De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. et liquido praeter iustum tenuique vicissim.
  2. tenve locis quia non potis est adfigere adhaesum,
  3. liquitur extemplo et revocatum cedit abortu.
  4. crassius hinc porro quoniam concretius aequo
  5. mittitur, aut non tam prolixo provolat ictu
  6. aut penetrare locos aeque nequit aut penetratum
  7. aegre admiscetur muliebri semine semen.
  8. nam multum harmoniae Veneris differre videntur.
  9. atque alias alii complent magis ex aliisque
  10. succipiunt aliae pondus magis inque gravescunt.
  11. et multae steriles Hymenaeis ante fuerunt
  12. pluribus et nactae post sunt tamen unde puellos
  13. suscipere et partu possent ditescere dulci.
  14. et quibus ante domi fecundae saepe nequissent
  15. uxoris parere, inventast illis quoque compar
  16. natura, ut possent gnatis munire senectam.
  17. usque adeo magni refert, ut semina possint
  18. seminibus commisceri genitaliter apta
  19. crassaque conveniant liquidis et liquida crassis.
  20. atque in eo refert quo victu vita colatur;
  21. namque aliis rebus concrescunt semina membris
  22. atque aliis extenvantur tabentque vicissim.
  23. et quibus ipsa modis tractetur blanda voluptas.
  24. id quoque permagni refert; nam more ferarum
  25. quadrupedumque magis ritu plerumque putantur
  26. concipere uxores, quia sic loca sumere possunt
  27. pectoribus positis sublatis semina lumbis.
  28. nec molles opus sunt motus uxoribus hilum.
  29. nam mulier prohibet se concipere atque repugnat,
  30. clunibus ipsa viri Venerem si laeta retractat
  31. atque exossato ciet omni pectore fluctus;
  32. eicit enim sulcum recta regione viaque
  33. vomeris atque locis avertit seminis ictum.
  34. idque sua causa consuerunt scorta moveri,
  35. ne complerentur crebro gravidaeque iacerent,
  36. et simul ipsa viris Venus ut concinnior esset;
  37. coniugibus quod nil nostris opus esse videtur.
  38. Nec divinitus inter dum Venerisque sagittis
  39. deteriore fit ut forma muliercula ametur;
  40. nam facit ipsa suis inter dum femina factis
  41. morigerisque modis et munde corpore culto,
  42. ut facile insuescat secum te degere vitam.
  43. quod super est, consuetudo concinnat amorem;
  44. nam leviter quamvis quod crebro tunditur ictu,
  45. vincitur in longo spatio tamen atque labascit.
  46. nonne vides etiam guttas in saxa cadentis
  47. umoris longo in spatio pertundere saxa?
  1. Quis potis est dignum pollenti pectore carmen
  2. condere pro rerum maiestate hisque repertis?
  3. quisve valet verbis tantum, qui fingere laudes
  4. pro meritis eius possit, qui talia nobis
  5. pectore parta suo quaesitaque praemia liquit?
  6. nemo, ut opinor, erit mortali corpore cretus.
  7. nam si, ut ipsa petit maiestas cognita rerum,
  8. dicendum est, deus ille fuit, deus, inclyte Memmi,
  9. qui princeps vitae rationem invenit eam quae
  10. nunc appellatur sapientia, quique per artem
  11. fluctibus et tantis vitam tantisque tenebris
  12. in tam tranquillo et tam clara luce locavit.
  13. confer enim divina aliorum antiqua reperta.
  14. namque Ceres fertur fruges Liberque liquoris
  15. vitigeni laticem mortalibus instituisse;
  16. cum tamen his posset sine rebus vita manere,
  17. ut fama est aliquas etiam nunc vivere gentis.
  18. at bene non poterat sine puro pectore vivi;
  19. quo magis hic merito nobis deus esse videtur,
  20. ex quo nunc etiam per magnas didita gentis
  21. dulcia permulcent animos solacia vitae.
  22. Herculis antistare autem si facta putabis,
  23. longius a vera multo ratione ferere.
  24. quid Nemeaeus enim nobis nunc magnus hiatus
  25. ille leonis obesset et horrens Arcadius sus,
  26. tanto opere officerent nobis Stymphala colentes?
  27. denique quid Cretae taurus Lernaeaque pestis
  28. hydra venenatis posset vallata colubris?
  29. quidve tripectora tergemini vis Geryonai
  30. et Diomedis equi spirantes naribus ignem
  31. Thracia Bistoniasque plagas atque Ismara propter
  32. aureaque Hesperidum servans fulgentia mala,
  33. asper, acerba tuens, immani corpore serpens
  34. arboris amplexus stirpes? quid denique obesset
  35. propter Atlanteum litus pelagique severa,
  36. quo neque noster adit quisquam nec barbarus audet?
  37. cetera de genere hoc quae sunt portenta perempta,
  38. si non victa forent, quid tandem viva nocerent?
  39. nil, ut opinor: ita ad satiatem terra ferarum
  40. nunc etiam scatit et trepido terrore repleta est
  41. per nemora ac montes magnos silvasque profundas;
  42. quae loca vitandi plerumque est nostra potestas.
  43. at nisi purgatumst pectus, quae proelia nobis
  44. atque pericula tumst ingratis insinuandum!
  45. quantae tum scindunt hominem cuppedinis acres
  46. sollicitum curae quantique perinde timores!
  47. quidve superbia spurcitia ac petulantia? quantas
  48. efficiunt clades! quid luxus desidiaeque?
  49. haec igitur qui cuncta subegerit ex animoque
  50. expulerit dictis, non armis, nonne decebit
  51. hunc hominem numero divom dignarier esse?
  52. cum bene praesertim multa ac divinitus ipsis
  53. iam mortalibus e divis dare dicta suerit
  54. atque omnem rerum naturam pandere dictis.
  55. Cuius ego ingressus vestigia dum rationes
  56. persequor ac doceo dictis, quo quaeque creata
  57. foedere sint, in eo quam sit durare necessum
  58. nec validas valeant aevi rescindere leges,
  59. quo genere in primis animi natura reperta est
  60. nativo primum consistere corpore creta,
  61. nec posse incolumem magnum durare per aevum,
  62. sed simulacra solere in somnis fallere mentem,
  63. cernere cum videamur eum quem vita reliquit,
  64. quod super est, nunc huc rationis detulit ordo,
  65. ut mihi mortali consistere corpore mundum
  66. nativomque simul ratio reddunda sit esse;
  67. et quibus ille modis congressus materiai
  68. fundarit terram caelum mare sidera solem
  69. lunaique globum; tum quae tellure animantes
  70. extiterint, et quae nullo sint tempore natae;
  71. quove modo genus humanum variante loquella
  72. coeperit inter se vesci per nomina rerum;
  73. et quibus ille modis divom metus insinuarit
  74. pectora, terrarum qui in orbi sancta tuetur
  75. fana lacus lucos aras simulacraque divom.
  76. praeterea solis cursus lunaeque meatus
  77. expediam qua vi flectat natura gubernans;
  78. ne forte haec inter caelum terramque reamur
  79. libera sponte sua cursus lustrare perennis,
  80. morigera ad fruges augendas atque animantis,
  81. neve aliqua divom volvi ratione putemus.
  82. nam bene qui didicere deos securum agere aevom,
  83. si tamen interea mirantur qua ratione
  84. quaeque geri possint, praesertim rebus in illis
  85. quae supera caput aetheriis cernuntur in oris,
  86. rursus in antiquas referuntur religiones
  87. et dominos acris adsciscunt, omnia posse
  88. quos miseri credunt, ignari quid queat esse,
  89. quid nequeat, finita potestas denique cuique
  90. qua nam sit ratione atque alte terminus haerens.
