Naturalis Historia

ergo et alios quosdam sensus esse quam supra dictos haut difficulter apparet.

Sunt enim quaedam iis bella amicitiaeque, unde et adfectus , praeter illa quae de quibusque eorum suis diximus locis. dissident olores et aquilae, corvus et chloreus[*](chloreus (P)H ex Ar. cho- ll. clo- v. chlorio B) noctu invicem ova exquirentes, simili modo corvus et miluus, illo[*](illi F1) praeripiente huic[*](hic F1a) cibos, cornices atque noctua, aquilae[*](an aquila ut Ar.?) et trochilus[*](prochilus F1R1a), si credimus, quoniam rex appellatur avium, noctuae[*](an noctua ut Ar.?) et ceterae minores aves,[*]((1) ib. 23. 24.— (2) ib. 30.— (3) ib. 31–35. (7) ib. 609b 3. 28.—) rursus cum trochilo[*](trochilo ego ex Ar. terrestribus (t???reftrib.) ll.v) mustela et cornix, turtur et pyrallis[*](pyralis va.S(J)), ichneumones[*](icneumones FR.om.a) vespae et phalangia[*](phalangi F2.-ges va.Bas.)

[*]((4) Ar. IX 1, 610a 13. 8. 11.—) Rursus amici pavones et columbae, turtures et psittaci, merulae et turtures, cornix et ardiolae contra volpium genus communibus inimicitiis, harpe et miluus contra triorchin[*](triorchū a.-chem va.H) . quid, non et adfectus indicia sunt etiam in serpentibus , inmitissimo animalium genere? dicta sunt quae[*](8,61) Arcadia narrat de domino a dracone servato et agnito[*](adgnito F. agnita R2Bas.) voce [draconis[*](draconi R(?)H. hominis v. uncos ego posui)].[*](Phylarch. fr. 27 Mü.—) de aspide miraculum Phylarcho[*](pyllarco Fa) reddatur. is enim auctor est, cum ad mensam cuiusdam veniens in Aegypto aleretur adsidue enixa[*](enixam va.D) catulos, quorum ab uno filium hospitis interemptum, illam reversam ad consuetudinem cibi intellexisse[*](intellegisse FR1) culpam et necem intulisse catulo nec postea in tectum id reversam.

[*](Ar. IV 10 init.— (17) ib. 537a 2–4. 15–18. 23–25. 31. 537b 2. 7. 12.) Somni quaestio non obscuram coniectationem habet. in terrestribus omnia quae coniveant[*](coniueant F2J. conn- R2G2. contuant DF1Ea. -tinuant R1. cor habent v) dormire manifestum est. aquatilia quoque exiguum quidem, etiam qui de ceteris dubitant, dormire tamen existimant[*](extimant FR1. esti- az), non oculorum argumento, quia[*](qui RS) non habent genas, verum ipsa quiete[*](quiete om.a) cernuntur placida ceu[*](feu a) soporata neque aliud[*](aliud F2(R?)G.-ia rv) quam caudas[*](caudas R(?) C. -dis rv) moventia et ad tumultum aliquem expavescentia. de thynnis confidentius adfirmatur; iuxta ripas enim[*](quod iuxta (om. enim)a) aut petras dormiunt , plani autem piscium in vado, ut manu saepe tollantur. nam delphini ballaenaeque[*](ballaenę qua F1.-llenę eque F2. et ballene a) stertentes[*](sternentes F1a) etiam audiuntur. insecta quoque dormire silentio apparet, quae[*](quae DRdS. qua FE. (alac.). quia v) ne luminibus quidem admotis[*](admo////tis F1) excitentur.

[*](Ar. VII 10, 587b 6–10. IV 10 extr. (cfr. Suet. Nero 46 init.).—) Homo genitus premitur somno per aliquot menses , dein longior in dies vigilia. somniat[*](somniat F2E2v.-iai D.-ia// F1.-ia r) statim infans; nam et pavore expergiscitur et suctum[*](ructū a) imitatur. quidam vero numquam, quibus mortiferum fuisse signum contra consuetudinem somnium[*](somnum F2.-niorum sva. G) invenimus exempla. magnus hic in vita[*](in uita FaT. inuitat r(?)v. cfr. VII 178) locus et diversis refertus[*](refertus F2v. -tur r) documentis, utrumne sint aliqua praescita animi quiescentis, quae[*](quae ego. qua ll.v. et qua D. quaque coni. S) fiant ratione, an fortuita res sit ut pleraque. si[*](Et si va.S) exemplis agatur, profecto paria fiant. a vino[*](a uino v. au- tumno ll (alac.)) et a cibis proxima atque in redormitione[*](redormitatione G) vana esse visa prope convenit. est autem somnus nihil aliud quam animi in medium sese[*](se F1R1d.om.a) recessus[*](c???cessus F2).[*](Ar. IV 10, 536b 27–31.—) praeter hominem somniare[*](somnia se F1.-asse F2a) equos, canes, boves, pecora, capras palam est: ob hoc creditur et in omnibus quae animal pariant[*](pariunt F2dTva.G). de iis quae ova gignunt incertum est[*](est om.FR1ad. (an recte?)), sed dormire ea certum.

Verum et[*](et om.R(?)G) ad insecta transeamus; haec[*](haec—6 animalia om. G) namque restant inmensae subtilitatis animalia.

