De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. talia qui fingit potuisse animalia gigni,
  2. nixus in hoc uno novitatis nomine inani,
  3. multa licet simili ratione effutiat ore,
  4. aurea tum dicat per terras flumina vulgo
  5. fluxisse et gemmis florere arbusta
  6. aut hominem tanto membrorum esse impete natum,
  7. trans maria alta pedum nisus ut ponere posset
  8. et manibus totum circum se vertere caelum.
  9. nam quod multa fuere in terris semina rerum,
  10. tempore quo primum tellus animalia fudit,
  11. nil tamen est signi mixtas potuisse creari
  12. inter se pecudes compactaque membra animantum,
  13. propterea quia quae de terris nunc quoque abundant
  14. herbarum genera ac fruges arbustaque laeta
  15. non tamen inter se possunt complexa creari,
  16. sed res quaeque suo ritu procedit et omnes
  17. foedere naturae certo discrimina servant.
  18. Et genus humanum multo fuit illud in arvis
  19. durius, ut decuit, tellus quod dura creasset,
  20. et maioribus et solidis magis ossibus intus
  21. fundatum, validis aptum per viscera nervis,
  22. nec facile ex aestu nec frigore quod caperetur
  23. nec novitate cibi nec labi corporis ulla.
  24. multaque per caelum solis volventia lustra
  25. volgivago vitam tractabant more ferarum.
  26. nec robustus erat curvi moderator aratri
  27. quisquam, nec scibat ferro molirier arva
  28. nec nova defodere in terram virgulta neque altis
  29. arboribus veteres decidere falcibus ramos.
  30. quod sol atque imbres dederant, quod terra crearat
  31. sponte sua, satis id placabat pectora donum.
  32. glandiferas inter curabant corpora quercus
  33. plerumque; et quae nunc hiberno tempore cernis
  34. arbita puniceo fieri matura colore,
  35. plurima tum tellus etiam maiora ferebat.
  36. multaque praeterea novitas tum florida mundi
  37. pabula dura tulit, miseris mortalibus ampla.
  38. at sedare sitim fluvii fontesque vocabant,
  39. ut nunc montibus e magnis decursus aquai
  40. claricitat late sitientia saecla ferarum.
  41. denique nota vagis silvestria templa tenebant
  42. nympharum, quibus e scibant umore fluenta
  43. lubrica proluvie larga lavere umida saxa,
  44. umida saxa, super viridi stillantia musco,
  45. et partim plano scatere atque erumpere campo.
  46. necdum res igni scibant tractare neque uti
  47. pellibus et spoliis corpus vestire ferarum,
  48. sed nemora atque cavos montis silvasque colebant
  49. et frutices inter condebant squalida membra
  50. verbera ventorum vitare imbrisque coacti.
  51. nec commune bonum poterant spectare neque ullis
  52. moribus inter se scibant nec legibus uti.
  53. quod cuique obtulerat praedae fortuna, ferebat
  54. sponte sua sibi quisque valere et vivere doctus.
  55. et Venus in silvis iungebat corpora amantum;
  56. conciliabat enim vel mutua quamque cupido
  57. vel violenta viri vis atque inpensa libido
  58. vel pretium, glandes atque arbita vel pira lecta.
  59. et manuum mira freti virtute pedumque
  60. consectabantur silvestria saecla ferarum
  61. missilibus saxis et magno pondere clavae.
  62. multaque vincebant, vitabant pauca latebris;
  63. saetigerisque pares subus silvestria membra
  64. nuda dabant terrae nocturno tempore capti,
  65. circum se foliis ac frondibus involventes.
  66. nec plangore diem magno solemque per agros
  67. quaerebant pavidi palantes noctis in umbris,
  68. sed taciti respectabant somnoque sepulti,
  69. dum rosea face sol inferret lumina caelo.
  70. a parvis quod enim consuerant cernere semper
  71. alterno tenebras et lucem tempore gigni,
  72. non erat ut fieri posset mirarier umquam
  73. nec diffidere, ne terras aeterna teneret
  74. nox in perpetuum detracto lumine solis.
  75. sed magis illud erat curae, quod saecla ferarum
  76. infestam miseris faciebant saepe quietem.
  77. eiectique domo fugiebant saxea tecta
  78. spumigeri suis adventu validique leonis
  79. atque intempesta cedebant nocte paventes
  80. hospitibus saevis instrata cubilia fronde.
  81. Nec nimio tum plus quam nunc mortalia saecla
  82. dulcia linquebant lamentis lumina vitae.
  83. unus enim tum quisque magis deprensus eorum
  84. pabula viva feris praebebat, dentibus haustus,
  85. et nemora ac montis gemitu silvasque replebat
  86. viva videns vivo sepeliri viscera busto.
  87. at quos effugium servarat corpore adeso,
  88. posterius tremulas super ulcera tetra tenentes
  89. palmas horriferis accibant vocibus Orcum,
  90. donique eos vita privarant vermina saeva
  91. expertis opis, ignaros quid volnera vellent.
  92. at non multa virum sub signis milia ducta
  93. una dies dabat exitio nec turbida ponti
  94. aequora lidebant navis ad saxa virosque.
  95. nam temere in cassum frustra mare saepe coortum
  96. saevibat leviterque minas ponebat inanis,
  97. nec poterat quemquam placidi pellacia ponti
  98. subdola pellicere in fraudem ridentibus undis.
  99. improba navigii ratio tum caeca iacebat.
  100. tum penuria deinde cibi languentia leto
  101. membra dabat, contra nunc rerum copia mersat.
  102. illi inprudentes ipsi sibi saepe venenum
  103. vergebant, nunc dant aliis sollertius ipsi.