  91. Quod super est, ne te in promissis plura moremur,
  92. principio maria ac terras caelumque tuere;
  93. quorum naturam triplicem, tria corpora, Memmi,
  94. tris species tam dissimilis, tria talia texta,
  95. una dies dabit exitio, multosque per annos
  96. sustentata ruet moles et machina mundi.
  97. nec me animi fallit quam res nova miraque menti
  98. accidat exitium caeli terraeque futurum,
  99. et quam difficile id mihi sit pervincere dictis;
  100. ut fit ubi insolitam rem adportes auribus ante
  101. nec tamen hanc possis oculorum subdere visu
  102. nec iacere indu manus, via qua munita fidei
  103. proxima fert humanum in pectus templaque mentis.
  104. sed tamen effabor. dictis dabit ipsa fidem res
  105. forsitan et graviter terrarum motibus ortis
  106. omnia conquassari in parvo tempore cernes.
  107. quod procul a nobis flectat fortuna gubernans,
  108. et ratio potius quam res persuadeat ipsa
  109. succidere horrisono posse omnia victa fragore.
  110. Qua prius adgrediar quam de re fundere fata
  111. sanctius et multo certa ratione magis quam
  112. Pythia quae tripode a Phoebi lauroque profatur,
  113. multa tibi expediam doctis solacia dictis;
  114. religione refrenatus ne forte rearis
  115. terras et solem et caelum, mare sidera lunam,
  116. corpore divino debere aeterna manere,
  117. proptereaque putes ritu par esse Gigantum
  118. pendere eos poenas inmani pro scelere omnis,
  119. qui ratione sua disturbent moenia mundi
  120. praeclarumque velint caeli restinguere solem
  121. inmortalia mortali sermone notantes;
  122. quae procul usque adeo divino a numine distent
  123. inque deum numero quae sint indigna videri,
  124. notitiam potius praebere ut posse putentur
  125. quid sit vitali motu sensuque remotum.
  126. quippe etenim non est, cum quovis corpore ut esse
  127. posse animi natura putetur consiliumque.
  128. sicut in aethere non arbor, non aequore salso
  129. nubes esse queunt neque pisces vivere in arvis
  130. nec cruor in lignis neque saxis sucus inesse,
  131. certum ac dispositumst ubi quicquid crescat et insit,
  132. sic animi natura nequit sine corpore oriri
  133. sola neque a nervis et sanguine longius esse.
  134. quod si posset enim, multo prius ipsa animi vis
  135. in capite aut umeris aut imis calcibus esse
  136. posset et innasci quavis in parte soleret,
  137. tandem in eodem homine atque in eodem vase manere.
  138. quod quoniam nostro quoque constat corpore certum
  139. dispositumque videtur ubi esse et crescere possit
  140. seorsum anima atque animus, tanto magis infitiandum
  141. totum posse extra corpus formamque animalem
  142. putribus in glebis terrarum aut solis in igni
  143. aut in aqua durare aut altis aetheris oris.
  144. haud igitur constant divino praedita sensu,
  145. quandoquidem nequeunt vitaliter esse animata.
  146. Illud item non est ut possis credere, sedes
  147. esse deum sanctas in mundi partibus ullis.
  148. tenvis enim natura deum longeque remota
  149. sensibus ab nostris animi vix mente videtur;
  150. quae quoniam manuum tactum suffugit et ictum,
  151. tactile nil nobis quod sit contingere debet;
  152. tangere enim non quit quod tangi non licet ipsum.
  153. quare etiam sedes quoque nostris sedibus esse
  154. dissimiles debent, tenues de corpore eorum;
  155. quae tibi posterius largo sermone probabo.
  156. Dicere porro hominum causa voluisse parare
  157. praeclaram mundi naturam proptereaque
  158. adlaudabile opus divom laudare decere
  159. aeternumque putare atque inmortale futurum,
  160. nec fas esse, deum quod sit ratione vetusta
  161. gentibus humanis fundatum perpetuo aevo,
  162. sollicitare suis ulla vi ex sedibus umquam
  163. nec verbis vexare et ab imo evertere summa,
  164. cetera de genere hoc adfingere et addere, Memmi,
  165. desiperest. quid enim inmortalibus atque beatis
  166. gratia nostra queat largirier emolumenti,
  167. ut nostra quicquam causa gerere adgrediantur?
  168. quidve novi potuit tanto post ante quietos
  169. inlicere ut cuperent vitam mutare priorem?
  170. nam gaudere novis rebus debere videtur
  171. cui veteres obsunt; sed cui nihil accidit aegri
  172. tempore in ante acto, cum pulchre degeret aevom,
  173. quid potuit novitatis amorem accendere tali?
  174. quidve mali fuerat nobis non esse creatis?
  175. an, credo, in tenebris vita ac maerore iacebat,
  176. donec diluxit rerum genitalis origo?
  177. natus enim debet qui cumque est velle manere
  178. in vita, donec retinebit blanda voluptas;
  179. qui numquam vero vitae gustavit amorem
  180. nec fuit in numero, quid obest non esse creatum?
  181. exemplum porro gignundis rebus et ipsa
  182. notities hominum divis unde insita primum est,
  183. quid vellent facere ut scirent animoque viderent,
  184. quove modost umquam vis cognita principiorum
  185. quidque inter sese permutato ordine possent.
  186. si non ipsa dedit speciem natura creandi?
  187. namque ita multa modis multis primordia rerum
  188. ex infinito iam tempore percita plagis
  189. ponderibusque suis consuerunt concita ferri
  190. omnimodisque coire atque omnia pertemptare,
  191. quae cumque inter se possint congressa creare,
  192. ut non sit mirum, si in talis disposituras
  193. deciderunt quoque et in talis venere meatus,
  194. qualibus haec rerum geritur nunc summa novando.
  195. Quod si iam rerum ignorem primordia quae sint,
  196. hoc tamen ex ipsis caeli rationibus ausim
  197. confirmare aliisque ex rebus reddere multis,
  198. nequaquam nobis divinitus esse paratam
  199. naturam rerum: tanta stat praedita culpa.
  200. principio quantum caeli tegit impetus ingens,
  201. inde avidam partem montes silvaeque ferarum
  202. possedere, tenent rupes vastaeque paludes
  203. et mare, quod late terrarum distinet oras.
  204. inde duas porro prope partis fervidus ardor
  205. adsiduusque geli casus mortalibus aufert.
  206. quod super est arvi, tamen id natura sua vi
  207. sentibus obducat, ni vis humana resistat
  208. vitai causa valido consueta bidenti
  209. ingemere et terram pressis proscindere aratris.
  210. si non fecundas vertentes vomere glebas
  211. terraique solum subigentes cimus ad ortus.
  212. sponte sua nequeant liquidas existere in auras.
  213. et tamen inter dum magno quaesita labore
  214. cum iam per terras frondent atque omnia florent,
  215. aut nimiis torret fervoribus aetherius sol
  216. aut subiti peremunt imbris gelidaeque pruinae
  217. flabraque ventorum violento turbine vexant.
  218. praeterea genus horriferum natura ferarum
  219. humanae genti infestum terraque marique
  220. cur alit atque auget? cur anni tempora morbos
  221. adportant? quare mors inmatura vagatur?
  222. tum porro puer, ut saevis proiectus ab undis
  223. navita, nudus humi iacet infans indigus omni
  224. vitali auxilio, cum primum in luminis oras
  225. nixibus ex alvo matris natura profudit,
  226. vagituque locum lugubri complet, ut aequumst
  227. cui tantum in vita restet transire malorum.
  228. at variae crescunt pecudes armenta feraeque
  229. nec crepitacillis opus est nec cuiquam adhibendast
  230. almae nutricis blanda atque infracta loquella
  231. nec varias quaerunt vestes pro tempore caeli,
  232. denique non armis opus est, non moenibus altis,
  233. qui sua tutentur, quando omnibus omnia large
  234. tellus ipsa parit naturaque daedala rerum.
