Naturalis Historia

iam quidem[*](quidem pyH. -daem i. -dam ll.v(Brot.)) et[*](et ll. H. om.yDal. etiam ov) specus, qualis in Dalmatia[*](dalmatia E1d2y. -tiae E2aopv(D). delmatia F2R1dTS. -tiae r) ore[*](ore-hiatu om.y ora E2opva.S(D)) vasto[*](uasto F2E2dTv. uosto R2. uisto r. iusto op), praeceps[*](in prae ceps R(?)E2va. S) hiatu[*](hyatus a), in quem deiecto levi pondere quamvis tranquillo die turbini similis emicat procella; nomen loco est Senta[*](senita y. secuta i. Senia coni. B e III 40). quin et in Cyrenaica provincia rupes quaedam austro traditur sacra, quam profanum sit attrectari[*](adtrectare R3. contrectari a) hominis manu, confestim austro volvente harenas[*](rapinas E2). in domibus etiam[*](et p) multis[*](multis dR2E(?)pv(D). -to F1R1a. -ta F2fS) madefacta[*](madefacta FR1aS. manu facta rv(J))

inclusa[*](incluso F1a) opacitate conceptacula[*](receptacula R2) auras[*](auras F2R2pv. -res r) suas habent. adeo causa non deest.

Sed plurimum interest, flatus sit an ventus. illos statos[*](status ava.B) atque perspirantes, quos non tractus aliquis, verum terrae sentiunt, qui non aura, non procella, sed, mares[*](sed maris d2R2a. maris sed pva. H) appellatione quoque ipsa, venti sunt, sive[*](qui siue yva. H. q??? siue d. quae siue op) adsiduo mundi[*](non di F1.non (et non a) de R1a)motu[*](motu ego. incitu FRE2opv (S). -to E1a.-tatu dTH. -tato y) et[*](et e y. ex p) contrario siderum occursu nascuntur, sive hic est ille generabilis[*](generalis Rtpy) rerum naturae spiritus huc illuc[*](illuc que Faopva.G) tamquam in utero aliquo vagus, sive disparili[*](disp... (reliquis abscisis) R2. -perili F1.persus p. sperili E1a. -le R1) errantium siderum ictu radiorumque multiformi iactu flagellatus aër, sive a suis sideribus exeunt his propioribus sive ab illis caelo adfixis cadunt[*](cadant FREp.om.a), palam est illos quoque legem habere naturae[*](habere naturae FdRav (S). nat- hab- E(?)pG(J)) non ignotam, etiamsi nondum percognitam.

viginti amplius auctores Graeci veteres prodidere de his observationes. quo magis miror orbe[*](ue (pro orbe)F1Ra.) discordi et in regna, hoc est in membra, diviso[*](diuisa F1ap. -sae R1d2in ras.) tot viris[*](uires F1Ra) curae fuisse tam ardua inventu, inter bella praesertim et infida hospitia, piratis etiam, omnium mortalium hostibus[*](hospitibus F1RE1a), transituros[*](transituros ego. transitus ll.v. de dictione cfr. VIII 3. XI 103. XXXVI 4) fama[*](fama ego. -mae p. -mell.v. ferme C cum Sabellico) terrentibus[*](terrentibus p. tene- ll.v. cfr. XXV 57), ut hodie quaedam in suo quisque tractuex eorum commentariis, qui numquam eo accessere, verius noscat[*](agnoscat a. noscant S cum vet. Dal.) quam indigenarum scientia, nunc vero pace tam festa, tam gaudente proventu rerum[*](rerumll.v. an litterarum?) artiumque principe, omnino nihil addisci nova inquisitione, immo ne veterum quidem inventa perdisci. non erant maiora praemia, in multos dispersa fortunae magnitudine, et ista plures sine

