Naturalis Historia

[*](Ar. VIII 12, 597a 6. 30 sq. IX 10 init. Ael. III 13. Plut. SA 10, 967b c. Sol. 10, 13. 16. 12.) Indutias[*](inducias Rv) habet gens Pygmaea[*](Pygmaea G. -eorum v. pigmaia R2. pugmae F1a. pigne R. pigriaca F2) abscessu gruum , ut diximus, cum iis dimicantium. inmensus est tractus,[*](7,26) quo veniunt, si quis reputet, a mari Eoo[*](eo Fa). quando proficiscantur [*](proficiscuntur Eauva.G) consentiunt; volant ad prospiciendum alte[*](ante lucē au), ducem quem sequantur eligunt, in extremo agmine per vices qui[*](que (pro qui) F2) adclament[*](adclament dispositos E2v.-mantis pos- R2.-tes pos- F2.-lementis pos- F1au.-tes pos- E1. ad dem???tas pos- R1) dispositos habent[*](habent F2E2v.-ebant ru) et qui gregem voce contineant. excubias habent nocturnis temporibus lapillum pede sustinentes , qui laxatus[*](laxatus R2G. lassa- ru.-tis Tv) somno et decidens indiligentiam coarguat ; ceterae[*](etere F1. cęteri a) dormiunt, capite subter alam condito alternis pedibus insistentes. dux erecto providet collo ac praedicit.

eaedem[*](eaedem - 2 peragunt post 10 attigisse traiecit U) mansuefactae lasciviunt gyrosque quosdam indecoro[*](decoro coni. J. (an haut indecoro?)) cursu vel singulae peragunt.[*](Sol. 10, 14. (12). 15.— Nepos exempl. fr. 9 Pet.— Hor. sat. II 8, 87.) certum est, Pontum transvolaturas primum omnium angustias petere inter duo promunturia Criu[*](Criu - 8 addidit om.a) Metopon et Carambim, mox saburra stabiliri; cum medium transierint[*](transient F1R1), abici lapillos e pedibus, cum attigerint continentem, et e gutture[*](guterae F1.-tere Rd) harenam. Cornelius Nepos, qui Divi Augusti principatu obiit, cum scriberet turdos paulo ante coeptos[*](coepto F) saginari[*](ginari R1. saginarii F1), addidit ciconias magis placere quam grues, cum haec nunc ales inter primas expetatur , illam nemo velit attigisse[*](attigisse F2 (Rh)G. ate ig- F1u. ateg- R. tetig- Eav).

[*](Hom. γ 3. Hesiod. op. et d. 448. Ari- stoph. aves 710.— Verg. G II 319.) Ciconiae quonam e loco veniant[*](ueniant v(J). euen- ll.S) aut quo se referant[*](ferant a), inconpertum adhuc est. e longinquo venire non dubium eodem quo grues modo, illas hiemis, has aestatis advenas. abiturae congregantur in loca[*](loca F2R2S(D). -co rv(J) cfr. VI 117) certa[*](certo ava.S(J)) comitataeque sic, ut nulla generis sui relinquatur nisi captiva et serva, ceu lege praedicta die recedunt. nemo vidit agmen discedentium, cum discessurum appareat, nec venire, sed venisse cernimus. utrumque nocturnis fit temporibus, et quamvis ultra citrave pervolent, numquam tamen advenisse usquam nisi noctu existimantur.[*]((25) Mir. ausc. 23.) Pythonos[*](pythonos (E?)G. -nis B. pithonos Fa.-nis v. -tonos R1. -nes R2) comen vocant in Asia patentibus campis, ubi congregatae inter se commurmurant eamque, quae novissima advenit, lacerant atque ita abeunt. notatum post idus Augustas non temere visas ibi. sunt qui ciconiis non inesse linguam confirment. honos iis serpentium exitio tantus, ut in Thessalia capital[*](capitale R(?)va.S) fuerit occidisse[*](occidisse R(?)v.-isisse r) eademque legibus poena, quae in homicidam.

