Naturalis Historia

Pliny, the Elder

Pliny, the Elder, creator; Mayhoff, Karl Friedrich Theodor, 1841-1914, editor

medicinae ex animalibus.

de origine medicinae

de Hippocrate

quando primum clinice

quandoprimum iatraliptice

de Chrysippo medico[*](medico om.Vdva.S), de Erasistrato

de empirice

de Herophilo. de reliquis inlustribus medicis

quotiens ratio medicinae mutata sit

quis primus Romae medicus et quando

quid de medicis antiqui[*](antiqui VFav. -quis r H) Romani iudicaverint

vitia medicinae

remedia ex lanis XXXV et sequenti libro[*](sequenti libro H. -tibus (vel -tib. lib.) ll, item partim infra, numeros qui sequuntur primus H ex Ed et cod. Colbert, in adnotatt. ad libr. -XXZX, post eum adhibitis etiam VRT suo loco S edidit, nonnullos deinde cor- rexerunt JD. qui restant aperte repugnantes librorum textui, eos computando emendare difficile est dubia haud raro Pliniana nume- randi ratione. codicum autem, qui mendis scatent multumque in numeris Jiuius libri iisdemque sequentis inter se differunt, et edi- torum, qui nihil fere aut de illorum scriptura aut de sua ratione protiilerunt, discrepantiam omnem ubique adscribere omitto) XXV: LX

oesypo[*](oesyto FRE. deperito Fa) XXXII, seq. 1. XX[*](XX VFaS. XXIIII r): LII[*](LXV E. (an XXX . . XV: XLV?))

ovis XXII, seq. 1. XLIII[*](XLIII VFaH. -IIII rS): LXV

quae[*](quae —lutea om.KalH) sitista[*](sitista S e § 45. scit- R. styt- E. stytit- F. stystas Ra2. sint ista r) ova. quo mo do fiant tota lutea[*](quo — lutea om.VFaS)

de serpentium ovis[*](ouis V (?) EH. oua F. ouo r)

de Commageno[*](commagine FRE) conficiendo. medicinae ex eo V[*](V ego. IV H. IIII (LV FE) et seq. 1. V: VIIII ll. S)

remedia ex animalibus quae placida non sint[*](sit R. sunt FaEva.H) aut fera[*](remedia — fera ll.v(S). del.H) (14-40)

ariete V[*](ariete V VRa. -tum V FaT. rite r) et seq. 1. VII: XII

pecude XXII et seq. 1. LV[*](II .. XV: XVII J. an XII .. LII .- LXIIII?): LXXVII

mulis I et seq. 1. V: VI

caballis I et seq. 1. Ill: IIII

cane XVI et seq. 1. XLI: LVII

cane rabioso III et seq. I. II: V

ichneumone I. mure XIIII

et seq. 1. XXVIII: XLII

mure araneo IIII et seq. . I: V

glire II et seq. 1. III: V[*](III: V J. YI: VIII ll.H(D))

sorice I et seq. 1. II: III

mustela XVIIII et seq. 1. XXV: XLIIII

stelione IIII et seq.l.XII:XVI

irenaceo[*](irenaceo FEJ2. irin- VFaRa. iran- R. erin- TD. herin- H) V et seq. 1. XIII: XVIII[*](XVIII H. XXVIIII ll)

hystrice I et seq. 1. II: III

lacerta XIII et seq. 1. XXX: XLIII

salamandra[*](lemma om.FRE) I[*](I Fa(V?)TH) et seq. I. III: IIII[*](III: IIII H(D) e libro seq. om.Fa(V?). LXIIII (XLVIIII S): LXXXVI TS (errore: cfr. coclea))

coclea[*](lemma om.Fa(V?)) VI[*](VI ego. XXVII ll. H) et seq. 1. LXIII: LXVIIII[*](LXII: LXVIIII ego. XLVIIII: LXXXXVI (LXXVI F) ll. S. XVIIII: XLVI J)

aspide I et seq. 1. Ill: IIII

basilisco IIII

dracone[*](dracone VI ll.H. -ne IIII J) VI et seq. 1. IIII: X

vipera[*](IIII — nip era om.FRE) XIIII[*](IIII: X FaRa. YI: X J. XXI (XXIIII T): XXXV TS (errore: cfr. uipera)) et seq. 1. XXI: XXXV

de viperino sale

θηριακὴ ἔχεων

angue[*](angue —XXXV om.H) VIII et seq. 1. XXVII[*](VIII . . XXVII FRED. VIIII .. XVII FaRaTS. (an VIII .. XVIIII: XXVII?)): XXXV

hydro I

bova IIII et seq. 1. Ill: VII

enhydride I et seq. 1. II: III

serpentibus ceteris VIII et seq. 1. VII: XV

scorpione IIIIet seq. 1. II: VI

araneorum et phalangiorum gen. XI. [*](gen. XII R(?)S. cfr. ind. XXX) med. ex iis IX[*](IX FaRaTH (D). LX r J) et seq. 1. XXVII[*](XXVII D. -VIII Ra. XVIIII FaTS. XXXVIII r): XXXVI[*](XXXVII FaS. -VIII T. (an VIII .. XI: XVIIII?))

gryllo et[*](ei ego coll XXX 39. siue ll. H) tauro I et seq. 1. VII: VIII

scolopendra sive multipeda

sive milipeda[*](millipeda RaT. multide- RE., peda F. millep- rH) sive centipeda

sive onisco[*](onisco (V?)H. -con Fa. con- r) sive iulo[*](iulo EaD. -Ion Fa. uilon Ra. nilon T. -lo r. tylo H) I[*](I om.Fa) et seq. 1. XX: XXI[*](XXI TH. om.Fa XXI FD. XLI FaT. XV rS. XXII H. (an IIII.. XIIII: XVIII?))

admiratio naturae iiihil sine usu gignentis

limace I et seq. 1. Ill: IIII

[uruca[*](eruca H. imcosposui: nulla in hoc I. med., in seq. I) I et seq. 1. II: III]

verme terreno II et seq. I. XXII: XXIIII[*](XXII: XXIIII H. XVIIII (-III T): XXX FaRaTS. terreno —)

verme[*](uerme om.r) ex arboribus I et seq. 1. IIII: V

ex volucribus

aquila IIII et seq. 1. Ill: VII

vulture VIII[*](VIII Ra. VIIII FaH. IIII TS. om.r) et seq. 1. VIIII: XVII[*](XVIII FEH)

gallinaceo XXXI[*](XXXI .. XXV ego. XXI .. XXXV ll. H) et seq. I. XXV[*](an XV .. XII: XXVII?): LVI

gallina X et seq. L XXII: XXXII

ansere VII[*](VIII FE. IX H) et seq.l.XV[*](XV om.F. V Fa):XXII[*](VI Fa. XXIV H. (an XI .. XXVI: XXXVII?))