  235. Principio quoniam terrai corpus et umor
  236. aurarumque leves animae calidique vapores,
  237. e quibus haec rerum consistere summa videtur,
  238. omnia nativo ac mortali corpore constant,
  239. debet eodem omnis mundi natura putari.
  240. quippe etenim, quorum partis et membra videmus
  241. corpore nativo mortalibus esse figuris,
  242. haec eadem ferme mortalia cernimus esse
  243. et nativa simul. qua propter maxima mundi
  244. cum videam membra ac partis consumpta regigni,
  245. scire licet caeli quoque item terraeque fuisse
  246. principiale aliquod tempus clademque futuram.
  247. Illud in his rebus ne corripuisse rearis
  248. me mihi, quod terram atque ignem mortalia sumpsi
  249. esse neque umorem dubitavi aurasque perire
  250. atque eadem gigni rursusque augescere dixi.
  251. principio pars terrai non nulla, perusta
  252. solibus adsiduis, multa pulsata pedum vi,
  253. pulveris exhalat nebulam nubesque volantis,
  254. quas validi toto dispergunt venti.
  255. pars etiam glebarum ad diluviem revocatur
  256. imbribus et ripas radentia flumina rodunt.
  257. praeterea pro parte sua, quod cumque alit auget,
  258. redditur; et quoniam dubio procul esse videtur
  259. omniparens eadem rerum commune sepulcrum.
  260. ergo terra tibi libatur et aucta recrescit.
  261. Quod super est, umore novo mare flumina fontes
  262. semper abundare et latices manare perennis
  263. nil opus est verbis: magnus decursus aquarum
  264. undique declarat. sed primum quicquid aquai
  265. tollitur in summaque fit ut nihil umor abundet,
  266. partim quod validi verrentes aequora venti
  267. deminuunt radiisque retexens aetherius sol,
  268. partim quod supter per terras diditur omnis;
  269. percolatur enim virus retroque remanat
  270. materies umoris et ad caput amnibus omnis
  271. convenit, inde super terras fluit agmine dulci
  272. qua via secta semel liquido pede detulit undas.
  273. nunc igitur dicam, qui corpore toto
  274. innumerabiliter privas mutatur in horas.
  275. semper enim, quod cumque fluit de rebus, id omne
  276. in magnum fertur mare; qui nisi contra
  277. corpora retribuat rebus recreetque fluentis,
  278. omnia iam resoluta forent et in versa.
  279. haut igitur cessat gigni de rebus et in res
  280. reccidere, adsidue quoniam fluere omnia constat.
  281. Largus item liquidi fons luminis, aetherius sol,
  282. inrigat adsidue caelum candore recenti
  283. suppeditatque novo confestim lumine lumen.
  284. nam primum quicquid fulgoris disperit ei,
  285. quo cumque accidit. id licet hinc cognoscere possis,
  286. quod simul ac primum nubes succedere soli
  287. coepere et radios inter quasi rumpere lucis,
  288. extemplo inferior pars horum disperit omnis
  289. terraque inumbratur qua nimbi cumque feruntur;
  290. ut noscas splendore novo res semper egere
  291. et primum iactum fulgoris quemque perire
  292. nec ratione alia res posse in sole videri,
  293. perpetuo ni suppeditet lucis caput ipsum.
  294. quin etiam nocturna tibi, terrestria quae sunt,
  295. lumina, pendentes lychni claraeque coruscis
  296. fulguribus pingues multa caligine taedae
  297. consimili properant ratione, ardore ministro,
  298. suppeditare novom lumen, tremere ignibus instant,
  299. instant, nec loca lux inter quasi rupta relinquit:
  300. usque adeo properanter ab omnibus ignibus ei
  301. exitium celeri celeratur origine flammae.
  302. sic igitur solem lunam stellasque putandum
  303. ex alio atque alio lucem iactare subortu
  304. et primum quicquid flammarum perdere semper,
  305. inviolabilia haec ne credas forte vigere.
  306. Denique non lapides quoque vinci cernis ab aevo,
  307. non altas turris ruere et putrescere saxa,
  308. non delubra deum simulacraque fessa fatisci
  309. nec sanctum numen fati protollere finis
  310. posse neque adversus naturae foedera niti?
  311. denique non monimenta virum dilapsa videmus,
  312. quaerere proporro, sibi cumque senescere credas,
  313. non ruere avolsos silices a montibus altis
  314. nec validas aevi vires perferre patique
  315. finiti? neque enim caderent avolsa repente,
  316. ex infinito quae tempore pertolerassent
  317. omnia tormenta aetatis, privata fragore.
  318. Denique iam tuere hoc, circum supraque quod omne
  319. continet amplexu terram: si procreat ex se
  320. omnia, quod quidam memorant, recipitque perempta,
  321. totum nativum mortali corpore constat.
  322. nam quod cumque alias ex se res auget alitque,
  323. deminui debet, recreari, cum recipit res.
  324. Praeterea si nulla fuit genitalis origo
  325. terrarum et caeli semperque aeterna fuere,
  326. cur supera bellum Thebanum et funera Troiae
  327. non alias alii quoque res cecinere ?
  328. quo tot facta virum totiens cecidere neque usquam
  329. aeternis famae monimentis insita florent?
  330. verum, ut opinor, habet novitatem summa recensque
  331. naturast mundi neque pridem exordia cepit.
  332. quare etiam quaedam nunc artes expoliuntur,
  333. nunc etiam augescunt; nunc addita navigiis sunt
  334. multa, modo organici melicos peperere sonores,
  335. denique natura haec rerum ratioque repertast
  336. nuper, et hanc primus cum primis ipse repertus
  337. nunc ego sum in patrias qui possim vertere voces.
  338. Quod si forte fuisse ante hac eadem omnia credis,
  339. sed periise hominum torrenti saecla vapore,
  340. aut cecidisse urbis magno vexamine mundi,
  341. aut ex imbribus adsiduis exisse rapaces
  342. per terras amnes atque oppida coperuisse.
  343. tanto quique magis victus fateare necessest
  344. exitium quoque terrarum caelique futurum;
  345. nam cum res tantis morbis tantisque periclis
  346. temptarentur, ibi si tristior incubuisset
  347. causa, darent late cladem magnasque ruinas.
  348. nec ratione alia mortales esse videmur,
  349. inter nos nisi quod morbis aegrescimus isdem
  350. atque illi quos a vita natura removit.
  351. Praeterea quae cumque manent aeterna necessust
  352. aut, quia sunt solido cum corpore, respuere ictus
  353. nec penetrare pati sibi quicquam quod queat artas
  354. dissociare intus partis, ut materiai
  355. corpora sunt, quorum naturam ostendimus ante,
  356. aut ideo durare aetatem posse per omnem,
  357. plagarum quia sunt expertia, sicut inane est,
  358. quod manet intactum neque ab ictu fungitur hilum,
  359. aut etiam quia nulla loci sit copia circum,
  360. quo quasi res possint discedere dissoluique,
  361. sicut summarum summa est aeterna, neque extra
  362. qui locus est quo dissiliant neque corpora sunt quae
  363. possint incidere et valida dissolvere plaga.
  364. at neque, uti docui, solido cum corpore mundi
  365. naturast, quoniam admixtumst in rebus inane,
  366. nec tamen est ut inane, neque autem corpora desunt,
  367. ex infinito quae possint forte coorta
  368. corruere hanc rerum violento turbine summam
  369. aut aliam quamvis cladem inportare pericli,
  370. nec porro natura loci spatiumque profundi
  371. deficit, exspargi quo possint moenia mundi,
  372. aut alia quavis possunt vi pulsa perire.