praemio alio quam posteros iuvandi eruerunt[*](erurunt F1. erunt R1E1a. er.... R2marg.absc. eruerent p). namque[*](namque E2d2pv. iamque z. que r. om.d1H) mores hominum senuere, non fructus, et[*](et dv. set R1.sed rD.) inmensa multitudo aperto, quodcumque[*](quodcumque v. quoc- F2in ras.dE2pz. quec- r) est, mari hospitalique litorum omnium adpulsu navigat, sed lucri, non scientiae, gratia. nec reputat caeca mens et tantum avaritiae intenta id ipsum scientia posse tutius fieri. quapropter[*](quapropter F2in ras.dv. quaep- R2. quaepro R1E1a. quae E2. quo p) scrupulosius, quam institute fortassis conveniat operi, tractabo ventos, tot milia navigantium cernens.

[*](Homer. e 295. — § 119. 120: Aristot. de mundo 4 p. 394b, 19 sqq.; meteor. II 6 p. 363b, 11 sqq. Agathem. 2 (GGm II p. 472). Varro ap. Sen. NQ V 16, 3-6. Vitr. I 6, 4. 10. Gell. II 22, 16. Veget. r. mil. IV 38. Ampel. 5. Beda n. r. 27. Isid. n. r. 37; or. XIII 11, 2. 3. —)

Veteres quattuor omnino servavere per totidem mundi partes — ideo nec Homerus plures nominat —hebeti, ut[*](hebeti ut R2E(?)G. -tius rB. -ti v) mox iudicatum est, ratione; secuta aetas octo addidit nimis subtili atque[*](ad quae R1. et va.S) concisa[*](concisa doB. consc- F1R. -issa rv). proximis inter utramque[*](utraque F2dova.Cex F2dG. ad R2. in r. om.opv) media placuit, ad brevem ex numerosa[*](nume rosam E1 . -rum opva.G) additis quattuor. sunt ergo bini in quattuor caeli partibus, ab oriente aequinoctiali subsolanus, ab oriente brumali vulturnus . illum apelioten[*](apelioten Edv. aphe- p. -then r), hunc Graeci eurum appellant. a meridie auster et ab occasu brumali Africus; notum[*](notum oD. -thum FdE. -thus ap. -ton R(?)v (item infra)) et Liba nominant. ab occasu aequinoctiali favonius, ab occasu solstitiali corus[*](corus Ev. cho- r); zephyrum et argesten vocant. a septentrionibus septentrio, interque eum et exortum solstitialem aquilo, aparctias[*](aparctias v. -rtias dR2. -rteas R1.rcias F2a. -rceas Eop) et boreas dicti.[*]((171, 9 sqq.) Sen. NQ V 17, 5. Gell. II 22, 19. Aristot. meteor. II 6 p. 363b, 24. 25. Theophr. de vent. 62. Strabo I p. 28. Beda n. r. 27. Isid. n. r. 37, 5. ) numerosior