[cygno[*](cygno — VI om.Fa) I et seq. 1. V: VI[*](VI TH. om. ll uncos posui: nulla in hoc 1. med., in seq. V vel VI)]

de adipe avium conficiendo

corvo II et seq. 1. IIII: VI

cornice II[*](II.. I ego. I.. II ll.H) et seq. 1. I: III

accipitre II et seq. l.II:IV[*](IV H. III ll. S)

miluo II et seq. 1. VI: VIII

cenchride[*](an cenchride I? cfr. § 127) II

ciconia II et seq. 1. I: III

anate IIII[*](IIII.. II ego. II . . IIII FaRaT. II . . XIIII rH) et seq. 1. II: VI[*](XVI FRE. XV H)

perdice[*](perdice —) VII[*](VII FaRaTS. VI D. VIII J1) et seq. l. VII[*](VII: XIIII ego. X (XI D): XVII FaRaTS(D). VI: XIIII J1. (numeravi VI.. VII: XIII)): XIIII

columba VII et seq. 1. XXV[*](VII . . XXV: XXXII RaD. VII.. XIIII: VII (XXI J) FaTS(J). an VIII . . XXIII: XXXI?): XXXII

palumbe II et seq. 1. XIIII: XVI[*](XVI om.FREH)

pico Martio I[*](an pico Martio I et seq. 1.1: II? cfr. XXX 147)

turture IIII[*](an III.. II: V?) et seq. 1. V: VIIII

hirundine VIIII et seq. I. XXIIII[*](XXIIII FREJ. XVIII FaTS): XXXIII[*](XXXIII J. -IIII FRE. -II FaTS. lemma om. H)

noctua VII[*](VII ego. IIII FaTS. II r) et seq. 1. II:[*](II ego. V (VI Fa) ll.S. lemma om.H) VIIII

[ulula I et seq. 1. I: II[*](II TH. IIII E. Ill r S. uncos posui: nulla in hoc 1. med., in seq. I)]

buboiie II et seq. 1. V: VII

vespertilione IIII et seq. 1. XII[*](XII ego. VIII ll.S. VIIIIH e lib. seq.): XVI[*](XVI ego. XIII (XII R) II.H)

apibus IV[*](IV .. VIII ego. V .. VIII FEH. V .. VII rS) et seq. 1. VIII: XII[*](XIII H)

bupresti V et seq. 1. I[*](V .. I ego coll. XXX 30. III.. III ll .H): VI

pityocampe V[*](V ego coll. § 95. II FaRaTS. lemma om.r. uncos posui: nulla in 1. seq. med.) [et seq. I. IIII: VI]

naturae benignitatem etiam foedis animalibus inseruisse magna remedia

scarabaeo I et seq. 1. VII[*](VII —): VIII

blatta[*](an blatta XV .. I: XVI? cfr. § 139-142 et XXX 131) IIII et seq. l[*](seq. l. om.FREH). XIII: XVII

de genere cantharidum[*](cantaridum RaT. -di Fa. -dico r H)

med. ex iis V[*](an ex iis VII .. V: XII?) et seq. 1. XI: XVI

cimice VIIII[*](VIIII H. VII E2. VIII rS) et seq. 1. II[*](II ego. V ll. S. VII H): XI[*](XI ego. XIIII ll.S. XV H)

musca VII et seq. I. V: XII

[locustis[*](locusta EH. -tae F) IIII et seq. 1. III: VII[*](III: VII TS. V: VIIII (VIII Ra) FaRa IIII .. VII (VIII H) r H. uncos posui; nulla in hoc 1. med., in seq. IIII)]

attelebis[*](attelebis —) I

formicis III[*](VIII om.Fa) et seq. 1. V: VIII[*](VIIII RaTS)

Summa: medicinae et historiae et observationes DCXXI[*](DCXXI ll.Brot. DXXI v. DCCCLIV H)

EX AVCTORIBVS

M. Varrone. L. Pisone. Flacco Verrio. Antiate. Nigidio. Cassio Hemina. Cicerone. Plauto. Celso. Sextio Nigro qui Graece scripsit. Caecilio medico. Metello Scipione. Ovidio poeta. Licinio Macro.

EXTERNIS

Palaephato[*](Palaephato S e coni.H (sed post Orpheo). Phalaphato VFad. -pato r. Philo- patore v). Homero. Aristotele. Orpheo. Democrito. Anaxilao.

MEDICIS Botrye. Apollodoro. Archedemo[*](Archedemo FEJ. arce- Fa. Archi- rv). Aristogene. Xenocrate. Democrate. Diodoro. Chrysippo [philosopho[*](phi- losopho LL. v. Philippo D coll. ind. XXX. uncos ego posui) ]. Oro[*](Oro VFaRD. cfr. Srunn p. 39. Orio Ea. Ori FEva.B. Horo dT(?)B). Nicandro. Apollonio Pitanaeo.

medicinae exanimalibus reliquae prioris[*](prioris libri VFaRav(S). om.d(?)H. -ribus libris rJ) libri. de origine magices

quando et a[*](a Radv. om.r) quo coeperit.

