De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. et mora quae fluvios passim refrenat aventis,
  2. perfacilest tamen haec reperire animoque videre,
  3. omnia quo pacto fiant quareve creentur,
  4. cum bene cognoris elementis reddita quae sint.
  5. Nunc age, quae ratio terrai motibus extet
  6. percipe. et in primis terram fac ut esse rearis
  7. supter item ut supera ventosis undique plenam
  8. speluncis multosque lacus multasque lucunas
  9. in gremio gerere et rupes deruptaque saxa;
  10. multaque sub tergo terrai flumina tecta
  11. volvere vi fluctus summersos caeca putandumst;
  12. undique enim similem esse sui res postulat ipsa.
  13. his igitur rebus subiunctis suppositisque
  14. terra superne tremit magnis concussa ruinis,
  15. subter ubi ingentis speluncas subruit aetas;
  16. quippe cadunt toti montes magnoque repente
  17. concussu late disserpunt inde tremores.
  18. et merito, quoniam plaustris concussa tremescunt
  19. tecta viam propter non magno pondere tota,
  20. nec minus exultant, si quidvis cumque viai
  21. ferratos utrimque rotarum succutit orbes.
  22. Fit quoque, ubi in magnas aquae vastasque lucunas
  23. gleba vetustate e terra provolvitur ingens,
  24. ut iactetur aquae fluctu quoque terra vacillans;
  25. ut vas inter aquas non quit constare, nisi umor
  26. destitit in dubio fluctu iactarier intus.
  27. Praeterea ventus cum per loca subcava terrae
  28. collectus parte ex una procumbit et urget
  29. obnixus magnis speluncas viribus altas,
  30. incumbit tellus quo venti prona premit vis.
  31. tum supera terram quae sunt extructa domorum
  32. ad caelumque magis quanto sunt edita quaeque,
  33. inclinata minent in eandem prodita partem
  34. protractaeque trabes inpendent ire paratae.
  35. et metuunt magni naturam credere mundi
  36. exitiale aliquod tempus clademque manere,
  37. cum videant tantam terrarum incumbere molem!
  38. quod nisi respirent venti, vis nulla refrenet
  39. res neque ab exitio possit reprehendere euntis;
  40. nunc quia respirant alternis inque gravescunt
  41. et quasi collecti redeunt ceduntque repulsi,
  42. saepius hanc ob rem minitatur terra ruinas
  43. quam facit; inclinatur enim retroque recellit
  44. et recipit prolapsa suas in pondere sedes.
  45. hac igitur ratione vacillant omnia tecta,
  46. summa magis mediis, media imis, ima perhilum.
  47. Est haec eiusdem quoque magni causa tremoris.
  48. ventus ubi atque animae subito vis maxima quaedam
  49. aut extrinsecus aut ipsa tellure coorta
  50. in loca se cava terrai coniecit ibique
  51. speluncas inter magnas fremit ante tumultu
  52. versabundaQUE portatur, post incita cum vis
  53. exagitata foras erumpitur et simul altam
  54. diffindens terram magnum concinnat hiatum.
  55. in Syria Sidone quod accidit et fuit Aegi
  56. in Peloponneso, quas exitus hic animai
  57. disturbat urbes et terrae motus obortus.
  58. multaque praeterea ceciderunt moenia magnis
  59. motibus in terris et multae per mare pessum
  60. subsedere suis pariter cum civibus urbes.
  61. quod nisi prorumpit, tamen impetus ipse animai
  62. et fera vis venti per crebra foramina terrae
  63. dispertitur ut horror et incutit inde tremorem;
  64. frigus uti nostros penitus cum venit in artus,
  65. concutit invitos cogens tremere atque movere.
  66. ancipiti trepidant igitur terrore per urbis,
  67. tecta superne timent, metuunt inferne cavernas
  68. terrai ne dissoluat natura repente,
  69. neu distracta suum late dispandat hiatum
  70. idque suis confusa velit complere ruinis.
  71. proinde licet quamvis caelum terramque reantur
  72. incorrupta fore aeternae mandata saluti:
  73. et tamen inter dum praesens vis ipsa pericli
  74. subdit et hunc stimulum quadam de parte timoris,
  75. ne pedibus raptim tellus subtracta feratur
  76. in barathrum rerumque sequatur prodita summa
  77. funditus et fiat mundi confusa ruina.
  78. ---
  79. Principio mare mirantur non reddere maius
  80. naturam, quo sit tantus decursus aquarum,
  81. omnia quo veniant ex omni flumina parte.
