Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

[*](Ar. IV 7, 532a 20. 21.— (14) I 5, 490a 16. 20.— (16) IV 7, 532a 11. 12. P IV 6, 682b 32.— (17)III 12 extr. IV 7, 532a 22. 23.—) Insectorum autem quaedam binas gerunt[*](gerant R) pinnas , ut muscae, quaedam quaternas, ut apes. membranis et cicadae volant. quaternas habent quae aculeis in alvo armantur . nullum, cui telum[*](cui telum om.M) in ore, pluribus quam binis advolat pinnis. illis enim ultionis causa datum est[*](est MG. et rv), his aviditatis [*](auiditatibus M). nullis eorum pinnae revivescunt[*](reuiuescunt MBrot. -cere DFRE. -iui- scere a. -cunt v) avulsae. nullum, cui aculeus[*](aculeum M) in alvo, bipinne[*](bipinnae F. -penne Rva.S. -pennae Ma) est.

[*]((19. 20) Ar. ib. 531b 24. I 5, 490a 14.15.)[*]((4) Nigid. fr. 123 Swob.—) Quibusdam pinnarum tutelae crusta[*](crusta R(?)v. crista r) supervenit, ut scarabaeis[*](icarabaeis M scarabei FRa) , quorum tenuior fragiliorque pinna. his negatus[*](negatis R1. -at a)

aculeus, sed[*](et (pro sed) M) in quodam genere eorum grandi cornua praelonga , bisulca dentatis[*](bisulca dentatis Brandis p. 37. -cis dentata ll.v. cfr. IX 97) forcipibus[*](forcipibus v. -cibus F. forficibus r S) in cacumine[*](acumine R2dTS) , cum libuit, ad morsum coeuntibus, infantium etiam remediis ex cervice suspenduntur; lucavos[*](lucanos Eva.J) vocat hos Nigidius.[*]((10) cfr. Ar. IV 1, 523b 21. Pl. XVIII 250. 252.—) aliud rursus eorum genus, qui e fimo ingentes[*](ingentes v. -ntis (-nitis F2) ll.S) pilas aversi pedibus volutant parvosque in iis contra rigorem hiemis vermiculos fetus sui nidulantur. volitant alii magno cum murmure aut[*](aut cū a. ut RS. ac G) mugitu, alii focos et prata[*](parata F. parietes D coll. § 13. strata M Haupt Herm. IIIp. 149) crebris foraminibus excavant[*](excabant F. extab- R1. cfr. § 93), nocturno stridore vocales. lucent ignium modo noctu laterum et clunium colore[*](candore P) lampyrides[*](iampyrides M. lampir- F2. lampr- F1a), nunc pinnarum hiatu refulgentes , nunc vero conpressu obumbratae, non ante matura pabula aut post desecta[*](defecta FRva.C. defpe- a) conspicuae.[*]((13) Verg. G IV 243.— (17) Mir. ausc. 120. Plut. de an. tranqu. 15, 473e.—) e contrario tenebrarum alumna[*](arumna F1. om.a. alumnae va.G) blattis[*](blattis MF2G.om.a. blatus r. -ttae v. -tta is D) vita[*](uitam dva.G), lucemque fugiunt in balinearum[*](balinearum ego. -eas (ual- DF1) MDFd. balneas Ea. balineis R(?)v) maxime umido vapore prognatae. fodiunt ex eodem[*](et eodem ex eodem M) genere rutili atque praegrandes scarabaei tellurem aridam favosque parvae et fistulosae modo spongiae[*](spungiae M. spongeae a. -gaee F. -gee R. -geae e SJ) medicate melle fingunt. in Threcia[*](thretia R1. thratia R2. tracia a. Thra- G. -ciae partibus v) iuxta Olynthum locus est parvus, in quo unum hoc animal exanimatur, ob hoc[*](hoc F2av(D). hic F1R1. id R2T(P)S) Cantharolethrus[*](cantarotethrus (cantur- R1) FR. -tarotus a) appellatus.[*](Ar. IV 7, 532a 25. 26. 16–18.)[*]((1) Ar. P IV 5, 682a 10.— Ar. I 5, 490a 19. —P. IV 6, 683a 1–3. 21. 22. 5, 678b 12–15. cfr. infra § 173.— (6) Ar. IV 7,532a 12. 26. 1, 523b 17. 18. (cfr. supra § 1).—) pinnae insectis omnibus sine scissura. nulli cauda nisi[*](nisi Ev. (alac.). sine r) scorspion i[*](scorpioni v. -ne ll. (alac.)). hic eorum solus et bracchia habet et in cauda spiculum
; reliquorum quibusdam aculeus in ore, ut[*](ut F2v. om. r) asilo, sive tabanum dici placet, item culici[*](culicibus va.H) et quibusdam muscis, omnibus [*](dist. ego) autem his in ore et pro lingua. sunt hi aculei quibusdam hebetes neque ad punctum, sed ad suctum, ut muscarum generi, in quo lingua evidens fistula est. nec sunt talibus dentes. aliis cornicula ante oculos praetenduntur ignava, ut[*](ut F2Rv. ant r) papilionibus. quaedam insecta carent pinnis, ut scolopendra.

