De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. cogere item pluris unus victosque domare
  2. non poterat, rerum ut perdiscere nomina vellent.
  3. nec ratione docere ulla suadereque surdis,
  4. quid sit opus facto, facilest; neque enim paterentur
  5. nec ratione ulla sibi ferrent amplius auris
  6. vocis inauditos sonitus obtundere frustra.
  7. postremo quid in hac mirabile tantoperest re,
  8. si genus humanum, cui vox et lingua vigeret,
  9. pro vario sensu varia res voce notaret?
  10. cum pecudes mutae, cum denique saecla ferarum
  11. dissimilis soleant voces variasque ciere,
  12. cum metus aut dolor est et cum iam gaudia gliscunt.
  13. quippe etenim licet id rebus cognoscere apertis.
  14. inritata canum cum primum magna Molossum
  15. mollia ricta fremunt duros nudantia dentes,
  16. longe alio sonitu rabies restricta minatur,
  17. et cum iam latrant et vocibus omnia complent;
  18. at catulos blande cum lingua lambere temptant
  19. aut ubi eos lactant, pedibus morsuque potentes
  20. suspensis teneros imitantur dentibus haustus,
  21. longe alio pacto gannitu vocis adulant,
  22. et cum deserti baubantur in aedibus, aut cum
  23. plorantis fugiunt summisso corpore plagas.
  24. denique non hinnitus item differre videtur,
  25. inter equas ubi equus florenti aetate iuvencus
  26. pinnigeri saevit calcaribus ictus Amoris
  27. et fremitum patulis sub naribus edit ad arma,
  28. et cum sic alias concussis artibus hinnit?
  29. postremo genus alituum variaeque volucres,
  30. accipitres atque ossifragae mergique marinis
  31. fluctibus in salso victum vitamque petentes,
  32. longe alias alio iaciunt in tempore voces,
  33. et quom de victu certant praedaque repugnant.
  34. et partim mutant cum tempestatibus una
  35. raucisonos cantus, cornicum ut saecla vetusta
  36. corvorumque gregis ubi aquam dicuntur et imbris
  37. poscere et inter dum ventos aurasque vocare.
  38. ergo si varii sensus animalia cogunt,
  39. muta tamen cum sint, varias emittere voces,
  40. quanto mortalis magis aequumst tum potuisse
  41. dissimilis alia atque alia res voce notare!
  42. Illud in his rebus tacitus ne forte requiras,
  43. fulmen detulit in terram mortalibus ignem
  44. primitus, inde omnis flammarum diditur ardor;
  45. multa videmus enim caelestibus insita flammis
  46. fulgere, cum caeli donavit plaga vaporis.
  47. et ramosa tamen cum ventis pulsa vacillans
  48. aestuat in ramos incumbens arboris arbor,
  49. exprimitur validis extritus viribus ignis,
  50. emicat inter dum flammai fervidus ardor,
  51. mutua dum inter se rami stirpesque teruntur.
  52. quorum utrumque dedisse potest mortalibus ignem.
  53. inde cibum quoquere ac flammae mollire vapore
  54. sol docuit, quoniam mitescere multa videbant
  55. verberibus radiorum atque aestu victa per agros.
  56. Inque dies magis hi victum vitamque priorem
  57. commutare novis monstrabant rebus et igni,
  58. ingenio qui praestabant et corde vigebant.
  59. condere coeperunt urbis arcemque locare
  60. praesidium reges ipsi sibi perfugiumque,
  61. et pecudes et agros divisere atque dedere
  62. pro facie cuiusque et viribus ingenioque;
  63. nam facies multum valuit viresque vigebant.
  64. posterius res inventast aurumque repertum,
  65. quod facile et validis et pulchris dempsit honorem;
  66. divitioris enim sectam plerumque secuntur
  67. quam lubet et fortes et pulchro corpore creti.
  68. quod siquis vera vitam ratione gubernet,
  69. divitiae grandes homini sunt vivere parce
  70. aequo animo; neque enim est umquam penuria parvi.
  71. at claros homines voluerunt se atque potentes,
  72. ut fundamento stabili fortuna maneret
  73. et placidam possent opulenti degere vitam,
  74. ne quiquam, quoniam ad summum succedere honorem
  75. certantes iter infestum fecere viai,
  76. et tamen e summo, quasi fulmen, deicit ictos
  77. invidia inter dum contemptim in Tartara taetra;
  78. invidia quoniam ceu fulmine summa vaporant
  79. plerumque et quae sunt aliis magis edita cumque;
  80. ut satius multo iam sit parere quietum
  81. quam regere imperio res velle et regna tenere.
