Naturalis Historia

[*]((16) Ar. V 21, 553b 5–7. IX 41, 628b 1. Ael. V 10. Col. ib. Sen. ib.—) Quaerat nunc aliquis, unusne Hercules fuerit et quot[*](quot F2Rz(P)H. quod rv) Liberi patres[*](patris Ea.-res (-ris v) sepulcrum zva.H), et reliqua vetustatis[*](uetustatis F2v. uenu- r) situ obruta! ecce in re parva villisque nostris adnexa, cuius adsidue[*](adsidue EaD.-uae r. -ua v) copia est, non constat inter[*](inter (pro in re) F1) auctores, rex nullumne solus habeat aculeum, maiestate tantum armatus, an dederit quidem eum natura, sed usum eius[*](eius F2R2d2G(D). e////s F1. estis DR1. mes- d1. esse Eav. om. Bas. pestis J) illi[*](illi R1d2L(J). ille R2. illis r Bas.(S). om. v) tantum[*](statum R1J.-tutum R2d1) negaverit. illud constat, imperatorem aculeo non uti. mira plebei circa eum obedientia .[*](Ar. IX 40, 624a 26. 29. 27. 625b 6–8. 11. G III 10, 760b 8. 9. 19. Didym. in Geop. XV 3, 8. 4, 2. Ael. V 11. 10. Verg. G IV 210–212. 215–217. 106–108. Col. IX 9, 4. 3. Varro III 16, 30. 8.) cum procedit, una est totum examen circaque eum globatur, cingit, protegit, cerni non patitur. reliquo tempore

, cum populus in labore est, ipse opera intus circumit[*](circuit ava.S), similis exhortanti, solus inmunis. circa eum satellites quidam lictoresque, adsidui[*](adsidui F2G.-ua rv) custodes auctoritatis[*](auctoritatis F2R(?)G.-tes DF1.-te Eadv). procedit foris[*](foris F2E1a.-ras E2v. -res r. cfr. § 101. VIII 106. X 92. XXI 7) non nisi migraturo[*](migraturo F2v.-tur r) examine[*](ex amne F1. ex anime a). id multo intellegitur ante, aliquot diebus murmure intus strepente, apparatus indice[*](indice om.a.—cio va.G) diem tempestivum eligentium. si quis alam ei detruncet, non fugiat[*](fugiet Fva.S) examen. cum processere, se quaeque[*](quęque F2v. quoque r) proximam illi cupit esse, in[*](et in E(?)v) officio conspici gaudet. fessum umeris sublevant, validius fatigatum ex toto portant. si qua lassata[*](lassatus B ex Ar.) defecit[*](deficit ava.S) aut forte aberravit, odore persequitur. ubicumque ille consedit[*](confedit d(?)v. conce- ll), ibi cunctarum castra sunt.

[*](cfr. Obseq. 95. 103. 113. 130. Cic. de har. resp. 25.— (14) Val. M. I 6 ext. 3.— (16) Obseq. 132. Dio LIV 33,2.—) Tunc[*](tunc— 301, 2 mella om.a) ostenta faciunt privata ac publica, uva dependente in domibus templisque, saepe expiata magnis eventibus. sedere in ore infantis tum etiam[*](tam etiam F1R) Platonis, suavitatem illam praedulcis eloquii portendentes. sedere in castris Drusi imperatoris, cum prosperrime[*](prospere R2S.-erime F1R1) pugnatum apud Arbalonem est, hautquaquam perpetua haruspicum coniectura , qui dirum id ostentum existimant semper. duce prenso[*](prehenso va.S) totum tenetur agmen,[*](Verg. G IV 212. Sen. de clem. I 19, 2. Ar. IX 40, 624a 30. 31. 625a 16. 17. 19. 21–23. 626b 6. 7. —) amisso dilabitur migratque ad alios. esse utique sine rege non[*](con (pro non) F1R1) possunt. invitae autem interemunt eos, cum plures fuere, potiusque nascentium domos diruunt, si proventus desperatur. tunc et[*](et om. va.S) fucos abigunt .[*]((24) Ar. V 22, 553b 9. 10. Varro III 16,19.)[*]((2) cfr. supra § 27.) quamquam et de his video dubitari propriumque iis genus esse aliquos existimare, sicut furibus, grandissimis

inter illos[*](illas R(?)va.J), sed nigris lataque alvo, ita appellatis, quia furtim devorent mella. certum est ab apibus fucos interfici. utique regem non habent. et quo[*](et quo F2. quo M. ęquo dJ. equo r. hi quo z. sed quo v) modo sine[*](si sine J) aculeo nascantur [*](nascuntur F1Ra) in quaestione est.

[*](Ar. ib. 553b 21. 22. IX 40, 626b 12–15.— (9) Col. IX 9, 6. (Verg. G IV 86. 87). Varro ib. § 35.)Vmido vere melior[*](melior Mv. om. r) fetus, sicco mel copiosius[*](copiosus FRa) ; quod si defecit[*](deficit F2RSJ. -fecerit v) aliquas alvos cibus, impetum in proximas faciunt rapinae proposito. at illae contra derigunt[*](derigunt M. diri- rv) aciem et[*](et MF2v. ei r), si custos[*](suis va.H) adsit, alterutra pars, quae sibi favere sensit[*](sentit va.S), non adpetit eum. ex[*](ex - 13 mulsa om.a) aliis quoque saepe dimicant causis duasque[*](duasque M(P)J. easque (quae F) rv) acies contrarias duosque[*](duosque MU. duo rv(D)) imperatores instruunt, maxime rixa in convehendis floribus exserta[*](exserta Md2. ins- d1. exerta DFE. exorta R(?)v) et suos quibusque evocantibus , quae dimicatio iniectu pulveris aut fumo tota discutitur, reconciliatur[*](reconciliantur va.H) vero lacte vel aqua mulsa.

