De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. habrotonique graves et tristia centaurea,
  2. quorum unum quidvis leviter si forte duobus
  3. ---
  4. quin potius noscas rerum simulacra vagari
  5. multa modis multis, nulla vi cassaque sensu?
  6. Sed ne forte putes ea demum sola vagari,
  7. quae cumque ab rebus rerum simulacra recedunt,
  8. sunt etiam quae sponte sua gignuntur et ipsa
  9. constituuntur in hoc caelo, qui dicitur aer,
  10. quae multis formata modis sublime feruntur,
  11. ut nubes facile inter dum concrescere in alto
  12. cernimus et mundi speciem violare serenam
  13. mulcentes motu; nam saepe Gigantum
  14. ora volare videntur et umbram ducere late,
  15. inter dum magni montes avolsaque saxa
  16. montibus ante ire et solem succedere praeter,
  17. inde alios trahere atque inducere belua nimbos.
  18. nec speciem mutare suam liquentia cessant
  19. et cuiusque modi formarum vertere in oras.
  20. Nunc ea quam facili et celeri ratione genantur
  21. perpetuoque fluant ab rebus lapsaque cedant
  22. ---
  23. semper enim summum quicquid de rebus abundat,
  24. quod iaculentur. et hoc alias cum pervenit in res,
  25. transit, ut in primis vestem; sed ubi aspera saxa
  26. aut in materiam ligni pervenit, ibi iam
  27. scinditur, ut nullum simulacrum reddere possit.
  28. at cum splendida quae constant opposta fuerunt
  29. densaque, ut in primis speculum est, nihil accidit horum;
  30. nam neque, uti vestem, possunt transire, neque autem
  31. scindi; quam meminit levor praestare salutem.
  32. qua propter fit ut hinc nobis simulacra redundent.
  33. et quamvis subito quovis in tempore quamque
  34. rem contra speculum ponas, apparet imago;
  35. perpetuo fluere ut noscas e corpore summo
  36. texturas rerum tenuis tenuisque figuras.
  37. ergo multa brevi spatio simulacra genuntur,
  38. ut merito celer his rebus dicatur origo.
  39. et quasi multa brevi spatio summittere debet
  40. lumina sol, ut perpetuo sint omnia plena,
  41. sic ab rebus item simili ratione necessest
  42. temporis in puncto rerum simulacra ferantur
  43. multa modis multis in cunctas undique partis;
  44. quandoquidem speculum quo cumque obvertimus oris,
  45. res ibi respondent simili forma atque colore.
  46. Praeterea modo cum fuerit liquidissima caeli
  47. tempestas, perquam subito fit turbida foede,
  48. undique uti tenebras omnis Acherunta rearis
  49. liquisse et magnas caeli complesse cavernas.
  50. usque adeo taetra nimborum nocte coorta
  51. inpendent atrae Formidinis ora superne;
  52. quorum quantula pars sit imago dicere nemost
  53. qui possit neque eam rationem reddere dictis.
  54. Nunc age, quam celeri motu simulacra ferantur,
  55. et quae mobilitas ollis tranantibus auras
  56. reddita sit, longo spatio ut brevis hora teratur,
  57. in quem quaeque locum diverso numine tendunt,
  58. suavidicis potius quam multis versibus edam;
  59. parvus ut est cycni melior canor, ille gruum quam
  60. clamor in aetheriis dispersus nubibus austri.
  61. Principio persaepe levis res atque minutis
  62. corporibus factas celeris licet esse videre.
  63. in quo iam genere est solis lux et vapor eius,
  64. propterea quia sunt e primis facta minutis,
  65. quae quasi cuduntur perque intervallum
  66. non dubitant transire sequenti concita plaga;
  67. suppeditatur enim confestim lumine lumen
  68. et quasi protelo stimulatur fulgere fulgur.
  69. qua propter simulacra pari ratione necessest
  70. inmemorabile per spatium transcurrere posse
  71. temporis in puncto, primum quod parvola causa
  72. est procul a tergo quae provehat atque propellat,
  73. quod super est, ubi tam volucri levitate ferantur,
  74. deinde quod usque adeo textura praedita rara
  75. mittuntur, facile ut quasvis penetrare queant res
  76. et quasi permanare per intervallum.
  77. Praeterea si quae penitus corpuscula rerum
  78. ex altoque foras mittuntur, solis uti lux
  79. ac vapor, haec puncto cernuntur lapsa diei
  80. per totum caeli spatium diffundere sese
  81. perque volare mare ac terras caelumque rigare.
  82. quid quae sunt igitur iam prima fronte parata,
  83. cum iaciuntur et emissum res nulla moratur?
  84. quone vides citius debere et longius ire
  85. multiplexque loci spatium transcurrere eodem
  86. tempore quo solis pervolgant lumina caelum?
  87. Hoc etiam in primis specimen verum esse videtur,
  88. quam celeri motu rerum simulacra ferantur,
  89. quod simul ac primum sub diu splendor aquai
  90. ponitur, extemplo caelo stellante serena
  91. sidera respondent in aqua radiantia mundi.
  92. iamne vides igitur quam puncto tempore imago
  93. aetheris ex oris in terrarum accidat oras?
  94. quare etiam atque etiam mitti fateare necessest
  95. corpora quae feriant oculos visumque lacessant.
  96. perpetuoque fluunt certis ab rebus odores,
  97. frigus ut a fluviis, calor ab sole, aestus ab undis
  98. aequoris, exesor moerorum litora circum,
  99. nec variae cessant voces volitare per auras.
  100. denique in os salsi venit umor saepe saporis,
  101. cum mare versamur propter, dilutaque contra
  102. cum tuimur misceri absinthia, tangit amaror.
  103. usque adeo omnibus ab rebus res quaeque fluenter
  104. fertur et in cunctas dimittitur undique partis
  105. nec mora nec requies interdatur ulla fluendi,
  106. perpetuo quoniam sentimus et omnia semper
  107. cernere odorari licet et sentire sonare.
  108. Praeterea quoniam manibus tractata figura
  109. in tenebris quaedam cognoscitur esse eadem quae
  110. cernitur in luce et claro candore, necessest
  111. consimili causa tactum visumque moveri.
  112. nunc igitur si quadratum temptamus et id nos
  113. commovet in tenebris, in luci quae poterit res
  114. accidere ad speciem quadrata, nisi eius imago?
  115. esse in imaginibus qua propter causa videtur
  116. cernundi neque posse sine his res ulla videri.
  117. Nunc ea quae dico rerum simulacra feruntur
  118. undique et in cunctas iaciuntur didita partis;
  119. verum nos oculis quia solis cernere quimus,
  120. propterea fit uti, speciem quo vertimus, omnes
  121. res ibi eam contra feriant forma atque colore.
  122. et quantum quaeque ab nobis res absit, imago
  123. efficit ut videamus et internoscere curat;
  124. nam cum mittitur, extemplo protrudit agitque
  125. qui inter se cumque est oculosque locatus,
  126. isque ita per nostras acies perlabitur omnis
  127. et quasi perterget pupillas atque ita transit.
  128. propterea fit uti videamus quam procul absit
  129. res quaeque. et quanto plus ante agitatur
  130. et nostros oculos perterget longior aura,
  131. tam procul esse magis res quaeque remota videtur.
  132. scilicet haec summe celeri ratione geruntur,
  133. quale sit ut videamus, et una quam procul absit.
  134. Illud in his rebus minime mirabile habendumst,
  135. cur, ea quae feriant oculos simulacra videri
  136. singula cum nequeant, res ipsae perspiciantur.
  137. ventus enim quoque paulatim cum verberat et cum
  138. acre fluit frigus, non privam quamque solemus
  139. particulam venti sentire et frigoris eius,
  140. sed magis unorsum, fierique perinde videmus
  141. corpore tum plagas in nostro tam quam aliquae res
  142. verberet atque sui det sensum corporis extra.