  82. adde vagos imbris tempestatesque volantes,
  83. omnia quae maria ac terras sparguntque rigantque;
  84. adde suos fontis; tamen ad maris omnia summam
  85. guttai vix instar erunt unius adaugmen;
  86. quo minus est mirum mare non augescere magnum.
  87. Praeterea magnam sol partem detrahit aestu.
  88. quippe videmus enim vestis umore madentis
  89. exsiccare suis radiis ardentibus solem;
  90. at pelage multa et late substrata videmus.
  91. proinde licet quamvis ex uno quoque loco sol
  92. umoris parvam delibet ab aequore partem,
  93. largiter in tanto spatio tamen auferet undis.
  94. Tum porro venti quoque magnam tollere partem
  95. umoris possunt verrentes aequora, ventis
  96. una nocte vias quoniam persaepe videmus
  97. siccari mollisque luti concrescere crustas.
  98. Praeterea docui multum quoque tollere nubes
  99. umorem magno conceptum ex aequore ponti
  100. et passim toto terrarum spargere in orbi,
  101. cum pluit in terris et venti nubila portant.
  102. Postremo quoniam raro cum corpore tellus
  103. est et coniunctast oras maris undique cingens,
  104. debet, ut in mare de terris venit umor aquai,
  105. in terras itidem manare ex aequore salso;
  106. percolatur enim virus retroque remanat
  107. materies umoris et ad caput amnibus omnis
  108. confluit, inde super terras redit agmine dulci
  109. qua via secta semel liquido pede detulit undas.
  110. Nunc ratio quae sit, per fauces montis ut Aetnae
  111. expirent ignes inter dum turbine tanto,
  112. expediam; neque enim mediocri clade coorta
  113. flammae tempestas Siculum dominata per agros
  114. finitimis ad se convertit gentibus ora,
  115. fumida cum caeli scintillare omnia templa
  116. cernentes pavida complebant pectora cura,
  117. quid moliretur rerum natura novarum.
  118. Hisce tibi in rebus latest alteque videndum
  119. et longe cunctas in partis dispiciendum,
  120. ut reminiscaris summam rerum esse profundam
  121. et videas caelum summai totius unum
  122. quam sit parvula pars et quam multesima constet
  123. nec tota pars, homo terrai quota totius unus.
  124. quod bene propositum si plane contueare
  125. ac videas plane, mirari multa relinquas.
  126. numquis enim nostrum miratur, siquis in artus
  127. accepit calido febrim fervore coortam
  128. aut alium quemvis morbi per membra dolorem?
  129. opturgescit enim subito pes, arripit acer
  130. saepe dolor dentes, oculos invadit in ipsos,
  131. existit sacer ignis et urit corpore serpens
  132. quam cumque arripuit partem repitque per artus,
  133. ni mirum quia sunt multarum semina rerum
  134. et satis haec tellus morbi caelumque mali fert,
  135. unde queat vis immensi procrescere morbi.
  136. sic igitur toti caelo terraeque putandumst
  137. ex infinito satis omnia suppeditare,
  138. unde repente queat tellus concussa moveri
  139. perque mare ac terras rapidus percurrere turbo,
  140. ignis abundare Aetnaeus, flammescere caelum;
  141. id quoque enim fit et ardescunt caelestia templa
  142. et tempestates pluviae graviore coortu
  143. sunt, ubi forte ita se tetulerunt semina aquarum.
  144. 'at nimis est ingens incendi turbidus ardor.'
  145. scilicet et fluvius qui visus maximus ei,
  146. qui non ante aliquem maiorem vidit, et ingens
  147. arbor homoque videtur et omnia de genere omni
  148. maxima quae vidit quisque, haec ingentia fingit,
  149. cum tamen omnia cum caelo terraque marique
  150. nil sint ad summam summai totius omnem.
  151. Nunc tamen illa modis quibus inritata repente
  152. flamma foras vastis Aetnae fornacibus efflet,
  153. expediam. primum totius subcava montis
  154. est natura fere silicum suffulta cavernis.
  155. omnibus est porro in speluncis ventus et .
  156. ventus enim fit, ubi est agitando percitus .
  157. hic ubi percaluit cale fecitque omnia circum
  158. saxa furens, qua contingit, terramque et ab ollis
  159. excussit calidum flammis velocibus ignem,
  160. tollit se ac rectis ita faucibus eicit alte.