a quibus[*](quibus v a.H) celebrata sit

an[*](an — Italia om.Tva.H) exercuerit eam Italia[*](Italia EH. in Italiā r)

quando primum[*](primo E. -mo primum FR) senatus vetuerit hominem immolari[*](uo- luerit . . immolare FRE)

de Galliarum Druidis

so de generibus magices

opinio Magorum de talpis. med. V

reliquae medicinae per morbos digestae in animalibus quorum genera non sunt[*](sunt II. v. cfr. m.nip. 97,10) placida aut fera (8-53)

pecude LV[*](LV H. IV LL. S. II J] XXII —) et priore 1. XXII: LXXVII

ariete VII et pr[*](pr. 1. om.FRE) . 1. V: XII[*](XXII: LXXVII (XII Fa) FaRaH. X: XII T.cfr. P .97, 13)

lana XXV et pr. l. XXXV:LX

oesypo XX et pr. l. XXXII: LII

mulis V et pr. l. I: VI

[*](lemma om.Fa)caballis III et pr. l. I: IIII

[*](lemma om.F)cane XLI et pr. l. XVI: LVII

cane rabioso II et pr. l. Ill: V

[*](uiuerra I RaTS. uipera IRE.om.r H. an II?)viverra I

mure XXVIII et pr. l. XIIII: XLII

mure araneo I et pr. l. IIII: V

glire III[*](III .. II: V J. VI .. II: VIII FaT. V (III Ra) .. IIII: V rS) et pr. l. II: V sorice II et pr. l. I: III[*](I: III TS. IIII ll) mustela[*](mustella F) XXV[*](XXV TH. XXXV r) et pr. l. XVIIII: XLIIII[*](XLIII FE. om.R)

stelione XII et pr. l. IIII: XVI irenaceo[*](irinaceo Fa. eri- TD. heri- H. ena- tio E) XIII et pr. l. V: XVIII hystrice II[*](II..I D. I..II ll.H) et pr. l. I: III lacerta XXX et pr. l. XIII: XLIII

salamandra III et pr. l. I: IIII coclea[*](cocleae ll) LXIII[*](LXIII.. VI : LXVIIII ego. LXVIIII (-VIII R) .. XVII: LXXXVI (om.FE) ll. XVIIII .. XXVII: XLVI TS. cfr. p. 97,33) et pr. l. VI: LXVIIII

ἀκεράτων[*](ἀκεράτωνego e § 46. ageraton (ageuir- FaT) ll.S. om.H) medicamentum

aspide III et pr. l. I: IIII

dracone IIII[*](IIII... VI ego. VI.. IIII (III Fa) ll.H) et pr. I. VI: X vipera XXI et pr. l. XIIII: XXXV

angue[*](angue — XXXV om.FREH) XXVII et pr. l. VIII[*](VIII D. XVIII FaRaTS): XXXV[*](XXXV D. -VII FaRa. XLV TS. cfr.p. 98,7)

bova III et pr. l. IIII: VII enhydride[*](enhydride H. -iode ll. cenchride T) II et pr. l. I:III amphisbaena III

serpentibus ceteris VII et pr. 1. VIII[*](VIII TH. VIIII Fa. om.r): XV[*](XV FaTH. XLV r)

scorpione II et pr. l. IIII: VI

araneorum et phalanglorum gen.[*](gen. XII J) XL med. XXVII[*](XXVII D. -VIIII RaTS. -VIII r) et pr. l. IX[*](IX: XXXVI D. VIII: XXVI FRE. LX: LXXXIX (XCVIIII FaRa) TFaRaS. cfr. p. 98,16): XXXVI

gryllo[*](gryllo - VIII om.TS) et[*](et ego. siue ll.H) tauro VII[*](VII FaRaH. VI r) et pr. l. I: VIII

troxalide[*](troxalide H. tryx- FaF. trix- RaR. traxitl- E. chrisal- T) III

phryganione[*](phryganione H. prica- FaT. preca- Ra. prygami- F. prig- r) I

scolopendra sive multipeda sive milipeda[*](millipeda (om.Fa) ll. millep- H) sive centipeda sive onisco sive iulo[*](iulo FaD. uilo T. piro r. tylo H. cfr. p. 98,21) XX et pr. 1. I: XXI

[admiratio naturae[*](naturae nisi lusu FRE.uncos posui: lemma non cadit in hunc librum) nihil sine usu gignentis]

limace III et pr. l. I: IIII

uruca[*](uruca FaRaS. eruce T. -ca H. erba R. erpa E. espa F) I[*](I ego. II et pr. l. I:III ll.H. cfr. p. 98, 26)

verme terreno XXII[*](XXII FREH. XXI Fa. XX TS) et pr. l. II: XXIIII[*](XXIIII H. XXII TS. XX li. cfr. p. 98,28)

verme ex arboribus IIII et pr. l. I: V

verme ex herba IIII[*](IIII FREH. VIII RaRaTS)

herpete I

ricino IIII[*](III. ego. III ll.H)

ex volucribus

aquila III et pr. l. IIII: VII vulture[*](uulture—VIII om.FRE) VIIII[*](VIIII.. VIII ego. VIII (VII TS) .. VIIII FaRaTS) et pr. l.VIII: XVII[*](XVI TS) ossifrago[*](ossifraga H) III[*](III ego. VI ll.H)

gallinaceo XXV[*](XXV FRE. XXXV FaRaTH) et pr. l. XXXI[*](XXXI ego. XXI ll. H. XX TS): LVI[*](LVI FREH. LV FaTS. LI Ra. cfr. p. 98,36)

gallina XXII et pr. l. X: XXXII ovis XLIII et pr. l. XXII[*](XXII FaRaTH. XX rS): LXV [Commageno[*](II (IIII J): VIIII FREJ. III : VIII FaTS. uncos posui: cfr. p. 97,8) V et pr. l. IIII: VIIII]

ansere[*](ansere—XXII ego.om.ll.H. cfr. p. 98,39)XV et pr. L VII: XXII

cygno[*](uncos posui: cfr. p. 98,40) V [et pr. l. I: VI] otide[*](opide E.om.FH) II[*](II FaRaTS. I RE.om.FH)

corvo[*](III Fa)[*](III FE) IIII et pr. l. II[*](II FaRaTH. I r): VI

cornice I[*](I . . II ego. II. I FaRaH. II..II TS) et pr. l. II: III[*](III RaH. IIII FaTS. lemma om.r)

accipitre II et pr. l. II: IIII[*](IIII RaTH. lemma om.Fa. II—26 pr. 1. II om.r)

miluo[*](VIIII FE) VI et pr. l. II: VIII grue II[*](II ego. I ll.H)

ciconia I et pr. l. II: III ibide II[*](II ego. III ll.H. IV TS)

