad- (-les d) rfS. tard- v. tardist- Lugd.) Indiae, qua[*](qua D. quae ll.x. cuius radice (-ix v.a.Bas.) in pastillos digesta in dieque v.) pota in vino noxii[*](noxi VXD. -ia d.) per cruciatus confiteantur[*](conficiantur d. -itentur X. nocte con- fiteantur v.a.D.) omnia per varias numrinum imaginationes ; eandem hippophobada[*](hippophobada TH. -ouada G. -orbada f. -dQ Vd. -oruadem v. ippoporbada E.) appellat, quoniam equae[*](eque X. -ui dT. aeque VVen.) praecipue caveant eam.—Theombrotion[*](theombrotion v. cfr. § 166. theonb- Brot. theob- VdS. -brocion X. -bronthion E.) xxx schoenis[*](scaenis V. scenis X.) a Choaspe[*](choasse E. -sce X.) nasci, pavonis[*](nasci pauonis EXv (-num J). aspi ca- uonis (-num V) r. pauonum S.) picturis similem, odore eximio; hanc a regibus Persarum bibi[*](bibi VdVerc. D. bibi— corporum om.EX. comedi aut bibi v.) contra omnia corporum in- [*](dist. ego.) commoda[*](incommoda om.X.) ; a[*](a ego. inmota D. ad coni. S. om. ll.Xv.) stabilitate[*](stabilitate dD. -tem (siab- V) VE. -temque Ven. insta- bilitatemque Xv. -tem S.) [mentis et iustitiae[*](mentis et iustitiae (-icie X) EXVen.D. om.Vd. mentis v. uncos ego posui.) ], eandem[*](tandem EX. uocari eandem Ven.) semnion[*](semnion dv. seminion rX.) a potentiae[*](po- tentiae et iustitiae man. Dal.) maiestate appellari.—Aliam deinde adamantida [*](adamantida X. -dem v.a.G. admanantida Vd.), Armeniae Cappadociaeque alumnam; hac admota leones resupinari cum hiatu[*](hiacu Vd.) lasso[*](laxo v.a.S.). nominis causam esse quod conteri nequeat.—Arianida[*](arianidā X. -dem v. a. S.) in Arianis gigni[*](igni V.), igneam colore ; colligi, cum sol in leone sit. huius tactu[*](tacta E.) peruncta oleo ligna accendi.[*](cfr. Plin. XXV 113.—Plin. XXVI 18. XXVII 11.) —Therionarca[*](the- rionarca B. thero- D. therocarna (-rio- v) VEv. -charna dX.cfr. ind. et XXV 113.) in Cappadocia et Mysia nascente omnes feras torpescere[*](turpescere V.) nec nisi hyaenae urina[*](urina dS. -nam r. -nae (-ne X) Xv.) adspersa[*](adspersu Xv.a.S. mero V.) recreari. Aethiopida in Meroe nasci, ob id et Meroida[*](meroida X. -dem v.a.H.) appellari, folio lactucae, hydropicis utilissimam e mulso potam; ophiusam in Elephantine[*](elephantice EX.) eiusdem Aethiopiae , lividam difficilemque aspectu, qua pota terrorem minasque serpentium obversari ita[*](obuersarit ita ue V.), ut mortem sibi eo metu consciscant; ob id cogi sacrilegos illam bibere[*](libere Vd.). adversari ei[*](ei om.Vd.) palmeum vinum.—Thalassaeglen[*](thalassaeglen S cum Gesnero. -sseglen Xv. -lem ll.) circa Indum amnem[*](induam rem V.) inveniri, quae ob id nomine alio potamaugis[*](po- tamaugis S cum Gesnero. -aucis VdBrot. -autis v. -antis H. po- tanmaucis E. -cidis X.) appellatur ; hac[*](haec Vd. hec X.) pota lymphari[*](lympari V.) homines obversantibus[*](ubuersantibus V. sub- d.) miraculis .—Theangelida in Libano Syriae, Dicte[*](dictae V. -aeo v.a.G.) Cretae montibus et Babylone et Susis[*](suis Vd.) Persidis nasci, qua pota Magi divinent; gelotophyllida in Bactris et circa Borysthenen. haec si bibatur cum murra et vino, varias obversari[*](obseruari V.) species ridendique finem non fieri nisi[*](ni EXv.a.H.) potis nucleis pineae nucis cum pipere et melle in vino palmeo.—Hestiaterida[*](hestiaterida J. -torida H cum Gron. hestitaterida dfE. haesti- V. hesiti X. syssitieterida v.) a convictu nominari in Perside, quoniam hilarentur illa, eandem protomediam[*](potomediam E. -ta media in X.), qua[*](qua EXv(D). quae f. quia rTS.) primatum apud reges obtineant[*](obtineant E(?)v(D). -neat (-niat V1) rTfXS.) ; casigneten[*](casigneten (cassi- X) fEXv. -tem d. -gen- tem V.), quoniam secum ipsa nascatur nec cum aliis ullis herbis, eandem dionysonymphadem[*](dionysonymphadem G. duonysio- (dio- v)Ev. dionisio- r.), quoniam vino mira conveniat.