[*](Ar. IV 2, 525b 24. 25. cfr. II 1, 498a 18. 19.— IV 7, 532a 27–29. cfr. P IV 6 extr.— (12) Ar. V 28, 555b 20–22. 24. 30. 556a 6. 3. 555b 29.— (15) Ar. V 29.—) Insectorum pedes quibus sunt, in obliquum moventur. quorundam extremi longiores[*](longiores R2v. -ris r D) foris curvantur, ut locustis.

Hae pariunt, in terram[*](terra azva.G) demisso[*](demisso R(?)B. dim- rv) spinae caule[*](caulae F1. caudae F2), ova condensa [*](dist. J) autumni[*](aut omni F1a) tempore. ea durant hieme; e[*](e del.F2. om. d. sub va.J) terra subsequenti anno exitu veris emittunt parvas, nigrantes et sine cruribus[*](an hibernis? cfr. Ar.μετοπωρινῶν ὑδάτων) pinnisque reptantes. itaque vernis aquis intereunt ova, sicco[*](siccoque H Brot.) vere[*](uero F) maior proventus.[*]((19–21) Ar. V 28, 556a 1–6.— (22) IX 6, 612a 34.) alii duplicem earum fetum geminumque[*](que om. H Brot.) exitium tradunt: vergiliarum exortu parere[*](parare FR), deinde[*](dein a) ad canis ortum obire et alias renasci; quidam arcturi occasu renasci. mori matres[*](mares Fa), cum pepererint[*](pepererit R. peperint Fa) , certum est, vermiculo statim circa fauces innascente[*](enascente Dal.2 (errore?)) qui eas strangulat . eodem tempore mares obeunt. et[*](obeunt. et ego. -ntes ll. -nt v) tam frivola[*](friuola av. -uula E. -bula r) ratione morientes serpentem, cum[*](cum F2v. curri r) libuit, necant singulae, faucibus

eius adprehensis mordicus. non nascuntur nisi[*](nisi H. in ll. nisi in v) rimosis[*](rimosis ll.H(J). prim- d2T. planis et rimosis v(S) ex Ar.) locis .[*]((4) cfr. Liv. per. 60. Obseq. 90. Aug. CD III 31 extr. Oros. V 11.—) in India ternum pedum longitudinis esse traduntur, cruribus[*](cruribus serra (prave prae- ceptum) M) et feminibus serrarum[*](serrarum Mv. sed rarum r. (alac.)) usum praebere, cum inaruerint . est et[*](est et MF2v. Esse et a. Esset r) alius earum obitus: gregatim sublatae vento in maria aut stagna decidunt. forte hoc casuque[*](casu qui R. -uqu F1. casu F2.) evenit, non, ut prisci existimavere, madefactis nocturno umore alis. iidem[*](aliis isdem M) quippe nec volare eas noctibus propter frigora tradiderunt , ignari[*](ignari MF2v. in mari r) etiam longinqua maria ab iis transiri[*](trastri M) , continuata plurium dierum — quod maxime miremur — fame[*](famē F2) quoque, quam propter externa pabula petere sciunt. deorum irae[*](deorum irae Mv. dierum mire (imbre R2) r) pestis ea intellegitur. namque et grandiores cernuntur et tanto volant pinnarum stridore, ut [aliae[*](aliae del. D)] alites credantur[*](credentur FR. -da.tur M) , solemque obumbrant[*](obumbrant G. -rans ll. -rent v. ob umbras F2) sollicitis suspectantibus populis, ne suas operiant terras. sufficiunt quippe vires et, tamquam parum sit maria transisse, inmensos tractus permeant diraque [*](diraque Mv. -amque r) messibus nube[*](nubē F2Ez) contegunt, multa contactu adurentes, omnia vero morsu erodentes[*](morue rodentes DF1. in orbe rod- E) et fores quoque tectorum.

