Naturalis Historia

[*](Diosc. II 106.) Non esset mellis auctoritas in pretio minor quam laseris, ni[*](nisi dT.) ubique nasceretur. illud ipsa fabricata est[*](est coni. S. sit ll. v.) natura, sed huic gignendo animal, ut diximus, innumeros[*](11,11) ad usus, si quotiens misceatur aestimemus. prima propolis alvorum[*](aluorum GdH. (-eorum v). arborum r.), de qua diximus, aculeos et omnia infixa[*](11,16) corpori extrahit, tubera discutit, dura concoquit, dolores nervorum[*](neruorum dolores Vd.) mulcet ulceraque iam desperantia cicatricem [*](in cicatricem dTRBrot cicatrice v.) cludit[*](claudit dT. includit v. a. Brot.).[*](Diosc. II 101. (§ 108 extr.: Pl. iun. p. 17, 18).) mellis quidem ipsius natura talis est, ut putrescere corpora non sinat. iucundo[*](iucunda G. -ioc- V.) sapore atque non aspero, alia quam salis natura, faucibus, tonsillis, anginae omnibusque[*](omnibus G.) oris[*](oris Vdv.horis G.om. r.) desideriis[*](desiderii RE.) utilissimum arescentique in febribus linguae, iam vero peripneumonicis, pleuriticis[*](pleureticis dv. a. Bas.) decoctum [*](decoctum dEv. DecoctūtūR. -ctura r.)[*](dist. v. a. C.), item vulneribus, a serpente percussis et contra venena, fungos, paralyticis[*](paralyticis v. -icos ll.) in mulso, quamquam[*](quamquam suae mulso om.R.) suae mulso dotes constant. mel auribus instillatur cum rosaceo, lendes et foeda capitis animalia necat. usus despumati semper aptior, stomachum tamen inflat[*](inflat dv. infla VGE. inflant R.), bilem auget, fastidium creat. et oculis per se inutile aliqui arbitrantur; rursus[*](russus V.) quidam angulos exulceratos melle tangi suadent. mellis causas atque differentias nationesque et indicationem[*](indicationem B. iud- ll. v (S).) in apium ac deinde florum natura diximus, cum ratio[*](11,32. 21,74) operis dividi cogeret miscenda rursus naturam rerum pernoscere volentibus[*](nolentibus R.).

[*](cfr. Col. XII 11. 12. Diosc. V 17.) In mellis operibus et aqua[*](et aquadRv. aqua E2D. et qua r.) mulsa debet tractari. duo genera eius, subitae ac recentis, alterum inveteratae. repentina despumato[*](despumatum VGd.) melle praeclaram utilitatem habet in

cibo aegrotantium levi, hoc est alica eluta[*](alica eluta U 490. alicae elutae ll. v.), viribus recreandis , ore[*](ori S e coni. Dal.) stomachoque mulcendo, ardores[*](ardore REv. a. J. -ori S e coni. Dal.) refrigerando. frigidam[*](dist. v. a. G.) enim dari utilius ventri[*](uentri dv.trē rD.) molliendo. invenio apud auctores, decoctum[*](decoctum ego coll. Diosc. hoc po tum d. hoc potu rD. hunc potum v.) bibendum alsiosis, item animi humilis et praeparci[*](praeparet RE.), quos illi dixere micropsychos[*](micropsychos v. -psycos VGEVen. -psicos R. eropsycos d.).[*](Seneca de ira III 9, 4.) ut est[*](ut est ego. ut st VGd. et est rH. est et v.) ratio subtilitatis inmensae a Platone descendens, corpusculis rerum levibus scabris, angulosis rotundis, magis aut minus[*](aut minus om.d.) ad[*](ad REv. aut Vd.om.Gf.) aliorum naturam[*](naturas GTf.) accedentibus[*](accipientibusVGTf.), ideo non eadem omnibus amara aut dulcia esse; sic et in lassitudine proniores esse ad iracundiam et in siti[*](et institit RE.). ergo et haec animi[*](animis VRE.) asperitas[*](dist. S.), seu potius animae, dulciore suco mitigatur lenito[*](lenito TS. lenitVdv. leni G. uenit r.) transitu[*](transitum v. a. S.) spiritus et molliore facto meatu, ne scindat euntem redeuntemque[*](redeuntemque om.RE.). experimenta[*](sperimenta VR. spiram- d.) in se cuique: nullius non ira luctusque[*](luctusque REv. luctus rJ. an luctusque et?cfr. Müller de stilo p. 68.) , tristitia[*](tristitae omnis Rv. a. Bas.) et omnis animi impetus cibo mollitur , ideoque observanda sunt quae non solum corporum medicinam, sed et morum habent[*](habet R.).

[*](Diosc. V 17.) Aqua mulsa et tussientibus utilis traditur, calefacta [*](calefaciat RE.) invitat[*](inuita R.) vomitiones, contra venenum psimithii[*](psimithi d(?)S. -thisVE. -thiis R. primithis G. psimythii (psimm- C)v.) salutaris addito oleo, item contra hyoscyami[*](hyoscyami S. -mum ll. v.) cum lacte maxime asinino, et contra halicacabi[*](halicacabi S (-bum v). ballic- d.hallicaccabi VG. alic- R. aliac-E.), ut diximus. infunditur[*](21,182) et auribus et genitalium fistulae[*](fistulae VGdf. -lis rv.). vulvis inponitur cum pane molli, subitis tumoribus, luxatis[*](luxa VG.) leniendisque[*](liniendisque E. lendisque VG. que d.) omnibus

. inveteratae[*](inueteratae dv. inuenerate G. inuenta// V. inuenta etr.) usum[*](ad usum Vd. ut usum G. autem usum v. a. G.) damnavere posteri, minus innocentem [*](innocentem dB. -te rv.) aqua[*](aquam (aqua d) in usuque VGd.) minusque vino firmum; longa tamen vetustate transit in vinum, ut constat inter omnes, stomacho inutilissimum nervisque contrarium.

[*](Diosc. V 16.) Semper[*](semper ll. v. an temperare? cfr. XXVII 52.) mulsum ex vetere[*](an uetere et austero? cfr. Diosc.) vino utilissimum, facillimeque cum melle concorporatur[*](concorporatur dv. -porat VGRS. corporat E.), quod in dulci numquam evenit. ex austero factum non inflat[*](inflat ll.TfD. implet v.) stomachum, neque ex decocto melle, minusque implet[*](implet VGTfRED. inflet Murbac. inflat d(?)v. cfr. Diosc.), quod fere evenit ; adpetendi[*](appetendiB. cfr. XII 29. -dum d. adpetentum r. -tium v. an adpetentiam (deleto auiditatem)? cfr. XX 186. XXIII 38. XXIV 106.) quoque revocat aviditatem cibi. alvum mollit frigido potu, pluribus calido sistit, corpora auget.[*](Geop. XV 7, 4. 5. 6. Athenaeus II 26 p. 46f. Celsus III 24 init.) multi senectam longam mulsi[*](mulsis VGd.) tantum intrita toleravere, neque alio ullo cibo, celebri[*](cerebri V.) Pollionis Romili[*](romuli V2dv. a. H.) exemplo. centensimum annum excedentem eum divus Augustus hospes interrogavit, quanam[*](quanam v. unam ll. an qua?) maxime ratione vigorem[*](uigoremque d.) illum animi corporisque custodisset. at[*](adV.del. v. a. G. an et?) ille respondit: intus mulso, foris oleo. Varro regium cognominatum arquatorum[*](arquatorum TfES. marq- R. ad quartorum (quort- d) r. arquatum B.) morbum tradit, quoniam mulso curetur.

[*](Diosc. V 15.) Melitites quo fieret modo ex musto et melle[*](melle et musto Vd.), docuimus in ratione vini. saeculis iam fieri non arbitror[*](14,85) hoc genus, inflationibus obnoxium. solebat tamen inveteratum alvi causa dari in febre[*](febri T.) , item articulario morbo et[*](et om.VGd.) nervorum infirmitate[*](infirmitati VGRE.) laborantibus et mulieribus vini abstemiis[*](absteneis R.).

[*](Diosc. II 105. Pl. iun. p. 51, 18. Celsus IV 19.) Mellis[*](melli R.) naturae adnexa cera est, de cuius origine[*](originis Vd.), bonitate, nationibus suis locis diximus. omnis autem[*](11,18 21,83) mollit, calefacit[*](calefacit dC. calf- rv(D).), explet corpora. recens melior. datur in sorbitione dysintericis, favique ipsi in pulte alicae prius tostae. adversatur lactis[*](lactis dE2v. lacti RE1. latis r.) naturae, ac[*](an ac delendum?) milii magnitudine decem grana cerae hausta[*](nusta R. inusta E.) non patiuntur coagulari lact[*](lac Vdv. a. D.) in stomacho[*](isstomacho R. stomachum d. -am V.). si inguen[*](inguen dv. ingen V1G. unguen E. ungen r.) tumeat[*](tumeat Gdv. tume//t V. tumet rS.), albam ceram in pube fixisse remedio est.

Nec huius usus, quos[*](quod RE.) mixta aliis praestat, enumerare possit medicina, sicuti nec ceterorum, quae cum aliis prosunt. ista[*](itaVG.), ut diximus, ingeniis constant[*](constat VG.). non fecit[*](106) ceratum[*](ceratum ll.TfS. -ta v. cerotum H.), malagmata, emplastra, collyria, antidota parens illa ac divina rerum artifex; officinarum haec, immo verius avaritiae commenta sunt. naturae quidem opera absoluta atque perfecta gignuntur, paucis ex causa, non ex coniectura rebus adsumptis, ut[*](ut om.R.) suco aliquo sicca temperentur [*](temperatur R.) ad meatus aut corpore alio[*](alio menti V. alimento d.) umnentia ad nexus[*](nixus Rv. a. B(S). nixsus E.). scripulatim quidem colligere ac miscere vires non coniecturae humanae opus, sed inpudentiae est. nos nec Indicarum Arabicarumque mercium aut externi[*](externis R.) orbis adtingimus medicinas . non placent remediis tam longe nascenlia, non nobis gignuntur[*](nascuntur dTf.), immo ne illis quidem; alioqui[*](alioquin dRv. a. H.) non venderent . odorum causa unguentorumque et deliciarum, si place, etiam superstitionis gratia emantur[*](erimantur VG.rimantur d.), quoniam ture supplicamus et costo. salutem quidem sine istis posse constare[*](contrare V. -arem G.), vel ob id probabiimus, ut[*](ut VGdv. et r.) tanto magis sui[*](sui dv. suis r.) delicias pudeat.

[*](Pl. iun. p. 21, 16. 87, 8.) Sed medicinas e floribus coronamentisque et hortensiis quaeque mandantur[*](mandantur fS. -danter VG. -duntur rv.) herbae persecuti[*](prosecuti Vv. a. S.) quonam modo frugum omittimus[*](omittemus v. a. G.)? Nimirum et has indicare conveniat[*](conueniet v. a. G.).

in primis sapientissima animalium esse constat, quae fruge[*](frugesRE.cfr. X 199.) vescantur. siliginis grana combusta et trita in vino Ammineo[*](camineo RE1. amineo r v. a.Dal. cfr. XX 153.), oculis inlita epiphoras sedant, tritici vero ferro combusta iis, quae[*](isque V.) frigus usserit[*](iusserit R.), praesentaneo sunt remedio . farina tritici ex aceto cocta nervorum contractionibus , cum rosaceo vero et fico sicca myxisque[*](mysisque d. missis que G. misisque V. mixtisque E1. mixti E2.) decoctis[*](decoctique E2.) furfures tonsillis faucibusque gargarizatione prosunt. Sex. Pomponius, praetorii viri pater, Hispaniae citerioris princeps , cum horreis suis ventilandis praesideret, correptus[*](correptum RE.) dolore podagrae mersit in[*](in om.VG.) triticum super genua sese, levatusque siccatis pedibus mirabilem in modum hoc postea remedio usus est.[*](Diosc II 114.) vis tanta est, ut cados plenos siccet. paleam quoque tritici vel hordei calidam inponi ramicum incommodis experti iubent, quaque decoctae sint[*](sunt dv. a. S.) aqua fovere[*](fouere VGfD. foueret R. -rit E. -ri dv. cfr. § 46. XXI 176.). est[*](est et VdTH.) in farre vermiculus teredini[*](teredinis R.) similis, quo cavis[*](cauis dv. causis r.) dentium cera incluso cadere vitiati dicuntur, etiam si fricentur [*](refricentur dT. -igerentur VGf.). olyram arincam[*](caricam E. cor R.) diximus vocari. hac[*](haec VG.) decocta[*](18,92) fit medicamentum, quod Aegyptii atheram[*](ateram REv. a. B. atharam B.) vocant, infantibus utilissimum, sed et adultos inlinunt eo[*](eov. eos ll.).

