Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

[*](Lyd. ost. 7 p. 26a. — Aelian. nat. anim. VII 8 init. — Plin. VIII 152. —) Nam caniculae exortu accendi solis vapores quis ignorat[*](ignoret o)? cuius sideris effectus amplissimi in terra sentiuntur: fervent maria exoriente eo, fluctuant in cellis vina, moventur stagna. orygem[*](origem F2Rava.C. -ien F1. -igam y) appellat Aegyptus feram[*](terram F1R1E1a), quam in exortu[*](ortu y) eius contra stare et contueri tradit ac velut adorare[*](adorari R1. orare y), cum sternuerit. canes quidem toto eo spatio maxime in rabiem agi[*](agit FRd. mittit y) non est dubium[*](nulli dubium est opz).

[*](cfr. Plin. XVIII 266. 267. 227. Varro r. r. I 46. Cic. de div. II 33. Aristot. probl. 20, 21. Lyd. ost. 7 p. 26b. —)

Quin[*](quin F2in ras.dG(D). qui in RE. quin in aov(S). cum in p) partibus quoque signorum quorundam sua vis inest, ut autum nali[*](autum nali dpv. -lis r) aequinoctio brumaeque[*](brumaque E3va.D), cum tempestatibus confici sidus intellegimus, nec imbribus tantum tempestatibusque, sed multis et corporum et ruris[*](ruris F2inras.E2v. ruscis RE1a) experimentis. adflantur alii sidere, alii commoventur statis[*](estatis dT. aest- R. statutis aop) temporibus alvo, nervis[*](uer nis R), capite, mente. olea et populus alba et salices solstitio folia circumagunt. floret[*](floret E(?)v. -res r) ipso brumali die[*](ipsorum alii die (dies F1R)F1Ra) suspensi[*](suspensa E(?)va.S(J)) in tectis arentis herba[*](herbe Taop) pulei[*](pulegi apva.S).[*](Lyd. ost. 7 p. 26b. — Cic. de div. II 33. Augustin. civ. dei V 6. - Plin. XVIII 252. — Lucil. ap. Gell. XX 8, 4. Hor. sat. IV 30. Plin. II 221. XXXII 59. IX 18. 96. XXIX 59. — Aelian. nat. an. II 56. Antig. hist. mir. 124 (136). — Plin. XI 109.) rumpuntur intentae[*](intente vel nitente, d2op. intento d1T) spiritu membranae[*](rumpuntur—membranae del. vult D2). miretur hoc qui non observet[*](observat Eaop) cotidiano experimento, herbam unam, quae vocatur heliotropium, abeuntem solem intueri semper omnibusque

horis cum eo verti, vel nubilo obumbrante[*](obumbrantes F1y. -ari op). iam[*](Iam F2ydpv. Nam r) quidem[*](quidemFryv. -dam r) lunari potestate ostrearum conchyliorumque et concharum omnium[*](dist.D) corpora augeri[*](augere F1R1d) ac rursus minui, quin et soricum fibras respondere numero[*](numero F2E (?)yv (J). in nu- rS) lunae exquisivere[*](exquisiere ay) diligentiores, minimumque animal, formicam, sentire vires sideris[*](siderum y) interlunio semper cessantem.[*](cfr. Plin. XI 149. —) quo turpior homini inscitia est fatenti[*](fallentiF1R1Eap) praecipue iumentorum quorundam in oculis morbos cum luna increscere ac minui. patrocinatur vastitas rei[*](rei F2dozJ2 (puncto posito). serei F1Rp. serieiEea. caeli v), inmensa[*](ac y) discreta altitudine[*](altitudine, discreta P) in duo atque septuaginta signa, hoc[*](hoc R2B2dyD. hec op. hae v. om.rJ2 est yD. sunt ll.v (J2)) est rerum aut animantium effigies, in quas digessere caelum periti. in iis quidem[*](qui dem RpC. -dam rv(D)) M[*](M om.y) DC adnotavere stellas, insignes scilicet[*](uidelicet opva.S. om.y) effectu visuve, exempli gratia in cauda tauri septem quas appellavere vergilias, in fronte suculas, booten, quae[*](quae (sc. stella) Fedpv(D). quae vel quē o. que RaTy. qui C. cfr. Rück 2 p. 301) sequitur[*](secuntur oD) septem triones.