  373. haut igitur leti praeclusa est ianua caelo
  374. nec soli terraeque neque altis aequoris undis,
  375. sed patet immani et vasto respectat hiatu.
  376. quare etiam nativa necessumst confiteare
  377. haec eadem; neque enim, mortali corpore quae sunt,
  378. ex infinito iam tempore adhuc potuissent
  379. inmensi validas aevi contemnere vires.
  380. Denique tantopere inter se cum maxima mundi
  381. pugnent membra, pio nequaquam concita bello,
  382. nonne vides aliquam longi certaminis ollis
  383. posse dari finem, vel cum sol et vapor omnis
  384. omnibus epotis umoribus exsuperarint?
  385. quod facere intendunt, neque adhuc conata patrantur;
  386. tantum suppeditant amnes ultraque minantur
  387. omnia diluviare ex alto gurgite ponti:
  388. ne quiquam, quoniam verrentes aequora venti
  389. deminuunt radiisque retexens aetherius sol,
  390. et siccare prius confidunt omnia posse
  391. quam liquor incepti possit contingere finem.
  392. tantum spirantes aequo certamine bellum
  393. magnis inter se de rebus cernere certant,
  394. cum semel interea fuerit superantior ignis
  395. et semel, ut fama est, umor regnarit in arvis.
  396. ignis enim superavit et ambiens multa perussit,
  397. avia cum Phaethonta rapax vis solis equorum
  398. aethere raptavit toto terrasque per omnis.
  399. at pater omnipotens ira tum percitus acri
  400. magnanimum Phaethonta repenti fulminis ictu
  401. deturbavit equis in terram, Solque cadenti
  402. obvius aeternam succepit lampada mundi
  403. disiectosque redegit equos iunxitque trementis,
  404. inde suum per iter recreavit cuncta gubernans,
  405. scilicet ut veteres Graium cecinere .
  406. quod procul a vera nimis est ratione repulsum.
  407. ignis enim superare potest ubi materiai
  408. ex infinito sunt corpora plura coorta;
  409. inde cadunt vires aliqua ratione revictae,
  410. aut pereunt res exustae torrentibus auris.
  411. umor item quondam coepit superare coortus,
  412. ut fama est, hominum vitas quando obruit undis;
  413. inde ubi vis aliqua ratione aversa recessit,
  414. ex infinito fuerat quae cumque coorta,
  415. constiterunt imbres et flumina vim minuerunt.
  416. Sed quibus ille modis coniectus materiai
  417. fundarit terram et caelum pontique profunda,
  418. solis lunai cursus, ex ordine ponam.
  419. nam certe neque consilio primordia rerum
  420. ordine se suo quaeque sagaci mente locarunt
  421. nec quos quaeque darent motus pepigere profecto;
  422. sed quia multa modis multis primordia rerum
  423. ex infinito iam tempore percita plagis
  424. ponderibusque suis consuerunt concita ferri
  425. omnimodisque coire atque omnia pertemptare,
  426. quae cumque inter se possent congressa creare,
  427. propterea fit uti magnum volgata per aevom
  428. omnigenus coetus et motus experiundo
  429. tandem conveniant ea quae coniecta repente
  430. magnarum rerum fiunt exordia saepe,
  431. terrai maris et caeli generisque animantum.
  432. Hic neque tum solis rota cerni lumine largo
  433. altivolans poterat nec magni sidera mundi
  434. nec mare nec caelum nec denique terra neque
  435. nec similis nostris rebus res ulla videri,
  436. sed nova tempestas quaedam molesque coorta.
  437. diffugere inde loci partes coepere paresque
  438. cum paribus iungi res et discludere mundum
  439. membraque dividere et magnas disponere partes
  440. omnigenis e principiis, discordia quorum
  441. intervalla vias conexus pondera plagas
  442. concursus motus turbabat proelia miscens
  443. propter dissimilis formas variasque figuras,
  444. quod non omnia sic poterant coniuncta manere
  445. nec motus inter sese dare convenientis,
  446. hoc est, a terris altum secernere caelum,
  447. et sorsum mare, uti secreto umore pateret,
  448. seorsus item puri secretique aetheris ignes.
  449. Quippe etenim primum terrai corpora quaeque,
  450. propterea quod erant gravia et perplexa, coibant
  451. in medio atque imas capiebant omnia sedes;
  452. quae quanto magis inter se perplexa coibant,
  453. tam magis expressere ea quae mare sidera solem
  454. lunamque efficerent et magni moenia mundi;
  455. omnia enim magis haec e levibus atque rutundis
  456. seminibus multoque minoribus sunt elementis
  457. quam tellus. ideo per rara foramina terrae
  458. partibus erumpens primus se sustulit aether
  459. ignifer et multos secum levis abstulit ignis,
  460. non alia longe ratione ac saepe videmus,
  461. aurea cum primum gemmantis rore per herbas
  462. matutina rubent radiati lumina solis
  463. exhalantque lacus nebulam fluviique perennes
  464. ipsaque ut inter dum tellus fumare videtur;
  465. omnia quae sursum cum conciliantur, in alto
  466. corpore concreto subtexunt nubila caelum.
  467. sic igitur tum se levis ac diffusilis aether
  468. corpore concreto circum datus undique saepsit
  469. et late diffusus in omnis undique partis
  470. omnia sic avido complexu cetera saepsit.
  471. hunc exordia sunt solis lunaeque secuta,
  472. interutrasque globi quorum vertuntur in auris;
  473. quae neque terra sibi adscivit nec maximus aether,
  474. quod neque tam fuerunt gravia ut depressa sederent,
  475. nec levia ut possent per summas labier oras,
  476. et tamen interutrasque ita sunt, ut corpora viva
  477. versent et partes ut mundi totius extent;
  478. quod genus in nobis quaedam licet in statione
  479. membra manere, tamen cum sint ea quae moveantur.
  480. his igitur rebus retractis terra repente,
  481. maxuma qua nunc se ponti plaga caerula tendit,
  482. succidit et salso suffudit gurgite fossas.
  483. inque dies quanto circum magis aetheris aestus
  484. et radii solis cogebant undique terram
  485. verberibus crebris extrema ad limina fartam
  486. in medio ut propulsa suo condensa coiret,
  487. tam magis expressus salsus de corpore sudor
  488. augebat mare manando camposque natantis,
  489. et tanto magis illa foras elapsa volabant
  490. corpora multa vaporis et altaque caeli
  491. densabant procul a terris fulgentia templa.
  492. sidebant campi, crescebant montibus altis
  493. ascensus; neque enim poterant subsidere saxa
  494. nec pariter tantundem omnes succumbere partis.
  495. Sic igitur terrae concreto corpore pondus
  496. constitit atque omnis mundi quasi limus in imum
  497. confluxit gravis et subsedit funditus ut faex;
  498. inde mare, inde , inde aether ignifer ipse
  499. corporibus liquidis sunt omnia pura relicta
  500. et leviora aliis alia, et liquidissimus aether
  501. atque levissimus super influit auras
  502. nec liquidum corpus turbantibus auris
  503. commiscet; sinit haec violentis omnia verti
  504. turbinibus, sinit incertis turbare procellis,
  505. ipse suos ignis certo fert impete labens.
  506. nam modice fluere atque uno posse aethera nisu
  507. significat Pontos, mare certo quod fluit aestu
  508. unum labendi conservans usque tenorem.
  509. Motibus astrorum nunc quae sit causa canamus.
  510. principio magnus caeli si vortitur orbis,
  511. ex utraque polum parti premere nobis
  512. dicendum est extraque tenere et claudere utrimque;
  513. inde alium supra fluere atque intendere eodem
  514. quo volvenda micant aeterni sidera mundi;
  515. aut alium supter, contra qui subvehat orbem,
  516. ut fluvios versare rotas atque austra videmus.