ardiola I

anate II[*](II .. IIII ego. IIII .. II FaRaTS. IIII .. (om. IIII - 34 pr. l.) r) et pr. l. IIII: VI mergo[*](mergo I ego.-go II FaRaTS. om.rH) I

perdice VII[*](VII ego. VITS. X FaRaJ2. XI D) et pr. l. VII[*](VII : XIIII ego. VIII:XIIII TS. VII: XVII RaJ2. VIII: VIIII Fa. VI: XVII D.lemma om.rH.cfr. p. 99,7): XIIII

columba[*](columba—pr. l. Ra 2. om.r H) XXV et pr. l. VII[*](VII (VIII FRE): XXXII RaFRE.om.FaTH): XXXII

palumbe XIIII et pr. l. II[*](II J. VII (VIII Fa) ll.H): XVI[*](XVI ll.J. XXI TH. cfr. p 99,10)

galerita IIII

cuculo[*](an cuculo II?) I

pico Martio[*](de pico Martio cfr. p. 99,12) I

turture V[*](V .. III:VIII TS. an II. III: V?) et pr. l. IIII: VIIII

turdis[*](an turdis II?) III

merula I

hirundine XXIIII et pr. l. VIIII: XXXIII

noctua II[*](II.. VII ego. V .. IIII ll.S. om.H. cfr. p. 99,16) et pr. l. VII: VIIII

ulula[*](uncos ego posui) I [et pr. l. I: II]

upupa I

bubone V[*](V—VII FaRaTH. II r) et pr. l. II: VII

passere[*](passere I FRE) V

galgulo[*](an galgulo I?) II

vespertilione XII[*](XII ego. VIII E. VIIII rH) et pr. l. IIII:XVI[*](XVI ego. XIII FaRaTH. XLV r)

cicadis I

apibus VIII[*](VIII.. IV ego. VII.. V ll.S. cfr. p. 99,21) et pr. l. IV: XII vespis II

bupresti I[*](I . . V ego. III .. III (II F) ll.H) et pr. l. V:VI

[pityocampis[*](pityocampis—VI om.FaRa 1TS) IIII et pr. l. II[*](II R a2D. III FREH. cfr. p. 99,23. uncos posui; nec reli-qua cadunt in hunc librum): VI]

[naturae benignitatem et foedis animalibus inseruisse magna remedia]

scarabaeo[*](IX: XVII (XVI S) TH (errore: cfr. blatta)) VII[*](VII ll. S. VIII H) et pr. l. I[*](I—pr. 1. om.Fa): VIII blatta[*](blatta J. -ttae FRTS. -ttis EH) XIII[*](XIII De pr. l. om.Fa. II E. XII rH) et pr. 1 IIII[*](IIII FaD. VII rH. V TS): XVII[*](XVII ll.S. XIX H. cfr. p. 99,29) de genere[*](generi- bus E. -ra F) cantharidum.[*](cantari FE) med. ex iis XI[*](XI RaTH. XII Fa. XL r) et pr. l. V: XVI cimice II[*](II ego. V ll.S) et pr. l. VIIII: XI[*](XI ego. XIIII TS. XVIIII ll) musca V et pr. 1 VII: XII locustis IIII[*](IIII H. III FaTS. VI Ra. om.r. add. et pr. l. IIII: VII FaTS. ...III (IIII H) : VIII rH. cfr. p. 99,34)

formicis[*](VIIII R) V et pr. l. III: VIII

Summa: medicinae et historiae et observationes DCCCLIIII[*](DCCCCLIIII RaT)

EX AVCTORIBVS

M. Varrone. Nigidio. M. Cicerone . Sextio Nigro qui Graece scripsit Licinio Macro.

EXTERNIS

Eudoxo. Aristotele.Hermippo. Homero. Apione. Orpheo. Democrito. Anaxilao.

MEDICIS Botrye[*](Botrye Horo va.Brot.(S)). Apollodoro. Menandro. Archedemo[*](Archedemo VFaJ. Archid- RdTH. -cimedo FE. -chimede v). Aristogene . Xenocrate. Diodoro. Chrysippo philosopho[*](philosopho om.VREv.sed cfr. §103) . Philippo [*](Philippo FadTD. om.rv). Oro[*](Oro FaFEaTD. Horo RaRav(Brot.). om. (V?) Bas.(S)). Nicandro. Apollonio Pitanaeo.

medicinae ex aquatilibus. aquarum mirabilia

aquarum differentiae

medicinae. Observationes CCLXVI (3-17)

quales oculis aquae prosint[*](quales-prosint EaaD.om.rv)

quales fecunditatem faciant quales insaniae medeantur[*](medeantur RaH. rem- VdT. -diantur Fa. lenmma om.r)

quales ealculosis

quales volneribus

quales partum custodiant[*](quales- custodiant om.FRE)

quales vitiliginem tollant

quae colorem lanis faciant

quae bominibus

quae memoriam, quae oblivionem

quae sensus subtilitatem, quae tarditatem, quae canoram vocem

quae vini taedium, quae inebrient

quae olei vicem praestent

quae salsae et amarae[*](quae - amarae FaRdH. om.r)

saxa[*](saxa VRadTH. sax Fa. X.exs E. Xes R. X. F) egerentes, risum aut ploratum facientes

quae amorem sanare dicantur

per triduum calentes haustus

aquarum miracula (18-20)

in quibus omnia mergantur, in quibus nihil

aquae necantes[*](nicantes FE. mic- R); pisces venenati[*](uenenati TH. uenanti (-tis d) ll)

quae lapideae fiant aut lapidem faciant

de salubritate aquarum

de vitiis aquarum

probatio aquarum

de aqua Marcia

de aqua Virgine

aquas inveniendi ratio

sign a aquarum

differentia[*](differentia FaFRD. -tiae rH) aquarum per genera terrae

ratio aquarum per tempora anni

aquarum subito nascentium aut desinentium observatio historica

ratio aquae ducendae

quo modo medicatis utendum et ad quae[*](et ad quae J. om.FREH. et aquae r) genera valitudinum[*](ualitudinum Ra 2EaaD.om.FREH. -nis rJ)

item marinis XXVIIII[*](XXIIII Fa. om.VH)

quid prosit navigatio V

quo modo marina aqua in mediterraneis possit fieri[*](fieri om.FRE. fieri possit H(D)) I[*](I FD. om.rH)