ratio quattuor his interiecerat, thrascian[*](thrascian C. thrac- F. tra- RE. -Iā a. trasceam v) media regione inter septentrionem et occasum solstitialem, itemque caecian [*](caecian S. -iam B. caician R2E2. calc- Fd. canc- r. caetiam v.) media inter[*](inter—4 media om.a) aquilonem et exortum aequinoctialem ab ortu solstitiali, Phoenica[*](phoenica R2Ev(D). poen- FR1.pen- p. penicam d. phoeniciam C ex Arist. -cian G(S). -cean Dal. -cem H (item praem.SexR2)) media regione inter ortum brumalem et meridiem, item inter Liba et notum conpositum ex utroque medium inter meridiem et hibernum occidentem Libonotum[*](libonotum R2D. -ton (P)L. libanotum R1. -ton v. -na??? totum d. et liba et notum r). nec finis. alii quippe mesen nomine etiamnum addidere inter borean et caecian, et[*](caecian et Ev. calcian et F2R2. om.r) inter eurum notumque euronotum[*](et nothum (-ton v) pva.S 9 etiam v. etiam alii Beda. enim ll. D. om.o). sunt etiam quidam peculiares quibusque gentibus[*](an quibusdam gentibus? cfr. § 153 init.) venti, non ultra certum procedentes tractum, ut Atheniensibus sciron, paulo[*](paulo ll.v(S).-lum (Beda) C) ab argeste deflexus, reliquae[*](reliquae om.F1R1E1a) Graeciae ignotus. aliubi flatus[*](flatus D. cfr. §116. elatus d2 (us in ras.) Ea. del- p. elator F1R1. -tior F2R2v) idem Olympias vocatur.[*](Beda n. r. 27. — cfr. Plin. XVII 21. Gell. II 22, 28. 29. Strabo IV p. 182. — cfr. Theophr. de vent. 8. 61. 5.) consuetudo omnibus his nominibus argesten intellegit[*](intellegit ego. -gi et ll.S. -git eta3v). caecian aliqui vocant Hellespontian[*](hellespontian F2C (S).-iam dTEH. -ia r. -ium G. -ion v), et eosdem alii[*](alibi Eava.S) aliter. item[*](idemSJ errore) in Narbonensi provincia clarissimus ventorum est circius nec ullo[*](ulli va. H)omnium[*](omnium (oiu) ego. in ll. S. om.E (?)v) violentia inferior Ostiam plerumque secto[*](fecto ego. recto ll.v(J). -te C. -ta Bas. dist. va.G) Ligustico mari perferens. idem non modo in reliquis partibus caeli ignotus est[*](est del. G(S)), sed ne Viennam quidem eiusdem provinciae urbem attingens: paucis ante milibus[*](milibus R2S. -litibus FR1a. limitibus (dE?)opv) iugi modici occursu[*](occursu Ropzv. -sus r) tantus[*](tantos Fa) ille ventorum coercitus[*](coercitus E2 (z?) G(S). praem. est v.circius FRdop. arcius E1. cyrci' a2 (cyrc in ras.). coercetur Hcum vet. Dal. (D))! et austros[*](austro Fra) in Aegyptum[*](aegypto FRd) penetrare negat Fabianus. quo fit manifesta lex naturae, ventis[*](uentus J cum vet. Dal.) etiam et tempore et fine dicto.

[*](cfr. Plin. XVIII 337. — (8. 9) Colum. XI 2, 21. Plin. XVIII 222. 223. —) Ver ergo aperit navigantibus maria, cuius in principio favonii hibernum molliunt caelum sole aquarii XXV obtinente partem. is dies sextus Februarias ante idus. conpetit ferme et hoc[*](et hoc et (ex a)Fad) omnibus, quos deinde ponam, per singulas intercalationes uno die anticipantibus rursusque[*](rursusque R2E2dS. -sum p. -sumque v. om.r) lustro sequenti ordinem servantibus. favonium quidam a. d. VIII[*](VII va. H e Colum.) kalendas Martias[*](martias ego. mar???c. F. -tii rv) chelidonian vocant ab hirundinis visu, nonnulli vero ornithian[*](orinthian Ea.itiam pva.B), uno et LXX die post brumam ab adventu avium[*](ab aduentu auium post ornithian transpos.D cum U18) flantem per dies VIIII[*](VIII y. VII i). favonio contrarius est quem subsolanum appellavimus.[*](Beda tp. r. 35. Colum. XI 2, 39. — Beda n. r. 11 extr. — (20) Theophr. 1. 1. 11. Colum. 1. 1. 51.) dat aestatem[*](data (-tus zv) est autem (huicadd.v) Eadyzva.S. est autem p.an inchoat aestatem?) exortus vergiliarum in totidem partibus tauri VI[*](VII Beda) diebus ante Maias[*](magias E2. -gi r. Mai S) idus, quod tempus austrinum est, huic vento septentrione contrario. ardentissimo autem aestatis tempore exoritur caniculae sidus sole primam partem leonis ingrediente, qui dies[*](dies F2dpyv. die R2. diu et r) XV ante Augustas[*](augusti dyva. G) kalendas est. huius exortum diebus VIII ferme aquilones antecedunt, quos prodromos appellant.[*](— § 124: cfr. Plin. XVIII 335. Colum. 1. 1. 56. Aristot. meteor. II 5 p. 361b, 35 sqq. Apoll. Rhod. II 526. Gell. II 22, 25. 31.) post biduum autem exortus iidem aquilones[*](aquilones R2v. -n??? R1. -nem y.-nibus r) constantius perflant[*](perflant R2d2pv(S). -nc R1. -ns F2d1Ty. -nos F1Ea.nt his zH) diebus XL[*](XL dTyv. triginta R2pS. om.rH). quos