[*](cfr. Liv. XLII 10, 7. 8. 2, 4.)Italiam ex Africa maxime coortae[*](maxima (magna v) cohorte azva.G) infestant, saepe populo Romano[*](Romano (Mone) J. R. MD. om. rv) ad Sibyllina[*](sibullina M2. -llaina M1) coacto[*](coacto MF2v. -arto r) remedia confugere inopiae metu. in Cyrenaica regione lex etiam est ter anno debellandi [*](deuellandi F. deualedi R1. diue- lendi R2) eas, primo[*](prima FaT) ova obterendo[*](obterendo MF2v. obce- DF1. opce- R. obicere Ea), dein fetum, postremo adultas , desertoris poena[*](pena (poe- v) in av. poenam R2. -nam in (-narum R1) r) in eum qui cessaverit. et in Lemno

insula certa mensura praefinita est, quam singuli enecatarum ad magistratus referant. graculos[*](gragulos MF2R) quoque ob id colunt adverso volatu occurrentes earum exitio. necare et in Syria militari imperio coguntur. tot orbis partibus vagatur[*](uacatur F1. uatur R1) id[*](et (pro id) M) malum. Parthis et hae in cibo gratae.

[*](cfr. Ar. IV 9, 535b 12 (aliter).— (9) Ar. V 28 init. cfr. V 8 init. 542a 7. 8. (V 19 init.).—) Vox earum proficisci ab occipitio videtur. eo loco in commissura scapularum habere quasi dentes existimantur[*](existimantur R(?)v. -tes r) eosque inter se terendo[*](terendo F2v. -dos r) stridorem edere, circa duo maxime aequinoctia, sicut cicadae circa solstitium. coitus locustarum qui et insectorum omnium quae coeunt, marem portante femina, in eum feminarum ultimo caudae reflexo tardoque digressu. minores autem in omni hoc genere feminis mares.

[*](Ar. V 25. IX 40, 623b 13. 14. 17.— § 109. 110: Ar. I 1, 488a 7. 10. Ael. II 25. Plut. SA 11, 967f sq. Geop. XV 1, 26.— (23) Ar. IX 38 extr. Ael. IV 43. I 22.)30. Plurima insectorum vermiculum gignunt, nam et[*](dist. B) formicae similem ovis vere[*](lac. ego indicavi; exciderunt fere mirabiles opere) , .... et hae[*](hae G2. haec ll. (alac.) hae ut apes zv) communicantes laborem ut apes, sed illae[*](ut apes sed illae (ille R2) F2R2G2(S D). sed apes utilae (uti ille R1. utiles Eav) rv(H)) faciunt cibos, hae condunt. ac[*](ac ll.D. et C. at v) si quis conparet onera corporibus earum, fateatur nullis portione[*](portatione R2) vires esse maiores. gerunt ea morsu; maiora aversae postremis pedibus moliuntur umeris obnixae. et his rei[*](reip???. F. recipit a)publicae ratio, memoria, cura. semina adrosa condunt , ne rursus in frugem[*](fruges va.S) exeant e terra[*](e (et R2) terre R), maiora ad introitum dividunt, madefacta imbre proferunt atque siccant. operantur et noctu plena luna, eaedem[*](eaedem R(?)v. ead- r) interlunio cessant. iam in opere qui labor, quae sedulitas! et quoniam ex diverso

convehunt altera alterius ignara[*](ignarę Fa (an recte?)), certi dies[*](dies ll.v. indices D) ad recognitionem [*](ea R) mutuam nundinis dantur.[*]((5) Ael. VI 43 extr. Cleanthes ap. Plut. SA 11, 967e et Ael. VI 50. Paxam. in Geop. XIII 10, 14.—) quae tune earum concursatio , quam diligens cum obviis quaedam conlocutio atque percunctatio[*](percontatio (DE?) va.Brot.(S))! silices itinere earum adtritos videmus et opere[*](et in opere va.S) semitam factam, ne quis dubitet[*](dubitet v. -tet et ll.S) , qualibet in re quid possit quantulacumque adsiduitas. sepeliunt inter[*](sese (del. inter) F2) se viventium solae praeter hominem. non sunt in Sicilia[*](siciliae F. -lie R) pinnatae .