[*](Diosc. II 108.) Farina ex hordeo et cruda et decocta collectiones impetusque[*](impetusque VGdv. que RE1. del.E2.) discutit, lenit concoquitque[*](conco quitque VGdH. -quit rS. et concoquit v.). decoquitur alias in mulsa aqua aut fico sicca[*](sicca at D. SiccatVG. siccaut E. sicca rH. sicca ad (dolores)v.); at iocineris doloribus,

cum pus[*](cum pus RJ. corpus VG. cum pos f. cum bis d. cum pusca E.cum posca H. eam cum posca G. eam in posca positamv.) concoqui[*](coqui S.) opus est, in[*](in GdS. eum E. cum rJ. aut cum v.) vino; cum[*](cum ter d.) inter coquendum [*](concoquendum v(S). coqu- ll. C.) discutiendumque cura est, tune[*](tunc et in VG.) in aceto melius aut in faece aceti aut cotoneis[*](cotoneis ll. v. in cot- G.) pirisve decoctis; ad multipedae[*](multitudine RE.) morsus cum melle, ad[*](acVd.) serpentium in aceto et contra sup5 purantia, ad extrahendas suppurationes ex posca addita resina[*](resine V.) Gallica[*](galla R. gala E. et galla v. a. S.);[*](Pl. iun. p. 35, 2. Diosc. II 108.—Marc. Emp. 15, 50.) ad concoctiones vero et ulcera vetera cum resina, ad duritias cum fimo columbarum aut fico sicca aut cinere, ad nervorum inflammationes aut intestinorum vel laterum[*](la terum B e Diosc. aurium ll. v.) dolores cum papavere aut meliloto, et quotiens ab ossibus caro recedit, ad strumas cum pice et inpubis pueri urina, cum oleo[*](an ac cum oleo vel cera, oleo? cfr. Diosc. et Marc. Emp.). cum Graeco feno contra praecordiorum tumores vel in febribus cum melle vel adipe vetusto. suppuratis triticea farina multo lenior.[*](Diosc. II 107.) nervis cum hyoscyami suco inlinitur, ex aceto et melle lentigini. zeae, ex qua[*](ex aqua VG.) alicam fieri diximus, efficacior etiam hordeacea[*](18,112) videtur, trimenstris mollior, ex vino rubro ad scorpionum ictus tepida et sanguinem excreantibus, item arteriae , tussi cum caprino sebo aut butyro[*](bu turo R.).[*](Diosc. II 122.) ex feno Graeco, mollissima omnium, ulcera manantia sanat et furfures corporis , stomachi dolores, pedes et mammas cum vino et nitro cocta. aerina[*](haerina E. herina VGv. a. C.) magis ceteris purgat ulcera vetera et gangraenas[*](dist. ego coll. Diosc.) cum raphano et sale, ex[*](ex ego. etll. v.) aceto lichenas, lepras cum sulpure vivo[*](uino GR.), et capitis dolores[*](dolore V.) cum adipe anserino inposita fronti. strumas et panos[*](pal nos R.) concoquit cum fimo columbino et lini semine decocta[*](decocta cum uino R.) in vino.

[*](Diosc. II 108 extr.) De polentae generibus in frugum loco satis diximus[*](dist. J.). medicorum[*](medicorum VGdTfJ. locorum REv.) ratione a farina hordei distat eo,[*](18,72) quod torretur, ob[*](obom.R.) id stomacho utilis. alvum sistit impetusque [*](impetus R.) rubicundi tumoris; et oculis inlinitur et capitis dolori cum menta aut alia refrigerante herba, item pernionibus et serpentium plagis, item ambustis ex vino, inhibetque [*](inhibet quoque Rv. a. S.) pusulas.

[*](Diosc. II 107. Pl. iun. p. 104, 15. 68, 2. 59, 4. 38, 15.) Farina in pollinem subacta vim extrahendi umoris habet adeo[*](adeoD. ideo ll. v.) , ut[*](ut ED. et Rv.) cruore suffusis in fascias usque sanguinem [*](sanguinem E.v sanemR. saniem S.) perducat[*](perducit v. a. D.), efficacius in sapa. inponitur et pedum callo clavisque. nam cum oleo vetere ac pice decocto polline condylomata et alia omnia sedis vitia quam maxime calido mirabilem in modum curantur. pulte corpus augetur. farina[*](totam § 127 farina—efficaciter om.VGd.) , qua chartae glutinantur, sanguinem excreantibus datur tepida sorbenda efficaciter.

Alica res Romana est et non pridem excogitata; alioqui[*](alioquin dv. a. H.) non tisanae potius laudes scripsissent Graeci. nondum arbitror Pompei Magni aetate in usu[*](in usu—19 uix om.R.) fuisse, et ideo vix quicquam de ea[*](eo E. eos R.) scriptum ab Asclepiadis schola. esse quidem eximie utilem nemo dubitat, sive eluta detur ex aqua mulsa sive in[*](in sorbitione—siue om.R.) sorbitione[*](sorbitione ego. cfr. § 89. 105. 116. XX 148. -nem Vd. -nes rv.) decocta sive in pulte[*](pulte V2dv. polte V1Gf. puhe E. pube R. pultem C.). [*](Diosc. II 118. Pl. iun. p. 42, 14.)eadem in alvo sistenda torretur[*](torretur—cera om.R.) , dein favorum cera coquitur , ut supra diximus. peculiariter tamen longo morbo[*](116) ad[*](addREv. aut r.) tabitudinem redactis subvenit ternis eius cyathis in sextarium[*](sextario margo Dal. cfr. § 75.) aquae sensim decoctis, donec omnis aqua consumatur , postea sextario lactis ovilli aut caprini addito

per[*](lac. indicavit S. excidit fortasse III. cfr. Pliniana p. 36 et Plin. iun.) continuos dies..., mox adiecto melle. tali genere sorbitionis emendantur syntexis.

[*](Diosc. II 119. Pl. iun. p. 110, 12.) Milio sistitur alvus, discutiuntur tormina, in quem usum torretur ante. nervorum doloribus et aliis fervens in sacco inponitur, neque aliud utilius, quoniam levissimum mollissimumque[*](mollissimumque REv. que VG.om.dT.) est et caloris[*](caloris Gdv. -ores V. doloris r.) capacissimum. itaque talis usus eius est ad omnia, quibus calor profuturus est. farina eius cum pice liquida serpentium et multipedae plagis inponitur.

[*](Diosc. II 120. Pl. iun. p. 47, 15.) Panicum Diocles medicus mel frugum[*](melian frugem coni. Dal. e Theophr. melinen Diosc.) appellavit . effectus habet quos milium. in vino potum prodest dysintericis. similiter his, quae vaporanda sunt, excalfactum inponitur. sistit alvum in lacte caprino decoctum et bis die haustum. sic prodest et ad tormina.

[*](Diosc. II 121. Celsus V 28, 2.) Sesima[*](sessama R. sesama v. a. S.) trita in vino[*](in uino dv. in ouo VG.om. r.) sumpta[*](sumpta om.RE.\) inhibet vomitiones. aurium inflammationi inlinitur et ambustis. eadem efficit et dum in herba est. hoc amplius oculis inponitur decocta in vino. stomacho inutilis in cibis[*](in cibisRS. cibis VGE. cibus dv.) et animae gravitatem facit. stellionum morsibus resistit, item ulceribus, quae cacoëthe vocant, et auribus oleum, quod ex ea fit, prodesse diximus.[*](Diosc. IV 151. 150. (Th. H. IX 9, 2).) sesamoides[*](sesamoidest R. -odides Vd.) a similitudine nomen ac-[*](23,95) cepit, grano amaro, folio minore[*](folia minora (-nara E1)RE.). nascitur in glareosis[*](glareosis v. glariosis RE.glor- r.). detrahit[*](dist. ego coll. Diosc.) bilem in aqua potum semen, inlinitur igni sacro, discutit panos. est etiamnum aliud sesamoides[*](sesamoydes d. -oid est R.), Anticyrae[*](antiquire Vd.) nascens, quod ideo aliqui Anticyricon[*](antiquiricon Vd.) vocant, cetera simile[*](similia d.) erigeronti herbae, de qua dicemus suo loco, grano[*](25,167)

sesamae. datur in vino dulci ad detractiones quantum tribus digitis capitur[*](an capiatur?). miscent ibi et ellebori albi unum et[*](et om.V. ibi et om. v. a.. S.) dimidium obolum, purgationem eam adhibentes maxime insaniae[*](insanaeREv. a. G.) melancholicae[*](melancholiae v. a. G.),comitialibus, podagris. et per se drachmae pondere exinanit[*](exinanit REDal. -niuit r Ven. G. -niunt Verc.).

[*](Diosc. II 108. Pl. iun. p. 83, 18.) Hordeum optimum quod candidissimum. sucus decocti in aqua caelesti digeritur in pastillos, ut infundantur exulceratis interaneis et vulvis[*](uuluis REv. biblis VG. bilis d.). cinis eius ambustis inlinitur et carnibus, quae recedunt ab ossibus, et eruptionibus pituitae, muris aranei morsibus. idem adsperso sale ac melle candorem dentibus[*](dentibus et dv. a. S. om.RE.), suavitatem oris facit. [*](Pl. iun. p. 82, 12. Diosc. IV 43.)eos, qui pane hordeacio utuntur, morbo pedum temptari negant. novem granis furunculum[*](furunculis R.) si quis. circumducat, singulis ter manu sinistra, et omnia in ignem abiciat, confestim sanari aiunt. est et herba phoenice[*](phoenice S e Diosc. phynice (phin- R)VdTfR. -cea E.phoenicea v.) appellata[*](appellatur Vdf.) a[*](a dfEv. ad V.om.RG.) Graecis, nostris[*](nostris VdfRG. a nostris Ev.) vero hordeum murinum; haec trita e vino pota praeclare ciet menses.

[*](Hippocr. de victu in morb. ac. II p. 30. Diosc. II 108.) Tisanae[*](tipsanae d.), quae ex hordeo fit, laudes uno volumine [*](uolumine - quae om.V.) condidit Hippocrates, quae nunc omnes in alicam transeunt. quanto[*](quanto VdTfS. contra quantorv.) innocentior[*](innocentior VREH. -tiore dT (an recte?). -tior est v.) alica! Hi p p o c r ates tamen[*](tamen ll. H. tantum v.) sorbitionis gratia laudavit[*](laudabit V. -abat dT.), quoniam lubrica ex facili hauriretur, quoniam sitim arceret[*](arceret v. arcet ll.), quoniam in alvo non intumesceret[*](intumescere V.), quoniam facile redderetur et. adsuetis

hic cibus solus[*](solus cibus Vdv. a. S.) in febri bis[*](febri bis dG. -ribus rv.) die posset[*](possitVdG.) dari, tantum remotus ab istis, qui medicinam fame exercent. sorbitionem tamen dari totam vetuit aliudve quam sucum tisanae; item vetuit, quamdiu pedes frigidi essent, tune quidem nec potionem dandam. fit et ex tritico glutinosior arteriaeque exulceratae utilior.

[*](Diosc. II 123. Pl. iun. p. 60, 10. 101, 4.) Amylon[*](amylon v. amoelon (amae- E) RE. hamoelon (-melon d)r.) hebetat oculos, et gulae inutile, contra quam creditur. item alvum sistit, epiphoras oculorum inhibet et ulcera sanat, item pusulas et fluctiones sanguinis. genas duras emollit. datur cum ovo[*](ouo his dC (iis v). opto his V. opidiis R. opi dis E.) iis, qui sanguinem reiecerint, in vesicae vero dolore semuncia amyli cum ovo et passi tribus ovis subfervefacta a balineo. quin et avena cea[*](auenacea G. auenaeta E. auenetiaeta R. aue- nae fv. auinae V. anenae d.) farina decocta in aceto naevos tollit.

[*](Diosc. II 107. Pl. iun. p. 47, 17. Celsus II 30.) Panis hic ipse, quo[*](qui RE.) vivitur, innumeras paene continet medicinas. ex aqua et oleo aut rosaceo mollit collectiones [*](dist. ego.); ex aqua mulsa ad[*](ad ego. om. ll. v.) duritias valde mitigandas[*](mitigat. datur v. -gans. dant S.), ex vino ad discutienda[*](dis cutienda fG. (-enda ualens v). -endam ll.) aut quae praestringi opus sit et, si magis etiamnum, ex[*](ex dv. om. r.) aceto, adversus acutas[*](acutas Rv. occultas r.) pituitae fluctiones , quas Graeci rheumatismos vocant, item ad percussa, luxata[*](luxataque dT.), ad omnia autem fermentatus, qui vocatur autopyrus , utilior. inlinitur[*](inlinuntur (illi- R)RE..) et paronychiis et callo pedum[*](pedum in Vdv dentum in E. dentium R.) in aceto. vetus aut[*](uetus aut REG. uetus V. ueteri dTv.) nauticus[*](uticus RE.) panis tusus atque[*](atqueVdv. accedit r.) iterum coctus sistit alvum.[*](Pl. iun. p. 102, 6. (Celsus VI 6, 31). 72, 18.) vocis studiosis et contra destillationes siccum esse primo cibo utilissimum[*](utilissimus RE.) est. sitanius, hoc est

e[*](edG. et r. ex D. om. v.) trimestri[*](trimestris v. a. G.), incussa in facie aut desquamata cum melle aptissime curat. candidus aegris aqua calida frigidave madefactus levissimum cibum praebet. oculorum tumori ex vino inponitur; sic et pusulis capitis aut[*](aut om.Vf.) adiecta arida myrto. tremulis panem ex aqua esse ieiunis statim a balineis [*](ab alienis V.) demonstrant. quin et gravitatem odorum in cubiculis[*](in cubiculis—7 et om.R.) ustus emendat et vini in saccos[*](saccas additos RE. (saccis vet. Dal. cfr. XX 185).) additus.

Et[*](etom.RE.) faba auxiliatur. namque solida fricta fervensque in acre[*](acre G. hacre V. acro r. acri (aceto) v.) acetum coniecta torminibus medetur. in cibo fresa[*](fressa dv. a. S.) et cum alio[*](&lio R.) cocta contra deploratas tusses[*](tussi R.) suppurationesque pectorum cotidiano cibo sumitur, et commanducata ieiuno ore et ad furunculos maturandos discutiendosve [*](et discutiendosueRE.) inponitur, et in vino decocta ad testium tumores, ad genitalia.[*](Pl. iun. p. 36, 18. 63, 19. Diosc. II 127. Pl. iun. p. 47, 18.) lomento quoque ex aceto decocto[*](decocta et testium RE.) tumores maturat atque aperit, item livoribus, combustis medetur. voci eam prodesse auctor est M. Varro. fabalium etiam siliquarumque cinis ad coxendices[*](coxen dicis RED.), ad nervorum veteres dolores cum adipis suilli vetustate prodest. et per se cortices [*](corticis RED.) decocti ad tertias sistunt alvum.