[*]((2) cfr. Cic. ND II 125. Ael. III 13. Plut. SA 10, 967b. — (7) Ael. III 23. Aristoph. aves 1355. Ar. IX 13, 615b 23.— (8) ib. 12,615b 2. Ael. II 32. X 36.— Ar. IX 1, 610a 1.) Simili anseres quoque et olores ratione commeant, sed horum volatus cernitur. Liburnicarum more[*](modo Dal.2 (errore)) rostrato[*](foftrato F1a) impetu feruntur, facilius ita findentes aëra quam si recta fronte inpellerent; a tergo sensim dilatante[*](dilatente a. dela- F1d) se cuneo porrigitur agmen largeque inpellenti praebetur aurae. colla inponunt praecedentibus, fessos duces ad[*](ad om.F1R1a. a R2) terga recipiunt.— (Ciconiae nidos[*](uncos ego posui; pertinent vv.ad § 62 post uisas ibi: cfr. Sol.) eosdem repetunt, genetricum senectam invicem educant) — olorum morte narratur flebilis cantus, falso[*](falso R(?)G.-sos r.-sis dTzv (an recte?)), ut arbitror, aliquot experimentis. iidem mutua came vescuntur inter se.

[*]((14) Ar. VIII 12, 597a 21. 23.— (16) Sol. 11, 20. 21. (cfr. Varro III 5, 7).) Verum haec commeantium per maria terrasque peregrinatio non patitur differri[*](differri- 14 possint om.a) minores quoque, quibus est natura similis. utcumque enim[*](enim om.RSJ) supra dictas magnitudo et vires corporum invitare[*](inuitari R) videri possint, coturnices ante etiam semper adveniunt quam grues, parva avis et, cum ad nos venit, terrestris potius quam sublimis. advolant et hae[*](hae G. haec ll. eae v. (cfr.§ 85. 127)) simili modo, non sine periculo navigantium, cum adpropinquavere terris. quippe velis saepe incidunt[*](insidunt C), et hoc semper noctu, merguntque navigia. iter est iis per hospitia certa[*](certo F1a). austro non volant, umido[*](humidos F1a) scilicet et graviore[*](grauire F1. graui a) vento;[*](Ar. ib. 597b 9–14. Sol. 11, 21.22.) aura tamen vehi volunt propter pondus corporum viresque parvas — hinc volantium illa conquestio labore expressa —, aquilone ergo maxime volant, ortygometra[*](ortygometrā F1) duce. primam earum terrae adpropinquantem accipiter[*](ancipiter F1a) rapit. semper hic[*](hie (i.e. in terra) F1REau. hinc F2v)

remeantes comitatum sollicitant, abeuntque una persuasa[*](persuasae (Rh) G. -asa FEau.-as//// R1. per sua signa R2v) glottis[*](glottis et (d2in ras.) otus (otis C) dTzv. gluttisse totus FEa. gloti///// R1.-tites R2) et otus et cychramus[*](chicramus R. cicra- a. cen- chramis z.-mus va.B).[*](Ar. ib. 15. 16. 20. 21.) glottis[*](glottis dv. gluttis FE. gu- a. gotis R1. glotites R2) praelongam exerit linguam, unde ei[*](undeci F1.-cy a) nomen. hanc initio blandita peregrinatione avide[*](auidae F.-da a) profectam[*](pro- uectam E2zva.G(D)) paenitentia[*](poenitentia v. penitentiam (pae- F) ll) in volatu cum labore scilicet subit: reverti incomitatam[*](incomitatam v. -tata ll) piget et sequi nec umquam plus uno die pergit, in proximo hospitio deserit. verum invenitur alia antecedente anno relicta simili modo in singulos dies.[*](Ar. ib. 17. 21–25. Athen. IX 391a. (cfr. Pl. XXIX 117).) cychramus perseverantior[*](perseuerantior adv.-a//tior R. -atior FE) festinat etiam pervenire ad expetitas sibi terras. itaque noctu[*](noctu ego. -tuis ll.u.-tu is (Rh)G.-tibus is v. fefellit librarium noctuis (10)) [is] eas excitat admonetque itineris. otus[*](ocus a. otis C) bubone[*](bubo Fa) minor est, noctuis maior, auribus plumeis eminentibus, unde et nomen illi — quidam Latine axionem[*](axionem J coll. XXIX 117. acsi-E2. acti- r. asi-v) vocant —, imitatrix alias avis ac parasita[*](pa- rasita E2v. parans. Ita r) et quodam genere saltatrix. capitur haut difficulter ut noctuae, intentam[*](intenta zva.S) in aliquem[*](aliquē FTzS. -quo rv) circumeunte alio.[*]((17) Lucret. IV 639. Diog. La. IX 80. Geop. XIV 24, 2. cfr. Pl. infra § 197. XXVIII 35.) quod si ventus agmen adverso flatu coepit inhibere, pondusculis lapidum adprehensis aut gutture harena repleto stabilitae[*](stabilitae v. -tate ll.z. (an -tatae?)) volant[*](ueratri (B) C Bas.). coturnicibus veneni semen gratissimus cibus, quam[*](quas a. quos R) ob causam eas damnavere mensae, simulque comitialem propter morbum despui suetum, quem solae animalium sentiunt praeter hominem.