[*](Ar. IX 40, 624b 28. V 22 init. Varro ib. § 20. 19. cfr. Col. IX 3, 1. 2.— (19) Ar. V 22, 554b 8–10. 16–19. Verg. G IV 42–44.) Apes sunt et rusticae silvestresque, horridae aspectu[*](aspectum F1a), multo iracundiores, sed opere ac labore praestantes. urbanarum[*](urbanorum Fa) duo genera: optimae breves variaeque et in rotunditatem compactiles, deteriores longae et quibus similitudo vesparum, etiamnum deterrimae[*](deterrimae F2v. tet- Eaz. determinae r) ex iis pilosae. in Ponto sunt quaedam albae[*](aluae D. -ueae F1. aleas M), quae[*](que M) bis in mense mella faciunt, circa Thermodontem autem fluvium duo genera, aliarum quae in arboribus mellificant, aliarum quae sub terra, triplici cerarum ordine, uberrimi proventus. aculeum apibus dedit[*](dist. D) natura, ventri consertum ad unum ictum.[*](Ar. P IV 6, 683a 8.— IX 40, 626a 17–19. 20. 26. 27. 8. 9. Verg. G IV 237.) hoc infixo[*](confixo M)

quidam eas statim emori putant, aliqui non nisi in tantum adacto, ut intestini quippiam sequatur, sed fucos postea esse nec mella facere velut[*](facere uelut (ut S) Mv. -ciunt sed ut (ut om.a) r) castratis viribus pariterque et nocere et prodesse desinere.[*]((5) Verg. G IV 49. cfr. supra § 44.— (6) Th. C. VI 5, 1. Ael. I 58. Varro III 16, 6. Col. IX 5, 1 extr.— (7) Verg. G IV 245. 13–15. Ael. ib. et V 11. Florent. in Geop. XV 2, 18.) est in exemplis equus[*](equus ego. -uos (= uus) ll.v) ab iis occisus[*](occisus M. -sos rv. cfr. n. luc.p. 31, de dictione VII 35. VIII 180). odere foedos odores proculque[*](procuique M. -cul va.G) fugiunt, sed et fictos; itaque unguenta redolentes[*](redolentis MS) infestant. ipsae plurimorum animalium iniuriis obnoxiae. inpugnant eas naturae eiusdem degeneres vespae atque crabrones, etiam e culicum genere qui vocantur muliones. populantur hirundines et quaedam aliae aves. insidiantur aquantibus ranae, quae maxima earum[*](eorum ME1a) est operatio tum cum subolem faciunt;[*](Ar. IX 40,626a 31. 627b 4. Ael. V 11.— (16) Verg. G IV 47. 48. Col. IX 5, 6.) nec hae tantrum quae stagna rivosque obsident, verum et rubetae veniunt ultro adrepentesque foribus[*](floribus Fava.B) portas[*](portas MF2. pertas DF1R1. pcas a. per eas EzG. repertas R2. ope- v) sufflant: ad[*](ad ll.G. ac z. ab v) hoc statio[*](statio J coll. § 20. spa- ll.v(S). del.G) provolat[*](prouolant F2va.S) confestimque abripitur[*](abripiuntur zva.S) . nec sentire ictus apium ranae traduntur . inimicae et oves difficile se e[*](se e MS. se r. se a v) lanis earum explicantibus . cancrorum etiam odore, si quis iuxta coquat, exanimantur.

[*](Verg. G IV 252–256. Col. IX 13, 7. Ar. ib. 626a 23.) Quin et morbos[*](morbos MF2v. -rtuos D1R2E. -rtuus r. (alac.). de mendo cfr. § 50) suapte[*](suaptae F2. suae apte E. suraptae DF1) natura sentiunt. index eorum tristitia torpens et cum ante fores in teporem[*](tepore R2azS) solis promotis aliae cibos ministrant, cum defunctas progerunt[*](cum-progerunt MF2v. om.r) funerantiumque[*](quam (pro que) F1Ra) more comitantur exequias.[*](Ar. ib.624a 30–33. Varro III 16,20.)[*]((7. 8) Ar. VIII 27, 605b 10. IX 40, 625a 7 sq. (cfr. supra § 50). Col. IX 13, 11. 13.) rege ea[*](ea ll.H. del. G. a zC. hac B. ac v) peste[*](pestes F1R)

consumpto maeret plebes ignavo dolore, non cibos convehens [*](conucheus F1.-uehunt azva.G.-uehit G) , non procedens[*](proce- dent a. -dunt zva.G. -dit G); tristi tantum murmure glomeratur[*](glomerantur FRazS) circa corpus eius. subtrahitur itaque deductae[*](de- ductae (-te M) G. -ta av. diductae DFdsJ. -te RT. -ta Ez(P)H) multitudini[*](multitudini Md2sG(J). -ne rv(H)). alias spectantes exanimem luctum non minuunt; tunc quoque ni subveniatur, fame moriuntur. hilaritate igitur et nitore sanitas aestimatur[*](stimatur R1. ext- F. exist- R2dS).