  517. est etiam quoque uti possit caelum omne manere
  518. in statione, tamen cum lucida signa ferantur,
  519. sive quod inclusi rapidi sunt aetheris aestus
  520. quaerentesque viam circum versantur et ignes
  521. passim per caeli volvunt summania templa,
  522. sive aliunde fluens alicunde extrinsecus
  523. versat agens ignis, sive ipsi serpere possunt,
  524. quo cuiusque cibus vocat atque invitat euntis,
  525. flammea per caelum pascentis corpora passim.
  526. nam quid in hoc mundo sit eorum ponere certum
  527. difficilest; sed quid possit fiatque per omne
  528. in variis mundis varia ratione creatis,
  529. id doceo plurisque sequor disponere causas,
  530. motibus astrorum quae possint esse per omne;
  531. e quibus una tamen sit et haec quoque causa necessest,
  532. quae vegeat motum signis; sed quae sit earum
  533. praecipere haud quaquamst pedetemptim progredientis.
  534. Terraque ut in media mundi regione quiescat,
  535. evanescere paulatim et decrescere pondus
  536. convenit atque aliam naturam supter habere
  537. ex ineunte aevo coniunctam atque uniter aptam
  538. partibus mundi, quibus insita vivit.
  539. propterea non est oneri neque deprimit auras,
  540. ut sua cuique homini nullo sunt pondere membra
  541. nec caput est oneri collo nec denique totum
  542. corporis in pedibus pondus sentimus inesse;
  543. at quae cumque foris veniunt inpostaque nobis
  544. pondera sunt laedunt, permulto saepe minora.
  545. usque adeo magni refert quid quaeque queat res.
  546. sic igitur tellus non est aliena repente
  547. allata atque auris aliunde obiecta alienis,
  548. sed pariter prima concepta ab origine mundi
  549. certaque pars eius, quasi nobis membra videntur.
  550. Praeterea grandi tonitru concussa repente
  551. terra supra quae se sunt concutit omnia motu;
  552. quod facere haut ulla posset ratione, nisi esset
  553. partibus mundi caeloque revincta;
  554. nam communibus inter se radicibus haerent
  555. ex ineunte aevo coniuncta atque uniter aucta.
  556. Nonne vides etiam quam magno pondere nobis
  557. sustineat corpus tenuissima vis animai,
  558. propterea quia tam coniuncta atque uniter apta est?
  559. Denique iam saltu pernici tollere corpus
  560. quid potis est nisi vis animae, quae membra gubernat?
  561. iamne vides quantum tenuis natura valere
  562. possit, ubi est coniuncta gravi cum corpore, ut
  563. coniunctus terris et nobis est animi vis?
  564. Nec nimio solis maior rota nec minor ardor
  565. esse potest, nostris quam sensibus esse videtur.
  566. nam quibus e spatiis cumque ignes lumina possunt
  567. adiicere et calidum membris adflare vaporem,
  568. nil magnis intervallis de corpore libant
  569. flammarum, nihil ad speciem est contractior ignis.
  570. proinde, calor quoniam solis lumenque profusum
  571. perveniunt nostros ad sensus et loca fulgent,
  572. forma quoque hinc solis debet filumque videri,
  573. nil adeo ut possis plus aut minus addere vere.
  574. perveniunt nostros ad sensus et loca fulgent
  575. lunaque sive notho fertur loca lumine lustrans,
  576. sive suam proprio iactat de corpore lucem,
  577. quidquid id est, nihilo fertur maiore figura
  578. quam, nostris oculis qua cernimus, esse videtur.
  579. nam prius omnia, quae longe semota tuemur
  580. per multum, specie confusa videntur
  581. quam minui filum. quapropter luna necesse est,
  582. quandoquidem claram speciem certamque figuram
  583. praebet, ut est oris extremis cumque notata,
  584. quanta quoquest, tanta hinc nobis videatur in alto.
  585. postremo quos cumque vides hinc aetheris ignes,
  586. scire licet perquam pauxillo posse minores
  587. esse vel exigua maioris parte brevique.
  588. quandoquidem quos cumque in terris cernimus ignes,
  589. dum tremor et clarus dum cernitur ardor eorum,
  590. perparvom quiddam inter dum mutare videntur
  591. alteram utram in partem filum, quo longius absunt.
  592. Illud item non est mirandum, qua ratione
  593. tantulus ille queat tantum sol mittere lumen,
  594. quod maria ac terras omnis caelumque rigando
  595. compleat et calido perfundat cuncta vapore.
  596. quanta quoquest tanta hinc nobis videatur in alto
  597. nam licet hinc mundi patefactum totius unum
  598. largifluum fontem scatere atque erumpere lumen,
  599. ex omni mundo quia sic elementa vaporis
  600. undique conveniunt et sic coniectus eorum
  601. confluit, ex uno capite hic ut profluat ardor.
  602. nonne vides etiam quam late parvus aquai
  603. prata riget fons inter dum campisque redundet?
  604. est etiam quoque uti non magno solis ab igni
  605. percipiat calidis fervoribus ardor,
  606. opportunus ita est si forte et idoneus ,
  607. ut queat accendi parvis ardoribus ictus;
  608. quod genus inter dum segetes stipulamque videmus
  609. accidere ex una scintilla incendia passim.
  610. forsitan et rosea sol alte lampade lucens
  611. possideat multum caecis fervoribus ignem
  612. circum se, nullo qui sit fulgore notatus,
  613. aestifer ut tantum radiorum exaugeat ictum.
  614. Nec ratio solis simplex et recta patescit,
  615. quo pacto aestivis e partibus aegocerotis
  616. brumalis adeat flexus atque inde revertens
  617. canceris ut vertat metas ad solstitialis,
  618. lunaque mensibus id spatium videatur obire,
  619. annua sol in quo consumit tempora cursu.
  620. non, inquam, simplex his rebus reddita causast.
  621. nam fieri vel cum primis id posse videtur,
  622. Democriti quod sancta viri sententia ponit,
  623. quanto quaeque magis sint terram sidera propter,
  624. tanto posse minus cum caeli turbine ferri;
  625. evanescere enim rapidas illius et acris
  626. imminui supter viris, ideoque relinqui
  627. paulatim solem cum posterioribus signis,
  628. inferior multo quod sit quam fervida signa.
  629. et magis hoc lunam: quanto demissior eius
  630. cursus abest procul a caelo terrisque propinquat,
  631. tanto posse minus cum signis tendere cursum.
  632. flaccidiore etiam quanto iam turbine fertur
  633. inferior quam sol, tanto magis omnia signa
  634. hanc adipiscuntur circum praeterque feruntur.
  635. propterea fit ut haec ad signum quodque reverti
  636. mobilius videatur, ad hanc quia signa revisunt.
  637. fit quoque ut e mundi transversis partibus
  638. alternis certo fluere alter tempore possit,
  639. qui queat aestivis solem detrudere signis
  640. brumalis usque ad flexus gelidumque rigorem,
  641. et qui reiciat gelidis a frigoris umbris
  642. aestiferas usque in partis et fervida signa.
  643. et ratione pari lunam stellasque putandumst,
  644. quae volvunt magnos in magnis orbibus annos,
  645. posse alternis e partibus ire.
  646. nonne vides etiam diversis nubila ventis
  647. diversas ire in partis inferna supernis?
  648. qui minus illa queant per magnos aetheris orbis
  649. aestibus inter se diversis sidera ferri?
  650. At nox obruit ingenti caligine terras,
  651. aut ubi de longo cursu sol ultima caeli
  652. impulit atque suos efflavit languidus ignis
  653. concussos itere et labefactos multo,
  654. aut quia sub terras cursum convortere cogit
  655. vis eadem, supra quae terras pertulit orbem.