[*](Diosc. II 129. Pl. iun. p. 47, 19. 46, 14. 76, 12–17. 21, 17. 80, 14: 79, 2.) Lens optima quae facillime coquitur et ea, quae maxime aquam absorbet[*](sorbet d. obsolbet R.). aciem quidem oculorum obtundit et stomachum inflat, sed alvum sistit in cibo magisque caelesti aqua discocta; eadem solvit minus percocta. pusulas ulcerum rumpit; ea[*](et ea f. eaque dEv. a. S.), quae intra os[*](hos V. ossa d.) sunt, purgat et adstringit[*](abstergit fS.). collectiones omnes inposita sedat maximeque exulceratas et rimosas; oculorum autem epiphoras cum

meliloto[*](meliloto v e Diosc. melito RE. milito r.) aut cotoneo. contra suppurantia cum polenta inponitur . decoctae sucus ad oris[*](odoris V.) exulcerationes et genitalium adhibetur, ad sedem cum rosaceo aut cotoneo, in iis, quae acrius remedium exigant, cum putamine[*](petamine VdR.) punici melle modico[*](modico Vv. -icae E. -ce dR.cfr. XX 131. XXVIII 195. 258. XXIX 42. XXXII 39, contra XXII 55. XXIII 92. XXV 164. XXVII 22. XXVIII 223.) adiecto. ad id demum[*](demum ll. v. an remedium?), ne celeriter inarescat [*](inarescant VdE.), adiciunt et betae folia. inponitur et strumis, panis vel maturis vel maturescentibus ex aceto discocta, rimis[*](uel—rimis om.RE.) ex aqua mulsa et gangraenis cum punici[*](punici—9 cum om.d.) tegmine[*](germineREv. a. C.); item podagris cum polenta et vulvis et renibus, pernionibus, ulceribus difficile cicatricem trahentibus.[*](Diosc. II 129. Pl. iun. p. 98, 3. 35, 3. 83, 18. 68, 14.) propter dissolutionem stomachi XXX grana lentis devorantur. in choleris[*](choleris v. cholcris R. choloris E. choris r.) quoque et dysinteria efficacior est in tribus aquis[*](aquis ll. v. aquae cyathis D. at cfr. Diosc.) cocta, in quo usu[*](usum (om. quo) Vf.) melius semper eam[*](eam om.V.) torrere ante[*](ante et dTH. et ante V. ante r.aut v.) et tundere[*](tendere RE.), ut quam[*](quam om.RE.) tenuissima detur vel per se vel cum cotoneo malo aut piris[*](pyris Vv. a. H. phyris R.) aut myrto aut intubo erratico aut beta nigra aut plantagine. pulmoni[*](pulmoni est v. -onis VE. -oni d.)est inutilis et capitis dolori[*](dolorisVE.) nervosisque omnibus et felli, nec somno[*](conno E.) facilis, at[*](at D. ad ll. v.) pusulis[*](pusulis ED. -las Vdv.) utilis ignique sacro et mammis in aqua marina decocta, in aceto autem duritias et strumas discutit. stomachi quidem causa polentae modo potionibus inspergitur. quae sint[*](sint V. sunt dEv.) ambusta, aqua semicocta curant[*](curant ego. curat ll. v.), postea trita et per cribrum[*](cribum V.) effuso furfure, mox procedente curatione addito[*](aditum V.) melle. ex posca coquitur ad guttura. est et palustris lens, per se nascens in aqua non profluenti[*](fluenti E. fluente v. profi- H.), refrigeratoriae naturae, propter quod collectionibus inlinitur et maxime podagris et per se et cum polenta. glutinat et interanea procidentia.

[*](Th. H. VI 2, 5. Diosc. III 35.) Est[*](est et TVerc.) silvestris elelisphacos[*](elelisphacos Verc. (et eleli- v). etelispacus V. elisphacos dT. ethelisph- E.) dicta a[*](a del. S cum Salm.) Graecis, aliis sphacos[*](sphacos H. cfr. index et Theophr. facos d. faces V. faenacos E. phacos v.) dicta[*](dicta ll. J.del. S. est ea G. ea est v. aliis—dicta uncis inclusit D.), sativa[*](satim ualente E.) lente leviore[*](leuiore ll. -ior v. cfr. Theophr.) et folio minore atque sicciore[*](sicciore dv. -or r.) et odoratiore[*](odoratiore v. -ior Vd. -ionē E.). est et alterum genus eius silvestrius[*](siluestriusll. H. -ris v (an. recte?).), odore[*](dist. Salm.) gravi; haec[*](haec minor coni. Dal.) mitior folia habet cotonei mali effigie, set minora et candida, quae cum ramis decocuntur. menses [*](menses dv.meses r.) ciet et urinas, et pastinacae marinae[*](marinae om.EH.) ictus sanat, torporem autem obducit percusso loco. bibitur cum absinthio et dysinteriae.[*](Diosc. III 35.) cum vino eadem commorantes menses[*](meses VE.) trahit, abundantes sistit decocto eius poto. per se inposita herba vulnerum sanguinem cohibet. purgat[*](purgat VdfS. pugna E. sanat v.) et serpentium morsus et, si in vino decoquatur, pruritus testium sedat. nostri, qui nunc sunt, herbarii elelisphacum[*](elelisphacum S (-con v). lelisphacum (-spacum E) ll.) Graece, salviam Latine vocant, mentae similem, canam, odoratam. partus emortuos ea adposita extrahunt, item vermes ulcerum [*](ulcera V.) auriumque.

[*](Diosc. II 126.) Cicer et silvestre est, foliis simile[*](satiuo simile v. a. J. cfr. § 154. XX 231.), odore gravi. si largius sumatur, alvus solvitur et inflatio contrahitur et tormina.tostum salubrius habetur. cicercula etiamnum magis in alvo proficit. farina utriusque ulcera manantia capitis sanat[*](sanant E.), efficacius silvestris, item comitiales

et iocinerum tumores et serpentium ictus. ciet menses et urinas, grano maxime. emendat[*](emendant E.) et lichenas[*](licenas E. silicenas V.) et testium inflammationes, regium morbum, hydropicos. laedunt omnia haec genera exulceratam vesicam et renes. gangraenis utiliora cum melle et his, quae cacoëthe vocantur. verrucarum in omni genere prima luna singulis granis singulas tangunt, eaque[*](easque V.eas quae E.) grana in linteolo deligata[*](delicata posse obiciunt E.) post se abiciunt, ita fugari vitium arbitrantes.[*](Pl. iun. p. 60, 13. 97, 5.) nostri praecipiunt arietinum in aqua[*](aqua dEv. a V.) cum [*](cum sale om.E.) sale discoquere[*](discoquere om.Vd.), ex[*](ex Vdv. ex aqua ex E.) eo bibere cyathos binos in difficultatibus urinae; sic et calculos pelli[*](pelli v. cfr. Plin. iun. pellit ll. G.).morbumque regium. eiusdem[*]( an eiusdem e foliis?) foliis sarmentisque decoctis aqua[*](aquam V.) quam maxime calida[*](calidam V.) morbos pedum lenit[*](lenit VdTfS. mollit EG.tolli v.), et ipsum calidum tritumque inlitum. columbini decocti aqua horrorem tertianae et quartanae minuere creditur. nigrum autem cum gallae dimidio[*](dimidio v. -dium ll.) tritum oculorum ulceribus ex passo medetur[*](miscetur Vf.).

[*](Diosc. II 131. Pl. iun. p. 110, 13. 55, 18. 100, 22. 76, 17. 82, 22. 79. 3. 66; 5. 16, 11.) De ervo quaedam in mentione eius diximus,[*](18,139) nec potentiam ei[*](eiv. om. ll.) minorem [*](minores VE.) veteres quam brassicae[*](brasicae VE.) tribuere contra serpentium ictus ex aceto[*](ex aceto om.d.), ad[*](ad VEv. ac d.) crocodilorum hominumque morsum[*](morsus d.). si quis ervum cotidie ieiunus edit[*](edit VfEJ. edat (?) dv.), lienem eius absumi certissimi auctores adfirmant. farina[*](farinam VE.) eius varos[*](uarro E. ut ait Varro v. a. H.) , sed et[*](sed et TEH. sede V. sedem d.om. v.) maculas[*](maculas cutis VdTfS. -la eiusE. -las v.) cutis toto corpore emendat. serpere ulcera[*](ulcera Verc. cfr. Plin. iun. uulnera ll. v (J).) non patitur, in mammis efficacissimum. carbunculos rumpit ex vino. urinae difficultates, inflationem[*](inflationis d.),

vitia iocineris, tenesmon[*](tenesmos d.) et quae cibum non sentiant[*](sentient EG.), atropha appellata, tostum et in nucis abellanae magnitudinem [*](magnitudine V. -inae E.) melle[*](melle om.E.an e melle?) collectum devoratumque corrigit[*](colligit Vd.); item impetigines ex aceto coctum[*](an coctum et inlitum? cfr. XXVIII 222.) et quarto[*](quarta E.) die solutum. panos in melle inpositum suppurare prohibet. aqua decocti perniones et pruritus sanat fovendo. quin et universo corpori , si[*](si qui VS.) quis cotidie ieiunus biberit, meliorem fieri colorem existumant[*](existimat V. -tumat E.). cibis idem hominis alienum[*](alienus d.). vomitiones movet, alvum turbat, capiti et stomacho onerostim; genua quoque degravat. sed madefactum pluribus diebus mitescit , bubus iumentisque utilissimum. siliquae eius virides prius, quam indurescant, cum suo caule[*](succo caule Vf.) foliisque contrit ae[*](contritae v. -itum ll) capillos nigro colore inficiunt.

[*](Diosc. II 133. 132.) Lupini quoque silvestres sunt, omni modo minores [*](minores satiuis v. a. J. cfr. § 148.) praeterquam amaritudine. ex omnibus, quae eduntur, sicco nulli minus ponderis est nec plus utilitatis. mitescunt cinere aut aqua calidis[*](calida v. a. Bas.). colorem hominis frequentiores[*](frequentatiores d.) in cibo exhilarant, amari[*](armari Vd.) contra aspidas valent. ulcera atra aridi decorticatique triti supposito linteolo ad vivum corpus redigunt. strumas, parotidas in aceto cocti discutiunt. [*](Pl. iun. p. 80, 14. 20, 3. 55, 5. Diosc. II 132. Pl. iun. p. 100, 8. 76, 19.)sucus decoctorum cum ruta et pipere[*](ex pipere dT.) vel[*](uel Ev. ue Vd.) in febri datur[*](febrituVfE.an febribus? cfr. XXVII 97.) ad ventris animalia pellenda minoribus XXX annorum, pueris vero etiam inpositi in ventrem ieiunis prosunt, et alio genere tosti vel in defruto poti vel[*](uel in VTS. et inEv. iidem d.) ex melle sumpti. iidem aviditatem cibi faciunt, fastidium detrahunt. farina eorum aceto subacta papulas pruritusque in balneis inlita cohibet et per se siccat ulcera. livores emendat, inflammationes cum

polenta sedat.[*](Diosc. II 132. Pl. iun. p. 83, 2. 79, 5. 87, 2.) silvestrium efficacior vis contra coxendicum [*](coxendicum dv. -cium rD.) et lumborum debilitatem. ex iisdem decocta[*](an decocto?) lentigines et cutem foventium corrigunt, si vero ad mellis crassitudinem [*](uncos ego posui.) decoquantur, vel [sativi] vitiligines nigras et lepras emendant[*](emendant v. -dat Vom. r.). sativi quoque rumpunt carbunculos inpositi , panos, strumas minuunt aut maturant cocti ex aceto[*](dist. H. cfr. Plin. iun.), cicatricibus candidum colorem reddunt; si vero caelesti aqua discoquantur, sucus ille zmegma[*](zmegma S. (smegma v). zmegam Vd. -ganE.) fit, quo fovere gangraenas, eruptiones pituitae, ulcerum[*](ulcerum VfS. -era rv. cfr. XXIII 18. 9. 10 dist. J.) manantia expediat[*](expellat E. utilissimum. Expedit v. a. J. an expedit et?), ad lienem bibere et cum melle haerentibus menstruis .[*](Diosc. II 132.) lieni crudi cum fico[*](ficu VdTf.) sicca[*](sicca triti dv. sicca trici E. cicatrici Vf.) triti ex aceto inponuntur . radix quoque in aqua decocta urinas pellit. medentur pecori cum chamaeleone[*](chamaeleonte v. a. H. cfr. ad § 45.) herba decocti[*](decocta VdT.), aqua in potum colata[*](colata S cum man. Dal. collecta ll. f. collata v.). sanant et scabiem quadripedum omnium in amurca decocti vel utroque[*](utro que EB. nitro quo d. uitro V. nitro eo v. an nitroque (del.uel)? cfr. XXXI 109.) liquore postea[*](potestea E.) mixto. fumus crematorum culices necat.