  143. praeterea lapidem digito cum tundimus, ipsum
  144. tangimus extremum saxi summumque colorem
  145. nec sentimus eum tactu, verum magis ipsam
  146. duritiem penitus saxi sentimus in alto.
  147. Nunc age, cur ultra speculum videatur imago
  148. percipe: nam certe penitus remmota videtur.
  149. quod genus illa foris quae vere transpiciuntur,
  150. ianua cum per se transpectum praebet apertum,
  151. multa facitque foris ex aedibus ut videantur;
  152. is quoque enim duplici geminoque fit visus.
  153. primus enim citra postes tum cernitur ,
  154. inde fores ipsae dextra laevaque secuntur,
  155. post extraria lux oculos perterget et
  156. alter, et illa foris quae vere transpiciuntur.
  157. sic ubi se primum speculi proiecit imago,
  158. dum venit ad nostras acies, protrudit agitque
  159. qui inter se cumquest oculosque locatus,
  160. et facit, ut prius hunc omnem sentire queamus
  161. quam speculum; sed ubi in speculum quoque sensimus ipsum,
  162. continuo a nobis in eum quae fertur imago
  163. pervenit, et nostros oculos reiecta revisit
  164. atque alium prae se propellens volvit,
  165. et facit ut prius hunc quam se videamus, eoque
  166. distare ab speculo tantum semota videtur.
  167. quare etiam atque etiam minime mirarier est par
  168. ---
  169. illis quae reddunt speculorum ex aequore visum,
  170. binis quoniam res confit utraque.
  171. Nunc ea quae nobis membrorum dextera pars est,
  172. in speculis fit ut in laeva videatur eo quod
  173. planitiem ad speculi veniens cum offendit imago,
  174. non convertitur incolumis, sed recta retrorsum
  175. sic eliditur, ut siquis, prius arida quam sit
  176. cretea persona, adlidat pilaeve trabive,
  177. atque ea continuo rectam si fronte figuram
  178. servet et elisam retro sese exprimat ipsa.
  179. fiet ut, ante oculus fuerit qui dexter, ut idem
  180. nunc sit laevus et e laevo sit mutua dexter.
  181. Fit quoque de speculo in speculum ut tradatur imago,
  182. quinque etiam aut sex ut fieri simulacra .
  183. nam quae cumque retro parte interiore latebunt,
  184. inde tamen, quamvis torte penitusque remota,
  185. omnia per flexos aditus educta licebit
  186. pluribus haec speculis videantur in aedibus esse.
  187. usque adeo speculo in speculum translucet imago,
  188. et cum laeva data est, fit rusum ut dextera fiat,
  189. inde retro rursum redit et convertit eodem.
  190. Quin etiam quae cumque latuscula sunt speculorum
  191. adsimili lateris flexura praedita nostri,
  192. dextera ea propter nobis simulacra remittunt,
  193. aut quia de speculo in speculum transfertur imago,
  194. inde ad nos elisa bis advolat, aut etiam quod
  195. circum agitur, cum venit, imago propterea quod
  196. flexa figura docet speculi convertier ad nos.
  197. Indugredi porro pariter simulacra pedemque
  198. ponere nobiscum credas gestumque imitari
  199. propterea quia, de speculi qua parte recedas,
  200. continuo nequeunt illinc simulacra reverti;
  201. omnia quandoquidem cogit natura referri
  202. ac resilire ab rebus ad aequos reddita flexus.
  203. Splendida porro oculi fugitant vitantque tueri.
  204. sol etiam caecat, contra si tendere pergas,
  205. propterea quia vis magnast ipsius et alte
  206. per purum simulacra feruntur
  207. et feriunt oculos turbantia composituras.
  208. Praeterea splendor qui cumque est acer adurit
  209. saepe oculos ideo quod semina possidet ignis
  210. multa, dolorem oculis quae gignunt insinuando.
  211. lurida praeterea fiunt quae cumque tuentur
  212. arquati, quia luroris de corpore eorum
  213. semina multa fluunt simulacris obvia rerum,
  214. multaque sunt oculis in eorum denique mixta,
  215. quae contage sua palloribus omnia pingunt.
  216. E tenebris autem quae sunt in luce tuemur
  217. propterea quia, cum propior caliginis
  218. ater init oculos prior et possedit apertos,
  219. insequitur candens confestim lucidus ,
  220. qui quasi purgat eos ac nigras discutit umbras
  221. illius; nam multis partibus hic est
  222. mobilior multisque minutior et mage pollens.
  223. qui simul atque vias oculorum luce replevit
  224. atque pate fecit, quas ante obsederat
  225. ATER, continuo rerum simulacra secuntur,
  226. quae sita sunt in luce, lacessuntque ut videamus.
  227. quod contra facere in tenebris e luce nequimus
  228. propterea quia posterior caliginis
  229. crassior insequitur, qui cuncta foramina complet
  230. obsiditque vias oculorum, ne simulacra
  231. possint ullarum rerum coniecta moveri.
  232. Quadratasque procul turris cum cernimus urbis,
  233. propterea fit uti videantur saepe rutundae,
  234. angulus optusus quia longe cernitur omnis
  235. sive etiam potius non cernitur ac perit eius
  236. plaga nec ad nostras acies perlabitur ictus,
  237. per multum quia dum simulacra feruntur,
  238. cogit hebescere eum crebris offensibus .
  239. hoc ubi suffugit sensum simul angulus omnis.
  240. fit quasi ut ad turnum saxorum structa tuantur;
  241. non tamen ut coram quae sunt vereque rutunda,
  242. sed quasi adumbratim paulum simulata videntur.
  243. Umbra videtur item nobis in sole moveri
  244. et vestigia nostra sequi gestumque imitari,
  245. si credis privatum lumine posse
  246. indugredi, motus hominum gestumque sequentem;
  247. nam nihil esse potest aliud nisi lumine cassus
  248. id quod nos umbram perhibere .
  249. ni mirum, quia terra locis ex ordine certis
  250. lumine privatur solis qua cumque meantes
  251. officimus, repletur item quod liquimus eius,
  252. propterea fit uti videatur, quae fuit umbra
  253. corporis, e regione eadem nos usque secuta.
  254. semper enim nova se radiorum lumina fundunt
  255. primaque dispereunt, quasi in ignem lana trahatur.
  256. propterea facile et spoliatur lumine terra
  257. et repletur item nigrasque sibi abluit umbras.
  258. Nec tamen hic oculos falli concedimus hilum.
  259. nam quo cumque loco sit lux atque umbra tueri
  260. illorum est; eadem vero sint lumina necne,
  261. umbraque quae fuit hic eadem nunc transeat illuc,
  262. an potius fiat paulo quod diximus ante,
  263. hoc animi demum ratio discernere debet,
  264. nec possunt oculi naturam noscere rerum.
  265. proinde animi vitium hoc oculis adfingere noli.
  266. Qua vehimur navi, fertur, cum stare videtur;
  267. quae manet in statione, ea praeter creditur ire.
  268. et fugere ad puppim colles campique videntur,
  269. quos agimus praeter navem velisque volamus.
  270. Sidera cessare aetheriis adfixa cavernis
  271. cuncta videntur, et adsiduo sunt omnia motu,
  272. quandoquidem longos obitus exorta revisunt,
  273. cum permensa suo sunt caelum corpore claro.
  274. solque pari ratione manere et luna videtur
  275. in statione, ea quae ferri res indicat ipsa.
  276. Exstantisque procul medio de gurgite montis
  277. classibus inter quos liber patet exitus ingens,
  278. insula coniunctis tamen ex his una videtur.
  279. atria versari et circum cursare columnae
  280. usque adeo fit uti pueris videantur, ubi ipsi
  281. desierunt verti, vix ut iam credere possint
  282. non supra sese ruere omnia tecta minari.