[*](cfr. Sen. NQ II 12, 4. Aristot. meteor. I 9 p. 346b, 24. 30 sqq. — (18) Beda n. r. 32. —) Extra has causas non negaverim exsistere imbres ventosque, quoniam umidam a terra[*](humida terra Ry), alias vero propter vaporem fumidam[*](fumi quandam i. -idam quandam Rück 2 p. 302) exhalari[*](exalariFRap. -re (exha- v) yva. H) caliginem certum est nubesque liquore egresso in sublime aut ex aëre coacto in liquorem gigni. densitas earum corpusque haut dubio[*](dubie (= iae) F1ap) coniectatur [*](coniectatur F2in ras.R2v. -tus y. -ectur R1d1. -ecture d2Eap) argumento, cum solem obumbrent, perspicuum alias etiam urinantibus in quamlibet profundam aquarum altitudinem.

[*](cfr. Sen. NQ II 12, 3. 17. 19. 16. Cic. de div. II 44.) Igitur non eam infitias posse in has et[*](et in has et F1REap(o)) ignes superne stellarum decidere, quales sereno saepe

cernimus, quorum ictu concuti aëra verum est[*](verū ē (v et ū ē in ras.) F2. an certum est?), quando et tela vibrata stridunt, cum vero in nubem perveniunt, vaporem dissonum gigni, ut candente ferro in aquam[*](aequa F.equora a. aqua F3) demerso, et fumidum[*](fumidam ceruicem Eaop) verticem volvi. hinc nasci procellas et, si in nube luctetur flatus aut vapor, tonitrua edi; si[*](edi siF2dEv. disi F1a. ??? R1. dis R2. di op) erumpat[*](rumpat Rop.aer- F. -pant a) ardens, fulmina; si longiore tractu nitatur, fulgetras[*](fulgetra F2E(?)ova.S. -ta F1. -trum p. -gidas a). his findi[*](fundi F1Rao) nubem, illis perrumpi, et[*](his et (ef a) F1RaS) esse tonitrua inpactorum ignium plagas, ideoque protinus coruscare igneas nubium rimas.[*]((7. 11) Beda n. r. 28. Sen. NQ II 20, 2. 27. 28. 30. 22. —Cic. de div. II 44. 45. —§ 114: (168, 4) Beda n. r. 26. — Aristot. meteor. I 13 p. 349a, 17; de mundo 4 p. 394b, 7 sqq. Cic. de div. II 44. Vitr. I 6, 2. Sen. NQ V 1, 3. 13, 4. —Theo- phr. de vent. 11. 12 sqq. (Aristot. de mundo 4 p. 394b, 15. Theo- phr. 1. 1. 23. Sen. dial. III 17, 4. Isid. n. r. 37, 5). — Beda n. r. 27 extr. Isid. or. XIII 11, 18. Serv. Aen. VII 27. — Theophr. 1. 1. 53. 26. Aristot. de mundo 4 p. 394b, 14; probl. 26, 5.) posse et repulsu siderum depressum qui a terra[*](ad terram dT) meaverit spiritum nube cohibitum[*](nube cohibitum om.F1R1E1a) tonare, natura[*](naturae F) strangulante sonitum[*](sonitumov. -tu ll), dum[*](dum erumpat o) rixetur, edito fragore, cum erumpat, ut[*](ut om.F1R1E1a) in[*](in om.dT) membrana spiritu intenta. posse et attritu, dum praeceps[*](in praeceps R(?)va.D. cfr. §115 med.) feratur, ilium, quisquis est, spiritum accendi. posse et[*](et (pro ut) FR1E1a) conflictu[*](conflictū Fd Ra) nubium elidi, ut duorum lapidum, scintillantibus fulgetris. sed haec omnia esse fortuita. hinc bruta[*](bruta multa R2S) fulmina et vana, ut quae nullam habeant rationem[*](nullā habeant rationē F1R1E1adT. nulla ueniant ratione oprv. eadem add. praem. aut dT.cfr. 116 extr. XVII 236) naturae. his percuti montes, his maria, omnesque alios inritos iactus. illa vero fatidica ex alto statisque de causis et ex suis venire sideribus.