[*](Diosc. II 187.) Irionem inter fruges sesamae similem esse diximus[*](18,96) et a Graecis erysimon vocari, Galli velam appellant. est autem fruticosum, foliis erucae, angustioribus paulo, semine nasturtii, utilissimum tussientibus cum melle et in thoracis[*](coracis Vd.) purulentis excreationibus. datur et regio morbo et lumborum vitiis, pleuriticis[*](pleu reticis Vdv. a. Bas.), torminibus, coeliacis. inlinitur vero parotidum et carcinomatum malis, testium ardoribus ex aqua, alias cum melle, infantibus quoque utilissimum, item sedis vitiis et articulariis morbis cum

melle et fico[*](ficu d.), contra[*](contra Vdv. con E.) venena etiam[*](etiam—3 addatur om.E.) efficax potu. medetur et suspiriosis, item fistulis cum axungia vetere ita[*](ueteri ita dG. ueteri v.), ne intus addatur.

[*](Diosc. III 135.) Horminum[*](orminum VEv. a. C.) semine, ut diximus, cumino simile[*](18,96) est, cetero[*](an cetera?) porro, dodrantali altitudine, duorum generum: alteri semen nigrius et oblongum—hoc ad venerem stimulandam et ad oculorum'.argema, albugines—, alteri[*](altera E.) candidius[*](candidus V. -idum dT.) semen et rotundius. utroque tuso extrahuntur aculei ex[*](ex dv. et r.) corpore per se inlito[*](inlito uel ego. cfr. Diosc. inlitum (illi- Vd)ll. v. -ito H.)vel ex aqua, folia ex aceto inposita panos per se vel cum melle discutiunt, item furunculos , priusquam capita faciant[*](faciunt E.), omnesque acrimonias.

[*](Verg. Geo. I 153. [Diosc. II 122 = XXII 125].) Quin et ipsae frugum pestes in aliquo sunt usu[*](sumptus uim felix V.). infelix[*](est om.dT.) dictum est a Vergilio lolium[*](lollium E.), hoc tamen molitum, ex aceto coctum inpositumque sanat inpetigines celerius, quo saepius mutatum[*](mutata V.) est. medetur et podagrae aliisque doloribus cum oxymelite[*](oxymeuE.). ratio[*](curatio v. a. S.) haec: aceti[*](aceti VdTfS. a ceteris E. a ceteris differt. Aceti v.) sextario uno diluuntur[*](dilui v. a. J.) mellis unciae duae[*](uncias duas v. a. J.). iustum est[*](dist. J.) ita temperatis[*](temperatis Vdv. -ati ED.) sextariis[*](lacunam indicavit J. duobus v. ii D. an temperari (cfr. § 117).. de coctae farinae lolii sextarium. calidumque?) tribus decoctae[*](decoctae ll. -ta v. decoqui D cum P.) farinae[*](farina v. a. J.) lolii[*](lolliis E.) sextarios[*](sextariis v. a. J.).... usque ad crassitudinem, calidumque inponi dolentibus membris. eadem farina extrahit ossa fracta.

[*](Diosc. II 116.) Miliaria appellatur herba, quae[*](quaeom.E.) necat milium. haee trita et cornu cum vino[*](cum in uino E2.) infusa podagras[*](podagris E.) iumentorum dicitur sanare.

Bromos semen est spicam ferentis herbae. nascitur

inter vitia segetis avenae genere[*](genere om.V. graecae genere v.a.G.), folio[*](folia VTfS.) et stipula triticum imitatur[*](imitantur VTfS.); in cacuminibus dependentes parvolas veluti locustas habet. semen[*](semen om.Vd. ad quae vet. Dal. 1 (J). atque ll.v. aeque ut vet. Dal. 2 (S). aeque atque coni.H (D). an ceu? (aeque ut semel, sed coniectura non certa, legitur XXXIV 165, aeque ac XXX 9, plerumque aeque quam, ut II 180. 96. VIII 102. XXI 61. XXVII 144)) utile ad cataplasmata, ad quae hordeum et similia. prodest tussientibus sucus.

[*](II 171.) Orobanchen[*](orobachen VE.) appellavimus necantem ervum et[*](18,155) legumina; alii cynomorion[*](cynomorion V.) eam appellant a similitudine canini genitalis. cauliculus est sine[*](sine Vdv. sine san guine EH.) foliis, pinguis[*](pinguis om.EH.), rubens. estur et[*](estur et dTv. est urens V. aestu et E.) per se et[*](et Tv(H).om.r G.) in patinis[*](pastinis d.), cum tenera[*](tener VTS.) est, decocta[*](decoctus TS.).

Et leguminibus innascuntur[*](innascuntur v. nascuntur ll.) bestiolae venenatae, quae manus pungunt[*](punguntur E.) et periculum vitae adferunt, solipugarum [*](solifugarum V2v.a.H.) generis. adversus has omnia eademmedentur, quae contra araneos et phalangia demonstrantur. et frugum quidem haec sunt in usu medico.

[*](II 109. Col. X 116. Herodot. II 77. Diodor. I 34, 4. 2. Florus I 34, 12. Isidor. XX 3.) Ex iisdem fiunt et potus, zythum[*](zythum v. zytum E. gytum r.) in Aegypto, caelia[*](celia dEC.) et cerea[*](cerea dTES. ceria C. cereae V.ea v.) in Hispania, cervesia[*](ceruisia v.a.S.) et plura genera in Gallia aliisque provinciis, quorum omnium spuma cutem feminarum in facie nutrit. nam quod ad potum ipsum attinet, praestat[*](praestet VfS.) ad vini transire mentionem atque a vite[*](a quite v. auide V. uite r.) ordiri medicinas arborum.

Peracta cerealium in medendo quoque natura est omniumque[*](omnium V.), quae[*](quae om.v.a.B.) ciborum aut florum odorumve gratia proveniunt supina tellure. non cessit iis[*](iis ego. is V. his r v.) Pomona partesque [*](an artesque? cfr. § 2 (v. 9).) medicas et pendentibus[*](medicasset peridentibus V.) dedit, non contenta protegere arborumque umbra alere quae diximus, immo velut[*](neluti VdS.) indignata plus auxili inesse his[*](iis v.a.C.), quae longius a caelo abessent quaeque postea coepissent; primum enim homini cibum fuisse inde, et sic[*](an sic et? (cfr. Müller de stilo p.15).) inducto[*](inductos Ev.a.H.) caelum spectare, pascique et nunc ex se posse sine frugibus. ergo, Hercule, artes[*](artes ll.v (Brot.). cfr. XXI 15. has G. has partes man. Dal. S.) in primis dedit vitibus, non contenta delicias etiam[*](delicta sed etiam d.) et odores atque unguenta omphacio et oenanthe ac massari[*](masuari E.), quae suis locis diximus, nobiliter instruxisse. 'Plurimum, inquit, homini[*](hominis Vd.)[*](12, 130 sqq.) voluptatis[*](uoluptati E.) ex me est. ego sucum vini, liquorem olei gigno, ego palmas et poma totque varietates, neque, ut Tellus[*](ut tellus dv. uitellus V. t& ubis E.), omnia per labores, aranda tauris[*](aranda tauris Ev. arant data curis r.), terenda areis, deinde saxis, ut quando quantove opere cibi fiant? at ex

me parata omnia nec cura laboranda[*](cura laboranda VdTS. curuo aboranda E. curuo labo- H coll. Verg. Buc. III 42. curuo adoranda (adorna- G) aratro nec cura laboranda v.), sed sese porrigentia ultro et, si pigeat attingere, etiam cadentia'. certavit ipsa secum plusque utilitatis causa genuit etiam quam voluptatis.

[*](Diosc. V 1.)[*](Pl. iun. 72, 5–7.—52, 5.) Folia vitium et pampini[*](pampina E.) capitis dolores inflammationesque corporum mitigant cum polenta, folia per se ardores stomachi ex aqua frigida, cum farina vero hordei articularios morbos. pampini triti[*](trita V.) et inpositi tumorem[*](an umorem? cfr. XX 33. XXI 172. de mendo XXIV 11. 16.) omnem siccant, sucus eorum dysintericis infusus medetur[*](medetur infusus d.). lacrima vitium, quae veluti cummis[*](cummis S. gummis VBrot.(D). -mi rv.) est, lepras et lichenas et psoras nitro ante praeparatas sanat. eadem cum oleo saepius pilis inlitis psilotri effectum habet, maximeque[*](maximeque dTEH. -me quae V. -meque aqua v.) quam[*](cum (proquam) dT.) virides accensae vites exudant, qua et verrucae tolluntur .[*](Pl. iun. 73, 5–7.—(cfr. Marc. 31, 53. 23, 46).) pampini sanguinem excreantibus et mulierum a conceptu defectioni diluti potu prosunt. cortex vitium et folia arida vulnerum sanguinem sistunt ipsumque vulnus conglutinant. vitis albae, viridis tusae, suco inpetigines[*](inpetiginis VD.) tolluntur. cinis sarmentorum vitium[*](uitium (V?)D cum U 493. uitiumque dEv.) et vinaceorum[*](uina eorum V.) condylomatis [*](condylomati d. -dilimati V.) et sedis vitiis medetur ex aceto, item luxatis et ambustis et lienis tumori cum rosaceo et ruta et aceto. item igni sacro ex vino citra oleum aspergitur et intertrigini [*](intertrigines Ev. a. H.).[*](Pl. iun. 56, 1–4.) et pilos absumit. dant et bibendum cinerem sarmentorum [*](sarmento E1. -ti E2.) ad lienis[*](lienis ad d.) remedia aceto conspersum[*](consparsum VS. compressum E. | uini Vv. a. G.) ita, ut bini cyathi in tepida aqua bibantur utque qui biberit in lienem[*](liene Vd.) iaceat. claviculae ipsae, quibus repunt vites, tritae ex[*](tritae et ex dv.a.S.)

aqua potae sistunt vomitionum consuetudinem.[*]((cfr. Marc. 4, 47. 36, 65). Pl. iun. 76, 20.—86, 8. 83, 22.) cinis vitium cum axungia vetere contra tumores proficit, fistulas purgat, mox et[*](et Ev. ei r.) persanat, nervorum[*](item neruorum G.) dolores frigore ortos[*](ortus V.) contractionesque , contusas vero partes vel[*](uel om.Ev.a.S.) cum oleo, carnes excrescentes in ossibus cum aceto et nitro, scorpionum et canum plagas cum oleo. corticis per se cinis conbustis pilos reddit[*](combusti pilos radit Frōhner mus. Bhen. 47 p. 294, at cfr. p. 2 v. 19 et Pl. iun.).

[*](Diosc. V 6.) Omphacium[*](omfacium V.) qua fieret ratione incipientis uvae pubertate, in unguentorum loco docuimus. nunc ad[*](12, 130) medicinam de eo[*](de eo dEv. deo V.) pertinentia indicabimus. sanat ea quae in umore[*](numero E1. -ra E2. humido v.a.S. -dis coni. Dal.) sint[*](sunt dTv.a.S.) ulcera, ut oris, tonsillarum[*](tonsellarum V.), genitalium. oculorum claritati plurimum confert, scabritiae genarum ulceribusque angulorum, nubeculis, ulceribus quacumque[*](quacumque dv. quamc- r.) in parte manantibus, cicatricibus marcidis, ossibus[*](ossibus (uss- V) ll.v. auribus S cum H e Diosc., sed Pliniumὀστᾶproῶταlegisse coni. J.) purulente limosis. mitigatur[*](fatigatur E. frangitur v.a. H.) vehementia eius melle aut passo. prodest et[*](et om.Ev.a.Bas.) dysintericis, sanguinem[*](sanguinis E.) excreantibus, anginis.

[*](Diosc. V 5.) Omphacio cohaeret oenanthe, quam vites silvestres ferunt[*](ferunt V.), dicta nobis[*](a nobis dv.a.S.) in unguenti ratione. laudatissima[*](12, 132) in Syria, maxime circa Antiochiae et Laodiceae[*](laoditiae V. -iciae D.) montes et ex alba vite. refrigerat, astringit, vulneribus inspergitur, stomacho[*](in stomacho Vd.) inlinitur, utilis urinae, iocineris[*](iocineri Ev. a. J. (cfr. XXVIII 197).), capitis doloribus[*](dolori Vf.), dysintericis, coeliacis, cholericis[*](coeliacis cholericis Vv(S). om.dEman.Dal.H.), contra fastidia obolo ex aceto pota. siccat manantes[*](manantes v. -tis ll. (?) S. cfr. XXII 54. 64.) capitis eruptiones, efficacissima ad vitia, quae sint[*](sunt Ev. a.S.) in umidis, ideo et oris ulceribus

et verendis ac sedi[*](sede VdJ.) cum melle et croco.[*](cfr. Plin. XII 133.) alvum sistit, genarum [*](germanum d.) scabritiem[*](scabritiem S cum man. Dal. scabienm ll.v. cfr. § 7. (125). XXXI 116. 130. XXXIV 153. XX 239, de mendo XXVII 18.) emendat oculorumque lacrimationes, ex vino stomachi dissolutionem, ex aqua frigida pota[*](potae Vd.) sanguinis excreationes. cinis eius ad collyria et ad ulcera purganda et[*](purganda et Vv. -da r.) paronychia et pterygia probatur. uritur in furno[*](forno V.), done panis percoquatur[*](percoquitur dS.).—Massaris[*](massatis Vd.) odoribus tantum gignitur, omniaque ea aviditas humani ingeni nobilitavit rapere festinando.

[*](Diosc. V 3.) Maturescentium autem uvae vehementiores nigrae —ideo vinum ex his minus iucundum -, suaviores albae, quoniam e[*](e V1dv. et r.) tralucido[*](lucido E. translu- v.a.S.) facilius accipitur aër. recentes stomachum et spiritus[*](spiritus Brot. -tum (ortum e -tuuf) ll.Tv.) inflatione[*](inflant v.a.Brot.) alvum[*](aluum ll.TfBrot. aluumque v. et aluum (priore et deleto) U 494.) turbant. itaque in febri damnantur, utique largiores; gravedinem[*](grauidinem V.) enim capiti morbumque lethargum faciunt. innocentiores quae decerptae diu pependere, qua ventilatione etiam utiles fiunt stomacho aegrisque, nam et refrigerant leviter et fastidium auferunt.