quo modo thalassomeli I[*](I om.FRaH)

quo modo hydromeli I[*](I om.RaRH)

remedium contra peregrin as aquas

ex musco medicinae VI

medicinae ex harenis

de salis generibus et confecturis et medicinis[*](medicinis H. -cinis et E. -cis r) observations[*](ob- seruationes H. -nibus ll (item infra 35)) CCIIII (39-45)

de salis auctoritate historica CXX

spuma salis[*](spuma salis om.V.postv. 29 pon.dT) (41. 45)

flos salis XX. salsugo II

de garo XV

de muria[*](de muria post v. 24 pon.dTH(J), post v. 22 S) XV

de allece[*](alleco R. alece VdH) VIII

de natura salis[*](de natura salis V(?)H.om.r)

de nitri generibus et confecturis et medicinis observationes CCXXI

de spongeis. medicinae et observations XCII

Summa: medicinae et historiae et observations DCCCCXXIIII

EX AVCTORIBVS

M. Varrone. Cassio Parmense Cicerone. Muciano. Caelio. Celso. Trogo. Ovidio. Polybio[*](de Polybio cfr. DKNp. 4.5). Sornatio.

EXTERNIS

Callimacho[*](Callimacho S. -cho Caecilio ll.v). Ctesia. Eudico[*](Lydico R. Lid- F. Licido E). Theophrasto. Eudoxo. Theopompo . Polyclito[*](Polyclito FaEv (D). -clyto rH. -crito Seconi.H. cfr. Brunn p. 40). luba. Lyco. Apione. Epigene. Pelope. Apelle. Democrito. Thrasyllo. Nicandro.Menandrocomoedo. Attalo. Sallustio Dionysio. Andrea. Nicerato. Hippocrate. Anaxilao.

medicinae ex aquatilibus. summa naturae[*](naturae uis BS. -ra eius r.om.v) vis in antipathia

de echenaide[*](echenaide BVFa. echin- Ra. echyn- d. echenatio E. echin- FR. echeneide Tv.cfr. § 148) II

de torpedine VII

de lepore marino V

mirabilia Rubri maris

de ingeniis pisciuni

proprietates piscium mirabiles (5-9)

ubi responsa dentur ex piscibus[*](ubi– piscibus post agnoscant pon.dTH. post edant v(SJ))

ubi ex manu edant

ubi vocem agnoscant

ubi amari[*](ubi amari—aurata h. l. om. et in fine ind. XXXI pon.dT) sint; ubi salsi, ubi[*](ubi non muti om.H) dulces, ubi non muti[*](muti S e coni.J. multi B. muli r). esse et locorum sympathiam vel[*](uel ll. et H) antipathiam

quando marini pisces in usu P. R.[*](P. R. om.BdT. pri- mum H) esse coeperint

Numae regis constitutio de piscibus

de curalio[*](curhalio B. tura- E). medicinae et observationes XLIII[*](XLIII BS. om.FR. -IIII rH(D))

de discordia inter se marinorum pastinaca VIIII. galeo, mullo XV[*](galeo XV VFadTS)

de iis quibus in aqua et in terra victus est

de castoreis. medicinae et observationes LVI[*](LVI VFadTD.om.B. LXVI rH. an XLVI?) (13. 14)

de testudine. medicinae et observationes LXVI[*](an LXXI?)

aurata IIII[*](IIII BS. III ri. om.dT. an I? cfr. §43 37 III BVFadTS. om.rH). stella marina VII

dracone marino III

salsamento XXV[*](XXII VFaRa. an XVIII?)

sardis I. cybia[*](cibia FaE.add. XII VFa. XI FREH.an VII?)

rana marina VI[*](VI ll.H. an III?). fluviatiles LII[*](LII BS.VFadT. LI rH. an XLII?)

rana rubeta[*](rubeta BVS. -ta I H. -bet I FE. -bet et R. -beta & Fa. -ta I et dT.an -ta X?)

observationes circa eas XXXII[*](XXXV FREH)

enhydris[*](enhydri R. -riae B) III[*](III ego. VI ll.H)

cancri fluviatiles XLV[*](XLV ego. VII FREH. XIV rS) . cancri[*](cancri marini VII BdTS.; coracini IIII. cancri marini VII FRE. coracini VII r. om. H) marini VII

ex[*](ex ego. etdT.om.ll.H) cocleis[*](cochleae dTH. om.R(?)) fluviatilibus[*](fluvia- tiles FEdTH. om.R(?)) VII

coracinis[*](coracinis ego. -ni BTS. om.rH) IIII

porco[*](porco pisce II BS. porcelli siue porci II rH) pisce II

vituio marino X

murena I

liippocampo VIIII

echinis XI[*](XI (pro IX) FRE)

ostreorum genera et observationes et medieinae LVIIII purpura[*](LVIIII purpura om.FREH) VIIII[*](an VII pro VIIII?)

alga marina II

mus marinus II

ex[*](ex ego. de dT.om.ll.H) scorpione marino[*](scorpio marinus V(?) H) XI[*](XI B. XII rH)

sanguisugis[*](sanguisucus Fa. -sugae H) VI[*](VI BS. VII rH)

murices XIII[*](XIII ll.H.an XII?)

conchylia V

piscium adips[*](adeps E1dTH) II[*](I FREH)

callionymi[*](cal- lionymi S. -mus H. caloponymi B. callionum (gall- FE) r) III[*](III BFaRaS. II dT. IV rH)

coracini fel I

pectunculi I[*](pectunculi I h. l. inseruit J,in fine indicis ante Summa habent Peciuncul. I B. petunculi (-la dT) r)

sepiae[*](saepiae FaFE) XXIIII[*](XXIII RH. XIIII T.an XVlIII?)

ichtyocolla V

batia I

bacchus sive mizyes[*](mizyes VFad. mies B. maxies Ra. obsties E. -thies FR. mizion T. myxon (B)H. cfr. §77) II

marini peduculi II[*](an II?)