Simili modo ventos vel potius flatus posse et[*](ex (et ex G)F3yva. S)

arido siccoque anhelitu terrae gigni non negaverim, posse et[*](ex F3) aquis aëra[*](aere F2dy.om.F1) exspirantibus, qui neque in nebulam densetur nec crassescat in nubes[*](nubibus E2in ras.op), posse et[*](posse et R2E(?)a3v. -sset r. -sse d2op) solis inpulsu agi, quoniam ventus. haut[*](haud F2EaoS. autr. om.dT. nihil y. non v) aliud intellegatur[*](intellegitur yG) quam fluctus[*](flatus opz) aëris, pluribusque etiam modis. namque et e fluminibus ac nivibus[*](niuibus ll.v (J). riui- p. nubi- oyS finibus Constantinus ap.Dal. -nubus H. cfr. Theophr. de vent. §11.12διὰ τὴν τῆς χιόνος τῆξιν ) et e mari videmus, et quidem[*](et quidem G. aequ- F1R. equ- r Verc. qu- y. etiam v) tranquillo, et alios, quos vocant altanos, e[*](e F2R2E(?)opyv(D). et r. et e dTS) terra consurgere. qui, cum e mari redeunt, tropaei vocantur, si pergunt, apogei[*](apogaei Fa. epo- y).

[*](Theophr. 1. 1. 26. Sen. NQ V 7, 1. 14, 1.—(16-19) Mela I 39.)Montium vero flexus crebrique vertices et conflexa [*](con plexa d. -xu Ty. -xi z) cubito[*](fubito Faopyzva.B) aut confracta[*](aut con fracta E(?)yv(D). autem fra- a. aut (au F1) fra- rS. anfractu z) in umeros[*](innumeros R2Ty. -sa z) iuga, concavi vallium sinus[*](in p. inde va.H13 dist.S), scindentes inaequalitate[*](inaequa litate dTR2yH. -iter v. aequalitate r. -tem p) ideo[*](scindentes — ideo om.o) resultantem aëra — quae causa etiam voces multis in locis reciprocas facit —, sine fine ventos generant.

iam quidem[*](quidem pyH. -daem i. -dam ll.v(Brot.)) et[*](et ll. H. om.yDal. etiam ov) specus, qualis in Dalmatia[*](dalmatia E1d2y. -tiae E2aopv(D). delmatia F2R1dTS. -tiae r) ore[*](ore-hiatu om.y ora E2opva.S(D)) vasto[*](uasto F2E2dTv. uosto R2. uisto r. iusto op), praeceps[*](in prae ceps R(?)E2va. S) hiatu[*](hyatus a), in quem deiecto levi pondere quamvis tranquillo die turbini similis emicat procella; nomen loco est Senta[*](senita y. secuta i. Senia coni. B e III 40). quin et in Cyrenaica provincia rupes quaedam austro traditur sacra, quam profanum sit attrectari[*](adtrectare R3. contrectari a) hominis manu, confestim austro volvente harenas[*](rapinas E2). in domibus etiam[*](et p) multis[*](multis dR2E(?)pv(D). -to F1R1a. -ta F2fS) madefacta[*](madefacta FR1aS. manu facta rv(J))

inclusa[*](incluso F1a) opacitate conceptacula[*](receptacula R2) auras[*](auras F2R2pv. -res r) suas habent. adeo causa non deest.

Sed plurimum interest, flatus sit an ventus. illos statos[*](status ava.B) atque perspirantes, quos non tractus aliquis, verum terrae sentiunt, qui non aura, non procella, sed, mares[*](sed maris d2R2a. maris sed pva. H) appellatione quoque ipsa, venti sunt, sive[*](qui siue yva. H. q??? siue d. quae siue op) adsiduo mundi[*](non di F1.non (et non a) de R1a)motu[*](motu ego. incitu FRE2opv (S). -to E1a.-tatu dTH. -tato y) et[*](et e y. ex p) contrario siderum occursu nascuntur, sive hic est ille generabilis[*](generalis Rtpy) rerum naturae spiritus huc illuc[*](illuc que Faopva.G) tamquam in utero aliquo vagus, sive disparili[*](disp... (reliquis abscisis) R2. -perili F1.persus p. sperili E1a. -le R1) errantium siderum ictu radiorumque multiformi iactu flagellatus aër, sive a suis sideribus exeunt his propioribus sive ab illis caelo adfixis cadunt[*](cadant FREp.om.a), palam est illos quoque legem habere naturae[*](habere naturae FdRav (S). nat- hab- E(?)pG(J)) non ignotam, etiamsi nondum percognitam.