Naturalis Historia

radix et folium Indis in[*](in RsS. et r. est et z. est v) maximo[*](maxime Rs) pretio.

Radix costi gustu fervens, odore eximia[*](eximia Rs. -miae DF. -mio Eav), frutice alias inutili. primo statim introitu amnis Indi in Patale insula duo eius[*](eius RsD2d2S.D1F. /// d1. sunt. Est a. sunt eius (e//// E1) Ev) genera: nigrum et, quod melius, candicans. pretium in libras $X$ VS.[*](X. VS D. XVI. S Rs. XVI rv. X. V S)

[*](Diosc. I 6. (cfr. Aristobul. ap. Arr. anab. VI 22, 5. Isid. XVII 9, 3).) De folio nardi plura dici par est ut principali[*](prin- cipalis Ea) in unguentis. frutex est gravi et crassa radice, sed brevi ac

nigra fragilique, quamvis pingui, situm redolente, ut[*](ut RsE(?) v. aut DFaz) cypiros[*](cypiros J coll. § 43. XXI 115. 117. (κυπειρίζουσαDiosc.). cypiressum E1. cyper- E2. cupres- sum (-raessum D) r. -ssi v. cyperi B. (an cypiros, subaspero?)), aspero sapore, folio parvo densoque. cacumina in[*](in om.Ea) aristas se spargunt[*](aristas se spargunt v. -tas res par- cunt Rs. -tae spargunt D2. -te (-tę F) asperg- r); ideo gemina dote nardi spicas ac folia celebrant. alterum eius genus apud Gangen nascens damnatur in totum ozaenitidos[*](zenitidos Rs. ozaenitidis rva.s) nomine, virus redolens.[*](Diosc. I 6.) adulteratur et pseudonardo herba, quae ubique nascitur crassiore atque latiore folio et colore languido in candidum vergente, item sua radice permixta ponderis causa et cummi spumaque argenti aut[*](argentea ut Eaz. -tiaque aut Rs) stibi[*](stibio Rs (?) va. D. cfr. XXXIII 101) ac cypiro[*](ac cypiro H (J). -pirro E1. -pero F2E2zBrot. -paero D. -pearo F1. -paro Rs. ac cipro a.om. v) cypirive[*](cyperiue Eazva.J) cortice. sincerum quidem levitate deprehenditur et colore rufo odorisque suavitate et gustu maxime siccante os, sapore iucundo. pretium spicae in libras $X$ C. folii[*](foliiue Rs. -lia va. H) divisere annonam amplitudine[*](ampli- tudine FEaS (praem. ab v). -nem Rs. dist. S). hadrosphaerum[*](hadrosperum FEa) vocatur maioribus pilulis[*](pilulis (Salm. 754aD) S. pilus Rs. pipulis DF. pop- Ea. foliis zB. ficlis v) $X$ XXXX.[*](XXXX DFS. CXXXX Rs. L Ez. (alac.) X. L H. X. XXX B. XXX v)[*](: cfr. Ps-Arrian. ib. 65 (GGm I p. 304).) quod minore folio est, mesosphaerum[*](mesospherus Rs. messos- ferum F) appellatur; emitur $X$ LX. laudatissimum microsphaerum[*](microsferun FE) e minimis foliis[*](foliisRsS. -ium rv); pretium eius $X$ LXXV. odoris[*](odo- ris Rsv. -ibus r) gratia omnibus, maior recentibus. nardo colos, si inveteravit, nigriori melior[*](nigrior meliori Müller em. II p. 21).[*](Diosc. I 7. 10. cfr. Isid. ib.)[*]((2) Diosc. I 9 init.— (4) Diosc. I 7.) in nostro orbe proxime laudatur Syriacum, mox Gallicum, tertio loco[*](loco E2v. loci r) Creticum, quod aliqui[*](aliqui RsD2G. alii (allu F1) qui r. alii quidem v) agrion[*](agrion RsS. -ium Verc. acrion r) vocant, alii phun[*](phun RsJ. fun D2d. fu r. phu B. aliphum v), folio olusatri[*](olysatri E2. holis- Rs), caule cubitali[*](cubitale FE), geniculato, in purpuram[*](purpuram coni. J. -ra ll. v. cfr. vol. I p. 536 ad II 89. an e purpura?) albicante, radice obliqua villosaque et imitante avium pedes. baccaris[*](baccharis L) vocatur nardum rusticum, de quo dicemus inter flores. sunt autem omnia ea herbae[*](21, 35) praeter Indicum. ex iis Gallicum et cum radice vellitur abluiturque vino. siccatur in umbra, alligatur fasciculis in charta, non multum ab Indico differens, Syriaco tamen levius[*](leuius Rsv. lenius r). pretium $X$ III. in his probatio una[*](pro- bationi una Fa), ne sint fragilia et arida potius quam[*](quaMRsE2v. que quam r) sicca folia. cum Gallico nardo semper nascitur herba quae hirculus vocatur a gravitate odoris et similitudine, qua[*](qua v. quam ll. cfr. VIII 58) maxime adulteratur. distat quod sine cauliculo est et[*](et (om. quod) RsSJ) quod minoribus foliis quodque radicis neque amarae neque odoratae.