canicula IIII

cetum I[*](cetum I BS. coet- I r. om. H)

ex[*](ex ego. de dT.om. ll. H) deiphinis[*](delphinus V (?) H) VIII[*](VIIII BS)

coluthia[*](coluthia S.cfr. § 84. 147. -tia FadT. colythia B (V?). -tia RH. -litia r) sive coryphia[*](coryphia BS. -ruphia dT. -rufia VFaRa. -ritia r. -rytia H) III[*](III BS. IV rH)

alcyoneum VII[*](an VI?)

thynnus V

menae XVI[*](XVI ego. XIII BVFaS. XII rH)

scolopendra II

saurus I

conchis I[*](conchis I J transp. voluit post bryon I (36). cfr. § 111)

siluro[*](siluro (praem. de) dT. -ru B. -rus rH) XV

strombo[*](strombus V(?)H) sive concha longa VI

tethea[*](tethea RTH. -tha E1. thetea B. -thea FE2. -phea Rad. -pea V.add. torpidine VII VFaRaT) V

olus[*](holus JD) marinum I[*](I om.BR)

myaces XXXV[*](XXXV ego. XXV ll.H)

mituli[*](mituli B(V?) H. -tillo R. tullo r) VIII[*](VIII BVFaRadTS. III rH.an VIIII?)

pelorides I

seriphum[*](seriphium VRTH) II

erythinis II

solea pisce I

rhombo I

blendia I

urtica marina II[*](III dT. VII BS)

pulmone[*](pulmo marinus V(?) H) marino IV[*](IV ego. VI ll.H)

onyches IIII

ex colubra[*](columbra B. -ba FRE) aquatica I

ex hydro I

mugile I

ex pelamyde IIII[*](IIII BS. III r H)

sciaena[*](sciana VFaRa. solana R. sola FE) I

perca IIII[*](IIII ll.H. an V?)

ex squatina[*](isquatina B. qua- r) III[*](III BS. I Ra)

zmarides[*](Zmarides BS. sma- H. zymma- VFaRadT. gymma- r) III

ophidio I

ex fibro IIII

bryon[*](bryo coni.J2coll.§110. 111) I

ex[*](ex (de d2T) asello pisce I d2TH. om. h. l. et post 16 pelamyde IIII pon. ll) asello pisce I

phagro[*](phagro BS. pa- rH) I

ex balaena[*](ballaena B (item § 144). bel- lano R. ballena r) I

polypo I

ex glano[*](glano BdTH. cla- r) I

glaucisco[*](glaucisco VFaRadTH. clau- r) I

rubellio[*](rubellio FaRadTH. -llo r) I

uva[*](uua- anguilla (add. marina B) I ll.D. ang- I. uua mar- I dT(?)H.cfr. §138) marina I

anguilla I

hippopotamio[*](hippotamio FaRadT. -opotamia FEH. hypot- R) I

crocodilo I

adarca sive calamochnus III

calamo VIII

animalium omnium in mari[*](mare BS) viventium nomina CLXXVI[*](CLXVI va.H. cfr. D UZp. 75)

Summa: medicinae et historiae et observationes DCCCCXC[*](DCCCCXC FREH. -XL dT. -XCV VFaRa. -XXVIII va.H. CCCCLXXXXII B)

EX AVCTORIBVS

Licinio Macro. Trebio Nigro[*](Trebio Nigro T(?)C. Trebioni B. Trebonio (The- E) Nigro rv).

Sextio Nigro qui Gracce scripsit[*](scripsit om.B). Ovidio poeta. Cassio Hemina. Maecenate. Iaccho[*](iaccho BS. Iacceo VFaRa. Iaceo FR. La- EdT. L. Ateio v). Sornatio[*](Sornatio om.va.H).

EXTERNIS

Iuba. Andrea. Salpe. Apione. Pelope. Apelle. Thrasyllo[*](Thasillo R. Thasio E.om.Ra. Thasio, Thrasyllo dT (?) va.S). Nicandro.

metallorum naturae[*](natura BFaS).

de auro (2-25)

quae prima commendatio eius

de anulorum aureorum origine

de mo do auri apud antiques

de equestri ordine. de iure anulorum aureorum (6-9)

de decuriis iudicum

quotiens nomen[*](nomina FaFREva. H) equestris ordinis mutatum[*](muatat E1. -tu E2. immutatum V(?)H. -ta v)

de donis militaribus aureis et argenteis

quando primum corona aurea data

de reliquo usu auri[*](aurio B.an auri, luxu- ria?), feminarum

de nummo aureo

quando primum signatum[*](signatum om.B) aes[*]( aes BS. est rH),argentum, aurum. antequam ea signarentur[*](ea signa- rentur BVFaRadTH. signaretur rv(D)), quis mos[*](qui mos va.H). in aere[*](ea re FRE)

quae maxima pecunia primi census[*](primi census BS. -mo censu. (cessu R. censa E2) v(D))

quotiens et quibus temporibus aucta sit[*](aucta sit BS. -toritas rv) aeris aut[*](aeris aut (et D) nummi BS. aeris (iteris et FRE. aereis dTH) nummis rH. auri v) nummi signati[*](signati BVFaRaS. -tis dTH. segnitia r. del.v) aestimatio

de cupiditate auri

qui plurimum auri et argenti possederint[*](possederint VFaRadTH. -dit B. -ssidet E. -sset r)

quando primum argenti apparatus[*](argentum apparuerit BSJ) in harena, quando in scaena[*](cena FREdT)

quibus temporibus plurimum in aerario populi Romani auri et argenti fuerit

quando primum lacunaria inaurata

quibus de causis praecipua auctoritas auro

ratio inaurandi[*](inauranda VFaRa. naturandi FRE. -ralis [auri inueniendi] va.H)

de inveniendo auro

de auripigmento

de electro[*](de auripigmento. de electro om.FREva. H)

primae aureae statuae

medicinae ex auro[*](auro VIII-14 medicinae ex om.B) VIII[*](VIIII Fa)

de chrysocolla (26-29)

ratio eius in picturis

medicinae ex chrysocolla VII[*](VII S. un B.om.FRE. VI rv)

de aurificum chrysocolla sive santerna[*](saterna REH)

mirabilia naturae glutinandis inter se et perficiendis metallicis rebus

de argento

de argento vivo

de stimi sive[*](stimio siue stibio B) stibi sive alabastro[*](alabrasti (om. siue larbasi) B) sive larbasi[*](larbasi S. -so H. -baa VFaRa. labasi r) sive platyophthalmo. medicinae ex eo VII