[*](Pl. iun. 38, 21.) * Proximae a[*](a VdTfS. ea E. sunt v. paleas V.) pensilibus in palea servatae; nam et in[*](et in ego. et Vv. e r S. in G. cfr. CFW Müller p. 25 et XIX 115.) vinaceis servatae et caput et vesicam et stomachum infestant, sistunt tamen alvum, sanguinem excreantibus utilissimae. *quae in[*](quae autem in Ev.a.S.) vino aut in[*](aut in Vd.Murb. S. aut E.del. v.) dulci conditae[*](condita Vd.) fuere, caput temptant[*](quae—temptant huc transposui ex v. 18, ubi ante proximae habent ll.v.) *; quae vero in musto fuere, peiorem vim etiamnum[*](etiamnunc Vd.) habent quam quae in vinaceis. sapa quoque inutiles stomacho[*](stomacho inutiles Ev.a.S.) facit.[*](Col. VIII 5, 23. cfr. Plin. XIV 99.) saluberrimas[*](saluberrimum Vd.) putant medici in caelesti

aqua servatas, etiamsi minime iucundas, sed voluptatem earum in stomachi ardore[*](ardore dv. -res r.) sentiri et[*](sentient (-ent et v) in Ev.a.Bas.) in amaritudine iecoris[*](iecoris Ev. coris V. cordis dT.) fellisque vomitionibus[*](uomitionibus J. -nis ll.T. -ne v.) et[*](et ll. S. del. v.) in choleris, hydropicis[*](hydropi V. -pe T.) cum ardore febrium[*](febri VT.) aegrotantibus. .at in ollis servatae et os[*](et os Ev. et in os r.) et stomachum et aviditatem excitant, paulo tamen graviores existimantur fieri vinaceorum halitu.—Uvae florem in cibo si[*](cibo si ego. -bos si V. -bos d. -bis si Ev. aliter § 147. XXIV 143. 148. XXVIII 248 al.) edere[*](dere V.) gallinacei, uvas non attingunt.—

[*](Pl. iun. 52, 2–4.)[*](Diosc. V 3.) Sarmenta earum, in quibus acini[*](acinis V.) fuere, adstringendi vim[*](adstringendi uim Ev. -dum r.) habent, efficaciora ex ollis.

Nuclei acinorum eandem vim optinent. hi sunt qui in vino capiti[*](capiti VdTfS. -tis Ev.) dolorem faciant[*](faciunt dTv.a.S.). tosti tritique stomacho utiles sunt. inspergitur farina eorum polentae modo potioni et[*](potioni et S. -nis et VTf. -ni r H. -nis v.) dysintericis et coeliacis et dissoluto stomacho. decocto etiam eorum fovere psoras et pruritum utile est.

[*](extr.: Geop. IV 8.) Vinacei per se minus capiti aut vesicae nocent quam nuclei, mammarum inflammationi utiles[*](triti cum sale utiles Ev.a.S.) cum sale triti. decoctum eorum[*](earum Vd.) veteres dysintericos et[*](et (ac ES) fotu Ev. et potu r.) coeliacos iuvat et potione et fotu.

Uva theriace, de qua suo loco[*](luco V.) diximus, contra 14, serpentium ictus estur. pampinos quoque eius edendos censent inponendosque. et vinum[*](et uinum ED. om. r. uinumque v.) et acetum ex his factum auxiliarem contra eadem vim habet.

[*](Diosc. V 4.) Uva passa, quam astaphida vocant, stomachum, ventrem et[*](et ll.TfH. del. v. cfr. § 30.) interanea temptaret[*](temptarent Vd.), nisi pro remedio in ipsis acinis[*](seqq. dist. ego coll. Diosc.) nuclei essent. iis[*](iis Ev. his r D.) exemptis vesicae utilis habetur

et tussi—alba utilior—, utilis et arteriae et renibus, sicut ex his passum privatim e serpentibus contra haemorrhoida [*](haemorroidam V.) potens.[*](Gargil. 196, 11–13. cfr. Diosc. III 64.) testium inflammationi cum farina cumini aut coriandri inponuntur, item carbunculis, articulariis morbis sine nucleis[*](si nucleis V.) tritae cum ruta. fovere ante vino ulcera oportet. sanant epinyctidas et ceria[*](ceria H cum P. teria dTE. theria V.del. v.) et dysinteriam cum suis nucleis. et in oleo coctae gangraenis inlinuntur cum cortice raphani et melle, podagris et unguium mobilibus cum panace. et per se ad purgandum os[*](hos V.) caputque cum pipere conmanducantur[*](comlmanducatur V.).

[*](Diosc. IV 153.)[*](cfr. Cels. III 21.) Astaphis[*](astafis V.) agria sive staphis[*](statis V.), quam uvam taminiam aliqui vocant falso—suum enim genus habet—, cauliculis nigris, rectis[*](rectis dEv. erectis VTD. cfr. XXV 110 et 129.), foliis labruscae, fert folliculos verius quam acinos, virides, similes ciceri[*](cineri V.), in his nucleum triangulum. maturescit[*](maturescitque E.) cum[*](cum om.V.) vindemia nigrescitque, cum taminiae[*](taminia d.) rubentes norimus acinos sciamusque illam[*](illam Vdv. nullam E.) in apricis nasci, hanc non nisi in opacis. his nucleis ad purgationem uti non[*](an suaserim? cfr. XXII 106 et XXI 153. XXIV 18. XXIX 142. XXXIII 124.) censuerim propter ancipitem strangulationem, neque[*](nec Ev.a.S.) ad[*](ad om.d.) pituitam oris siccandam, quia[*](quia J. quae ll.f. quod TS. om. v.) fauces[*](fauces enim v.a.S.) laedunt.[*](cfr. Plin. XXVI 138.) phthiriasi caput et reliquum[*](relicum VS.) corpus triti liberant, facilius admixta sandaraca, item pruritu et psoris. ad dentium dolores decocuntur[*](decoquntur V.) in aceto, ad aurium vitia, rheumatismos[*](rheumatismum Ev.a.S.) cicatricum , ulcerum manantia[*](manantium d.). flos tritus in vino contra serpentes bibitur; semen enim abdicaverim propter nimiam vim ardoris. quidam eam pituitariam vocant. plagis[*](et plagis Ev.a.S.) serpentium utique inlinunt.

[*]((cfr. Plin. XXIII 8. XXVII 44). Diosc. IV 180. cfr. Cels. III 21.) Labrusca quoque oenanthen fert satis dictam. quae, a[*](a om.E.) Graecis ampelos agria appellata[*](appellatur (V?) v.a.S.), spissis et candicantibus foliis, geniculata, rimoso cortice, fert uvas[*](uuas dEv. quas V.) rubentes cocci modo, quae cutem in facie mulierum purgant et[*](dist.H.) varos[*](uaros EH. -rios V. riis dv.), coxendicum et lumborum vitiis tusae cum foliis et suco prosunt. radix decocta in aqua pota in vini Coi[*](coi Ev.om.r.) cyathis[*](duobus ll. v.) II umorem alvi ciet et[*](et VT.om. rv. cfr. §77. 86. XXIV 29. 68. 105. XXV 144. XXVI 86. XXVII 72. 74. XXVIII 51. 146. 148. XXI 128. 166. XVI 113. 209. XII 73. XIII 96 al.) ideo hydropicis datur. hanc potius crediderim esse quam vulgus uvam taminiam vocat. [*](extr.: cfr. Scribon. 243.) utuntur ea pro amuleto et ad expuitionem[*](expuitionem B e codd. Rom. (G). expiationerm ll.Tv. lac. statuit J, ad exscreationem excidisse ratus. sed cfr. XXVI 34. XXVIII 194. XXXV 191.) sanguinis quoque adhibent[*](dist.ego.), non ultra gargarizationes et ne quid devoretur, addito[*](cymo V.) sale, thymo, aceto mulso. ideo[*](idem Vv.a.B.) et[*](et om.d.) purgationibus ancipitem[*](ancipiti d.) putant[*](putant VEG. temptant dv. -perant B.).

Est huic[*](Et huic d.) similis, sed in salictis nascens; ideo distinguitur nomine, cum eosdem usus habeat, et salicastrum [*](saliscastrum E.) vocatur. scabiem et pruriginem hominum quadripedumque aceto[*](an ex (vel in) aceto?) mulso trita haec efficacius tollit.

[*](Diosc. IV 181.) Vitis alba est quam Graeci ampelon leucen[*](ampelon leucen (-chen E) dEJ. -loleucen Vv.), alii staphylen[*](staphylen v(S). stafilen ll. ophiostaphylon B.), alii[*](alii Vdv. afi E.) melothron[*](melotrum d.), alii psilotrum, alii archezostim, alii cedrostin[*](cedrostin B -sin VEv. cedrusin d. agrostin T.), alii madon appellant. huius sarmenta longis et exilibus internodiis geniculata scandunt. folia pampinosa ad magnitudinem hederae dividuntur ut vitium. radix alba, grandis, raphano similis initio. ex ea[*](ex eo VE.) caules asparagi[*](asparagis d.)

similitudine exeunt. hi decocti[*](idecocti V. idem cocti (decocti dT)fdT.) in cibo alvum et urinam cient[*](cient Vdv. gignit E.).[*](Th. H. IX 20, 3.) folia et caules exulcerant corpus, utique ulcerum phagedaenis et gangraenis tibiarumque taedio[*](taedio v. -ioque E. -iumque (ted- V) r. cfr. XXVI 3. (138). XXIV 76.) cum sale inlinuntur. semen in uva raris[*](rasis E.) acinis dependet, suco rubente, postea crocino[*](crocino VTS. -ci rv.). novere id qui coria perficiunt; illo enim utuntur. psoris et lepris inlinitur, lactis abundantiam facit coctum cum tritico potumque.[*](cfr. Plin. XXVI 113.) radix, numerosis utilitatibus nobilis, contra serpentium ictus trita drachmis[*](duabus ll.v.) II bibitur. vitia cutis in facie[*](in facie om.VdT.) varosque[*](uarisque (-riis- V2) V.) et lentigines et suggillata emendat et cicatrices, eademque praestat in oleo decocta[*](decocta in oleo. decoctae (add. G)v. a.S.). datur et[*](et VdBas. in E. et in v.) comitialibus potus[*](an potui? cfr. nota ad XXIV 148.), item mente conmotis aut[*](aut VdTfS. et Ev.) vertigine laborantibus, drachmae pondere cotidie anno toto. et ipsa autem largior aliquando sensus turbat[*](turbat J cum Cornario e Diosc. purgat ll.v.). illa vis praeclara, quod ossa infracta[*](fracta Ev.a.B.) extrahit in aqua inposita[*](inpota E.) ut[*](ut B. aut Vd.om.Ev.) bryonia[*](bryonia ll. C. bryenia B. brie- v.) ; quare quidam hanc albam bryoniam vocant, aliam[*](aliam VD. -ia rv.) vero nigram[*](nigram VD. -ra rv.). efficacior in eodem usu cum melle et ture. suppurationes incipientes discutit, veteres maturat et purgat. ciet menses[*](messes V.) et urinam . ecligma[*](ecligma EC. elig- (vel eleg- v) rv.) ex ea fit suspiriosis et contra lateris dolores , ruptis, convulsis[*](ruptis conuulsis coni. J. uulsis corruptis VdTf. euulsis (uul- v) ruptis Ev. de mendo cfr. XXI 160. XXII 73 extr., praeterea § 47. XXVII 21. XXX 71. XXXII 103.). splenem ternis obolis pota xxx diebus consumit. inlinitur eadem cum fico[*](ficu d.) et pterygiis digitorum. ex vino secundas feminarum adposita trahit et pituitam drachma pota in aqua mulsa. sucus radicis[*](sucus ad praecedd. retulit H cum Dal. coll. Diosc.) colligi debet ante seminis maturitatem. qui inlitus[*](illitus dEv. inlinitos (illi- T) VTS. -tus D.) per se et cum ervo laetiore quodam colore et cutis teneritate mangonicat corpora[*](mangonicat (-izat v.a.S.) corpora (-re E) serpentes fugat Ev. mangonigat VdT. (serpentes fugat del. H).), serpentes fugat. tunditur ipsa radix cum fico[*](ficu d. (pingui fico Ev.a.S).) pingui erugatque corpus, si statim bina stadia ambulentur, alias uret et[*](uret et dE. uitiet VS. urit v. uret D cum U 495.) nisi frigida abluatur[*](abluatur Ev. statim abl- rTS.). iucundius hoc[*](uitio Vd.) idem praestat nigra vitis, quoniam alba pruritum adfert.

