Naturalis Historia

[*](Herodotus 1187.) Pix liquida in Europa e[*](e v. om. ll.) taeda coquitur, navalibus muniendis multosque alios ad usus. lignum eius concisum furnis undique igni extra circumdato fervet.[*](feruet dG. fero (ferro D2 ) ex DG. ferro- ut Ev. a. C.) primus sudor aquae modo fluit canali. hoc in Syria cedrium [*](cedrium B e Vitruv. II 9,13 (ubi nunccedreum legitur). cedrum ll.) vocatur, cui tanta vis est, ut in Aegypto corpora hominum defunctorum perfusa eo serventur.

[*]((Dion. Halic. frgm. XX 15 [20, 6] Kiess].).) Sequens liquor crassior iam picem fundit. haec rursus in cortinas aereas coniecta aceto spissatur ut coagulo [*](ut coagulo et dTS. et coagulo et DGf. et coagulat E. -lata v.) et Bruttiae cognomen accepit, doliis dumtaxat vasisque ceteris utilis, lentore[*](lento E.) ab alia pice differens, item colore[*](dist. ego. cfr. XIV 127.) rutilante et quod pinguior est reliqua omni. illa[*](omni illa D2. illa omni D1GdfD. illa omnia TEAruncd. v.)

fit[*](fiunt dTEArund. v. a. D.) e[*](e om.D1.) piceae[*](picea dfTEv. pice D2.) resina ferventibus coacta[*](an cocta?) lapidibus in alveis validi roboris aut, si alvei non sint, struiscongerie, velut in carbonis usu. haec in vinum[*](uinum dv. uimum DG. fimum E. fumum Arund.) additur farinae modo tusa, nigrior colore. eadem resina si cum aqua lenius[*](lenius ego. cfr. XXV 90. leuius ll. v.) decoquatur coleturque, rufo colore lentescit ac stillaticia vocatur. seponuntur autem ad id fere vitia resinae cortexque . alia temperies ad crapulam[*](crapula DGd.). namque flos crudus resinae cum multa astula tenui brevique avulsus conciditur ad cribrum[*](cribri dG.) minuta. dein ferventi aqua, done coquatur[*](coquatur dv. coquentur r. cogatur J coll. § 53.), perfunditur.

[*](Diosc. 193. 91. Th. H. IX 2, 2.)Huius expressum pingue praecipua resina fit atque rara nec nisi paucis in locis subalpinae Italiae, conveniens medicis. resinae albae congium in II[*](II ego. duobus ll. v.nonne binis?) aquae pluviae cocunt . alii utilius putant sine aqua coquere lento igne toto die, utique[*](utrique DGdv. a. Bas.) vase aeris albi, item terebinthinam in sartagine [*](sartagine v. cart- ll.) cinere ferventi[*](cinere feruenti dTBrot. ref- rv.), hanc ceteris praeferentes. proxima e[*](e ego. et ll. ex v.) lentisco.[*](Th. H. IX 2, 7.)[*](Diosc. I 98.)

non omittendum apud eosdem zopissam [*](zopissam B e Diosc I 98. zosippam ll.) vocari derasam navibus maritimis picem cum cera[*](cera dB. cetera r.), nihil non experiente vita, multoque[*](multo dC.) efficaciorem ad omnia, quibus pices resinaeque prosunt, videlicet adiecto salis callo.