  656. Tempore item certo roseam Matuta per oras
  657. aetheris auroram differt et lumina pandit,
  658. aut quia sol idem, sub terras ille revertens,
  659. anticipat caelum radiis accendere temptans,
  660. aut quia conveniunt ignes et semina multa
  661. confluere ardoris consuerunt tempore certo,
  662. quae faciunt solis nova semper lumina gigni;
  663. quod genus Idaeis fama est e montibus altis
  664. dispersos ignis orienti lumine cerni,
  665. inde coire globum quasi in unum et conficere orbem.
  666. nec tamen illud in his rebus mirabile debet
  667. esse, quod haec ignis tam certo tempore possint
  668. semina confluere et solis reparare nitorem.
  669. multa videmus enim, certo quae tempore fiunt
  670. omnibus in rebus. florescunt tempore certo
  671. arbusta et certo dimittunt tempore florem.
  672. nec minus in certo dentes cadere imperat aetas
  673. tempore et inpubem molli pubescere veste
  674. et pariter mollem malis demittere barbam.
  675. fulmina postremo nix imbres nubila venti
  676. non nimis incertis fiunt in partibus anni.
  677. namque ubi sic fuerunt causarum exordia prima
  678. atque ita res mundi cecidere ab origine prima,
  679. conseque quoque iam redeunt ex ordine certo.
  680. Crescere itemque dies licet et tabescere noctes,
  681. et minui luces, cum sumant augmina noctis,
  682. aut quia sol idem sub terras atque superne
  683. imparibus currens amfractibus aetheris oras
  684. partit et in partis non aequas dividit orbem,
  685. et quod ab alterutra detraxit parte, reponit
  686. eius in adversa tanto plus parte relatus,
  687. donec ad id signum caeli pervenit, ubi anni
  688. nodus nocturnas exaequat lucibus umbras;
  689. nam medio cursu flatus aquilonis et austri
  690. distinet aequato caelum discrimine metas
  691. propter signiferi posituram totius orbis,
  692. annua sol in quo concludit tempora serpens,
  693. obliquo terras et caelum lumine lustrans,
  694. ut ratio declarat eorum qui loca caeli
  695. omnia dispositis signis ornata notarunt.
  696. aut quia crassior est certis in partibus ,
  697. sub terris ideo tremulum iubar haesitat ignis
  698. nec penetrare potest facile atque emergere ad ortus;
  699. propterea noctes hiberno tempore longae
  700. cessant, dum veniat radiatum insigne diei.
  701. aut etiam, quia sic alternis partibus anni
  702. tardius et citius consuerunt confluere ignes,
  703. qui faciunt solem certa de surgere parte,
  704. propterea fit uti videantur dicere verum.
  705. Luna potest solis radiis percussa nitere
  706. inque dies magis id lumen convertere nobis
  707. ad speciem, quantum solis secedit ab orbi,
  708. donique eum contra pleno bene lumine fulsit
  709. atque oriens obitus eius super edita vidit;
  710. inde minutatim retro quasi condere lumen
  711. debet item, quanto propius iam solis ad ignem
  712. labitur ex alia signorum parte per orbem;
  713. ut faciunt, lunam qui fingunt esse pilai
  714. consimilem cursusque viam sub sole tenere.
  715. est etiam quare proprio cum lumine possit
  716. volvier et varias splendoris reddere formas;
  717. corpus enim licet esse aliud, quod fertur et una
  718. labitur omnimodis occursans officiensque,
  719. nec potis est cerni, quia cassum lumine fertur.
  720. versarique potest, globus ut, si forte, pilai
  721. dimidia ex parti candenti lumine tinctus,
  722. versandoque globum variantis edere formas,
  723. donique eam partem, quae cumque est ignibus aucta,
  724. ad speciem vertit nobis oculosque patentis;
  725. inde minutatim retro contorquet et aufert
  726. luciferam partem glomeraminis atque pilai;
  727. ut Babylonica Chaldaeum doctrina refutans
  728. astrologorum artem contra convincere tendit,
  729. proinde quasi id fieri nequeat quod pugnat uterque
  730. aut minus hoc illo sit cur amplectier ausis.
  731. denique cur nequeat semper nova luna creari
  732. ordine formarum certo certisque figuris
  733. inque dies privos aborisci quaeque creata
  734. atque alia illius reparari in parte locoque,
  735. difficilest ratione docere et vincere verbis,
  736. ordine cum videas tam certo multa creari.
  737. it Ver et Venus et Veneris praenuntius ante
  738. pennatus graditur, Zephyri vestigia propter
  739. Flora quibus mater praespargens ante viai
  740. cuncta coloribus egregiis et odoribus opplet.
  741. inde loci sequitur Calor aridus et comes una
  742. pulverulenta Ceres et etesia flabra aquilonum.
  743. inde Autumnus adit, graditur simul Euhius Euan.
  744. inde aliae tempestates ventique secuntur,
  745. altitonans Volturnus et Auster fulmine pollens.
  746. tandem Bruma nives adfert pigrumque rigorem
  747. reddit. Hiemps sequitur crepitans hanc dentibus algu.
  748. quo minus est mirum, si certo tempore luna
  749. gignitur et certo deletur tempore rusus,
  750. cum fieri possint tam certo tempore multa.
  751. Solis item quoque defectus lunaeque latebras
  752. pluribus e causis fieri tibi posse putandumst.
  753. nam cur luna queat terram secludere solis
  754. lumine et a terris altum caput obstruere ei,
  755. obiciens caecum radiis ardentibus orbem,
  756. tempore eodem aliut facere id non posse putetur
  757. corpus, quod cassum labatur lumine semper?
  758. solque suos etiam dimittere languidus ignis
  759. tempore cur certo nequeat recreareque lumen,
  760. cum loca praeteriit flammis infesta per auras,
  761. quae faciunt ignis interstingui atque perire?
  762. et cur terra queat lunam spoliare vicissim
  763. lumine et oppressum solem super ipsa tenere,
  764. menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras,
  765. tempore eodem aliud nequeat succurrere lunae
  766. corpus vel supra solis perlabier orbem,
  767. quod radios inter rumpat lumenque profusum?
  768. et tamen ipsa suo si fulget luna nitore,
  769. cur nequeat certa mundi languescere parte,
  770. dum loca luminibus propriis inimica per exit?
  771. menstrua dum rigidas coni perlabitur umbras.
  772. Quod superest, quoniam magni per caerula mundi
  773. qua fieri quicquid posset ratione resolvi,
  774. solis uti varios cursus lunaeque meatus
  775. noscere possemus quae vis et causa cieret,
  776. quove modo possent offecto lumine obire
  777. et neque opinantis tenebris obducere terras,
  778. cum quasi conivent et aperto lumine rursum
  779. omnia convisunt clara loca candida luce,
  780. nunc redeo ad mundi novitatem et mollia terrae
  781. arva, novo fetu quid primum in luminis oras
  782. tollere et incertis crerint committere ventis.
  783. Principio genus herbarum viridemque nitorem
  784. terra dedit circum collis camposque per omnis,
  785. florida fulserunt viridanti prata colore,
  786. arboribusque datumst variis exinde per auras
  787. crescendi magnum inmissis certamen habenis.
  788. ut pluma atque pili primum saetaeque creantur
  789. quadripedum membris et corpore pennipotentum,
  790. sic nova tum tellus herbas virgultaque primum
  791. sustulit, inde loci mortalia saecla creavit
  792. multa modis multis varia ratione coorta.
  793. nam neque de caelo cecidisse animalia possunt,
  794. nec terrestria de salsis exisse lacunis.