  161. fert itaque ardorem longe longeque favillam
  162. differt et crassa volvit caligine fumum
  163. extruditque simul mirando pondere saxa;
  164. ne dubites quin haec animai turbida sit vis.
  165. praeterea magna ex parti mare montis ad eius
  166. radices frangit fluctus aestumque resolvit.
  167. ex hoc usque mari speluncae montis ad altas
  168. perveniunt subter fauces. hac ire fatendumst
  169. ---
  170. et penetrare mari penitus res cogit aperto
  171. atque efflare foras ideoque extollere flammam
  172. saxaque subiectare et arenae tollere nimbos.
  173. in summo sunt vertice enim crateres, ut ipsi
  174. nominitant, nos quod fauces perhibemus et ora.
  175. Sunt aliquot quoque res quarum unam dicere causam
  176. non satis est, verum pluris, unde una tamen sit;
  177. corpus ut exanimum siquod procul ipse iacere
  178. conspicias hominis, fit ut omnis dicere causas
  179. conveniat leti, dicatur ut illius una;
  180. nam neque eum ferro nec frigore vincere possis
  181. interiisse neque a morbo neque forte veneno,
  182. verum aliquid genere esse ex hoc quod contigit ei
  183. scimus. item in multis hoc rebus dicere habemus.
  184. Nilus in aestatem crescit campisque redundat
  185. unicus in terris, Aegypti totius amnis.
  186. is rigat Aegyptum medium per saepe calorem,
  187. aut quia sunt aestate aquilones ostia contra,
  188. anni tempore eo, qui etesiae esse feruntur,
  189. et contra fluvium flantes remorantur et undas
  190. cogentes sursus replent coguntque manere.
  191. nam dubio procul haec adverso flabra feruntur
  192. flumine, quae gelidis ab stellis axis aguntur;
  193. ille ex aestifera parti venit amnis ab austro
  194. inter nigra virum percocto saecla colore
  195. exoriens penitus media ab regione diei.
  196. est quoque uti possit magnus congestus harenae
  197. fluctibus adversis oppilare ostia contra,
  198. cum mare permotum ventis ruit intus harenam;
  199. quo fit uti pacto liber minus exitus amnis
  200. et proclivis item fiat minus impetus undis.
  201. fit quoque uti pluviae forsan magis ad caput ei
  202. tempore eo fiant, quo etesia flabra aquilonum
  203. nubila coniciunt in eas tunc omnia partis.
  204. scilicet, ad mediam regionem eiecta diei
  205. cum convenerunt, ibi ad altos denique montis
  206. contrusae nubes coguntur vique premuntur.
  207. forsitan Aethiopum penitus de montibus altis
  208. crescat, ubi in campos albas descendere ningues
  209. tabificis subigit radiis sol omnia lustrans.
  210. Nunc age, Averna tibi quae sint loca cumque lacusque,
  211. expediam, quali natura praedita constent.
  212. principio, quod Averna vocantur nomine, id ab re
  213. inpositumst, quia sunt avibus contraria cunctis,
  214. e regione ea quod loca cum venere volantes,
  215. remigii oblitae pennarum vela remittunt
  216. praecipitesque cadunt molli cervice profusae
  217. in terram, si forte ita fert natura locorum,
  218. aut in aquam, si forte lacus substratus Averni.
  219. is locus est Cumas aput, acri sulpure montis
  220. oppleti calidis ubi fumant fontibus aucti.
  221. est et Athenaeis in moenibus, arcis in ipso
  222. vertice, Palladis ad templum Tritonidis almae,
  223. quo numquam pennis appellunt corpora raucae
  224. cornices, non cum fumant altaria donis;
  225. usque adeo fugitant non iras Palladis acris
  226. pervigili causa, Graium ut cecinere ,
  227. sed natura loci opus efficit ipsa suapte.
  228. in Syria quoque fertur item locus esse videri,
  229. quadripedes quoque quo simul ac vestigia primum
  230. intulerint, graviter vis cogat concidere ipsa,
  231. manibus ut si sint divis mactata repente.
  232. omnia quae naturali ratione geruntur,
  233. et quibus e fiant causis apparet origo;
  234. ianua ne pote eis Orci regionibus esse
  235. credatur, post hinc animas Acheruntis in oras
  236. ducere forte deos manis inferne reamur,
  237. naribus alipedes ut cervi saepe putantur
  238. ducere de latebris serpentia saecla ferarum.
  239. quod procul a vera quam sit ratione repulsum
  240. percipe; nam de re nunc ipsa dicere conor.