  283. Iamque rubrum tremulis iubar ignibus erigere alte
  284. cum coeptat natura supraque extollere montes,
  285. quos tibi tum supra sol montis esse videtur
  286. comminus ipse suo contingens fervidus igni,
  287. vix absunt nobis missus bis mille sagittae,
  288. vix etiam cursus quingentos saepe veruti;
  289. inter eos solemque iacent immania ponti
  290. aequora substrata aetheriis ingentibus oris,
  291. interiectaque sunt terrarum milia multa,
  292. quae variae retinent gentes et saecla ferarum.
  293. At coniectus aquae digitum non altior unum,
  294. qui lapides inter sistit per strata viarum,
  295. despectum praebet sub terras inpete tanto,
  296. a terris quantum caeli patet altus hiatus,
  297. nubila despicere et caelum ut videare videre,
  298. corpora mirande sub terras abdita caelo.
  299. Denique ubi in medio nobis ecus acer obhaesit
  300. flumine et in rapidas amnis despeximus undas,
  301. stantis equi corpus transversum ferre videtur
  302. vis et in adversum flumen contrudere raptim,
  303. et quo cumque oculos traiecimus omnia ferri
  304. et fluere adsimili nobis ratione videntur.
  305. Porticus aequali quamvis est denique ductu
  306. stansque in perpetuum paribus suffulta columnis,
  307. longa tamen parte ab summa cum tota videtur,
  308. paulatim trahit angusti fastigia coni,
  309. tecta solo iungens atque omnia dextera laevis
  310. donec in obscurum coni conduxit acumen.
  311. In pelago nautis ex undis ortus in undis
  312. sol fit uti videatur obire et condere lumen;
  313. quippe ubi nil aliud nisi aquam caelumque tuentur;
  314. ne leviter credas labefactari undique sensus.
  315. at maris ignaris in portu clauda videntur
  316. navigia aplustris fractis obnitier undis.
  317. nam quae cumque supra rorem salis edita pars est
  318. remorum, recta est, et recta superne guberna;
  319. quae demersa liquore obeunt, refracta videntur
  320. omnia converti sursumque supina reverti
  321. et reflexa prope in summo fluitare liquore.
  322. Raraque per caelum cum venti nubila portant
  323. tempore nocturno, tum splendida signa videntur
  324. labier adversum nimbos atque ire superne
  325. longe aliam in partem ac vera ratione feruntur
  326. At si forte oculo manus uni subdita supter
  327. pressit eum, quodam sensu fit uti videantur
  328. omnia quae tuimur fieri tum bina tuendo,
  329. bina lucernarum florentia lumina flammis
  330. binaque per totas aedis geminare supellex
  331. et duplicis hominum facies et corpora bina.
  332. Denique cum suavi devinxit membra sopore
  333. somnus et in summa corpus iacet omne quiete,
  334. tum vigilare tamen nobis et membra movere
  335. nostra videmur, et in noctis caligine caeca
  336. cernere censemus solem lumenque diurnum,
  337. conclusoque loco caelum mare flumina montis
  338. mutare et campos pedibus transire videmur,
  339. et sonitus audire, severa silentia noctis
  340. undique cum constent, et reddere dicta tacentes.
  341. Cetera de genere hoc mirande multa videmus,
  342. quae violare fidem quasi sensibus omnia quaerunt,
  343. ne quiquam, quoniam pars horum maxima fallit
  344. propter opinatus animi, quos addimus ipsi,
  345. pro visis ut sint quae non sunt sensibus visa;
  346. nam nihil aegrius est quam res secernere apertas
  347. ab dubiis, animus quas ab se protinus addit.
  348. Denique nil sciri siquis putat, id quoque nescit
  349. an sciri possit, quoniam nil scire fatetur.
  350. hunc igitur contra minuam contendere causam,
  351. qui capite ipse suo in statuit vestigia sese.
  352. et tamen hoc quoque uti concedam scire, at id ipsum
  353. quaeram, cum in rebus veri nil viderit ante,
  354. unde sciat quid sit scire et nescire vicissim,
  355. notitiam veri quae res falsique crearit
  356. et dubium certo quae res differre probarit.
  357. invenies primis ab sensibus esse creatam
  358. notitiem veri neque sensus posse refelli.
  359. nam maiore fide debet reperirier illud,
  360. sponte sua veris quod possit vincere falsa.
  361. quid maiore fide porro quam sensus haberi
  362. debet? an ab sensu falso ratio orta valebit
  363. dicere eos contra, quae tota ab sensibus orta est?
  364. qui nisi sunt veri, ratio quoque falsa fit omnis.
  365. An poterunt oculos aures reprehendere, an aures
  366. tactus? an hunc porro tactum sapor arguet oris,
  367. an confutabunt nares oculive revincent?
  368. non, ut opinor, ita est. nam seorsum cuique potestas
  369. divisast, sua vis cuiquest, ideoque necesse est
  370. et quod molle sit et gelidum fervensve videre
  371. et seorsum varios rerum sentire colores
  372. et quae cumque coloribus sint coniuncta necessest.
  373. seorsus item sapor oris habet vim, seorsus odores
  374. nascuntur, seorsum sonitus. ideoque necesse est
  375. non possint alios alii convincere sensus.
  376. nec porro poterunt ipsi reprehendere sese,
  377. aequa fides quoniam debebit semper haberi.
  378. proinde quod in quoquest his visum tempore, verumst.
  379. Et si non poterit ratio dissolvere causam,
  380. cur ea quae fuerint iuxtim quadrata, procul sint
  381. visa rutunda, tamen praestat rationis egentem
  382. reddere mendose causas utriusque figurae,
  383. quam manibus manifesta suis emittere quoquam
  384. et violare fidem primam et convellere tota
  385. fundamenta quibus nixatur vita salusque.
  386. non modo enim ratio ruat omnis, vita quoque ipsa
  387. concidat extemplo, nisi credere sensibus ausis
  388. praecipitisque locos vitare et cetera quae sint
  389. in genere hoc fugienda, sequi contraria quae sint.
  390. illa tibi est igitur verborum copia cassa
  391. omnis, quae contra sensus instructa paratast.
  392. Denique ut in fabrica, si pravast regula prima,
  393. normaque si fallax rectis regionibus exit,
  394. et libella aliqua si ex parti claudicat hilum,
  395. omnia mendose fieri atque obstipa necessu est
  396. prava cubantia prona supina atque absona tecta,
  397. iam ruere ut quaedam videantur velle, ruantque
  398. prodita iudiciis fallacibus omnia primis,
  399. sic igitur ratio tibi rerum prava necessest
  400. falsaque sit, falsis quae cumque ab sensibus ortast.
  401. Nunc alii sensus quo pacto quisque suam rem
  402. sentiat, haud quaquam ratio scruposa relicta est.
  403. Principio auditur sonus et vox omnis, in auris
  404. insinuata suo pepulere ubi corpore sensum.
  405. corpoream quoque enim vocem constare fatendumst
  406. et sonitum, quoniam possunt inpellere sensus.
  407. Praeterea radit vox fauces saepe facitque
  408. asperiora foras gradiens arteria clamor,
  409. quippe per angustum turba maiore coorta
  410. ire foras ubi coeperunt primordia vocum.
  411. scilicet expletis quoque ianua raditur oris.
  412. haud igitur dubiumst quin voces verbaque constent
  413. corporeis e principiis, ut laedere possint.
  414. nec te fallit item quid corporis auferat et quid
  415. detrahat ex hominum nervis ac viribus ipsis
  416. perpetuus sermo nigrai noctis ad umbram
  417. aurorae perductus ab exoriente nitore,
  418. praesertim si cum summost clamore profusus.
  419. ergo corpoream vocem constare necessest,
  420. multa loquens quoniam amittit de corpore partem.
  421. Asperitas autem vocis fit ab asperitate
  422. principiorum et item levor levore creatur;
  423. nec simili penetrant auris primordia forma,
  424. cum tuba depresso graviter sub murmure mugit
  425. et reboat raucum retro cita barbita bombum,
  426. et iam Dauliades natae hortis ex Heliconis
  427. cum liquidam tollunt lugubri voce querellam.