  82. proinde sine in cassum defessi sanguine sudent,
  83. angustum per iter luctantes ambitionis;
  84. quandoquidem sapiunt alieno ex ore petuntque
  85. res ex auditis potius quam sensibus ipsis,
  86. nec magis id nunc est neque erit mox quam fuit ante.
  87. Ergo regibus occisis subversa iacebat
  88. pristina maiestas soliorum et sceptra superba,
  89. et capitis summi praeclarum insigne cruentum
  90. sub pedibus vulgi magnum lugebat honorem;
  91. nam cupide conculcatur nimis ante metutum.
  92. res itaque ad summam faecem turbasque redibat,
  93. imperium sibi cum ac summatum quisque petebat.
  94. inde magistratum partim docuere creare
  95. iuraque constituere, ut vellent legibus uti.
  96. nam genus humanum, defessum vi colere aevom,
  97. ex inimicitiis languebat; quo magis ipsum
  98. sponte sua cecidit sub leges artaque iura.
  99. acrius ex ira quod enim se quisque parabat
  100. ulcisci quam nunc concessumst legibus aequis,
  101. hanc ob rem est homines pertaesum vi colere aevom.
  102. inde metus maculat poenarum praemia vitae.
  103. circumretit enim vis atque iniuria quemque
  104. atque unde exortast, ad eum plerumque revertit,
  105. nec facilest placidam ac pacatam degere vitam
  106. qui violat factis communia foedera pacis.
  107. etsi fallit enim divom genus humanumque,
  108. perpetuo tamen id fore clam diffidere debet;
  109. quippe ubi se multi per somnia saepe loquentes
  110. aut morbo delirantes protraxe ferantur
  111. et celata mala in medium et peccata dedisse.
  112. Nunc quae causa deum per magnas numina gentis
  113. pervulgarit et ararum compleverit urbis
  114. suscipiendaque curarit sollemnia sacra,
  115. quae nunc in magnis florent sacra rebus locisque,
  116. unde etiam nunc est mortalibus insitus horror,
  117. qui delubra deum nova toto suscitat orbi
  118. terrarum et festis cogit celebrare diebus,
  119. non ita difficilest rationem reddere verbis.
  120. quippe etenim iam tum divom mortalia saecla
  121. egregias animo facies vigilante videbant
  122. et magis in somnis mirando corporis auctu.
  123. his igitur sensum tribuebant propterea quod
  124. membra movere videbantur vocesque superbas
  125. mittere pro facie praeclara et viribus amplis.
  126. aeternamque dabant vitam, quia semper eorum
  127. subpeditabatur facies et forma manebat,
  128. et tamen omnino quod tantis viribus auctos
  129. non temere ulla vi convinci posse putabant.
  130. fortunisque ideo longe praestare putabant,
  131. quod mortis timor haut quemquam vexaret eorum,
  132. et simul in somnis quia multa et mira videbant
  133. efficere et nullum capere ipsos inde laborem.
  134. praeterea caeli rationes ordine certo
  135. et varia annorum cernebant tempora verti
  136. nec poterant quibus id fieret cognoscere causis.
  137. ergo perfugium sibi habebant omnia divis
  138. tradere et illorum nutu facere omnia flecti.
  139. in caeloque deum sedes et templa locarunt,
  140. per caelum volvi quia nox et luna videtur,
  141. luna dies et nox et noctis signa severa
  142. noctivagaeque faces caeli flammaeque volantes,
  143. nubila sol imbres nix venti fulmina grando
  144. et rapidi fremitus et murmura magna minarum.
  145. O genus infelix humanum, talia divis
  146. cum tribuit facta atque iras adiunxit acerbas!
  147. quantos tum gemitus ipsi sibi, quantaque nobis
  148. volnera, quas lacrimas peperere minoribus nostris!
  149. nec pietas ullast velatum saepe videri
  150. vertier ad lapidem atque omnis accedere ad aras
  151. nec procumbere humi prostratum et pandere palmas
  152. ante deum delubra nec aras sanguine multo
  153. spargere quadrupedum nec votis nectere vota,
  154. sed mage pacata posse omnia mente tueri.