de scoria argenti. medicinae ex ea VI[*](VI BS. om.rH)

de spuma[*](de spuma- VII BFaS. om..rH) argenti. medicinae ex ea VII

de minio (36-41)

quam religiosum apud antiquos fuerit

de inventione eius et origine

de cinnabari

ratio eius[*](eius ll.S. cinnabaris et minii dTH) in picturis et medicina[*](et medicina (-nae v) B. in (et in R) med- r.om.dTH. (in medi- cina et in picturis S)) (38. 39)

genera mini

ratio[*](ratio- picturis omE(?)dTH. add. in medicina D) eius in picturis

de hydrargyro

medicina[*](medicina (-ne T) ex minio TS coll. 124,post inaurando pon.ll, ante hydrargyro H(J). del.v(D)) ex minio

de argento inaurando

de coticulis aurariis

argenti genera et experimenta (44-55)

de speculis

de Aegyptio argento

de inmodica pecunia

quorum maximae opes fuerint[*](opes fuerint om.FRE)

quando primum populus Romanus

stipem sparserit

de luxuria in vasis argenteis

frugalitatis antiquae in argento exempla

quando primum lectis argentum additum

quando lances inmodicae factae

quando repositoriis argentum additum

quando[*](quando BVFaRaS. -do primum dTH) tympana facta[*](quando lances—11 additum BS. quando lances—factae FREH. om.r. inFREpost factae deest tota huius indicis clausula,praetermissa, ut videtur, ab archetypi librario pagina una et erroredetecto, sed non correcto: nam continuatur indicis l. XXXIV dimi-dia pars altera (p. 112,43) nobilitates ex aere operum—Theomnesto (FeReEe) et sequitur deinde idem index integer)

inmodica argenti pretia[*](pecunia (pro pretia) d(?)H)

de statuis argenteis[*](argenteis BVFav (S). -ti dTH. om.Ra)

nobilitates operum et artificum in argento

de sile

qui primi sile pinxerint et qua ratione

de caeruleo. medicinae ex[*](ex eo II BS. ex com VFa (Ra?). ex caeruleo dTH) eo II (57. 58)

Summa: medicinae et historiae et observationes CCLXXXVIII[*](CCLXXXVIII BD. CCLXVII VFaRad. CCLX T. MCXXV v)

EX AVCTORIBVS

Domitiano Caesare. Iunio Gracchano. L. Pisone[*](L. Pisone BaS. medico Fa. om.r (auctorum nomina eadem fere atque in l. XXXIV exhibent v, partim cum his confusa, partim mutato ordine dat H)). M. Varrone[*](Verrio, M. Varrone SJ1cum v). Corvino. Attico Pomponio . Calvo Licinio. Cornelio Nepote. Muciano. Boccho[*](Bucch???o B. Butho va.H). Fetiale . Fenestella. Valerio Maximo , lulio Basso qui de medicina Graece scripsit. Sextio[*](Sexto VdT) Nigro qui item.

EXTERNIS

Theophrasto. Democrito.Iuba. Timaeo historico. Qui[*](qui Tv. om.r) de medicina metallica scrip[*](scripserunt D UZp. 76 (etdist.). scripsit VS. s. B. fecit FadT)- serunt: Heraclide. Andrea. Diagora. Botrye. Archedemo[*](Arche- demo BJ. Archid- rS). Dionysio. Aristogene. Demo[*](demode Fa)- cle. Mneside[*](Neside B). Attalo medico. Xenocrate item. Theomnesto. Nymphodoro. lolla. Apollodoro

. Pasitele qui mirabilia[*](mirabilias B) opera scripsit. Antigono qui de toreutice scripsit. Menaechmo qui[*](post qui item add. Menandro qui de toreutis VFadTD; ex ind. XXXIV add. Xenocrate qui item, Du- ride qui item, Menandro qui de toreutis, Heliodoro qui de Athe- niensium anathematis, Metrodoro Scepsio v. del D. cfr. UZ p. 77 n. 1) item.

aeris metalla (1-38)

genera aeris (2-5)

quae Corinthia

quae Deliaca

quae Aeginetica

de tricliniis aeratis[*](aeratis BFaRaJ2. aereis V(?)dH. aureis T.lemma om.rv,post 14 ex aere pon.dTH) (4. 5. 8)

de candelabris

de templorum ornamentis ex aere[*](ęreis ex aere Ba)

quod primum[*](primum romae dei simulacrum aereum romae ex aere factum B) dei simulacrum Romae ex aere factum

de origine statuarum et honore

statuarum genera et figurae.

antiquas[*](antiquas - fuisse post 25 rostra pos. S e coni. J. del. H) statuas togatas sine tunicis fuisse (10. 11)

quae[*](quae - Romae post rostra pon.dT.del. H) primae statuae Romae. quibus primum publice positae, quibus primum in columna, quando rostra

quibus externis Romae publice positae

quibus Romae mulieribus in publico positae

quae prima Romae statua equestris publice posita

quando omnes privatim positae[*](positae BVFaRaS. publice r. et pub- v) statuae ex publico subiatae

quae prima[*](prima OVFadTJ. -mae rv) ab externis publice[*](publice B2FaF) posita[*](posita VFTJ. -tae rv)

fuisse antiquitus et[*](et BVFaS.om.r H) in Italia statuaries

de pretiis signorum inmodicis

de colossis in urbe celeberrimis

nobilitates ex aere operum[*](post operum desinit lib. I inR;adnotatum in marg. est De istis praeambulis deficit unum folium) et artificum CCCLXVI

differentiae aeris et mixturae. de pyropo

de Campano aere

de servando aere

de cadmia

med. ex ea XV

aeris usti effectus in mediciria X[*](IX Ra. om.V(?)FeReEeH)

de scoria aeris. de flore[*](de flore aeris. squama aeris om.FEdTH) aeris, squama[*](squama - aeris om.Fe) aeris, stomomate[*](stomat???, aeris FEd. -aterios ReEe) aeris. med. ex iis XLVII

aerugo, med. ex ea XVIII[*](XVIIII Fe. XVII ReFEdH)

hieracium[*](hieracium -)[*](XVIII om.FeReEe)