  428. Hasce igitur penitus voces cum corpore nostro
  429. exprimimus rectoque foras emittimus ore,
  430. mobilis articulat nervorum daedala lingua,
  431. formaturaque labrorum pro parte figurat.
  432. hoc ubi non longum spatiumst unde illa profecta
  433. perveniat vox quaeque, necessest verba quoque ipsa
  434. plane exaudiri discernique articulatim;
  435. servat enim formaturam servatque figuram.
  436. at si inter positum spatium sit longius aequo,
  437. per multum confundi verba necessest
  438. et conturbari vocem, dum transvolat auras.
  439. ergo fit, sonitum ut possis sentire neque illam
  440. internoscere, verborum sententia quae sit;
  441. usque adeo confusa venit vox inque pedita.
  442. Praeterea verbum saepe unum perciet auris
  443. omnibus in populo missum praeconis ab ore.
  444. in multas igitur voces vox una repente
  445. diffugit, in privas quoniam se dividit auris
  446. obsignans formam verbis clarumque sonorem.
  447. at quae pars vocum non auris incidit ipsas,
  448. praeter lata perit frustra diffusa per auras.
  449. pars solidis adlisa locis reiecta sonorem
  450. reddit et inter dum frustratur imagine verbi.
  451. Quae bene cum videas, rationem reddere possis
  452. tute tibi atque aliis, quo pacto per loca sola
  453. saxa paris formas verborum ex ordine reddant.
  454. palantis comites com montis inter opacos
  455. quaerimus et magna dispersos voce ciemus.
  456. sex etiam aut septem loca vidi reddere vocis,
  457. unam cum iaceres: ita colles collibus ipsi
  458. verba repulsantes iterabant dicta referri.
  459. haec loca capripedes Satyros Nymphasque tenere
  460. finitimi fingunt et Faunos esse locuntur,
  461. quorum noctivago strepitu ludoque iocanti
  462. adfirmant volgo taciturna silentia rumpi
  463. chordarumque sonos fieri dulcisque querellas,
  464. tibia quas fundit digitis pulsata canentum,
  465. et genus agricolum late sentiscere, quom Pan
  466. pinea semiferi capitis velamina quassans
  467. unco saepe labro calamos percurrit hiantis,
  468. fistula silvestrem ne cesset fundere musam.
  469. cetera de genere hoc monstra ac portenta loquontur,
  470. ne loca deserta ab divis quoque forte putentur
  471. sola tenere. ideo iactant miracula dictis
  472. aut aliqua ratione alia ducuntur, ut omne
  473. humanum genus est avidum nimis auricularum.
  474. Quod super est, non est mirandum qua ratione,
  475. per loca quae nequeunt oculi res cernere apertas,
  476. haec loca per voces veniant aurisque lacessant,
  477. conloquium clausis foribus quoque saepe videmus;
  478. ni mirum quia vox per flexa foramina rerum
  479. incolumis transire potest, simulacra renutant;
  480. perscinduntur enim, nisi recta foramina tranant,
  481. qualia sunt vitrei, species qua travolat omnis.
  482. praeterea partis in cunctas dividitur vox,
  483. ex aliis aliae quoniam gignuntur, ubi una
  484. dissuluit semel in multas exorta, quasi ignis
  485. saepe solet scintilla suos se spargere in ignis.
  486. ergo replentur loca vocibus abdita retro,
  487. omnia quae circum fervunt sonituque cientur.
  488. at simulacra viis derectis omnia tendunt,
  489. ut sunt missa semel; qua propter cernere nemo
  490. saepe supra potis est, at voces accipere extra.
  491. et tamen ipsa quoque haec, dum transit clausa domorum
  492. vox optunditur atque auris confusa penetrat
  493. et sonitum potius quam verba audire videmur.
  494. Hoc, qui sentimus sucum, lingua atque palatum
  495. plusculum habent in se rationis, plus operai.
  496. principio sucum sentimus in ore, cibum cum
  497. mandendo exprimimus, ceu plenam spongiam aquai
  498. siquis forte manu premere ac siccare .
  499. inde quod exprimimus per caulas omne palati
  500. diditur et rarae per flexa foramina linguae,
  501. hoc ubi levia sunt manantis corpora suci,
  502. suaviter attingunt et suaviter omnia tractant
  503. umida linguai circum sudantia templa;
  504. at contra pungunt sensum lacerantque coorta,
  505. quanto quaeque magis sunt asperitate repleta.
  506. deinde voluptas est e suco fine palati;
  507. cum vero deorsum per fauces praecipitavit,
  508. nulla voluptas est, dum diditur omnis in artus;
  509. nec refert quicquam quo victu corpus alatur,
  510. dum modo quod capias concoctum didere possis
  511. artubus et stomachi tumidum servare tenorem.
  512. Nunc aliis alius qui sit cibus ut videamus,
  513. expediam, quareve, aliis quod triste et amarumst,
  514. hoc tamen esse aliis possit perdulce videri,
  515. tantaque in his rebus distantia differitasque est,
  516. ut quod aliis cibus est aliis fuat acre venenum;
  517. est itaque ut serpens, hominis quae tacta salivis
  518. disperit ac sese mandendo conficit ipsa.
  519. praeterea nobis veratrum est acre venenum,
  520. at capris adipes et cocturnicibus auget.
  521. id quibus ut fiat rebus cognoscere possis,
  522. principio meminisse decet quae diximus ante,
  523. semina multimodis in rebus mixta teneri.
  524. porro omnes quae cumque cibum capiunt animantes,
  525. ut sunt dissimiles extrinsecus et generatim
  526. extima membrorum circumcaesura ,
  527. proinde et seminibus constant variantque figura.
  528. semina cum porro distent, differre necessest
  529. intervalla viasque, foramina quae perhibemus,
  530. omnibus in membris et in ore ipsoque palato.
  531. esse minora igitur quaedam maioraque debent,
  532. esse triquetra aliis, aliis quadrata necessest,
  533. multa rutunda, modis multis multangula quaedam.
  534. namque figurarum ratio ut motusque reposcunt,
  535. proinde foraminibus debent differe figurae
  536. et variare viae proinde ac textura .
  537. hoc ubi quod suave est aliis aliis fit amarum,
  538. illi, cui suave est, levissima corpora debent
  539. contractabiliter caulas intrare palati,
  540. at contra quibus est eadem res intus acerba,
  541. aspera ni mirum penetrant hamataque fauces.
  542. nunc facile est ex his rebus cognoscere quaeque.
  543. quippe ubi cui febris bili superante coorta est
  544. aut alia ratione aliquast vis excita morbi,
  545. perturbatur ibi iam totum corpus et omnes
  546. commutantur ibi positurae principiorum;
  547. fit prius ad sensum ut quae corpora conveniebant
  548. nunc non conveniant, et cetera sint magis apta,
  549. quae penetrata queunt sensum progignere acerbum;
  550. utraque enim sunt in mellis commixta sapore;
  551. id quod iam supera tibi saepe ostendimus ante.
  552. Nunc age, quo pacto naris adiectus odoris
  553. tangat agam. primum res multas esse necessest
  554. unde fluens volvat varius se fluctus odorum,
  555. et fluere et mitti volgo spargique putandumst;
  556. verum aliis alius magis est animantibus aptus,
  557. dissimilis propter formas. ideoque per auras
  558. mellis apes quamvis longe ducuntur odore,
  559. volturiique cadaveribus; tum fissa ferarum
  560. ungula quo tulerit gressum promissa canum vis
  561. ducit, et humanum longe praesentit odorem
  562. Romulidarum arcis servator, candidus anser.
  563. sic aliis alius nidor datus ad sua quemque
  564. pabula ducit et a taetro resilire veneno
  565. cogit, eoque modo servantur saecla ferarum.