—Helianthes[*](helianthes EH. -tes f. -then v. hellanthesi r. -tidem X.) vocat[*](uocant EXv.a. G.) in Themiscyrena regione et Ciliciae[*](galatiae dT.) montibus maritimis, folio[*](folium (-io d) hyrti Vd.) myrti. hac cum adipe leonino decocta, addito croco et palmeo vino, perungui Magos et Persarum reges, ut fiat corpus aspectu iucundum; ideo eandem heliocallida nominari.[*](cfr. Plin. XXVI 19.) —Hermesias [*](hermesia d.) ab eodem vocatur ad liberos generandos pulchros bonosque non herba, sed conpositio[*](compositio de d. -tione V.) e nucleis pineae nucis tritis cum melle, murra, croco, vino palmeo, postea admixto theombrotio[*](theon- brotio Brot. theob- S coll. § 162.) et lacte. bibere generaturos iubet et a conceptu, puerperas[*](dist. J. et puerperas coni. Dal.) partum nutrientes; ita fieri excellentes [*](excellentis dS. (an excellentem?).) animi et formae bonis[*](animo et forma atque bonos Xv.a.S.). atque[*](atque quae E.om.Xv.a.S.) harum[*](harumque X. -rum v.a.S.) omnium magica quoque vocabula ponit.[*](Diosc. IV 116. (cfr. Plin. XXVI 111).) Adiecit his Apollodorus[*](apollodotus Vd.) adsectator eius herbam aeschynomenen[*](aeschynomenen (escy- dX. aesci- V2. aeses- V1. -ene X) VdXv. ex quo nomen E.), quoniam adpropinquante manu folia contraheret [*](contraherent d.), aliam[*](aliam dv. liam X. aha r.) crocida[*](crocidem v.a.H.), cuius tactu phalangia morerentur[*](morarentur V.), Crateuas onothurin[*](ono- thurin J (-im) coll. Diosc. et Galeni simpl. 8 et Aegin. 7. -rin in T. -rim in d. -riden in E. -thorin in V. -riden in X. oeno- theridem v. -rin D.), cuius aspersu[*](aspersu—) e vino feritas omnium animalium mitigaretur, anacampseroten[*](ana- campseroten X. -tem v. -te d. -mserote V.) celeber arte[*](celeber arte Xv. -brante d. -bante V.) grammatica paulo ante[*](paulante V. (Apion videtur intellegi).), cuius[*](cuius om.E.) omnino tactu redirent amores vel cum[*](cum alio EX.) odio depositi[*](deposita EXv.a.B.). et abunde sit hactenus attigisse insignia Magorum in herbis[*](in his (iis v.a. C) herbis EXv.a.S.) alia[*](alio EXv.a.S.) de his aptiore dicturis[*](dicturi dTfX. -rus v.a.G.) loco.
[*]((cfr. Diosc. II 192).) Eriphiam[*](eripiam Vd. heriphyan X.) multi prodidere. scarabaeum[*](scarabeum Xv.a.Lugd.-ra- pheum Vd.) haec in avena habet sursum[*](susum VS.) deorsum decurrentem cum sono haedi[*](ei (pro et) V.), unde et nomen accepit. hac ad vocem nihil praestantius esse tradunt.
Herba lanaria ovibus ieiunis data lactis abundantiam facit.—Aeque nota lactoris[*](iactoris (ba- V2) V. -turis d.) vulgo est, plena lactis quod degustatum vomitiones concitat[*](concitant V.). eandem hanc aliqui esse dicunt, alii similem illi, quam militarem vocant , quoniam vulnus ferro factum nullum non intra dies v[*](quinque ll. v.) sanet[*](sanet T. -nat ll. v. cfr. § 59.) ex oleo inposita.
[*](Diosc. IV 100.) Celebratur autem et a Graecis stratiotes[*](stratiotes (-aci- v) VdTfB (H). -tis EXG. cfr. Diosc.), sed ea[*](sed ea VdG.ee dea E. est et ea X. est ea v.) in Aegypto tantum et inundatione Nili[*](inuedatione nihil V.) nascitur[*](nascens dT.), aizoo[*](aizo E. ayzo X.) similis, ni maiora haberet folia. refrigerat[*](refrigerant V.) mire et vulnera sanat ex aceto inlita, item ignes sacros et[*](ac (pro et) E(?) v.a.S,) suppurationes. sanguinem quoque, qui defluit a renibus, pota cum ture masculo mirifice sistit.