  104. Inde casas postquam ac pellis ignemque pararunt
  105. et mulier coniuncta viro concessit in unum
  106. ---
  107. cognita sunt, prolemque ex se videre creatam,
  108. tum genus humanum primum mollescere coepit.
  109. ignis enim curavit, ut alsia corpora frigus
  110. non ita iam possent caeli sub tegmine ferre,
  111. et Venus inminuit viris puerique parentum
  112. blanditiis facile ingenium fregere superbum.
  113. tunc et amicitiem coeperunt iungere aventes
  114. finitimi inter se nec laedere nec violari,
  115. et pueros commendarunt muliebreque saeclum,
  116. vocibus et gestu cum balbe significarent
  117. imbecillorum esse aequum misererier omnis.
  118. nec tamen omnimodis poterat concordia gigni,
  119. sed bona magnaque pars servabat foedera caste;
  120. aut genus humanum iam tum foret omne peremptum
  121. nec potuisset adhuc perducere saecla propago.
  122. At varios linguae sonitus natura subegit
  123. mittere et utilitas expressit nomina rerum,
  124. non alia longe ratione atque ipsa videtur
  125. protrahere ad gestum pueros infantia linguae,
  126. cum facit ut digito quae sint praesentia monstrent.
  127. sentit enim vim quisque suam quod possit abuti.
  128. cornua nata prius vitulo quam frontibus extent,
  129. illis iratus petit atque infestus inurget.
  130. at catuli pantherarum scymnique leonum
  131. unguibus ac pedibus iam tum morsuque repugnant,
  132. vix etiam cum sunt dentes unguesque creati.
  133. alituum porro genus alis omne videmus
  134. fidere et a pennis tremulum petere auxiliatum.
  135. proinde putare aliquem tum nomina distribuisse
  136. rebus et inde homines didicisse vocabula prima,
  137. desiperest. nam cur hic posset cuncta notare
  138. vocibus et varios sonitus emittere linguae,
  139. tempore eodem alii facere id non quisse putentur?
  140. praeterea si non alii quoque vocibus usi
  141. inter se fuerant, unde insita notities est
  142. utilitatis et unde data est huic prima potestas,
  143. quid vellet facere ut sciret animoque videret?
  144. cogere item pluris unus victosque domare
  145. non poterat, rerum ut perdiscere nomina vellent.
  146. nec ratione docere ulla suadereque surdis,
  147. quid sit opus facto, facilest; neque enim paterentur
  148. nec ratione ulla sibi ferrent amplius auris
  149. vocis inauditos sonitus obtundere frustra.
  150. postremo quid in hac mirabile tantoperest re,
  151. si genus humanum, cui vox et lingua vigeret,
  152. pro vario sensu varia res voce notaret?
  153. cum pecudes mutae, cum denique saecla ferarum
  154. dissimilis soleant voces variasque ciere,
  155. cum metus aut dolor est et cum iam gaudia gliscunt.
  156. quippe etenim licet id rebus cognoscere apertis.
  157. inritata canum cum primum magna Molossum
  158. mollia ricta fremunt duros nudantia dentes,
  159. longe alio sonitu rabies restricta minatur,
  160. et cum iam latrant et vocibus omnia complent;
  161. at catulos blande cum lingua lambere temptant
  162. aut ubi eos lactant, pedibus morsuque potentes
  163. suspensis teneros imitantur dentibus haustus,
  164. longe alio pacto gannitu vocis adulant,
  165. et cum deserti baubantur in aedibus, aut cum
  166. plorantis fugiunt summisso corpore plagas.
  167. denique non hinnitus item differre videtur,
  168. inter equas ubi equus florenti aetate iuvencus
  169. pinnigeri saevit calcaribus ictus Amoris
  170. et fremitum patulis sub naribus edit ad arma,
  171. et cum sic alias concussis artibus hinnit?
  172. postremo genus alituum variaeque volucres,
  173. accipitres atque ossifragae mergique marinis
  174. fluctibus in salso victum vitamque petentes,
  175. longe alias alio iaciunt in tempore voces,
  176. et quom de victu certant praedaque repugnant.
  177. et partim mutant cum tempestatibus una
  178. raucisonos cantus, cornicum ut saecla vetusta
  179. corvorumque gregis ubi aquam dicuntur et imbris
  180. poscere et inter dum ventos aurasque vocare.
  181. ergo si varii sensus animalia cogunt,
  182. muta tamen cum sint, varias emittere voces,
  183. quanto mortalis magis aequumst tum potuisse
  184. dissimilis alia atque alia res voce notare!
  185. Illud in his rebus tacitus ne forte requiras,
  186. fulmen detulit in terram mortalibus ignem
  187. primitus, inde omnis flammarum diditur ardor;
  188. multa videmus enim caelestibus insita flammis
  189. fulgere, cum caeli donavit plaga vaporis.
  190. et ramosa tamen cum ventis pulsa vacillans
  191. aestuat in ramos incumbens arboris arbor,
  192. exprimitur validis extritus viribus ignis,
  193. emicat inter dum flammai fervidus ardor,
  194. mutua dum inter se rami stirpesque teruntur.
  195. quorum utrumque dedisse potest mortalibus ignem.
  196. inde cibum quoquere ac flammae mollire vapore
  197. sol docuit, quoniam mitescere multa videbant
  198. verberibus radiorum atque aestu victa per agros.
  199. Inque dies magis hi victum vitamque priorem
  200. commutare novis monstrabant rebus et igni,
  201. ingenio qui praestabant et corde vigebant.
  202. condere coeperunt urbis arcemque locare
  203. praesidium reges ipsi sibi perfugiumque,
  204. et pecudes et agros divisere atque dedere
  205. pro facie cuiusque et viribus ingenioque;