§27 [*](Diosc. IV 182.) Est ergo[*](est ergo—p. 10 v. 13 adferat om.Vd.) et nigra, quam proprie bryoniam[*](bryenia v.a.C.) vocant , alii Chironiam, alii gynaecanthen aut aproniam, similem priori, praeterquam colore[*](colore v. -rem Ea.) ; huius enim[*](enim EaG. enim colorem B. semen v.) nigrum esse diximus[*](diximus. cuius B.). asparagos eius Diocles praetulit veris asparagis[*](asparagos (-go Ea) eius EaG. -gos B. -go simile v.) in[*](24) cibo urinae ciendae lienique minuendo.[*](cfr. Diosc. IV 181.—cfr. Festus s. v. flemina.) in frutectis et haraundinetis maxume nascitur. radix foris nigra, intus buxeo[*](buxeo av. om.E.) colore[*](colore Ev. om.a.). ossa infracta vel[*](uel om. v.a.G.) efficacius extrahit quam supra dicta[*](dist.D.), cetera[*](cetera aD. -rum Ev. cfr. Diosc.) eadem. peculiare[*](eidem peculiare est v.a.D.) quod iumentorum cervicibus[*](24) unice medetur. aiunt, si quis villam[*](in uilla v.a. G.) ea[*](ea G. ex Ea. eam v.)cinxerit[*](cinxerit S cum anon. ap. Dal. tinxerit aG. -rint E. extruxerit v. praecinxerit H.), fugere accipitres tutasque fieri[*](fieri B. aues fieri E. fieri aues av.) villares[*](uillares ego. cfr. X 116. -aticas B. -arum Eav. del. D.). alites[*](alites B. -ter Eav. altiles D (cfr. XXIV 71).) eadem in iumento homineque flemina[*](flemina EH. -ne a. phlegma v.) aut sanguinem[*](sanguine a.), qui se ad[*](se ad EaG. screatur v.) talos[*](talo v.a.B.) deiecerit[*](disiecerit a.del.v.a.G.), circumligata sanat. et hactenus de vitium generibus.

[*](cfr. Diosc. de venen. 34.) Musta differentias habent naturales has, quod sunt

candida aut nigra aut inter utrumque, alia ex[*](alia ex D. aliaque ex G. alia ex alia (-iis v) ex Eav.) quibus vinum [*](quibus uinum (unum a) fiat av. om.E.) fiat, alia ex quibus passum. cura differentias innumerabiles facit; in plenum ergo haec dixisse conveniat: mustum omne stomacho inutile, venis iucundum. a balneis raptim et sine[*](sine v. simul Ea.) interspiratione potum necat. cantharidum naturae adversatur, item serpentibus, maxime haemorrhoidi et salamandrae.[*](Diosc. V 9.) capitis dolores facit et gutturi inutile, prodest renibus, iocineri et interaneis, vesicae; conlevat enim ea[*](ea v. eas Ea.). privatim contra buprestim valet, contra meconium , lactis coagulationem, cicutam, toxica[*](toxica om.a.), dorycnium, ex oleo potum redditumque vomitionibus. ad omnia infirmius album, iucundius passi mustum et quod minorem capitis dolorem adferat.

Vini genera differentiasque perquam multas exposuimus et fere cuiusque proprietates. neque est[*](est Vdv(S). om.EH.) ulla[*](14, 59 sqq.) pars difficilior tractatu aut numerosior, quippe cum sit arduum[*](arduum D e coni. H. tardum ll. v.) dictu, pluribus prosit an noceat. praeterea quam ancipiti eventu potum[*](potu Ev.a.S.) statim auxilium fit aut venenum! etenim de natura ad remedia tantum pertinente nunc loquimur .[*]((cfr. Cels. III 14).) unum de dando eo volumen Asclepiades condidit , ab eo cognominatis[*](cognominatis V. -tus rS. -tum v.) qui postea uno[*](postea uno ego. postea uero VdS. uero postea Ev(D).) de volumine illo disseruere innumera[*](innumera ll. G(J).cfr. XXXV 85. -ri Tv(S).). nos ista Romana gravitate artiumque liberalium adpetentia non ut medici[*](medicis V.), sed ut indices[*](indices fS. iud-ll. v.) salutis humanae diligenter distinguemus[*](distinguimus E.).

De generibus singulis disserere inmensum et inexplicabile est, discordibus medicorum sententiis. Surrentinum veteres maxime probavere, sequens aetas Albanum aut Falernum, et[*](et om.Ev.a.S.) deinde alia alii iniquissimo genere

decreti, quod cuique gratissimum, ceteris omnibus pronuntiando [*](pronuntianda E.). quod[*](quod ll. S coll. XVIII 194. quot D. quin v.) ut constarent[*](constant d.) sententiae, quota portio tamen mortalium[*](mortalibus E.) his generibus posset uti? iam vero nec[*](ne V.) proceres usquam[*](ufquam v(S). nufq- Vd. unq- EH(D).) sinceris. eo venere[*](uenire Vd.) mores, ut nomina modo cellarum veneant[*](ueniant Vd.), statim[*](statimque d(?)v.a.S.) in lacibus[*](lacubus v.a.S.) vindemiae adulterentur . ergo, Hercules[*](hercle Ev.a.S.), mirum dictu, innocentius iam est quodcumque et ignobilius. haec[*](hae VS (D).) tamen fere[*](fere D. fecere V. facere rv.) constantissimae [*](constantissimae D. -me ll. v.) videntur sententiae[*](sententiae VdfS(D). uictoriae E. -iam H. del. J. sententiae uictoriam v.), quorum[*](quorum Ev. quoniam r. quarum D cum Gron.) mentionem fecimus. si[*](alternum E.) quis hoc quoque discrimen[*](discrimus V1. -miniosius V2. an discriminis?) exiget[*](exiget ego. exegit E. exigit r H. -gat v.), Falernum nec in novitate nec in nimia[*](minia V.) vetustate corpori salubre est; media eius[*](axuannit V.) aetas a xv annis incipit.[*](Diosc. V 10. Plin. iun. 37, 2–4.)frigido[*](frigido ego (cfr. XXXVII 30. aliter XIV 57). ne (ni V. non T) rigido ll.T. in frigido S. hoc non rigido v. an in frigida?) potu[*](potus Vd.) stomacho utile, non item[*](idem Vd.) in calida. diutinae[*](calido. Et in diutina v.a.S.) tussi sorbetur merum[*](iussit orbe uerberum Vd.) utiliter a ieiunis, item in quartanis. nullo aeque venae excitantur . alvum sistit, corpus alit[*](aliter V.). creditum est obscuritatem visus facere nec[*](nec non Vf.) prodesse[*](prodest v.a. G.) nervis aut[*](aut—16 neruis om.Vd.) vesicae. Albana nervis utiliora; stomacho minus quae sunt dulcia; austera[*](ustera V.) vel Falerno[*](falernum d. -na v.a.G.) utiliora. concoctionem minus adiuvant, stomachum modice inplent; at Surrentina nullo modo[*](modo donec d.), nec caput temptant, stomachi et intestinorum rheumatismos cohibent. Caecuba iam non gignuntur. et, quae[*](at quae v.a.S.) supersunt, Setina concoqui cibos[*](cibos concoqui v.a.D.) cogunt[*](coguntur E.) ; virium plus Surrentino, austeritatis Albano[*](Surrentina ... Albana ... Falerna H cum Gron.), vehementiae minus Falerno[*](Falerna S.) habent[*](habent ll. H. del. v.). ab his Statana non longo intervallo afuerint[*](abfuerint dEG. -runt v.). alvo citae Signinum[*](signinum v. -gnium Vd. -gnum EVen.) maxime conducere indubitatum est. reliqua in commune dicentur.

Vino aluntur[*](uino aluntur—§ 54 extr. saluber{rimum] desunt inE.) vires, sanguis colosque[*](colosque v. -orque a. dolosque V. -lusque dx.) hominum. hoc distat orbis medius et mitior plaga circumiectis[*](circumiectis v. -mtectis ll.). quantum illis[*](illi dx.) feritas facit roboris, tantum nobis hic sucus. lactis[*](lactis av. -tus V1f. -teus V2S. letus dTx.) potus ossa alit, frugum nervos, aqua[*](aquae d(?)v.a.D.) carnes; ideo minus ruboris est in corporibus illis et minus roboris contraque labores patientiae.[*](cfr. Diosc. V 11 (Martial. V 78, 17). Seren. 581.) vino modico nervi iuvantur, copiosiore laeduntur; sic et oculi. stomachus recreatur[*](recreantur x.) et[*](et om.dxv.a.S.) adpetentia ciborum invitatur[*](inuitatur v. -antur ll.) ; tristitia[*](tristitia et TG. -iae v.), cura hebetatur[*](habetatur V.), urina et algor expellitur, somnus conciliatur. praeterea vomitiones sistit, collectiones extra[*](extrahit a.) lanis umidis inpositis[*](inpositus V.) mitigat . Asclepiades utilitatem vini aequari vix deorum potentia posse[*](posse om.d (?) H.) pronuntiavit. vetus copiosiore aqua miscetur ; quo magis[*](quo magis aD. magis ouo (otio dT. nouo V2. nouum v) rTv. magisque G.) urinam expellit, minus siti resistit. dulce minus inebriat, sed stomacho innatat; austerum[*](austerum dxav. ueter- V.) facilius concoquitur.[*](cfr. Diosc. V 11. 9. Cels. II 24.) levissimum est quod celerrime[*](a celerrimo V.) inveteratur. minus infestat nervos quod vetustate dulcescit. stomacho minus utile est pingue, nigrum[*](nigrum Vdxv. cfr. Diosc. merum aD.), sed corpora magis alit. tenue et austerum minus alit, magis stomachum nutrit, celerius[*](an exciderunt aliqua ante celerius? cfr. Diosc.) per urinam transit; tanto magis capita temptat,

hoc et in omni alio suco semel dictum sit.[*](cfr. Col. I 6, 20. Martial. X 36, 1. Diosc. V 11.—cfr. Plin. XIV 55. XXIII 45. Col. XII 19, 2. Diosc. V 7. 11.) vinum diutin o[*](diutino ego. sit uinū ll.T. situinum fU. si sit v. del. J. situ non Müller emend. IV 18.) fumo inveteratum insaluberrimum[*](ui saluberrimum x. sal- aD.). mangones ita[*](ita ego. ista dxv. istat Va. istut D.) in apothecis excogitavere, iam et patresfamilias, aetatem addi[*](addi ll.TxH. addunt fS. ademere v.). atqui[*](atqui ego. cfr. II 163. XVII 20. atque ll.x. aliis quae D. his quae (Tf?)v. an antequam? nisi veto lacuna statuenda est.)[*](trahunt fS.) per se cariem traxere. quo[*](quo dv. quod r.) certe vocabulo satis consilii dedere prisci, quoniam et in materiis cariem fumus erodit; at[*](erodii ad V.) nos e diverso fumi amaritudine vetustatem[*](uetustatem dxv. -ate VaD.) indui persuasum habemus. quae sunt admodum exalbida, haec vetustate insalubria[*](insalubria ll.Txfv(H)D. sal- G(S). cfr. Diosc.) fiunt[*](funt dx.). quo generosius vinum est[*](est dxav. cum V.), hoc magis vetustate crassescit et[*](et dxav. est V.) in amaritudinem corpori minime utilem[*](mutile V1. inu- V2.) coit. condire eo aliud minus annosum insalubre [*](salubre U XIV 55.) est; sua cuique[*](cuique Vv. quoque r. uino—12 cuique om.Vf.) vino saliva innocentissima est, sua cuique[*](quoque dx.) aetas gratissima, hoc est media.

[*](cfr. Plin. XIV 143.—Homer. 8 20.) Corpus augere volentibus aut mollire alvum conducit [*](condecet V2.) inter cibos bibere, contra minuentibus alvumque cohibentibus sitire in edendo, postea parum bibere. vinum ieiunos bibere novicio invento inutilissimum est curiosis[*](curiosis ego. cum suis a. curis rxH. curas v.) vigoremque animi ad[*](animi impedit ad v.a. H.) procinctum tendentibus; somno vero ac securitatibus iamdudum hoc fuit, quod Homerica illa Helena ante cibum ministravit. sic quoque[*](sic quoque ll. v. cfr. Müller de stilo p. 15, 2.) in proverbium cessit sapientiam vino[*](uino ll.Bas. cum B2. uitio B1 uinosos v.) obumbrari.[*](Diosc. V 11.)[*](Cels. I praef.) vino demus[*](demus VfaU (D). damus dTxB1 (Brot.). debemus Bas. cum B2(S). dicimus v.)

homines[*](homini B.1), quod soli animalium non sitientes bibimus. aquae potum interponere utilissimum itemque iugi[*](iugi ll.v(J). -ge f. -gem S cum Gron. e iugi U e coni. H. an iugis (sc. aquae potum)?) superbibere[*](superbire V.). ebrietatem[*](ebrietati a. -ti quam v.a.H.) quidem frigidae potus extemplo discutit.[*](Hesiod. ἔργα 590. 596. Scribon. 179. 185. Gels. V 27, 12. Diosc. eupor. II 137. Pl. iun. 109, 13. 110, 16 Seren. 870. § 44: Pl. iunn. 92, 20. Diosc. V 11. 8. cfr. Marc. 33, 13. 14. —Col. VI 30, 3.) meracis potionibus per xx dies ante canis ortum totidemque postea suadet Hesiodus uti. merum quidem remedio est contra cicutas, coriandrum, aconita, viscum, meconium, argentum vivum, apes, vespas, crabrones, phalangia, serpentium scorpionumque ictus contraque omnia, quae refrigerando nocent[*](necant coni. H e Diosc. coll. Celso V 27, 3 extr.), privatim contra[*](contra av. cum r.) haemorrhoidas, presteras, fungos, item contra inflationes[*](inflammationes av.a.B.) rosionesque praecordiorum et quorum stomachus in vomitiones effunditur, et si venter aut interanea rheumatismum sentiant, dysintericis, sudatoribus [*](dist.S.) e longa[*](in longa v.a.S.) tussi, in epiphoris meracum[*](moracum V. mora con dx.). cardiacis[*](cordiacis Vdx. at uero card- v.a.S.) in mamma laeva[*](an mammam laeuam? cfr. XXII 155. XX 50. XI 24.) merum in spongea inponi prodest, ad omnia autem maxime album inveterascens[*](inueterescens dTfx.). utiliter et fovetur [*](dist. U 496.) vino calido virilitas. iumentis infusum[*](infusum D. -sam a. -sa rTfxU. -so J. -sum autem S. quo etiam infuso v.) cornu[*](cornus f. -nu iis S.) lassitudinem aufert[*](aufert S(D). -rri dxaJ. -rri aiunt v. -runt fU. autperi V.). simias quadripedesque, quibus digiti sunt, negant crescere adsuetas meri potu.