  566. Hic odor ipse igitur, naris qui cumque lacessit,
  567. est alio ut possit permitti longius alter;
  568. sed tamen haud quisquam tam longe fertur eorum
  569. quam sonitus, quam vox, mitto iam dicere quam res
  570. quae feriunt oculorum acies visumque lacessunt.
  571. errabundus enim tarde venit ac perit ante
  572. paulatim facilis distractus in auras;
  573. ex alto primum quia vix emittitur ex re;
  574. nam penitus fluere atque recedere rebus odores
  575. significat quod fracta magis redolere videntur
  576. omnia, quod contrita, quod igni conlabefacta.
  577. deinde videre licet maioribus esse creatum
  578. principiis quam vox, quoniam per saxea saepta
  579. non penetrat, qua vox volgo sonitusque feruntur.
  580. quare etiam quod olet non tam facile esse videbis
  581. investigare in qua sit regione locatum;
  582. refrigescit enim cunctando plaga per auras
  583. nec calida ad sensum decurrunt nuntia rerum.
  584. errant saepe canes itaque et vestigia quaerunt.
  585. Nec tamen hoc solis in odoribus atque saporum
  586. in generest, sed item species rerum atque colores
  587. non ita conveniunt ad sensus omnibus omnes,
  588. ut non sint aliis quaedam magis acria visu.
  589. quin etiam gallum noctem explaudentibus alis
  590. auroram clara consuetum voce vocare,
  591. noenu queunt rapidi contra constare leones
  592. inque tueri: ita continuo meminere fugai.
  593. ni mirum quia sunt gallorum in corpore quaedam
  594. semina, quae cum sunt oculis inmissa leonum,
  595. pupillas interfodiunt acremque dolorem
  596. praebent, ut nequeant contra durare feroces,
  597. cum tamen haec nostras acies nil laedere possint,
  598. aut quia non penetrant aut quod penetrantibus illis
  599. exitus ex oculis liber datur, in remorando
  600. laedere ne possint ex ulla lumina parte.
  601. Nunc age, quae moveant animum res accipe, et unde
  602. quae veniunt veniant in mentem percipe paucis.
  603. principio hoc dico, rerum simulacra vagari
  604. multa modis multis in cunctas undique partis
  605. tenvia, quae facile inter se iunguntur in auris,
  606. obvia cum veniunt, ut aranea bratteaque auri.
  607. quippe etenim multo magis haec sunt tenvia textu
  608. quam quae percipiunt oculos visumque lacessunt,
  609. corporis haec quoniam penetrant per rara cientque
  610. tenvem animi naturam intus sensumque lacessunt.
  611. Centauros itaque et Scyllarum membra videmus
  612. Cerbereasque canum facies simulacraque eorum
  613. quorum morte obita tellus amplectitur ossa;
  614. omnigenus quoniam passim simulacra feruntur,
  615. partim sponte sua quae fiunt in ipso,
  616. partim quae variis ab rebus cumque recedunt
  617. et quae confiunt ex horum facta figuris.
  618. nam certe ex vivo Centauri non fit imago,
  619. nulla fuit quoniam talis natura animata;
  620. verum ubi equi atque hominis casu convenit imago,
  621. haerescit facile extemplo, quod diximus ante,
  622. propter subtilem naturam et tenvia texta.
  623. cetera de genere hoc eadem ratione creantur.
  624. quae cum mobiliter summa levitate feruntur,
  625. ut prius ostendi, facile uno commovet ictu
  626. quae libet una animum nobis subtilis imago;
  627. tenvis enim mens est et mire mobilis ipsa.
  628. haec fieri ut memoro, facile hinc cognoscere possis.
  629. quatinus hoc simile est illi, quod mente videmus
  630. atque oculis, simili fieri ratione necessest.
  631. Nunc igitur docui quoniam me forte leonum
  632. cernere per simulacra, oculos quae cumque lacessunt,
  633. scire licet mentem simili ratione moveri
  634. per simulacra leonum et cetera quae videt aeque
  635. nec minus atque oculi, nisi quod mage tenvia cernit.
  636. nec ratione alia, cum somnus membra profudit,
  637. mens animi vigilat, nisi quod simulacra lacessunt
  638. haec eadem nostros animos quae cum vigilamus,
  639. usque adeo, certe ut videamur cernere eum quem
  640. rellicta vita iam mors et terra potitast.
  641. hoc ideo fieri cogit natura, quod omnes
  642. corporis offecti sensus per membra quiescunt
  643. nec possunt falsum veris convincere rebus.
  644. praeterea meminisse iacet languetque sopore,
  645. nec dissentit eum mortis letique potitum
  646. iam pridem, quem mens vivom se cernere credit.
  647. quod super est, non est mirum simulacra moveri
  648. bracchiaque in numerum iactare et cetera membra;
  649. nam fit ut in somnis facere hoc videatur imago.
  650. quippe, ubi prima perit alioque est altera nata
  651. inde statu, prior hic gestum mutasse videtur.
  652. scilicet id fieri celeri ratione putandumst:
  653. tanta est mobilitas et rerum copia tanta
  654. tantaque sensibili quovis est tempore in uno
  655. copia particularum, ut possit suppeditare.
  656. Multaque in his rebus quaeruntur multaque nobis
  657. clarandumst, plane si res exponere avemus.
  658. quaeritur in primis quare, quod cuique libido
  659. venerit, extemplo mens cogitet eius id ipsum.
  660. anne voluntatem nostram simulacra tuentur
  661. et simul ac volumus nobis occurrit imago,
  662. si mare, si terram cordist, si denique caelum?
  663. conventus hominum, pompam, convivia, pugnas,
  664. omnia sub verbone creat natura paratque?
  665. cum praesertim aliis eadem in regione locoque
  666. longe dissimilis animus res cogitet omnis.
  667. quid porro, in numerum procedere cum simulacra
  668. cernimus in somnis et mollia membra movere,
  669. mollia mobiliter cum alternis bracchia mittunt
  670. et repetunt oculis gestum pede convenienti?
  671. scilicet arte madent simulacra et docta vagantur,
  672. nocturno facere ut possint in tempore ludos.
  673. an magis illud erit verum? quia tempore in uno,
  674. cum sentimus, id est cum vox emittitur una,
  675. tempora multa latent, ratio quae comperit esse,
  676. propterea fit uti quovis in tempore quaeque
  677. praesto sint simulacra locis in quisque parata.
  678. tanta est mobilitas et rerum copia tanta.
  679. hoc ubi prima perit alioque est altera nata
  680. inde statu, prior hic gestum mutasse videtur.
  681. et quia tenvia sunt, nisi quae contendit, acute
  682. cernere non potis est animus; proinde omnia quae sunt
  683. praeterea pereunt, nisi quae ex sese ipse paravit.
  684. ipse parat sese porro speratque futurum
  685. ut videat quod consequitur rem quamque: fit ergo.
  686. nonne vides oculos etiam, cum tenvia quae sunt
  687. praeterea pereunt, nisi quae ex se ipse paravit
  688. cernere coeperunt, contendere se atque parare,
  689. nec sine eo fieri posse ut cernamus acute?
  690. et tamen in rebus quoque apertis noscere possis,
  691. si non advertas animum, proinde esse quasi omni
  692. tempore semotum fuerit longeque remotum.
  693. cur igitur mirumst, animus si cetera perdit
  694. praeter quam quibus est in rebus deditus ipse?
  695. deinde adopinamur de signis maxima parvis
  696. ac nos in fraudem induimus frustraminis ipsi.
  697. Fit quoque ut inter dum non suppeditetur imago
  698. eiusdem generis, sed femina quae fuit ante,
  699. in manibus vir uti factus videatur adesse,
  700. aut alia ex alia facies aetasque sequatur.
  701. quod ne miremur sopor atque oblivia curant.