scolex aeris. med. ex eo XVIII[*](XVIII BVFaRaS XVII rH)

de chalcitide[*](calcipide FeReEe. chalciti VFaTH. calcite Ra. -ide FE). med. ex ea VII psoricon[*](psoricon om.Vd(?)H)

sori[*](sory RaH. spori FEdT). med. ex eo III[*](III BReS. IIII VFaFeRe. VII Ra. VIII EdH. VIIII Fin ras. XIII T)

misy[*](misy- XIII om.FE)[*](misy BdTH. mysi OVRaFe. misi r). med. ex eo XIII[*](XIII BFeReEeS. XIIII rH(J))

chalcanthum sive atramentum sutorium[*](sutorium B(VRaRe?)H. -ricium r). med. ex eo XVII[*](XVII ego. XIIII FeReEe. XVI rH)

pompholyx. spodium. med. ex iis[*](is B. his rH. eis J) VI[*](VI VH(J). om.FeEe. V rS) (33. 34)

antispodi[*](antispondii FE) gen[*](con (pro gen.) Ee. on FeRe). XV

smegma[*](smegna B.om.E. specma FeRaEe. spegma H)

de diphryge

de triente Servilio

de ferrariis[*](ferrariis FeReEe. cfr. § 144. XXXV 35. ferreis rv. ferri dTH e §138) metallis (39-46)

simulacra ex ferro

caelaturae ex ferro

differentiae ferri[*](ferri ll.D. add. et temperatura d2TH)

de ferro quod vivum appellant[*](appellatur FaRa)

ferri temperatura[*](ferri temperatura ll.D. del.d2. om.TH)

robiginis[*](robiginis VRedS. rub- rv) remedia

med. ex ferro VII

med. ex robigine[*](robigine BVFdS. rub- rv) XIII[*](XIIII BFEH. XV FeReEe. V r)

med. ex squama ferri XVII[*](XVIII FeReEe) hygremplastrum

de plumbi metallis (47-56)

de plumbo albo

de argentario. de stagno

de plumbo nigro

med. ex plumbo XV

med. ex scoria[*](scoria EdTH. co- r XVI EH) plumbi XV

spodium[*](spondium FaRa) ex plumbo

de molybdaena[*](molygdena FeReEe. -ligdina FE). med. ex ea V[*](V VFaFeEedT. XV rH)

psimythium[*](psimythium (-tium T) dTv(J). psmy- VFaRa. psimith- BFES. Primitium FeReEe) sive cerussa. med. ex ea VI[*](VI om.FE. V Fe. VII Ee)

sandaraca. med. ex ea XI

arrlienicum[*](arrhenicum BS. arre- VFaFEJ. arse- dTH. arrenicula FeReEe. arenicoro Ra)

Summa: medicinae CCLVIII[*](CCLVIII BFEJ2. -VII OD. CLVIII S (errore). numerum hunc et seqq. -). ex iis ad canis morsus, ad caput, alopecias, oculos[*](oculos XXV BJ. -los FED. XXV S) XXV, aures, nares[*](nares FES. Hales B), oris vitia, lepras , gingivas, dentes; uvam, pituitam, fauces, toncsillas[*](tonsillas S. tos- B. .toss- FE), anginam[*](anginam S. na B. -guina FE), tussim, vomitiones, pectus, stomaehum, suspiria, lateris dolores, splenem, ventrem ,tenesmum, dysenteriam, sedem, verenda, sanguinem sistendum[*](si- stendum S. sist. B. sisto FE), podagras[*](podagras S. -agr. B. -agrae FE), hydropicos , ulcera, volnera XXVI, suppurata, ossa, paronychia, ignem sacrum, haemorroidas, fistulas, callum, pusulas[*](posulas B. pusullas FE), scabiem , cicatrices, infantes, muliebria vitia, psilotrum, venerem inhibendam, ad vocem, contra lymphationes. Summa[*](Summa res om.rva.S. del. vult D UZp. 77 n.1): res et historiae et observationes DCCCCXV[*](DCCCCXXV VdT. m???CXXV Fe. DCCCXV va.H)

EX AVCTORIBVS

L. Pisone.[*](A. (pro L.) FeReEe) Antiate. Verrio. M. Varrone. Cornelio Nepote[*](Cornelio Nepote om.VFaFEdTva. S. (H repetit ad hunc librum eundem in- dicem, quem ad l. XXXIII contaminando finxit)). Messala[*](Messala Rufo sublato commote Brunn p. 13. cfr. ind. VII) Rufo. Marso poeta. Boccho[*](Bocco BFa. bacho Fe. Buclao Ee. Butho va.H). Iulio Basso qui de medicina Graece scripsit. Sextio Nigro qui item[*](qui item Bas. item ll.v). Fabio[*](Fabio FeReEev. Fario B. Furio r) Vestale.

EXTERNIS

Democrito. Metrodoro Scepsio . Menaechmo qui de toreutice scripsit. Xenocrate qui item. Antigono qui item. Duride qui item[*](Duride qui item om.FeReEe). Heliodoro

qui Atbeniensium[*](atheniensium TBas.(S). dethen- B. de athen- (-nium F. -niense vel -sae FeReEe) rv(H)D) anathemata[*](anathemata BFadTBas.(S). -tae F. -te Ev. -tis rH(D)) scripsit[*](scripserunt FE). Pasitele qui mirabilia [*](demirabilia BRaFE2. -libus E1D) opera[*](operibus E1D. -ra scripsit om.Ra) scripsit. Timaeo[*](Timaeo—scripserunt om.FeReEeva.H). Qui de medicina metallica[*](metallica om.FaRa. milica F. -lia E) scripserunt[*](scripserunt FD UZp. 76(etdist.}. -serit E. -sit rH): Nymphodoro. Iolla. Apollodoro. Andrea[*](Andria B). Heraclide. Diagora. Botrye. Archedemo[*](Archedemo Re. -emedo (Erch- E) FeEeFE. Archidemo dH. -imede TV). Dionysio. Aristogene [*](Artogene FaFE. -no Ra). Democle[*](domecle E. -moclae F. democretae Fe. -crito ReEe. Dio- mede TVa.H). Mneside[*](Mnesicle Tva.H). Xenocrate Zenonis. Theoninesto .