De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. Praeterea genus humanum mutaeque natantes
  2. squamigerum pecudes et laeta armenta feraeque
  3. et variae volucres, laetantia quae loca aquarum
  4. concelebrant circum ripas fontisque lacusque,
  5. et quae pervolgant nemora avia pervolitantes,
  6. quorum unum quidvis generatim sumere perge;
  7. invenies tamen inter se differre figuris.
  8. nec ratione alia proles cognoscere matrem
  9. nec mater posset prolem; quod posse videmus
  10. nec minus atque homines inter se nota cluere.
  11. nam saepe ante deum vitulus delubra decora
  12. turicremas propter mactatus concidit aras
  13. sanguinis expirans calidum de pectore flumen;
  14. at mater viridis saltus orbata peragrans
  15. novit humi pedibus vestigia pressa bisulcis,
  16. omnia convisens oculis loca, si queat usquam
  17. conspicere amissum fetum, completque querellis
  18. frondiferum nemus adsistens et crebra revisit
  19. ad stabulum desiderio perfixa iuvenci,
  20. nec tenerae salices atque herbae rore vigentes
  21. fluminaque ulla queunt summis labentia ripis
  22. oblectare animum subitamque avertere curam,
  23. nec vitulorum aliae species per pabula laeta
  24. derivare queunt animum curaque levare;
  25. usque adeo quiddam proprium notumque requirit.
  26. praeterea teneri tremulis cum vocibus haedi
  27. cornigeras norunt matres agnique petulci
  28. balantum pecudes; ita, quod natura resposcit,
  29. ad sua quisque fere decurrunt ubera lactis.
  30. Postremo quodvis frumentum non tamen omne
  31. quidque suo genere inter se simile esse videbis,
  32. quin intercurrat quaedam distantia formis.
  33. concharumque genus parili ratione videmus
  34. pingere telluris gremium, qua mollibus undis
  35. litoris incurvi bibulam pavit aequor harenam.
  36. quare etiam atque etiam simili ratione necessest,
  37. natura quoniam constant neque facta manu sunt
  38. unius ad certam formam primordia rerum,
  39. dissimili inter se quaedam volitare figura.
  40. Perfacile est animi ratione exsolvere nobis
  41. quare fulmineus multo penetralior ignis
  42. quam noster fluat e taedis terrestribus ortus;
  43. dicere enim possis caelestem fulminis ignem
  44. subtilem magis e parvis constare figuris
  45. atque ideo transire foramina quae nequit ignis
  46. noster hic e lignis ortus taedaque creatus.
  47. praeterea lumen per cornum transit, at imber
  48. respuitur. quare, nisi luminis illa minora
  49. corpora sunt quam de quibus est liquor almus aquarum?
  50. et quamvis subito per colum vina videmus
  51. perfluere, at contra tardum cunctatur olivom,
  52. aut quia ni mirum maioribus est elementis
  53. aut magis hamatis inter se perque plicatis,
  54. atque ideo fit uti non tam diducta repente
  55. inter se possint primordia singula quaeque
  56. singula per cuiusque foramina permanare.
  57. Huc accedit uti mellis lactisque liquores
  58. iucundo sensu linguae tractentur in ore;
  59. at contra taetra absinthi natura ferique
  60. centauri foedo pertorquent ora sapore;
  61. ut facile agnoscas e levibus atque rutundis
  62. esse ea quae sensus iucunde tangere possunt,
  63. at contra quae amara atque aspera cumque videntur,
  64. haec magis hamatis inter se nexa teneri
  65. proptereaque solere vias rescindere nostris
  66. sensibus introituque suo perrumpere corpus.
  67. omnia postremo bona sensibus et mala tactu
  68. dissimili inter se pugnant perfecta figura;
  69. ne tu forte putes serrae stridentis acerbum
  70. horrorem constare elementis levibus aeque
  71. ac musaea mele, per chordas organici quae
  72. mobilibus digitis expergefacta figurant;
  73. neu simili penetrare putes primordia forma
  74. in nares hominum, cum taetra cadavera torrent,
  75. et cum scena croco Cilici perfusa recens est
  76. araque Panchaeos exhalat propter odores;
  77. neve bonos rerum simili constare colores
  78. semine constituas, oculos qui pascere possunt,
  79. et qui conpungunt aciem lacrimareque cogunt
  80. aut foeda specie foedi turpesque videntur.