[*](Col. XII 19, 2. Diosc. V 9.) Nunc circa aegritudines sermo de vinis erit. saluberrimum liberaliter genitis Campaniae quodcumque tenuissimum, vulgo vero quod quemque maxime iuverit validum[*](ualidam V.). utilissimum omnibus sacco viribus fractis. meminerimus sucum esse, qui fervendo vires e musto sibi fecerit. misceri plura genera omnibus inutile. saluberrimum

cui nihil in musta additum est, meliusque, si nec vasis[*](si nec (in v)uasis aB. sine causis r.) pix adfuit. marmore enim[*](ens (pro enim) V.) et gypso aut calce condita quis non et[*](non et dxaS. non sit V. non etiam v.) validus expaverit[*](expauerat V.) ?[*]((cfr. Diosc. V 27). Cels. II 24. Diosc. V 43.) in primis igitur vinum marina aqua factum[*](fractum coni. Frobeen p. 91. sed cfr. XIV 78. 100. Diosc. V 27.) inutile est stomacho, nervis, vesicae. resina condita frigidis stomachis utilia existimantur , non expedire vomitionibus[*](uomitoribus aG.), sicut neque mustum neque sapa neque passum. novicium resinatum nulli conducit ; capitis dolorem et vertigines[*](uertiginem dx.) facit. ab hoc dicta crapula est. tussientibus et in rheumatismo nominata prosunt , item coeliacis et dysintericis, mulierum mensibus. in hoc genere rubrum nigrumve magis constringit[*](magis constringit om.V.) magisque calefacit. innocentius pice sola conditum. sed et picem meminisse debemus non aliud esse quam conbustae resinae fluxum.[*](Diosc. V 48.—cfr. Plin. XIV 18. 26. 57.) hoc genus vini excalfacit, concoquit, purgat. pectori, ventri utile, item vulvarum dolori, si[*](dolori si dxav. -res V.) sine febri sint, veteri rheumatismo[*](reumatismo V (ut fere semper).), exulcerationi, ruptis, convulsis, vomicis, nervorum infirmitati[*](infirmitantium Vd. -mantium x.), inflationibus[*](inflammationibus dx.), tussi, anhelationibus[*](hanelationibus V.), luxatis in sucida lana inpositum. ad omnia haec utilius id, quod sponte naturae suae picem[*](picem d(?)B(J). cfr. XIV 18. -eum rTfxv(S)) resipit picatumque appellatur[*](dist.J.) Helvicoin[*](heluico in ego (e codd. Bom. B). cfr. III 36. XIV 43. 46. (18). heluency Vdx. eluen a. heluenco D. -uetico in J coll. IV 106. XIV 18. heluenaco (vel -ennaco) B. cfr. XIV 32. 84. -enico U 497. helleniatro v.) pago, quo[*](pago quo D. pacro (-chro x) quo (co V)Vdx. sprac concoqui a. agro quo J. quoque v. del. S.) tamen nimio caput temptari convenit. quod ad febrium valitudines attinet, certum est, non dandum in febri nisi veteribus aegris nec nisi declinante [*](declinante dv. -ti rx.) morbo; in acutis vero periculis nullis nisi qui manifestas remissiones habeant, et has[*](an his?) noctu potius—dimidia pars periculi est noctu, hoc est spe[*](spes omnibus V2dxa.) somni, bibentibus—, nec a partu abortuve nec a libidine aegrotantibus[*](nec—aegrotantibus av. om. rx.), nec in capitis doloribus, nec quorum accessiones cum frigore extremitatum fient, nec in febri tussientibus, nec in tremore nervorumve[*](neruorumue xa.cft. XXIV 40. -rum uel rfS. -rumque v(D).) doloribus vel[*](uel del. S.) faucium aut si vis morbi circa ilia[*](ilia S cum vet. Dal. illa Vdxv. illam a.) intellegatur, nec in duritia praecordiorum, venarum vehementia, neque in opisthotono, tetano, nec[*](tetano nec v. -non (taet- d) et Vdx. nec tetano nec aD. cfr. Cels. IV 3.) singultientibus nec si cum[*](si cum om.a.) febri[*](febridis Vdx.) dyspnoea sit; minime vero oculis rigentibus[*](dist. ego. de ocuiis gravibus cfr. XI 145. Cels. III 6 (p. 86, 18).), e genis[*](e genis ego.egentis ll. et genis v. del. U 498.) stantibus[*](stantis a.) aut[*](aut Vdxv. uel a.) defectis, gravibus nec[*](grauibus nec (ne V) VdxS. -busque a. -busque nec v(D).) quorum coniventium perlucebunt oculi palpebrisve non coeuntibus vel si dormientibus hoc idem eveniet[*](eueniet av. -nit rfx.) aut[*](aut dxv. at a. ad V.) si cruore[*](cruores V.) suffundentur[*](suffundentur ego. duntur ll.v.) oculi vel si lemae[*](laeme V. leme x. lacrimae v.a.B.) in oculis erunt; minime lingua fungosa vel[*](uel vet.Dal. nec Vdxv. et a.) gravi et subinde inperfecta loquentibus; nec si urina difficile reddetur, neque expavescentibus repente, nec spasticis aut rursus torpentibus, nec si per somnos genitura effundetur[*](effundetur Vv(S). -datur rTfxG.).

[*](Seneca ep. II 3, 3. Cels. III 19.—) Cardiacorum morbo unicam spem hanc e[*](hanc e ego. hanc ll.fxJ. hanc in Verc. in v(D).) vino esse[*](esse uino a. esse J. uini esse U 498.) certum est[*](certum est om.a). sed id[*](id del. J.) dandum non[*](dandum quidam non d(?)v.a.D.) nisi in accessione censent[*](cessent V.), alii[*](alii Vdfxv(J). alii non nisi aG(D).) in remissione, illi, ut sudorem coerceant[*](coherceant V.), hi, quia tutius putant minuente se morbo, quam plurium[*](plurium dxVerc. -imum rv.)

sententiam esse video. dari utique non nisi in cibo debet nec a somno nec praecedente alio potu,[*](extr.: Cels. III 19.) hoc est utique sitienti[*](sitiente dx.), nec nisi in desperatione suprema, et viro facilius quam feminae, seni quam iuveni, iuveni quam puero, hieme quam aestate, adsuetis potius quam expertibus. modus dandi pro vehementia vini, item mixtura aquae[*](aquae V2TxS. eaque a. adque V1. atque d(?)v.). vulgo satis[*](duobus ll.v.) putant unum cyathum[*](unum uini cyathum v.a.J) II aquae misceri, si dissolutio sit stomachi dandum[*](largius dandum S cum vet. Dal.) ; si cibus[*](et si cibus v.a.J.) non descendat[*](descendit a.), iterum[*](iterum U 499 coll. Celso. inter dxav (ad seqq. relatum). mit V. in..... N.).

[*](cfr. Diosc. V 28. V 56. (coll. Plin. XX 21). Marc. 20, 28. Diosc. V 46. 49. 40.) Vini[*](dist. U 499.) genera, quae fingi docuimus[*](fingi non docuimus a.), nec fieri iam arbitror et[*](et VdxG. ut a. est et v.) supervacuum[*](superuacuum H. -acum N. -acuae V2. -aeu V1. -acue a. -acaneum G. -us v. superbire d. -ia x.) eorum[*](est eorum S cum vet. Dal.) usum[*](usus v.a.G. usum docere S cum vet. Dal.), cum ipsis rebus,[*](14,98 sqq.) ex quibus finguntur[*](fingitur Vdxv.a.G.), doceamus uti. et alias modum excesserat medicorum in his ostentatio, veluti e napis[*](napis B. ex ap. . N. mapis a. in apis (-iis v) rv.) vinum utile esse ab armorum equitandive[*](equitandi uel V.) lassitudine praecipientium atque, ut reliqua omittamus, etiam e[*](e aG. et rx. in v.) iunipiro[*](iunipino Vd.). et quis[*](et si quis dxv.a.G.) satius censeat apsinthite[*](absentite Vx.) vino utendum potius quam apsinthio[*](absintio x. -sentio V.) ipso? in reliquis omittatur[*](omittatur dxv. ... itta . . . N. -ttetur a.om.V.) et palmeum, capiti noxium ventrique tantum molliendo[*](morando Cornarius e Diosc.) et sanguinem excreantibus non inutile.[*](Diosc. V 12.) ficticium[*](facticium V2.) non potest videri quod bion appellavimus, cum sit in eo sola pro arte festinatio[*](festinato Vx.). prodest[*](14,77)[*](dist. ego cum H coll. § 4 et Diosc.) stomacho dissolute aut cibos non perficienti[*](perficienti d(?) C. -te rv. per... ci.... N.), praegnantibus

defectis, paralyticis, tremulis, vertigini, torminibus, ischiadicis[*](ischiadicis v. scia- Vd. -aticis x. scyaticis a.). in pestilentia quoque ac peregrinationibus vim magnam auxiliandi habere dicitur.

[*](Diosc. V 21. Cels. V 27, 4.) Vini[*](dist.ego.) etiam vitium transit in remedia aceto. summa vis ei[*](ei ego. et ll.Nx. est (d?)v.) in refrigerando, non tamen minor[*](maior V.) in discutiendo; ita fit, ut infuso[*](infuso Vdxv (S). -sa a. -sum Verc.) terra[*](terra S cum vet. Dal. coll. Celso. terrae (-rre xa) ll.v(J) (fictum ex terra espumet).) spumet. dictum est saepius diceturque , quotiens cum[*](cum Nv. cumque ll.fx.) aliis[*](aliis v. alis ND. alii dx. alia V. -ias f. -icui a.) prosit. per se haustum fastidia discutit, singultus cohibet[*](prohibet V1f.), sternumenta olfactatum[*](olfactatum S. -ctat (-cta a) uini (uim d) ll.x. -ctu uim v.). in[*](in dxv. om. r.) balineis [*](dist. J.) aestus arcet, si contineatur ore. quin et cum aqua bibitur multorum stomacho utiliter, gargarizatur cum eadem convalescentium[*](dist. ego. (an cum vet. Dal. lacuna ante et a solis sta- tuenda est?)), et a solis ardoribus oculis quoque illo modo[*](dist.P.) saluberrimum[*](.....rimum E. saluberrimum plurimum v. a. H.) fotu[*](fotu dTEv. potu Vf.).[*](Cels. V 27, 12. Scribon. 199. Pl. iun. 86, 9. 109, 14–16. Diosc. V 23.) medetur pota[*](pota ego. post ll. v. potae H. -tis D. post potas J.) hirudine[*](hirudine ego. -nes (iru- V) Vf. -ni H. -nibus D. hirundines dT. erud- E. ured- v.), item lepris, furfuribus, ulceribus manantibus, canis morsibus, scorpionum ictibus, scolopendrarum, muris aranei contraque [*](aranei contraque Ev. -neique (quae V) contra rT.) omnium aculeatorum[*](aculeatorum Murbac. v. -leor... N. -leorum dTE. oculorum Vf.) venena et pruritus, item contra multipedae[*](dist. ego e Pl. iun.) morsum calidum[*](calidum in v. in cal- ll. adiecto aut ego. aut adiecto VdTD. adiecto EH. appositum aut (del. G) adi- Murbac. v.) in spongea adiecto aut sulphuris sextante sextariis III aut[*](tribus aceti aut v.a.S. fasciculi V.) hysopi fasciculo. medetur et sedis[*](et sedis VMurbac. S. sedis rv.) vitiis, in sanguinis fluctione post excisos calculos et omni alia[*](omni alia G. omnis (-nes dv) alias (alas Vd) ll.v (add. rosiones).) foris in spongea[*](spongea S. -geas E. -gia C. -gias dv. spotigeas V.) inpositum, intus potum cyathis

binis quam acerrimum.[*](Diosc. V 23. 21. Pl. iun. 47, 20. Seren. 845. Pl. iun. 112, 12–20. (Cels. V 27, 4).) conglobatum utique sanguinem discutit. contra lichenem[*](discutit contra lichenem (ego. -nas v. lignem E)Ev. om r. cfr. § 118. XXVI 21. XXVIII 187. XXIX 93.) et bibitur et inponitur. sistit alvum et rheumatismos interaneorum infusum, item procidentias [*](procidentias ego. -tia ll. v. cfr. XXIII 161. XXVI 90. XXXIV 169. XXIV 99.) sedis vulvaeque[*](uulue E.). tussim veterem inhibet et gutturis rheumatismos, orthopnoeam[*](orthopneum d.), dentium labefactationem. vesicae nocet nervorumque infirmitatibus. nesciere medici[*](nescire neque dici Vd.), quantum contra aspidas polleret. nuper ab aspide calcata percussus[*](percussos V.) utrem aceti ferens, quotiens deposuisset, sentiebat ictum, alias inlaeso similis[*](similiter d.). intellectum ibi remedium est potuque succursum.[*](cfr. Plin. XXXIII 71. Liv. XXI 37, 2.) neque aliter[*](aliter VdTfS. altero Ev.) os[*](os om.E.) conluunt[*](conluunt S. collv. col- VD. colunt E. culant d.) venena exsugentes. in totum domitrix[*](domitrix C. uom- ll. v. uix V.) vis haec non ciborum modo est, verum et rerum plurimarum. saxa[*](saxarum potu fusum d.) rumpit infusum , quae non ruperit ignis antecedens. cibos quidem et sapores non alius magis sucus commendat aut excitat, in quo usu mitigatur usto[*](usto VdTfH. tosto Ev.) pane aut cumino[*](cumino Murbac. cum uino VdTfH. uino Ev. (cfr. XX 160. 218. XIX 153. Seren. 598).) vel accenditur pipere ac lasere[*](lasere Ev. -sari d. -sar V.), utique sale[*](utique non sale Vd.) conpescitur[*](conspescitur V.).[*](cfr. Diosc. V 21 med.) non est praetereundum in eo exemplum ingens, siquidem M. Agrippa supremis[*](suppremis V.) suis annis conflictatus gravi morbo pedum[*](pedum morbo d.), cum dolorem eum perpeti nequiret, unius[*](unius ll. v. usus D.) medicorum portentosa scientia[*](an sententia (sēientia)?) ignorante divo Augusto tanti putavit usu pedum sensuque omni carere, dummodo et dolore illo careret , demersis in acetum calidum cruribus in acerrimo impetu morbi[*](morbi ll. G. morbi euasit v. lac. statuit S.).