  702. Illud in his rebus vitium vehementer
  703. effugere errorem vitareque praemetuenter,
  704. lumina ne facias oculorum clara creata,
  705. prospicere ut possimus, et ut proferre queamus
  706. proceros passus, ideo fastigia posse
  707. surarum ac feminum pedibus fundata plicari,
  708. bracchia tum porro validis ex apta lacertis
  709. esse manusque datas utraque ex parte ministras,
  710. ut facere ad vitam possemus quae foret usus.
  711. cetera de genere hoc inter quae cumque pretantur,
  712. omnia perversa praepostera sunt ratione,
  713. nil ideo quoniam natumst in corpore ut uti
  714. possemus, sed quod natumst id procreat usum.
  715. nec fuit ante videre oculorum lumina nata,
  716. nec dictis orare prius quam lingua creatast,
  717. sed potius longe linguae praecessit origo
  718. sermonem multoque creatae sunt prius aures
  719. quam sonus est auditus, et omnia denique membra
  720. ante fuere, ut opinor, eorum quam foret usus;
  721. haud igitur potuere utendi crescere causa.
  722. at contra conferre manu certamina pugnae
  723. et lacerare artus foedareque membra cruore
  724. ante fuit multo quam lucida tela volarent,
  725. et volnus vitare prius natura
  726. quam daret obiectum parmai laeva per artem.
  727. scilicet et fessum corpus mandare quieti
  728. multo antiquius est quam lecti mollia strata,
  729. et sedare sitim prius est quam pocula natum.
  730. haec igitur possunt utendi cognita causa
  731. credier, ex usu quae sunt vitaque reperta.
  732. illa quidem seorsum sunt omnia, quae prius ipsa
  733. nata dedere suae post notitiam utilitatis.
  734. quo genere in primis sensus et membra videmus;
  735. quare etiam atque etiam procul est ut credere possis
  736. utilitatis ob officium potuisse creari.
  737. Illud item non est mirandum, corporis ipsa
  738. quod natura cibum quaerit cuiusque animantis.
  739. quippe etenim fluere atque recedere corpora rebus
  740. multa modis multis docui, sed plurima debent
  741. ex animalibus; quae quia sunt exercita motu,
  742. multa per os exhalantur, cum languida anhelant,
  743. multaque per sudorem ex alto pressa feruntur.
  744. his igitur rebus rarescit corpus et omnis
  745. subruitur natura, dolor quam consequitur rem.
  746. propterea capitur cibus, ut suffulciat artus
  747. et recreet vires inter datus, atque patentem
  748. per membra ac venas ut amorem opturet edendi.
  749. umor item discedit in omnia quae loca cumque
  750. poscunt umorem; glomerataque multa vaporis
  751. corpora, quae stomacho praebent incendia nostro,
  752. dissupat adveniens liquor ac restinguit ut ignem,
  753. urere ne possit calor amplius aridus artus.
  754. sic igitur tibi anhela sitis de corpore nostro
  755. abluitur, sic expletur ieiuna cupido.
  756. Nunc qui fiat uti passus proferre queamus,
  757. cum volumus, quareque datum sit membra movere
  758. et quae res tantum hoc oneris protrudere nostri
  759. corporis insuerit, dicam: tu percipe dicta.
  760. dico animo nostro primum simulacra meandi
  761. accidere atque animum pulsare, ut diximus ante.
  762. inde voluntas fit; neque enim facere incipit ullam
  763. rem quisquam, quam mens providit quid velit ante.
  764. id quod providet, illius rei constat imago,
  765. ergo animus cum sese ita commovet ut velit ire
  766. inque gredi, ferit extemplo quae in corpore toto
  767. per membra atque artus animai dissita vis est;
  768. et facilest factu, quoniam coniuncta tenetur.
  769. inde ea proporro corpus ferit, atque ita tota
  770. paulatim moles protruditur atque movetur.
  771. praeterea tum rarescit quoque corpus et ,
  772. scilicet ut debet qui semper mobilis extat,
  773. per patefacta venit penetratque foramina largus,
  774. et dispargitur ad partis ita quasque minutas
  775. corporis. hic igitur rebus fit utrimque duabus,
  776. corpus ut ac navis velis ventoque feratur.
  777. nec tamen illud in his rebus mirabile constat,
  778. tantula quod tantum corpus corpuscula possunt
  779. contorquere et onus totum convertere nostrum;
  780. quippe etenim ventus subtili corpore tenvis
  781. trudit agens magnam magno molimine navem
  782. et manus una regit quanto vis impete euntem
  783. atque gubernaclum contorquet quo libet unum,
  784. multaque per trocleas et tympana pondere magno
  785. commovet atque levi sustollit machina nisu.
  786. Nunc quibus ille modis somnus per membra quietem
  787. inriget atque animi curas e pectore solvat,
  788. suavidicis potius quom multis versibus edam,
  789. parvus ut est cycni melior canor, ille gruum quam
  790. clamor in aetheriis dispersus nubibus austri.
  791. tu mihi da tenuis auris animumque sagacem,
  792. ne fieri negites quae dicam posse retroque
  793. vera repulsanti discedas pectore dicta,
  794. tutemet in culpa cum sis neque cernere possis.
  795. Principio somnus fit ubi est distracta per artus
  796. vis animae partimque foras eiecta recessit
  797. et partim contrusa magis concessit in altum;
  798. dissoluuntur enim tum demum membra fluuntque.
  799. nam dubium non est, animai quin opera sit
  800. sensus hic in nobis, quem cum sopor inpedit esse,
  801. tum nobis animam perturbatam esse putandumst
  802. eiectamque foras, non omnem; namque iaceret
  803. aeterno corpus perfusum frigore leti.
  804. quippe ubi nulla latens animai pars remaneret
  805. in membris, cinere ut multa latet obrutus ignis,
  806. unde reconflari sensus per membra repente
  807. possit, ut ex igni caeco consurgere flamma?
  808. Sed quibus haec rebus novitas confiat et unde
  809. perturbari anima et corpus languescere possit,
  810. expediam: tu fac ne ventis verba profundam.
  811. Principio externa corpus de parte necessum est,
  812. quoniam vicinum tangitur auris,
  813. tundier atque eius crebro pulsarier ictu,
  814. proptereaque fere res omnes aut corio sunt
  815. aut etiam conchis aut callo aut cortice tectae.
  816. interiorem etiam partem spirantibus
  817. verberat hic idem, cum ducitur atque reflatur.
  818. quare utrimque secus cum corpus vapulet et cum
  819. perveniant plagae per parva foramina nobis
  820. corporis ad primas partis elementaque prima,
  821. fit quasi paulatim nobis per membra ruina.
  822. conturbantur enim positurae principiorum
  823. corporis atque animi. fit uti pars inde animai
  824. eliciatur et introrsum pars abdita cedat,
  825. pars etiam distracta per artus non queat esse
  826. coniuncta inter se neque motu mutua fungi;
  827. inter enim saepit coetus natura viasque.
  828. ergo sensus abit mutatis motibus alte.
  829. et quoniam non est quasi quod suffulciat artus,
  830. debile fit corpus languescuntque omnia membra,
  831. bracchia palpebraeque cadunt poplitesque cubanti
  832. saepe tamen summittuntur virisque resolvunt.
  833. Deinde cibum sequitur somnus, quia, quae facit ,
  834. haec eadem cibus, in venas dum diditur omnis,
  835. efficit. et multo sopor ille gravissimus exstat,
  836. quem satur aut lassus capias, quia plurima tum se
  837. corpora conturbant magno contusa labore.
  838. fit ratione eadem coniectus parte animai
  839. altior atque foras eiectus largior eius,
  840. et divisior inter se ac distractior intus.
  841. Et quo quisque fere studio devinctus adhaeret
  842. aut quibus in rebus multum sumus ante morati
  843. atque in ea ratione fuit contenta magis mens,
  844. in somnis eadem plerumque videmur obire:
  845. causidici causas agere et componere leges,
  846. induperatores pugnare ac proelia obire,
  847. nautae contractum cum ventis degere bellum,
  848. nos agere hoc autem et naturam quaerere rerum
  849. semper et inventam patriis exponere chartis.