[*](Ar. VIII 16, 600a 18 sq. Ael. I 52. Ar. VIII 3,592b 16.— Sol. 10, 18.— cfr. Pl. IV 47. (Ael. II 3).) Abeunt[*](abeant R1. hab- F1a) et hirundines hibernis mensibus, sola

came vescens avis ex iis quae aduncos ungues non habent. sed in vicina abeunt apricos[*](apricos R(?)Bas. afri- F2 (sed s rursus del.) E2v. -co r) secutae montium recessus, inventaeque iam sunt ibi nudae atque deplumes. Thebarum tecta subire negantur, quoniam urbs illa saepius capta sit, nec Bizyes[*](Bizyes (sc. tecta) J cum Salm. cfr. IV 47. -zaes E2.-zicis r. -zyae H.-zyas S.-ziae B. -zecis v) in Threcia[*](in Threcia (Thra- v)J. in trecia F.-ema R1.. introeat Eau. intrant R2S) propter scelera Terei.[*](Fabius fr. 24 Pet.) Caecina Volaterranus [*](uolacerra- nus Fa) equestris ordinis, quadrigarum dominus, conprehensas in urbem secum auferens victoriae nuntias amicis mittebat in eundem nidum remeantes inlito victoriae colore. tradit et Fabius Pictor in annalibus suis, cum obsideretur praesidium Romanum a Ligustinis, hirundinem a pullis ad se adlatam, ut lino ad pedem eius adligato nodis significare t[*](significaret v.-are ll) , quoto[*](quoto F2E2v. quo R2d. quinto (qu///// R1) r) die adveniente auxilio eruptio fieri deberet.

[*](Ar. VIII 16 extr. 3, 593a 16–18. 12, 597b 3 sq.) Abeunt et merulae turdique et sturni[*](sturnis F1a) simili modo in vicina. sed hi plumam[*](pluma F1R) non amittunt nec occultantur, visi[*](nisi F1Tva.G) saepe ibi quo hibernum pabulum petunt; itaque in[*](in om.R) Germania hieme maxime turdi cernuntur. verius turtur occultatur pinnasque amittit. abeunt[*](abeunte (om. et) F1R) et palumbes; quonam et in his incertum.[*]((21) Sol. 10,19.) sturnorum generi[*](genere F1R1) proprium[*](proprium E2v. prius r (a lac.)) catervatim volare et quodam pilae orbe circumagi, omnibus in medium agmen tendentibus. volucrum soli[*](sibi a) hirundini flexuosi volatus velox celeritas, quibus ex causis neque rapinae ceterarum alitum obnoxia est. eadem[*](eadem — 23 pascitur om.a)[*](eadem ego. ea demum ll.H. eadem demum v) sola avium non nisi in volatu pascitur.