  155. nam cum suspicimus magni caelestia mundi
  156. templa super stellisque micantibus aethera fixum,
  157. et venit in mentem solis lunaeque viarum,
  158. tunc aliis oppressa malis in pectora cura
  159. illa quoque expergefactum caput erigere infit,
  160. ne quae forte deum nobis inmensa potestas
  161. sit, vario motu quae candida sidera verset;
  162. temptat enim dubiam mentem rationis egestas,
  163. ecquae nam fuerit mundi genitalis origo,
  164. et simul ecquae sit finis, quoad moenia mundi
  165. et taciti motus hunc possint ferre laborem,
  166. an divinitus aeterna donata salute
  167. perpetuo possint aevi labentia tractu
  168. inmensi validas aevi contemnere viris.
  169. praeterea cui non animus formidine divum
  170. contrahitur, cui non correpunt membra pavore,
  171. fulminis horribili cum plaga torrida tellus
  172. contremit et magnum percurrunt murmura caelum?
  173. non populi gentesque tremunt, regesque superbi
  174. corripiunt divum percussi membra timore,
  175. ne quod ob admissum foede dictumve superbe
  176. poenarum grave sit solvendi tempus adauctum?
  177. summa etiam cum vis violenti per mare venti
  178. induperatorem classis super aequora verrit
  179. cum validis pariter legionibus atque elephantis,
  180. non divom pacem votis adit ac prece quaesit
  181. ventorum pavidus paces animasque secundas?
  182. ne quiquam, quoniam violento turbine saepe
  183. correptus nihilo fertur minus ad vada leti.
  184. usque adeo res humanas vis abdita quaedam
  185. opterit et pulchros fascis saevasque secures
  186. proculcare ac ludibrio sibi habere videtur.
  187. denique sub pedibus tellus cum tota vacillat
  188. concussaeque cadunt urbes dubiaeque minantur,
  189. quid mirum si se temnunt mortalia saecla
  190. atque potestatis magnas mirasque relinquunt
  191. in rebus viris divum, quae cuncta gubernent?
  192. Quod super est, aes atque aurum ferrumque repertumst
  193. et simul argenti pondus plumbique potestas,
  194. ignis ubi ingentis silvas ardore cremarat
  195. montibus in magnis, seu caelo fulmine misso,
  196. sive quod inter se bellum silvestre gerentes
  197. hostibus intulerant ignem formidinis ergo,
  198. sive quod inducti terrae bonitate volebant
  199. pandere agros pinguis et pascua reddere rura,
  200. sive feras interficere et ditescere praeda;
  201. nam fovea atque igni prius est venarier ortum
  202. quam saepire plagis saltum canibusque ciere.
  203. quicquid id est, qua cumque e causa flammeus ardor
  204. horribili sonitu silvas exederat altis
  205. a radicibus et terram percoxerat igni,
  206. manabat venis ferventibus in loca terrae
  207. concava conveniens argenti rivus et auri,
  208. aeris item et plumbi. quae cum concreta videbant
  209. posterius claro in terra splendere colore,
  210. tollebant nitido capti levique lepore,
  211. et simili formata videbant esse figura
  212. atque lacunarum fuerant vestigia cuique.
  213. tum penetrabat eos posse haec liquefacta calore
  214. quamlibet in formam et faciem decurrere rerum,
  215. et prorsum quamvis in acuta ac tenvia posse
  216. mucronum duci fastigia procudendo,
  217. ut sibi tela parent silvasque ut caedere possint
  218. materiemque dolare et levia radere tigna
  219. et terebrare etiam ac pertundere perque forare.
  220. nec minus argento facere haec auroque parabant
  221. quam validi primum violentis viribus aeris,
  222. ne quiquam, quoniam cedebat victa potestas
  223. nec poterant pariter durum sufferre laborem.
  224. nam fuit in pretio magis aes aurumque iacebat
  225. propter inutilitatem hebeti mucrone retusum;
  226. nunc iacet aes, aurum in summum successit honorem.
  227. sic volvenda aetas commutat tempora rerum.
  228. quod fuit in pretio, fit nullo denique honore;
  229. porro aliud succedit et e contemptibus exit
  230. inque dies magis adpetitur floretque repertum
  231. laudibus et miro est mortalis inter honore.
  232. Nunc tibi quo pacto ferri natura reperta
  233. sit facilest ipsi per te cognoscere, Memmi.
  234. arma antiqua manus ungues dentesque fuerunt
  235. et lapides et item silvarum fragmina rami
  236. et flamma atque ignes, post quam sunt cognita primum.
  237. posterius ferri vis est aerisque reperta.
  238. et prior aeris erat quam ferri cognitus usus,
  239. quo facilis magis est natura et copia maior.
  240. aere solum terrae tractabant, aereque belli
  241. miscebant fluctus et vulnera vasta serebant
  242. et pecus atque agros adimebant; nam facile ollis