[*]((21) cfr. infra § 5.— (284,1–5) Ar. IV 1, 523b 12. 17–20. 13–15.) Restant inmensae subtilitatis animalia, quando aliqui ea neque spirare et sanguine[*](sanguinem F) etiam[*](etiam om.a) carere prodiderunt.

multa[*](multa genera R1a.-tigena va.H) haec et multigenera, terrestrium volucrumque vita (alia[*](lac. ego indicavi; exciderunt fere pinnis carentia, ut iuli (vel scolopendrae), alia. cfr. Ar.)... pinnata, ut apes, alia utroque[*](utraque R) modo, ut formicae, aliqua et pinnis et pedibus carentia), et iure[*](et iure Eadv(Brot.). ut iure F2R2. eiuri D. ///iuri R1. iuri F1. iure TL(S)) omnia insecta appellata ab incisuris, quae nunc cervicium[*](ceruitium F.-icum R (?) va.D) loco, nunc pectorum atque alvi[*](alia a), praecincta separant[*](sepaerant F. seper- R) membra, tenui modo fistula cohaerentia, aliquis vero non tota incisurae ambiente[*](incisurae ambiente ego. -ra eam amb- ll.H. -ra eas amb- v) ruga[*](ruga F2H. -am R2.-as v. roga R1d.-as r), sed in alvo aut superne tantum imbricatis flexili[*](flexilibus F2R2G(SD). -lium v) vertebris , nusquam[*](numquam F1a) alibi spectatiore naturae rerum artificio.

in magnis siquidem corporibus aut certe maioribus facilis officina sequaci materia fuit: in his tam parvis atque tam nullis quae ratio, quanta vis, quam[*](quam C. tam ll.v) inextricabilis perfectio! ubi tot sensus collocavit in culice? et sunt alia dictu minora: sed ubi visum in eo praetendit? ubi gustatum adplicavit? ubi odoratum inseruit? ubi vero truculentam illam et portione maximam vocem ingeneravit? qua subtilitate pinnas adnexuit[*](adnexuit v(D). -ectit ll. -euit (Chiff.) S), praelongavit pedum crura, disposuit ieiunam caveam [*](dist. ego) uti alvum, avidam sanguinis et potissimum[*](potissi- mam DF1Ra) humani sitim[*](siti D) accendit! telum[*](telum—p. 285, 4 superuacuum om.a) vero perfodiendo tergori quo spiculavit ingenio atque, ut[*](ut om.F1) in capaci[*](capaci (sc. spatio) ll.v. canali coni. D2), cum cerni non possit exilitas[*](exilitas, ita va.S), reciproca generavit[*](geminauit G) arte, ut fodiendo acuminatum pariter sorbendoque fistulosum esset! quos teredini ad perforanda robora terebraum[*](terebrarum ego. cum ll.v) sono teste dentes adfixit potissimumque e ligno cibatum fecit! sed turrigeros elephantorum miramur umeros taurorumque colla et truces in sublime iactus, tigrium rapinas, leonum iubas, cum rerum natura nusquam

[*](cfr. Ar. IV 9, 535b 5. 7, 532b 5–8. II 15, 506a 1. 2. 5. 6; de somno et vigilia 2, 456a 12; de respir. 9, 475a 29. (Pl. IX 16. 17).—) Insecta multi negarunt spirare, idque ratione persuadentes, quoniam[*](quoniam ll.v.(S). -am in H. -am per lsz) viscera interiora[*](uisceri inter- iori va.H. -era inter et ora D. at cfr. § 37. IX 16. 17) nexus spirabilis non inessent[*](inessent (U 198) J. -sset ll). itaque vivere ut fruges arboresque, sed plurimum interesse[*](interesset F1a), spiret aliquid[*](aliquid F2v. -uis r) an vivat. eadem de causa nec sanguinem iis esse, qui sit nullis[*](nullus Tz(P)S) carentibus corde atque iecore. sic nec spirare ea quibus pulmo desit. unde numerosa quaestionum series exoritur.iidem enim et vocem esse iis negant in tanto murmure apium[*](apum va.H (passim)), cicadarum sono, et alia[*](alia (sc. contendunt) quae ll. quae alia (coni. S)D. aliis quae v. cfr.n. luc. p. 20) quae suis[*](uis F1a) aestimabuntur locis. nam mihi contuenti semper suasit[*](semper (seper F1) suasit adTlzv(S). se persu- r G(J)) rerum natura nilil incredibile existimare de ea. nec video cur magis possint non[*](non possint dva.G) trahere animam talia et vivere quam spirare[*](ispirare M.inspi- Ra. /////irare F1) sine visceribus, quod etiam in marinis docuimus[*](9,16 sqq.) quamvis arcente spiritum[*](spiritum MF2lv(D). spirat- rzH. (alac.). cfr. luc. p. 71) densitate et altitudine umoris. volare quidem aliqua et animatu carere in ipso spiritu viventia , habere sensum victus, generationis, operis atque etiam de futuro curam, et quamvis non sint membra quae velut carina[*](carina ll.v. an canali?) sensus invehant, esse tamen iis auditum, olfactum , gustatum, eximia praeterea naturae dona, sollertiam, animum, artem, quis facile crediderit?[*](cfr. Ar. I 4 init.; G II 1, 733a 25; P I 5, 645b 9. (II 4, 650b 24 sq.).) sanguinem non esse