  795. linquitur ut merito maternum nomen adepta
  796. terra sit, e terra quoniam sunt cuncta creata.
  797. multaque nunc etiam existunt animalia terris
  798. imbribus et calido solis concreta vapore;
  799. quo minus est mirum, si tum sunt plura coorta
  800. et maiora, nova tellure atque aethere adulta.
  801. principio genus alituum variaeque volucres
  802. ova relinquebant exclusae tempore verno,
  803. folliculos ut nunc teretis aestate cicadae
  804. lincunt sponte sua victum vitamque petentes.
  805. tum tibi terra dedit primum mortalia saecla.
  806. multus enim calor atque umor superabat in arvis.
  807. hoc ubi quaeque loci regio opportuna dabatur,
  808. crescebant uteri terram radicibus apti;
  809. quos ubi tempore maturo pate fecerat aetas
  810. infantum, fugiens umorem aurasque petessens,
  811. convertebat ibi natura foramina terrae
  812. et sucum venis cogebat fundere apertis
  813. consimilem lactis, sicut nunc femina quaeque
  814. cum peperit, dulci repletur lacte, quod omnis
  815. impetus in mammas convertitur ille alimenti.
  816. terra cibum pueris, vestem vapor, herba cubile
  817. praebebat multa et molli lanugine abundans.
  818. at novitas mundi nec frigora dura ciebat
  819. nec nimios aestus nec magnis viribus auras.
  820. omnia enim pariter crescunt et robora sumunt.
  821. Quare etiam atque etiam maternum nomen adepta
  822. terra tenet merito, quoniam genus ipsa creavit
  823. humanum atque animal prope certo tempore fudit
  824. omne quod in magnis bacchatur montibus passim,
  825. simul volucres variantibus formis.
  826. sed quia finem aliquam pariendi debet habere,
  827. destitit, ut mulier spatio defessa vetusto.
  828. mutat enim mundi naturam totius aetas
  829. ex alioque alius status excipere omnia debet
  830. nec manet ulla sui similis res: omnia migrant,
  831. omnia commutat natura et vertere cogit.
  832. namque aliud putrescit et aevo debile languet,
  833. porro aliud succrescit et e contemptibus exit.
  834. sic igitur mundi naturam totius aetas
  835. mutat, et ex alio terram status excipit alter,
  836. quod potuit nequeat, possit quod non tulit ante.
  837. Multaque tum tellus etiam portenta creare
  838. conatast mira facie membrisque coorta,
  839. androgynem, interutras necutrumque utrimque remotum,
  840. orba pedum partim, manuum viduata vicissim,
  841. muta sine ore etiam, sine voltu caeca reperta,
  842. vinctaque membrorum per totum corpus adhaesu,
  843. nec facere ut possent quicquam nec cedere quoquam
  844. nec vitare malum nec sumere quod volet usus.
  845. cetera de genere hoc monstra ac portenta creabat,
  846. ne quiquam, quoniam natura absterruit auctum
  847. nec potuere cupitum aetatis tangere florem
  848. nec reperire cibum nec iungi per Veneris res.
  849. multa videmus enim rebus concurrere debere,
  850. ut propagando possint procudere saecla;
  851. pabula primum ut sint, genitalia deinde per artus
  852. semina qua possint membris manare remissis,
  853. feminaque ut maribus coniungi possit, habere,
  854. mutua qui mutent inter se gaudia uterque.
  855. Multaque tum interiisse animantum saecla necessest
  856. nec potuisse propagando procudere prolem.
  857. nam quae cumque vides vesci vitalibus auris,
  858. aut dolus aut virtus aut denique mobilitas est
  859. ex ineunte aevo genus id tutaTA reservans.
  860. multaque sunt, nobis ex utilitate sua quae
  861. commendata manent, tutelae tradita nostrae.
  862. principio genus acre leonum saevaque saecla
  863. tutatast virtus, volpes dolus et fuga cervos.
  864. at levisomna canum fido cum pectore corda,
  865. et genus omne quod est veterino semine partum
  866. lanigeraeque simul pecudes et bucera saecla
  867. omnia sunt hominum tutelae tradita, Memmi;
  868. nam cupide fugere feras pacemque secuta
  869. sunt et larga suo sine pabula parta labore,
  870. quae damus utilitatis eorum praemia causa.
  871. at quis nil horum tribuit natura, nec ipsa
  872. sponte sua possent ut vivere nec dare nobis
  873. utilitatem aliquam, quare pateremur eorum
  874. praesidio nostro pasci genus esseque tutum,
  875. scilicet haec aliis praedae lucroque iacebant
  876. indupedita suis fatalibus omnia vinclis,
  877. donec ad interitum genus id natura redegit.
  878. Sed neque Centauri fuerunt nec tempore in ullo
  879. esse queunt duplici natura et corpore bino
  880. ex alienigenis membris compacta, potestas
  881. hinc illinc partis ut sat par esse potissit.
  882. id licet hinc quamvis hebeti cognoscere corde.
  883. principio circum tribus actis impiger annis
  884. floret equus, puer haut quaquam; nam saepe etiam nunc
  885. ubera mammarum in somnis lactantia quaeret.
  886. post ubi equum validae vires aetate senecta
  887. membraque deficiunt fugienti languida vita,
  888. tum demum puerili aevo florenta iuventas
  889. officit et molli vestit lanugine malas;
  890. ne forte ex homine et veterino semine equorum
  891. confieri credas Centauros posse neque esse,
  892. aut rapidis canibus succinctas semimarinis
  893. corporibus Scyllas et cetera de genere horum,
  894. inter se quorum discordia membra videmus;
  895. quae neque florescunt pariter nec robora sumunt
  896. corporibus neque proiciunt aetate senecta
  897. nec simili Venere ardescunt nec moribus unis
  898. conveniunt neque sunt eadem iucunda per artus.
  899. quippe videre licet pinguescere saepe cicuta
  900. barbigeras pecudes, homini quae est acre venenum.
  901. flamma quidem vero cum corpora fulva leonum
  902. tam soleat torrere atque urere quam genus omne
  903. visceris in terris quod cumque et sanguinis extet,
  904. qui fieri potuit, triplici cum corpore ut una,
  905. prima leo, postrema draco, media ipsa, Chimaera
  906. ore foras acrem flaret de corpore flammam?
  907. quare etiam tellure nova caeloque recenti
  908. talia qui fingit potuisse animalia gigni,
  909. nixus in hoc uno novitatis nomine inani,
  910. multa licet simili ratione effutiat ore,
  911. aurea tum dicat per terras flumina vulgo
  912. fluxisse et gemmis florere arbusta
  913. aut hominem tanto membrorum esse impete natum,
  914. trans maria alta pedum nisus ut ponere posset
  915. et manibus totum circum se vertere caelum.
  916. nam quod multa fuere in terris semina rerum,
  917. tempore quo primum tellus animalia fudit,
  918. nil tamen est signi mixtas potuisse creari
  919. inter se pecudes compactaque membra animantum,
  920. propterea quia quae de terris nunc quoque abundant
  921. herbarum genera ac fruges arbustaque laeta
  922. non tamen inter se possunt complexa creari,
  923. sed res quaeque suo ritu procedit et omnes
  924. foedere naturae certo discrimina servant.
  925. Et genus humanum multo fuit illud in arvis
  926. durius, ut decuit, tellus quod dura creasset,
  927. et maioribus et solidis magis ossibus intus
  928. fundatum, validis aptum per viscera nervis,
  929. nec facile ex aestu nec frigore quod caperetur
  930. nec novitate cibi nec labi corporis ulla.
  931. multaque per caelum solis volventia lustra
  932. volgivago vitam tractabant more ferarum.