etesias appellant. mollire[*](molliri eos (eis C) yC cum Sabellico) eos creditur solis vapor geminatus ardore sideris, nec ulli ventorum magis stati sunt. post eos rursus austri frequentes usque ad sidus arcturi, quod exoritur XI diebus ante aequinoctium autumni. cum hoc corns incipit. corns autumnat[*](autumnat R2E2yv. -ni. At d. -natur p. -ni r); huic est contrarius vulturnus .[*]((7. 8) Beda tp. r. 35. — cfr. Plin. XVIII 231. X 90. — (12-15) cfr. Sen. NQ V 6, 18.) post id aequinoctium diebus fere[*](ferme y) IIII et XL vergiliarum occasus hiemem inchoat, quod tempus in III[*](VII Beda) idus Novembres incidere consuevit; hoc est aquilonis hiberni multumque aestivo illi[*](illisR2y) dissimilis, cuius ex adverso est[*](est et Fra) Africus[*](africus Eapv. -cus et FrdyS). ante brumam autem VII diebus totidemque post[*](postea Fedpyva.S. cfr. § 183 extr.) eam sternitur mare alcyonum[*](alcionum y. alchi- p. alti- FRai. halcy- Ed(?)va.S) feturae, unde nomen ii[*](ii v.i Fa. hi E2pG. om.yrS) dies traxere. reliquum tempus hiemat. nec tamen saevitia tempestatum concludit[*](cludit d1TH) mare. piratae primum coegere mortis periculo in mortem ruere et hiberna experiri maria; nunc idem[*](idem ll.v(S). -em hoc G(J)) avaritia cogit.

[*](— § 126: (19) Aristot. meteor. II 6 p. 364b, 13; probl. 26, 1. 29. Theophr. de vent. 37. Gell. II 22, 24. Apul. de mundo 14.) Ventorum[*](uentorum G. -ti etiam FRE1apS. -ti o. -torum etiam (et T)E2dTv(D)) frigidissimi sunt quos a septentrione diximus spirare et[*](et R2E2yG. om.rv) vicinus iis corus[*](chorus (-ros F1) Fra2oy(fere semper)). hi et[*](et om.y) reliquos[*](119) conpescunt et nubes abigunt. umidi Africus[*](auster. affricus o) et praecipue auster Italiae. narrant et in Ponto caecian[*](caician R2.calc- F. cec- R1a. cerran p.cfr. p. 171,2) in se[*](ense ap) trahere nubes. sicci corus et vulturnus, praeterquam desinentes. nivales aquilo et septentrio. grandines[*](gran dine F1R1a) septentrio inportat et[*](ei (pro et) F1R. hei a) corus. aestuosus auster, tepidi[*](trepidit a. -dat F1. ped??? R1) vulturnus et favonius. iidem subsolano sicciores, et in totum omnes a[*](a om.y. & p) septentrione