  81. omnis enim, sensus quae mulcet cumque, tibi res
  82. haut sine principiali aliquo levore creatast;
  83. at contra quae cumque molesta atque aspera constat,
  84. non aliquo sine materiae squalore repertast.
  85. Sunt etiam quae iam nec levia iure putantur
  86. esse neque omnino flexis mucronibus unca,
  87. sed magis angellis paulum prostantibus, ut quae
  88. titillare magis sensus quam laedere possint,
  89. fecula iam quo de genere est inulaeque sapores.
  90. Denique iam calidos ignis gelidamque pruinam
  91. dissimili dentata modo conpungere sensus
  92. corporis, indicio nobis est tactus uterque.
  93. tactus enim, tactus, pro divum numina sancta,
  94. corporis est sensus, vel cum res extera sese
  95. insinuat, vel cum laedit quae in corpore natast
  96. aut iuvat egrediens genitalis per Veneris res,
  97. aut ex offensu cum turbant corpore in ipso,
  98. semina confundunt inter se concita sensum;
  99. ut si forte manu quamvis iam corporis ipse
  100. tute tibi partem ferias atque experiare.
  101. qua propter longe formas distare necessest
  102. principiis, varios quae possint edere sensus.
  103. Denique quae nobis durata ac spissa videntur,
  104. haec magis hamatis inter sese esse necessest
  105. et quasi ramosis alte compacta teneri.
  106. in quo iam genere in primis adamantina saxa
  107. prima acie constant ictus contemnere sueta
  108. et validi silices ac duri robora ferri
  109. aeraque quae claustris restantia vociferantur.
  110. illa quidem debent e levibus atque rutundis
  111. esse magis, fluvido quae corpore liquida constant.
  112. namque papaveris haustus itemst facilis quod aquarum;
  113. nec retinentur enim inter se glomeramina quaeque
  114. et perculsus item proclive volubilis exstat.
  115. omnia postremo quae puncto tempore cernis
  116. diffugere ut fumum nebulas flammasque, necessest,
  117. si minus omnia sunt e levibus atque rotundis,
  118. at non esse tamen perplexis indupedita,
  119. pungere uti possint corpus penetrareque saxa,
  120. nec tamen haerere inter se; quod cumque videmus
  121. sensibus dentatum, facile ut cognoscere possis
  122. non e perplexis, sed acutis esse elementis.
  123. sed quod amara vides eadem quae fluvida constant,
  124. sudor uti maris est, minime mirabile debet
  125. * * *
  126. nam quod fluvidus est, e levibus atque rotundis
  127. est, sed levibus sunt hamata admixta doloris
  128. corpora. nec tamen haec retineri hamata necessust:
  129. scilicet esse globosa tamen, cum squalida constent,
  130. provolvi simul ut possint et laedere sensus.
  131. et quo mixta putes magis aspera levibus esse
  132. principiis, unde est Neptuni corpus acerbum,
  133. est ratio secernendi seorsumque videndi,
  134. umor dulcis ubi per terras crebrius idem
  135. percolatur, ut in foveam fluat ac mansuescat;
  136. linquit enim supera taetri primordia viri,
  137. aspera quo magis in terris haerescere possint.
  138. Quod quoniam docui, pergam conectere rem quae
  139. ex hoc apta fidem ducat, primordia rerum
  140. finita variare figurarum ratione.
  141. quod si non ita sit, rursum iam semina quaedam
  142. esse infinito debebunt corporis auctu.
  143. namque in eadem una cuiusvis iam brevitate
  144. corporis inter se multum variare figurae
  145. non possunt. fac enim minimis e partibus esse
  146. corpora prima tribus, vel paulo pluribus auge;
  147. nempe ubi eas partis unius corporis omnis,
  148. summa atque ima locans, transmutans dextera laevis,
  149. omnimodis expertus eris, quam quisque det ordo
  150. formai speciem totius corporis eius,
  151. quod super est, si forte voles variare figuras,
  152. addendum partis alias erit. inde sequetur,
  153. adsimili ratione alias ut postulet ordo,
  154. si tu forte voles etiam variare figuras.
  155. ergo formarum novitatem corporis augmen
  156. subsequitur. quare non est ut credere possis
  157. esse infinitis distantia semina formis,
  158. ne quaedam cogas inmani maximitate