  933. nec robustus erat curvi moderator aratri
  934. quisquam, nec scibat ferro molirier arva
  935. nec nova defodere in terram virgulta neque altis
  936. arboribus veteres decidere falcibus ramos.
  937. quod sol atque imbres dederant, quod terra crearat
  938. sponte sua, satis id placabat pectora donum.
  939. glandiferas inter curabant corpora quercus
  940. plerumque; et quae nunc hiberno tempore cernis
  941. arbita puniceo fieri matura colore,
  942. plurima tum tellus etiam maiora ferebat.
  943. multaque praeterea novitas tum florida mundi
  944. pabula dura tulit, miseris mortalibus ampla.
  945. at sedare sitim fluvii fontesque vocabant,
  946. ut nunc montibus e magnis decursus aquai
  947. claricitat late sitientia saecla ferarum.
  948. denique nota vagis silvestria templa tenebant
  949. nympharum, quibus e scibant umore fluenta
  950. lubrica proluvie larga lavere umida saxa,
  951. umida saxa, super viridi stillantia musco,
  952. et partim plano scatere atque erumpere campo.
  953. necdum res igni scibant tractare neque uti
  954. pellibus et spoliis corpus vestire ferarum,
  955. sed nemora atque cavos montis silvasque colebant
  956. et frutices inter condebant squalida membra
  957. verbera ventorum vitare imbrisque coacti.
  958. nec commune bonum poterant spectare neque ullis
  959. moribus inter se scibant nec legibus uti.
  960. quod cuique obtulerat praedae fortuna, ferebat
  961. sponte sua sibi quisque valere et vivere doctus.
  962. et Venus in silvis iungebat corpora amantum;
  963. conciliabat enim vel mutua quamque cupido
  964. vel violenta viri vis atque inpensa libido
  965. vel pretium, glandes atque arbita vel pira lecta.
  966. et manuum mira freti virtute pedumque
  967. consectabantur silvestria saecla ferarum
  968. missilibus saxis et magno pondere clavae.
  969. multaque vincebant, vitabant pauca latebris;
  970. saetigerisque pares subus silvestria membra
  971. nuda dabant terrae nocturno tempore capti,
  972. circum se foliis ac frondibus involventes.
  973. nec plangore diem magno solemque per agros
  974. quaerebant pavidi palantes noctis in umbris,
  975. sed taciti respectabant somnoque sepulti,
  976. dum rosea face sol inferret lumina caelo.
  977. a parvis quod enim consuerant cernere semper
  978. alterno tenebras et lucem tempore gigni,
  979. non erat ut fieri posset mirarier umquam
  980. nec diffidere, ne terras aeterna teneret
  981. nox in perpetuum detracto lumine solis.
  982. sed magis illud erat curae, quod saecla ferarum
  983. infestam miseris faciebant saepe quietem.
  984. eiectique domo fugiebant saxea tecta
  985. spumigeri suis adventu validique leonis
  986. atque intempesta cedebant nocte paventes
  987. hospitibus saevis instrata cubilia fronde.
  988. Nec nimio tum plus quam nunc mortalia saecla
  989. dulcia linquebant lamentis lumina vitae.
  990. unus enim tum quisque magis deprensus eorum
  991. pabula viva feris praebebat, dentibus haustus,
  992. et nemora ac montis gemitu silvasque replebat
  993. viva videns vivo sepeliri viscera busto.
  994. at quos effugium servarat corpore adeso,
  995. posterius tremulas super ulcera tetra tenentes
  996. palmas horriferis accibant vocibus Orcum,
  997. donique eos vita privarant vermina saeva
  998. expertis opis, ignaros quid volnera vellent.
  999. at non multa virum sub signis milia ducta
  1000. una dies dabat exitio nec turbida ponti
  1001. aequora lidebant navis ad saxa virosque.
  1002. nam temere in cassum frustra mare saepe coortum
  1003. saevibat leviterque minas ponebat inanis,
  1004. nec poterat quemquam placidi pellacia ponti
  1005. subdola pellicere in fraudem ridentibus undis.
  1006. improba navigii ratio tum caeca iacebat.
  1007. tum penuria deinde cibi languentia leto
  1008. membra dabat, contra nunc rerum copia mersat.
  1009. illi inprudentes ipsi sibi saepe venenum
  1010. vergebant, nunc dant aliis sollertius ipsi.
  1011. Inde casas postquam ac pellis ignemque pararunt
  1012. et mulier coniuncta viro concessit in unum
  1013. ---
  1014. cognita sunt, prolemque ex se videre creatam,
  1015. tum genus humanum primum mollescere coepit.
  1016. ignis enim curavit, ut alsia corpora frigus
  1017. non ita iam possent caeli sub tegmine ferre,
  1018. et Venus inminuit viris puerique parentum
  1019. blanditiis facile ingenium fregere superbum.
  1020. tunc et amicitiem coeperunt iungere aventes
  1021. finitimi inter se nec laedere nec violari,
  1022. et pueros commendarunt muliebreque saeclum,
  1023. vocibus et gestu cum balbe significarent
  1024. imbecillorum esse aequum misererier omnis.
  1025. nec tamen omnimodis poterat concordia gigni,
  1026. sed bona magnaque pars servabat foedera caste;
  1027. aut genus humanum iam tum foret omne peremptum
  1028. nec potuisset adhuc perducere saecla propago.
  1029. At varios linguae sonitus natura subegit
  1030. mittere et utilitas expressit nomina rerum,
  1031. non alia longe ratione atque ipsa videtur
  1032. protrahere ad gestum pueros infantia linguae,
  1033. cum facit ut digito quae sint praesentia monstrent.
  1034. sentit enim vim quisque suam quod possit abuti.
  1035. cornua nata prius vitulo quam frontibus extent,
  1036. illis iratus petit atque infestus inurget.
  1037. at catuli pantherarum scymnique leonum
  1038. unguibus ac pedibus iam tum morsuque repugnant,
  1039. vix etiam cum sunt dentes unguesque creati.
  1040. alituum porro genus alis omne videmus
  1041. fidere et a pennis tremulum petere auxiliatum.
  1042. proinde putare aliquem tum nomina distribuisse
  1043. rebus et inde homines didicisse vocabula prima,
  1044. desiperest. nam cur hic posset cuncta notare
  1045. vocibus et varios sonitus emittere linguae,
  1046. tempore eodem alii facere id non quisse putentur?
  1047. praeterea si non alii quoque vocibus usi
  1048. inter se fuerant, unde insita notities est
  1049. utilitatis et unde data est huic prima potestas,
  1050. quid vellet facere ut sciret animoque videret?
  1051. cogere item pluris unus victosque domare
  1052. non poterat, rerum ut perdiscere nomina vellent.
  1053. nec ratione docere ulla suadereque surdis,
  1054. quid sit opus facto, facilest; neque enim paterentur
  1055. nec ratione ulla sibi ferrent amplius auris
  1056. vocis inauditos sonitus obtundere frustra.
  1057. postremo quid in hac mirabile tantoperest re,
  1058. si genus humanum, cui vox et lingua vigeret,
  1059. pro vario sensu varia res voce notaret?
  1060. cum pecudes mutae, cum denique saecla ferarum
  1061. dissimilis soleant voces variasque ciere,
  1062. cum metus aut dolor est et cum iam gaudia gliscunt.
  1063. quippe etenim licet id rebus cognoscere apertis.
  1064. inritata canum cum primum magna Molossum
  1065. mollia ricta fremunt duros nudantia dentes,
  1066. longe alio sonitu rabies restricta minatur,
  1067. et cum iam latrant et vocibus omnia complent;
  1068. at catulos blande cum lingua lambere temptant
  1069. aut ubi eos lactant, pedibus morsuque potentes
  1070. suspensis teneros imitantur dentibus haustus,