[*](Diosc. V 25. Marc. 12, 27. Pl. iun. 26, 19. 17, 21.) Acetum scillinum inveteratum magis probatur. prodest super ea, quae diximus, acescentibus cibis[*](cibis Ev. ubi r.), gustatu[*](gustatu VdfJ. -atum Ev(D). cfr. § 72. 107. XXVII 7. 138. X 185. XV 132. XXI 139; praeterea XXVII 22.)[*](20,98 sqq.) enim discutit poenam eam; item[*](item ego. et in VdT. et Ev. cfr. XXVII 24. XXVIII 71. an etiam, ut XXXVI 156. XXXVII 22?) iis[*](iis v. his ll.C.) qui ieiuni vomant [*](uomant VS. -munt rv.), callum enim faucium facit ac stomachi. odorem[*](odorem Ev. dolor- rTf.) oris tollit, gingivas adstringit, dentes firmat, colorem meliorem praestat. tarditatem quoque aurium gargarizatione purgat et transitum auditus[*](aditus V.) aperit. oculorum aciem obiter exacuit, comitialibus, melancholicis, vertigini[*](uertigini TS. -gi ll. -ginosis v.), volvarum strangulationibus, percussis aut praecipitatis et ob id sanguine conglobato, nervis infirmis, renium vitiis perquam utile, cavendum exulceratis[*](exulcerandis VdT.).

[*](Diosc. V 22. (23).)[*](cfr. Plin. XIV 114.) Oxymeli antiqui, ut Dieuches[*](die uehes V. diodes dT.) tradit, hoc modo temperabant: mellis minas[*](minas B e Diosc. eminas E. hem- rv.) x, aceti veteris heminas[*](X—heminas om.Vd.) v, salis marini pondo libram[*](libram ll.TS. -am et H. liberam f. thymbrae v.) quadrantem, aquae[*](aquae J. -ae marinae ll. v. -ae pluuiae S.) sextarios v pariter coquebant deciens defervescente[*](deferuente dT.) cortina atque ita diffundebant[*](diffundebat V.) inveterabantque. sustulit totum id Asclepiad es coarguitque—nam etiam in[*](in om.E.) febribus databant[*](dotabant dT. dabant v.a.S.) —, profuisse tamen fatetur[*](fatetur J e coni. S. -entur ll.v.) contra serpentes, quas sepas vocant , et contra meconium ac viscum, et anginis calidum gargarizatum et auribus, oris[*](et oris E(?) v.a.S.) gutturisque desideriis. quae nunc[*](dist.J.) omnia oxyalme[*](oxyalme EJ. oxyha- (-mae Verc.) Vv. oxia- d. oxa- C e Diosc.) contingunt, id est[*](id est VJ. idem dTS. id Ev.) sale et aceto recente , efficacius[*](efficacius est v.a.S.).

[*](cfr. Plin. XIV 80.) Vino cognata[*](gnata V.) res sapa est musto decocto[*](decocta V1.), donec tertia pars supersit. ex albo hoc melius. usus contra cantharidas, buprestim, pinorum[*](bupraestim pinorum V. -restinorum E.) erucas[*](urucas S.), quas pityocampas vocant, salamandras[*](salamandras quas pityocampas uocant V.), contra[*](et contra Ev.a.S.) mordentia venenata. secundas partusque emortuos[*](mortuos Vv.a. C.) trahit cum bulbis potum[*](potu f.). Fabianus auctor est venenum esse, si quis ieiunus a balineis[*](a balneis E.v.a.G. ab alimentis dT.) id bibat.

[*](Pl. iun. 63, 21. Diosc. eupor. I 141. 135.) Consequens horum est faex[*](fex VT.add. uini v.a.S.), sui[*](sui VdTv(S). uini E.del.H.) cuiusque generis. ergo vini faecibus[*](faecibus J. fec- VTf. feci (vel faeci) v.) tanta vis est, ut descendentes in cupas enecet[*](an quando?). experimentum demissa[*](dimissa E.) praebet lucerna, quamdiu extinguatur, periculum denuntians[*](denuntians dv. dent- V. dentionis E,). inlota miscetur medicamentis , cum iridis vero pari pondere eruptionibus pituitae inlinitur[*](inlinitur v. -nuntur ll.), et sicca vel madida contra phalangia et testium mammarumque inflammationi[*](inflammation S. -nes v. inflationi ll. -nes Brot.) vel in quacumque[*](uel in quacumque inflatione uel (seu dT) in quacumque parte VdT.) parte corporis , item cum hordeacia farina et turis polline in vino cocta[*](coctę E. decocta v.a.S.).[*](Diosc. V 131.) crematur et siccata. experimentum[*](in perimentum E. indeque exper- v.a. G.) est legitime coctae, ut refrigerata linguam tactu videatur urere. celerrime exanimatur non[*](non Vfv (S). loco non (dE?) C(D).) inclusa[*](inclusa VfVerc. (S). so rv(D).) condita. crematio ei[*](ei Ev. et r.) multum [*](dist.ego.) virium adicit, utilissimae[*](utilissimae V. -me d. -ma est Ev.) ad conpescendos[*](compescendas dv.a.H.) lichenas, furfures cum fico decocta. sic et lepris et ulceribus manantibus inponitur.[*](Diosc. eupor. II 160.) fungorum naturae contraria est pota, sed magis cruda. oculorum medicamentis cocta et lota miscetur. medetur inlita et testibus et genitalibus, in vino

autem adversus strangurias bibitur. cum expiravit quoque, lavandis[*](lauandis quoque T.) corporibus et vestibus utilis, tunc tuncque v.a.S. usum acaciae habet.

[*](Diosc. V 131.) Faex[*](fex V.) aceti pro materia acrior sit necesse est multoque magis exulceret[*](exulcerat d.). resistit suppurationum incrementis ; stomachum, interanea, ventrem inlita adiuvat. sistit rheumatismos[*](rheumatismos (reu- Vd)Vdv. om.E.) earum partium et mulierum menses[*](meses V.). panos discutit nondum exulceratos et anginas, ignes[*](ignes om.E.) sacros cum cera.[*](Diosc. eup. I 135. Seren 347.—Pl. iun. 86, 16.—Seren. 53.—) mammas lactis sui inpatientes eadem extinguit, ungues scabros[*](scabras E.) aufert. e serpentibus contra cerastas validissima cum polenta[*](pulenta V.), cum melanthio[*](melantio V.) autem contra crocodili [*](crocodilli V.) morsus et canis. et haec cremata[*](haecmata E.) ampliat vires. tunc addito[*](adito V.) lentiscino oleo inlita una nocte rufat capillum. eadem ex aqua in linteolo adposita vulvas purgat.

[*](Pl. iun. 83, 24.) Sapae[*](sapae dEVerc. (H). -pe VT. saepe v(Dal.).) faece[*](faece dv. feci r.) ambusta[*](ambustas E.) sanantur, melius addita lanugine harundinis, eadem faece[*](eam faece E.) decocta potaque tusses[*](tussis VD.) veteres. decoquitur in patinis cum sale et adipe ad tumorem quoque maxillarum et cervicium.

[*](Diosc. I 136.)[*](Pl. iun. 76, 21–23. Marc. 4, 48.) Olearum proxima auctoritas intellegitur. folia earum vehementissime adstringunt, purgant, sistunt. itaque commanducata inposita ulceribus medentur et capitis doloribus inlita cum oleo, decoctum eorum cum melle iis[*](his dEC.), quae medici usserint[*](iusserint V.), gingivarum inflammationibus et[*](et VfS.om.rv.) paronychiis sordidisque ulceribus et putrescentibus. cum melle sanguinis profluvium e nervosis partibus cohibet. sucus eorum carbunculantibus circa oculos ulceribus et

pusulis procidentique pupillae[*](pupillae Ev(D). pupulae (pop- f) dTfS. -llae V.) efficax, quapropter in collyria additur. nam et veteres lacrimationes sanat et genarum erosiones. exprimitur autem sucus tunsis[*](tunsis S. tusis Ev(D). tonsis V. -sus d.) adfuso vino et aqua caelesti siccatusque in pastillos digeritur. sistit menses in lana admotus vulvae, utilis et sanie manantibus [*](saniem emanantibus dv.a.H.), item condylomatis[*](condylematis V.), ignibus sacris quaeque serpunt[*](an serpant?) ulcera, epinyctidi[*](ulcerae pinratidi V.).

[*](extr.: Diosc. I 137.) Eosdem effectus et flos earum habet. uruntur[*](uruntur v. utun- dE. utuntun- V.) cauliculi[*](cauliculis d.) efflorescentes[*](efflorescentes S. et flor- d. (an ecflor-?). exflor- VD. flor- Ev.), ut cinis spodi vicem praestet, vinoque infuso iterum uritur. suppurationes et panos inlinunt cinere eo vel foliis tusis cum melle, oculos vero cum polenta . sucus fruticis recentis accensi destillans[*](distillans et14 distillat dEv.a.S.) sanat lichenas, furfures, manantia ulcera. nam lacrima, quae ex arbore ipsa destillat,[*](Diosc. I 141.) Aethiopicae maxime oleae, mirari[*](mirari oleae dE.) satis non est repertos, qui dentium dolores inlinendos[*](illiniendos d.) censerent, venenum esse praedicantes atque etiam in oleastro quaerendum[*](quaerendam v.a.H.).e radice oleae quam tenerrimae[*](tenerrimae Ev. -erum e r.) cortex[*](cortice dT.) derasus [*](derasus v. -sum ll.T.) in mel[*](melle dTv.a.S.) crebro gustatu[*](gustatum dT.cf. § 59.) medetur sanguinem reicientibus et suppurata extussientibus[*](et tussientibus E. tuss- v.a.Bas.). ipsius oleae cinis cum axungia tumores sanat extrahitque fistulis vitia et ipsas[*](ipsa Vd.) sanat.

[*](Diosc. I 138.—Pl. iun. 83, 25. 84, 1. 2.) Olivae albae stomacho utiliores, ventri minus. praeclarum habent usum[*](usum om.Ev.a.S.), antequam condiantur, recentes[*](usum recentes v.a.S.) per se cibi[*](fibi Vd.) modo devoratae[*](deuorata V.). medentur enim harenosae

urinae, item dentibus carne mandenda[*](care mandenda T. -nem audenda Vdf. carmen audebam E. carnem mandendo H. aut v.) adtritis aut convolsis . nigra oliva stomacho inutilior, ventri facilior; capiti, oculis non convenit. utraque ambustis prodest, trita et inlita illa[*](illa (sc. alba) ego.om.ll.v.), sed[*](sed dEv. ad V.) nigra commanducatur[*](an commanducata?) et protinus ex ore inposita pusulas gigni prohibet. colymbades sordida ulcera purgant, inutiles difficultatibus urinae.

[*](Diosc. I 140.)[*](Pl. iun. 26, 10. 20. 98, 4.) De amurca poteramus videri satis dixisse Catonem secuti, sed reddenda medicinae[*](medicina dT.) quoque est[*](ratio est v.a.G.).[*](15,33 sqq.) gingivis et oris ulceribus, dentium stabilitati efficacissime subvenit, item ignibus sacris infusa et iis[*](iis v. his ll.C.), quae serpant[*](serpant ego. -punt ll. v. cfr. Frobeen p. 41.). pernionibus nigrae olivae amurca utilior, item infantibus fovendis, albae vero mulierum vulvae in lana admovetur. multo autem omnis amurca decocta efficacior. coquitur in Cyprio[*](cyprio EH. -pro T. qui pro r. cupreo v.) vase ad crassitudinem mellis. usus eius cum aceto aut vino vetere aut mulso, ut[*](ut Ev. aut r.) quaeque causa exigat[*](exigat VEv. -git dS.an exiget?), in curationem[*](curationem VdTfS. -one Es.) oris, dentium, aurium, ulcerum manantium, genitalium, rhagadum[*](hagadum V. ag- d.).[*](Cato 96, 2.) vulneribus in linteolis inponitur, luxatis in lana. ingens hic usus[*](ufus Ev. fucus r.) utique inveterato medicamento ; tale enim fistulas sanat. infunditur sedis, genitalium , vulvae exulcerationi, inlinitur vero podagris incipientibus , item articulariis morbis. si vero cum omphacio recoquatur ad mellis crassitudinem, causarios[*](casuros v.a.S.) dentes extrahit ; item iumentorum scabiem cum decocto lupinorum et chamaeleonte[*](chamaeleone H. cfr. not. ad XXII 45.) herba mire sanat. cruda amurca podagras[*](podagras H. -rosll.TfD. -ris v. an podagricos? cfr. § 126. XXV 60. XXVII 25. XXVIII 105. 116. 140. XXXVI 133. XXI 174. (XXIV 147) al.) foveri utilissimum.