Aperitur picea e parte solari, non plaga, sed vulnere[*](uulnere dv. -ra r.) ablati corticis, cum plurimuin bipedali hiatu, ut a terra cubito cum minimum absit. nec corpori ipsi parcitur, ut in ceteris, quoniam astula in fructu est. verum haec proxima laudatur, altior amaritudinem adfert. postea umor

omnis e tota confluit in ulcus.[*](Th. H. IX 2, 1. 3. 5. 6.) item in taeda. cum id manare desiit, simili modo ex alia parte aperitur ac deinde alia. postea tota arbor succiditur et medulla eius uritur. sic et in Syria terelhintho detrahunt cortices, ibi quidem et e ramis ac radicibus, cum resina damnetur ex his partibus. in Macedonia laricem masculam urunt, feminae radices tantum. Theopompus scripsit in Apolloniatarum agro picem fossilem, non deteriorem Macedonica, inveniri. pix optima ubique ex apricis aquilonis situ, ex opacis horridior virusque praeferens, frigida hieme deterior ac minus copiosa et decolor. quidam arbitrantur in montuosis copia praestantiorem ac colore[*](colore dG. -rem r.) et dulciorem fieri, odore[*](odore T. -rem rv. cfr. U 261.) quoque gratiorem, dum resina sit, decoctam autem minus picis reddere, quoniam in serum abeat[*](ferum abeat dBcoll. Theophr. ferum habeat r.), tenuioresque esse ipsas arbores quam in planis, sed has et illas serenitate steriliores. fructum quaedam proximo anno ab incisu largiuntur , aliae[*](aliae Dv. -ia r.) secundo, quaedam tertio. expletur autem plaga resina, non cortice nec cicatrice, quae in hac arbore non coit.

Inter haec genera propriam[*](proprium dv. a. S.) quidam fecere sappinum[*](sappinum J. sapi- dT. sappium rv.), quoniam ex cognatione[*](cognatione D2dArund. v. cogita- r.) harum seritur, qualis dicta est in[*](in C. om. ll.)[*](15,36) nucleis, eiusdemque arboris imas partes taedas vocant, cum sit illa arbor nil aliud quam picea feritatis paulum mitigatae satu, sappinus[*](sapinus (sapp- D) DGGD. -ni EC. -na dT. sapii Arund.) autem materies caesurae[*](caesurae D2D. -sare r. -sarum e v.) genere[*](generata EArund.) fiat[*](fiat DGG. fit TEArund. v. fit dH.), sicuti docebimus.

[*](196)

[*](Homerus υ 277.) Materiae enim causa reliquas arbores natura genuit copiosissimamque fraxinum. procera haec ac teres, pinnata et ipsa folio, multumque Homeri praeconio et Achillis hasta nobilitata. materies est ad plurima utilis;

ea quidem, quae fit in Ida Troadis, in tantum cedro similis, ut ementes fallat cortice ablato.[*](Th. H. III 11, 3 4. 5.) Graeci duo genera eius fecere: longam enodem, alteram brevem duriorem fuscioremque , laureis foliis. bumeliam vocant in Macedonia amplissimam lentissimamque. alii situ divisere, campestrem enim esse crispam, montanam spissam.[*](Diosc. I 108. Pl. iun. p. 111, 10.) folia earum iumentis mortifera, ceteris ruminantium innocua Graeci prodidere ; in Italia nec iumentis nocent.[*](nocent dC. -cet rv.) contra serpentes vero suco expresso ad potum et inposita ulceri[*](ulterior E. -ori d.) opifera, ut nihil[*](ut nihil ego. ac nihil ll. v.) aeque, reperiuntur, tantaque est vis[*](uis ut D1dv. uisui E. uis huic D2.), ut ne matutinas quidem occidentesve umbras, cum[*](cum dP. quam rv.) sunt longissimae, serpens arboris eius adtingat, adeo ipsam procul fugiat. experti[*](experta D2v. a. G.) prodimus, si fronde ea circumcludantur[*](circumcludan- tur ego. -datur D2D. ciroque cludatur D1G. giro concludatur Arund. gyroque cludatur Ev. gyroque circumclaudatur dT.cfr.U 262.) ignis[*](et igni D.) et serpens, in ignes potius quam in fraxinum fugere serpentem . mira naturae benignitas, prius quam hae prodeant , florere fraxinum nec ante conditas folia demittere[*](demittere ego. dim- ll.v.cfr. § 81.83. XIX 66.).