[*](Diosc. I 9. cfr. Pl. XXI 30. Isid. XVII 9, 7.— (18) cfr. Pl. XXI 134.) Nardi vim[*](nardi uim Rsv. -diū F. -dum Eaz) habet et asarum, quod et ipsum aliqui silvestre nardum appellant. est autem[*](appellantes autem FE1a) hederae[*](edere FEa. -rae va.s) foliis, rotundioribus tantum mollioribusque[*](an minoribusque? cfr. Diosc. (n. luc. p. 19 n. 6)), flore purpureo, radice Gallici[*](galli Rs) nardi, semine[*](semine RsS. semen B. si- mile rv) acinosum[*](acinorum JD. cfr. n. luc. p. 18. (an acino fimili?)), saporis calidi ac vinosi[*](uinosi RsVerc. uen- rv), in montibus[*](montibus in FEava.S) umbrosis bis anno florens[*](florens RsS. -ent r. -et v). optimum in Ponto, proximum in Phrygia, tertium in Illyrico. foditur, cum folia amittere[*](amittere ego. mi- ll.v. cfr. vol. III p. 492 ad XVI 246) incipit, et in sole siccatur, celeriter situm[*](sucum Eaz) trahens ac senescens. inventa nuper et in Threcia[*](Threcia J. tre- D1F. trechia d. grecia Rs. tracia r. Thra- v) herba est cuius folia nihil ab Indico nardo distant.

[*](Diosc. I 14.) Amomi uva[*](Diosc. I 14.— (7) cfr. Verg. B 4, 25. ammomi iuba FEa) in usu est ex[*](ex coni. Dal. om. ll.v) Indica vite[*](a uite JD) labrusca, ut[*](aut ut J)

alii existimavere, frutice fortuoso[*](tortuoso ego coll. Diosc. et v. 9. m&uoso Rs. mirt- E. myrt- aG. mut- D1F. mont- D2dTJD. uenoso v), palmi altitudine, carpiturque cum radice, manipulatim[*](manu (-ni F) paulatim FEaz) leniter[*](eniter Rsv. leui- r) componitur, protinus fragile. laudatur quam maxime Punici mali foliis simile nec rugosis, colore rufo. secunda bonitas pallido; herbaceum [*](herbatium Fa. -tum E. -beceum Rs) peius, pessimumqucandidum, quod et vetustate evenit [*](euenit Rsv. -iet r). pretium uvae in libras $X$ LX, friato vero amomo $X$ XLIIX.[*](X. XLIIX (Salm.) H (D). X. XLII. DF. XX. LIIX Ead1. XXLIX Rs. X. XLIX S. XLIIX d2Tv) nascitur et in Armeniae parte quae[*](qua E. que F. (alac.)) vocatur Otene[*](otenae FE) et in Media et in Ponto. adulteratur foliis Punici[*](punici (sc. mali) ego. -cis ll. v. cfr. XXIII 109. 114) et cummi [*](cum in Ea) liquido, ut cohaereat convolvatque se in uvae modum. est et quae vocatur amornis, minus venosa atque durior ac minus odorata, quo[*](a quo Fa) apparet aut aliud esse aut colligi inmaturum .

[*](Diosc. I 5.) Simile his et nomine et frutice cardamomum, semine oblongo. metitur, eodem modo in[*](modo et in va.s) Arabia. quattuor eius[*](eius RsD2v. ē D1F. sunt Ea) genera: viridissimum ac pingue, acutis angulis contumax frianti[*](frianti Brot. fricant Rs. -nti rv)—hoc[*](quod (pro hoc) va.s) maxime laudatur—, proximum e[*](e RsBas. eu r. eius v) rufo candicans, tertium[*](tercius FEa) brevius atque nigrius, peius[*](nicarius peior FEa) tamen varium et facile tritu[*](ritum Rs) odorique parvi, qui vero[*](uero RsdS. -ros D1F. -rus D2EaG (D). [quod] uerius v. an in uero?) costo vicinus[*](uicinius va. G) esse debet. hoc et apud Medos nascitur. pretium optimi[*](optime Ea. -tume F) in libras $X$ III.[*](XIII S. XIII Rs. XII rv)

[*]((394, 1–8) Sol. 33, 5. 6.— Th. IX 4, 2. Diosc. I 81. cfr. Agatharch. M. Erythr. 97. 99. Diod. II 49, 1. III 46, 3. Strabo XVI 778. Pl. VI 154. 155. 161.) Cinnamomo proxima gentilitas erat, ni prius Arabiae

divitias indicari conveniret causasque quae cognomen illi felicis ac beatae dedere.