[*](Herod. III 102. 105. Megasth. fr. 39 Mü. Mela III 62. (Ael. III 4. XVI 15). cfr. Isid. XII 3, 9. PL. XXXIII 66.—)Indicae formicae cornua[*](cornu F2R1a) Erythris[*](erithris R2. -tris a. ////thris R1. ery- theris F2) in aede Herculis fixa miraculo fuere. aurum hae[*](hae DS. haec F. he R. e Ea. ex v) cavernis egerunt[*](egerunt F2R2v. ger- v) terra[*](terra ll.J. -rrae v(D). an cum terra?) in regione septentrionalium Indorum qui Dardae vocantur. ipsis color felium[*](felium R(?)v. faeli- F2. fedi- ad. faedi- r) , magnitudo Aegypti[*](aegyptii R.cfr. X 186) luporum. erutum hoc ab iis tempore hiberno Indi furantur aestivo fervore, conditis propter vaporem in cuniculos formicis, quae tamen odore sollicitatae provolant crebroque lacerant quamvis praevelocibus camelis fugientes. tanta pernicitas feritasque est cum amore auri.

[*](Ar. V 19, 551a. 2. 14–24.) Multa autem insecta et aliter nascuntur, atque [*](atque om.a. atque asilus zva.G) in primis e rore[*](e rore ego. rore F2R2. ex ore r. ex rore v). insidet[*](insidit Fa) hic raphani folio primo vere et[*](uere et F2R2v(J). om.a. uerset r. uere sed S) spissatus sole in magnitudinem milii cogitur. inde porrigitur [*](porrigitur F2R2EG. corr- DF1a. rig- R1. oritur dTv) vermiculus parvus et triduo mox[*](mox ll.B(S). om. v(Dal.)) uruca[*](uruca F2R2TJ. uruga F1. ruta R1. urica EaS. eruca B. eruca mox urica v), quae adiectis

diebus accrescit, inmobilis, duro cortice. ad tactum tantum movetur, araneo accreta[*](araneo accreta (-to R) RdTH. -neo (-nei a) occreta (hoc cr- Ea) r. -nei (-neosa G2) haec eruca v) , quam chrysallidem appellant. rupto deinde cortice[*](cortice R (?)v. eo cor- rD) volat papilio.

[*]((5) Ar. V 19, 551a 5. 552a 29.—) Sic quaedam ex imbri[*](ex inde Ez. ex imbre va.S) generantur in terra, quaedam et in ligno. nec enim cossi tantum in eo, sed etiam tabani ex eo nascuntur et alias[*](alias F2. om.R. ali r. alibi dT(P)H. alia v(Brot.)), ubicumque umor est nimius, sicut intra hominem taeniae tricenum[*](trecenum Brot.S) pedum, aliquando et plurium longitudine.[*](Ar. V 31, 556b 28 sq. 557–2. 7. cfr. Plut. Sulla 36 extr. Pl. VII 138. XXVI 138.— (11) Ar. ib. 557–11. 12. 14. 16.— (13) Ar. VIII 10 extr. Plut. qu. conv. II 9, 642b sq.— (15) Ar. V 31,557a 19. 20 (aliter). 32, 557b 6–8.— (18) V 31, 556b 25. 26. cfr. 32, 557b 11.—) iam in carne exanima et[*](exanima et R2S. -met r. -mi et v) viventium quoque hominum et[*](hominum et z. -num (-nem F1Ra) ll.v) capillo[*](capillo del. P), qua foeditate et Sulla dictator et Alcman ex clarissimis Graeciae poetis obiere. hoc quidem et aves infestat, phasianas vero interemit nisi pulverantes sese[*](sese F2v. esse (se R2) r); pilos habentium asinum tantum inmunem hoc malo credunt et oves. gignuntur autem et vestis genere, praecipue lanicio interemptarum a lupis ovium . aquas quoque quasdam, quibus lavemur, fertiliores eius generis invenio apud auctores, quippe cum etiam cerae id gignant quod animalium[*](animaliū v. -al id ll) minimum existimatur. alia rursus[*](rursus — 19 alia om.R1) generantur sordibus aridi[*](aridi F2v. aradi DF1. a radio EaH(D). a radiis zS) soli[*](soli F2v. solis r H), posteriorum lascivia crurum petauristae[*](petauristae H. -stis z. -starum B. petauris ll. ...ris R2in marg. (reliquis abscisis). et auris F2. petauri et auris v), alia pulvere umido in cavernis volucria.

[*](cfr. Pl. XXX 82.— Col. VII 13, 1. VI 2, 6. Cato 96, 2. cfr. Ar. V 31, 557a 15–18.)[*]((6) cfr. Pl. XXXII 123.— (7) Col. VII 13, 1.—)