  850. cetera sic studia atque artes plerumque videntur
  851. in somnis animos hominum frustrata tenere.
  852. et qui cumque dies multos ex ordine ludis
  853. adsiduas dederunt operas, plerumque videmus,
  854. cum iam destiterunt ea sensibus usurpare,
  855. relicuas tamen esse vias in mente patentis,
  856. qua possint eadem rerum simulacra venire;
  857. per multos itaque illa dies eadem obversantur
  858. ante oculos, etiam vigilantes ut videantur
  859. cernere saltantis et mollia membra moventis
  860. et citharae liquidum carmen chordasque loquentis
  861. auribus accipere et consessum cernere eundem
  862. scenaique simul varios splendere decores.
  863. usque adeo magni refert studium atque voluntas,
  864. et quibus in rebus consuerint esse operati
  865. non homines solum sed vero animalia cuncta.
  866. quippe videbis equos fortis, cum membra iacebunt,
  867. in somnis sudare tamen spirareque semper
  868. et quasi de palma summas contendere viris
  869. aut quasi carceribus patefactis edere voces
  870. venantumque canes in molli saepe quiete
  871. iactant crura tamen subito vocisque repente
  872. mittunt et crebro redducunt naribus auras.
  873. ut vestigia si teneant inventa ferarum,
  874. expergefactique secuntur inania saepe
  875. cervorum simulacra, fugae quasi dedita cernant,
  876. donec discussis redeant erroribus ad se.
  877. at consueta domi catulorum blanda propago
  878. discutere et corpus de terra corripere instant,
  879. iactant crura tamen subito vocisque repente
  880. mittunt et crebro redducunt naribus auras
  881. ut vestigia si teneant inventa ferarum
  882. expergefactique secuntur inania saepe
  883. proinde quasi ignotas facies atque ora tuantur.
  884. et quo quaeque magis sunt aspera seminiorum,
  885. tam magis in somnis eadem saevire necessust.
  886. at variae fugiunt volucres pinnisque repente
  887. sollicitant divom nocturno tempore lucos,
  888. accipitres somno in leni si proelia pugnas
  889. edere sunt persectantes visaeque volantes.
  890. porro hominum mentes, magnis quae motibus edunt
  891. magna, itidem saepe in somnis faciuntque geruntque,
  892. reges expugnant, capiuntur, proelia miscent,
  893. tollunt clamorem, quasi si iugulentur ibidem.
  894. multi depugnant gemitusque doloribus edunt
  895. et quasi pantherae morsu saevive leonis
  896. mandantur, magnis clamoribus omnia complent.
  897. multi de magnis per somnum rebus loquuntur
  898. indicioque sui facti persaepe fuere.
  899. multi mortem obeunt. multi, de montibus altis
  900. ut quasi praecipitent ad terram corpore toto,
  901. exterruntur et ex somno quasi mentibus capti
  902. vix ad se redeunt permoti corporis aestu.
  903. flumen item sitiens aut fontem propter amoenum
  904. adsidet et totum prope faucibus occupat amnem.
  905. puri saepe lacum propter si ac dolia curta
  906. somno devincti credunt se extollere vestem,
  907. totius umorem saccatum corporis fundunt,
  908. cum Babylonica magnifico splendore rigantur.
  909. tum quibus aetatis freta primitus insinuatur
  910. semen, ubi ipsa dies membris matura creavit,
  911. conveniunt simulacra foris e corpore quoque,
  912. nuntia praeclari voltus pulchrique coloris,
  913. qui ciet inritans loca turgida semine multo,
  914. ut quasi transactis saepe omnibus rebus profundant
  915. fluminis ingentis fluctus vestemque cruentent.
  916. Sollicitatur id in nobis, quod diximus ante,
  917. semen, adulta aetas cum primum roborat artus.
  918. namque alias aliud res commovet atque lacessit;
  919. ex homine humanum semen ciet una hominis vis.
  920. quod simul atque suis eiectum sedibus exit,
  921. per membra atque artus decedit corpore toto,
  922. in loca conveniens nervorum certa cietque
  923. continuo partis genitalis corporis ipsas.
  924. inritata tument loca semine fitque voluntas
  925. eicere id quo se contendit dira lubido,
  926. incitat inritans loca turgida semine multo
  927. idque petit corpus, mens unde est saucia amore;
  928. namque omnes plerumque cadunt in vulnus et illam
  929. emicat in partem sanguis, unde icimur ictu,
  930. et si comminus est, hostem ruber occupat umor.
  931. sic igitur Veneris qui telis accipit ictus,
  932. sive puer membris muliebribus hunc iaculatur
  933. seu mulier toto iactans e corpore amorem,
  934. unde feritur, eo tendit gestitque coire
  935. et iacere umorem in corpus de corpore ductum;
  936. namque voluptatem praesagit muta cupido.
  937. Haec Venus est nobis; hinc autemst nomen Amoris,
  938. hinc illaec primum Veneris dulcedinis in cor
  939. stillavit gutta et successit frigida cura;
  940. nam si abest quod ames, praesto simulacra tamen sunt
  941. illius et nomen dulce obversatur ad auris.
  942. sed fugitare decet simulacra et pabula amoris
  943. absterrere sibi atque alio convertere mentem
  944. et iacere umorem coniectum in corpora quaeque
  945. nec retinere semel conversum unius amore
  946. et servare sibi curam certumque dolorem;
  947. ulcus enim vivescit et inveterascit alendo
  948. inque dies gliscit furor atque aerumna gravescit,
  949. si non prima novis conturbes volnera plagis
  950. volgivagaque vagus Venere ante recentia cures
  951. aut alio possis animi traducere motus.
  952. Nec Veneris fructu caret is qui vitat amorem,
  953. sed potius quae sunt sine poena commoda sumit;
  954. nam certe purast sanis magis inde voluptas
  955. quam miseris; etenim potiundi tempore in ipso
  956. fluctuat incertis erroribus ardor amantum
  957. nec constat quid primum oculis manibusque fruantur.
  958. quod petiere, premunt arte faciuntque dolorem
  959. corporis et dentes inlidunt saepe labellis
  960. osculaque adfigunt, quia non est pura voluptas
  961. et stimuli subsunt, qui instigant laedere id ipsum,
  962. quod cumque est, rabies unde illaec germina surgunt.
  963. sed leviter poenas frangit Venus inter amorem
  964. blandaque refrenat morsus admixta voluptas.
  965. namque in eo spes est, unde est ardoris origo,
  966. restingui quoque posse ab eodem corpore flammam.
  967. quod fieri contra totum natura repugnat;
  968. unaque res haec est, cuius quam plurima habemus,
  969. tam magis ardescit dira cuppedine pectus.
  970. nam cibus atque umor membris adsumitur intus;
  971. quae quoniam certas possunt obsidere partis,
  972. hoc facile expletur laticum frugumque cupido.
  973. ex hominis vero facie pulchroque colore
  974. nil datur in corpus praeter simulacra fruendum
  975. tenvia; quae vento spes raptast saepe misella.
  976. ut bibere in somnis sitiens quom quaerit et umor
  977. non datur, ardorem qui membris stinguere possit,
  978. sed laticum simulacra petit frustraque laborat
  979. in medioque sitit torrenti flumine potans,
  980. sic in amore Venus simulacris ludit amantis,
  981. nec satiare queunt spectando corpora coram
  982. nec manibus quicquam teneris abradere membris
  983. possunt errantes incerti corpore toto.
  984. denique cum membris conlatis flore fruuntur
  985. aetatis, iam cum praesagit gaudia corpus
  986. atque in eost Venus ut muliebria conserat arva,
  987. adfigunt avide corpus iunguntque salivas
  988. oris et inspirant pressantes dentibus ora,
  989. ne quiquam, quoniam nihil inde abradere possunt
  990. nec penetrare et abire in corpus corpore toto;
  991. nam facere inter dum velle et certare videntur.