et occidente sicciores quam a[*](quam a da3yG. quam rv) meridie et oriente.[*](cfr. Cels. II 1 (p. 28, 12 Dar.). Aristot. probl. 26, 50. Theophr. 1. 1. 57. 58. — (4) Aristot. meteor. II 5 p. 362a, 1. Sen. NQ V 1, 1. — Posid. ap. Strab. III p. 144. Polyb. IV 44, 6. V 5, 3. — (9. 10) Aristot. 1.. p. 362a, 23 et 358b, 2. Theophr. 1. 1. 4. 7. Sen. NQ V 18, 2.) saluberrimus autem omnium aquilo, noxius auster et magis siccus, fortassis quia umidus frigidior est. minus esurire eo spirante creduntur animantes. etesiae noctu desinunt fere[*](flare d2pz) et a tertia diei oriuntur[*](hora oriuntur E2pva.S(J). ori- hora d2). in Hispania et Asia ab oriente flatus est eorum, in Ponto ab aquilone, reliquis in partibus a meridie. spirant autem et a bruma, cum vocantur ornithiae, sed leniores et paucis diebus. permutant et duo naturam cum[*](ut cum R2) situ[*](situ R(?)v. sit r): auster Africae serenus, aquilo nubilus.[*](— § 128: Aristot. probl. 26, 31. Theophr. 1. 1. 52 sqq. — (13) Verg. geo. I 432.) omnes venti vicibus suis spirant, maiore ex parte autem ut[*](autem ut ego. autem y. aut ut (uter p) ll.v. itaut D) contrarius desinenti incipiat. cum proximi[*](proxime F2pzva.G. -mi??? a. -mis F3. maxime y) cadentibus surgunt[*](surgant a. -gat zC), a laevo latere in dextrum[*](in dexteram y.om.a) ut sol ambiunt. de ratione eorum menstrua quarta maxime luna decernit. isdem autem ventis in contrarium navigatur prolatis pedibus, ut noctu plerumque adversa vela concurrant. austro[*](austro—) maiores fluctus eduntur quam aquilone, quoniam ille inferus[*](inferus ego. -rius aTfopy -rnus irv. cfr. § 138. 139. 189 med.) ex imo mari[*](maris dopva.S) spirat[*](spirat om.F1), hic summo. ideoque post austros noxii praecipue terrae motus.[*](— § 129: cfr. Theophr. 1. 1. 5. — (20) Macrob. in som. Scip. I 6, 1. II 2, 17. Plin. XXVIII 23. — (175, 2) Aristot. meteor. II 5 p. 361b, 14 (8 p. 366a, 17); probl. 25, 4. Theophr. 1. 1. 15 sqq. 18.31. Sen. NQ V 8, 2. 3. — (5) cfr. Aristot. probl. 26, 6. 7.) noctu auster, interdiu aquilo vehementior, et ab ortu flantes diuturniores sunt ab occasu flantibus. septentriones inpari fere desinunt numero, quae observatio et in aliis multis rerum naturae partibus valet; mares itaque existimantur inpares[*](impares F2R2E2dTpv(S). -ri rG) numeri[*](numeri Fd1Tv(J). -resR1. -ris R2S. -ro Ead2pG. cfr. XXVII 123). sol et auget et conprimit flatus[*](flatus — 3 conprimit om.F1): auget exoriens, occidens[*](occidensque E(?)opyva.S(D)), conprimit meridianus[*](meridianis F1R1ap. -nis et oz (punctum pos.D)) aestivis temporibus. itaque medio diei[*](die F1Ra) aut[*](iam y) noctis[*](in noctisF1Eay) plerumque sopiuntur, quia[*](quia— 6 sopiuntur om.a) aut[*](quia aut F2dv(D). qui autr Dal. quia et o. quia p.deyparum liquet) nimio frigore aut aestu[*](et estu E1o) solvuntur. et imbribus venti sopiuntur[*](uenti sopiuntur om.opfz). exspectantur autem maxime unde nubes discussae adaperuere[*](adaperuere E2dopv. pparere y. aperuere F2. appar- r) caelum. omnium quidem — si libeat observare minimos ambitus — redire easdem vices quadriennio exacto Eudoxus[*](eudoxos d. -xonos F. xius o. -xinus a. -ximus E1. edoxus y. teod- E2) putat, non ventorum modo, verum et reliquarum tempestatum magna ex parte. et est principium lustri eius semper intercalario[*](inter calari d(?)va.S) anno caniculae[*](caniculae E(?)opyv(D). -lare FR. -lari adTS) ortu. de generalibus ventis haec.