  992. usque adeo cupide in Veneris compagibus haerent,
  993. membra voluptatis dum vi labefacta liquescunt.
  994. tandem ubi se erupit nervis coniecta cupido,
  995. parva fit ardoris violenti pausa parumper.
  996. inde redit rabies eadem et furor ille revisit,
  997. cum sibi quod cupiant ipsi contingere quaerunt,
  998. nec reperire malum id possunt quae machina vincat.
  999. usque adeo incerti tabescunt volnere caeco.
  1000. Adde quod absumunt viris pereuntque labore,
  1001. adde quod alterius sub nutu degitur aetas,
  1002. languent officia atque aegrotat fama vacillans.
  1003. labitur interea res et Babylonia fiunt
  1004. unguenta et pulchra in pedibus Sicyonia rident,
  1005. scilicet et grandes viridi cum luce zmaragdi
  1006. auro includuntur teriturque thalassina vestis
  1007. adsidue et Veneris sudorem exercita potat.
  1008. et bene parta patrum fiunt anademata, mitrae,
  1009. inter dum in pallam atque Alidensia Ciaque vertunt.
  1010. eximia veste et victu convivia, ludi,
  1011. pocula crebra, unguenta, coronae, serta parantur,
  1012. ne quiquam, quoniam medio de fonte leporum
  1013. surgit amari aliquid, quod in ipsis floribus angat,
  1014. aut cum conscius ipse animus se forte remordet
  1015. desidiose agere aetatem lustrisque perire,
  1016. aut quod in ambiguo verbum iaculata reliquit,
  1017. quod cupido adfixum cordi vivescit ut ignis,
  1018. aut nimium iactare oculos aliumve tueri
  1019. quod putat in voltuque videt vestigia risus.
  1020. Atque in amore mala haec proprio summeque secundo
  1021. inveniuntur; in adverso vero atque inopi sunt,
  1022. prendere quae possis oculorum lumine operto.
  1023. innumerabilia; ut melius vigilare sit ante,
  1024. qua docui ratione, cavereque, ne inliciaris.
  1025. nam vitare, plagas in amoris ne iaciamur,
  1026. non ita difficile est quam captum retibus ipsis
  1027. exire et validos Veneris perrumpere nodos.
  1028. et tamen implicitus quoque possis inque peditus
  1029. effugere infestum, nisi tute tibi obvius obstes
  1030. et praetermittas animi vitia omnia primum
  1031. aut quae corporis sunt eius, quam praepetis ac vis.
  1032. nam faciunt homines plerumque cupidine caeci
  1033. et tribuunt ea quae non sunt his commoda vere.
  1034. multimodis igitur pravas turpisque videmus
  1035. esse in deliciis summoque in honore vigere.
  1036. atque alios alii inrident Veneremque suadent
  1037. ut placent, quoniam foedo adflictentur amore,
  1038. nec sua respiciunt miseri mala maxima saepe.
  1039. nigra melichrus est, inmunda et fetida acosmos,
  1040. caesia Palladium, nervosa et lignea dorcas,
  1041. parvula, pumilio, chariton mia, tota merum sal,
  1042. magna atque inmanis cataplexis plenaque honoris.
  1043. balba loqui non quit, traulizi, muta pudens est;
  1044. at flagrans, odiosa, loquacula Lampadium fit.
  1045. ischnon eromenion tum fit, cum vivere non quit
  1046. prae macie; rhadine verost iam mortua tussi.
  1047. at nimia et mammosa Ceres est ipsa ab Iaccho,
  1048. simula Silena ac Saturast, labeosa philema.
  1049. cetera de genere hoc longum est si dicere coner.
  1050. sed tamen esto iam quantovis oris honore,
  1051. cui Veneris membris vis omnibus exoriatur;
  1052. nempe aliae quoque sunt; nempe hac sine viximus ante;
  1053. nempe eadem facit et scimus facere omnia turpi
  1054. et miseram taetris se suffit odoribus ipsa,
  1055. quam famulae longe fugitant furtimque cachinnant.
  1056. at lacrimans exclusus amator limina saepe
  1057. floribus et sertis operit postisque superbos
  1058. unguit amaracino et foribus miser oscula figit;
  1059. quem si iam ammissum venientem offenderit aura
  1060. una modo, causas abeundi quaerat honestas
  1061. et meditata diu cadat alte sumpta querella
  1062. stultitiaque ibi se damnet, tribuisse quod illi
  1063. plus videat quam mortali concedere par est.
  1064. nec Veneres nostras hoc fallit; quo magis ipsae
  1065. omnia summo opere hos vitae poscaenia celant,
  1066. quos retinere volunt adstrictosque esse in amore,
  1067. ne quiquam, quoniam tu animo tamen omnia possis
  1068. protrahere in lucem atque omnis inquirere risus
  1069. et, si bello animost et non odiosa, vicissim
  1070. praetermittere et humanis concedere rebus.
  1071. Nec mulier semper ficto suspirat amore,
  1072. quae conplexa viri corpus cum corpore iungit
  1073. et tenet adsuctis umectans oscula labris;
  1074. nam facit ex animo saepe et communia quaerens
  1075. gaudia sollicitat spatium decurrere amoris.
  1076. nec ratione alia volucres armenta feraeque
  1077. et pecudes et equae maribus subsidere possent,
  1078. si non, ipsa quod illarum subat, ardet abundans
  1079. natura et Venerem salientum laeta retractat.
  1080. nonne vides etiam quos mutua saepe voluptas
  1081. vinxit, ut in vinclis communibus excrucientur,
  1082. in triviis cum saepe canes discedere aventis
  1083. divorsi cupide summis ex viribus tendunt,
  1084. quom interea validis Veneris compagibus haerent?
  1085. quod facerent numquam, nisi mutua gaudia nossent,
  1086. quae iacere in fraudem possent vinctosque tenere.
  1087. quare etiam atque etiam, ut dico, est communis voluptas.
  1088. Et commiscendo quom semine forte virilem
  1089. femina vim vicit subita vi corripuitque,
  1090. tum similes matrum materno semine fiunt,
  1091. ut patribus patrio. sed quos utriusque figurae
  1092. esse vides, iuxtim miscentes vulta parentum,
  1093. corpore de patrio et materno sanguine crescunt,
  1094. semina cum Veneris stimulis excita per artus
  1095. obvia conflixit conspirans mutuus ardor,
  1096. et neque utrum superavit eorum nec superatumst.
  1097. fit quoque ut inter dum similes existere avorum
  1098. possint et referant proavorum saepe figuras,
  1099. propterea quia multa modis primordia multis
  1100. mixta suo celant in corpore saepe parentis,
  1101. quae patribus patres tradunt a stirpe profecta.
  1102. inde Venus varia producit sorte figuras,
  1103. maiorumque refert voltus vocesque comasque;
  1104. quandoquidem nihilo magis haec de semine certo
  1105. fiunt quam facies et corpora membraque nobis.
  1106. et muliebre oritur patrio de semine saeclum
  1107. maternoque mares existunt corpore creti;
  1108. semper enim partus duplici de semine constat,
  1109. atque utri similest magis id quod cumque creatur,
  1110. eius habet plus parte aequa; quod cernere possis,
  1111. sive virum suboles sivest muliebris origo.
  1112. Nec divina satum genitalem numina cuiquam
  1113. absterrent, pater a gnatis ne dulcibus umquam
  1114. appelletur et ut sterili Venere exigat aevom;
  1115. quod plerumque putant et multo sanguine maesti
  1116. conspergunt aras adolentque altaria donis,
  1117. ut gravidas reddant uxores semine largo;
  1118. ne quiquam divom numen sortisque fatigant;
  1119. nam steriles nimium crasso sunt semine partim,