De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. ex igni terra atque anima procrescere et imbri.
  2. quorum Acragantinus cum primis Empedocles est,
  3. insula quem triquetris terrarum gessit in oris,
  4. quam fluitans circum magnis anfractibus aequor
  5. Ionium glaucis aspargit virus ab undis
  6. angustoque fretu rapidum mare dividit undis
  7. Aeoliae terrarum oras a finibus eius.
  8. hic est vasta Charybdis et hic Aetnaea minantur
  9. murmura flammarum rursum se colligere iras,
  10. faucibus eruptos iterum vis ut vomat ignis
  11. ad caelumque ferat flammai fulgura rursum.
  12. quae cum magna modis multis miranda videtur
  13. gentibus humanis regio visendaque fertur
  14. rebus opima bonis, multa munita virum vi,
  15. nil tamen hoc habuisse viro praeclarius in se
  16. nec sanctum magis et mirum carumque videtur.
  17. carmina quin etiam divini pectoris eius
  18. vociferantur et exponunt praeclara reperta,
  19. ut vix humana videatur stirpe creatus.
  20. Hic tamen et supra quos diximus inferiores
  21. partibus egregie multis multoque minores,
  22. quamquam multa bene ac divinitus invenientes
  23. ex adyto tam quam cordis responsa dedere
  24. sanctius et multo certa ratione magis quam
  25. Pythia quae tripodi a Phoebi lauroque profatur,
  26. principiis tamen in rerum fecere ruinas
  27. et graviter magni magno cecidere ibi casu.
  28. Primum quod motus exempto rebus inani
  29. constituunt et res mollis rarasque relinquunt
  30. aera solem ignem terras animalia frugis
  31. nec tamen admiscent in eorum corpus inane;
  32. deinde quod omnino finem non esse secandis
  33. corporibus facient neque pausam stare fragori
  34. nec prorsum in rebus minimum consistere quicquam,
  35. cum videamus id extremum cuiusque cacumen
  36. esse quod ad sensus nostros minimum esse videtur,
  37. conicere ut possis ex hoc, quae cernere non quis
  38. extremum quod habent, minimum consistere rerum.
  39. Huc accedit item, quoniam primordia rerum
  40. mollia constituunt, quae nos nativa videmus
  41. esse et mortali cum corpore, funditus ut qui
  42. debeat ad nihilum iam rerum summa reverti
  43. de nihiloque renata vigescere copia rerum;
  44. quorum utrumque quid a vero iam distet habebis.
  45. Deinde inimica modis multis sunt atque veneno
  46. ipsa sibi inter se; quare aut congressa peribunt
  47. aut ita diffugient, ut tempestate coacta
  48. fulmina diffugere atque imbris ventosque videmus.
  49. Denique quattuor ex rebus si cuncta creantur
  50. atque in eas rursum res omnia dissoluuntur,
  51. qui magis illa queunt rerum primordia dici
  52. quam contra res illorum retroque putari?
  53. alternis gignuntur enim mutantque colorem
  54. et totam inter se naturam tempore ab omni.
  55. fulmina diffugere atque imbris ventosque videmus.
  56. sin ita forte putas ignis terraeque coire
  57. corpus et aerias auras roremque liquoris,
  58. nil in concilio naturam ut mutet eorum,
  59. nulla tibi ex illis poterit res esse creata,
  60. non animans, non exanimo cum corpore, ut arbos;
  61. quippe suam quicque in coetu variantis acervi
  62. naturam ostendet mixtusque videbitur aer
  63. cum terra simul et quodam cum rore manere.
  64. at primordia gignundis in rebus oportet
  65. naturam clandestinam caecamque adhibere,
  66. emineat ne quid, quod contra pugnet et obstet
  67. quo minus esse queat proprie quodcumque creatur.
  68. Quin etiam repetunt a caelo atque ignibus eius
  69. et primum faciunt ignem se vertere in auras
  70. aeris, hinc imbrem gigni terramque creari
  71. ex imbri retroque a terra cuncta reverti,
  72. umorem primum, post aera, deinde calorem,
  73. nec cessare haec inter se mutare, meare
  74. a caelo ad terram, de terra ad sidera mundi.
  75. quod facere haud ullo debent primordia pacto.
  76. immutabile enim quiddam superare necessest,
  77. ne res ad nihilum redigantur funditus omnes;
  78. nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
  79. continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
  80. quapropter quoniam quae paulo diximus ante
  81. in commutatum veniunt, constare necessest
  82. ex aliis ea, quae nequeant convertier usquam,
  83. ne tibi res redeant ad nilum funditus omnis;
  84. quin potius tali natura praedita quaedam
  85. corpora constituas, ignem si forte crearint,
  86. posse eadem demptis paucis paucisque tributis,
  87. ordine mutato et motu, facere aeris auras,
  88. sic alias aliis rebus mutarier omnis?
  89. 'At manifesta palam res indicat' inquis 'in auras
  90. aeris e terra res omnis crescere alique;
  91. et nisi tempestas indulget tempore fausto
  92. imbribus, ut tabe nimborum arbusta vacillent,
  93. solque sua pro parte fovet tribuitque calorem,
  94. crescere non possint fruges arbusta animantis.'
  95. scilicet et nisi nos cibus aridus et tener umor
  96. adiuvet, amisso iam corpore vita quoque omnis
  97. omnibus e nervis atque ossibus exsoluatur;
  98. adiutamur enim dubio procul atque alimur nos
  99. certis ab rebus, certis aliae atque aliae res.
  100. ni mirum quia multa modis communia multis
  101. multarum rerum in rebus primordia mixta
  102. sunt, ideo variis variae res rebus aluntur.
  103. atque eadem magni refert primordia saepe
  104. cum quibus et quali positura contineantur
  105. et quos inter se dent motus accipiantque;
  106. namque eadem caelum mare terras flumina solem
  107. constituunt, eadem fruges arbusta animantis,
  108. verum aliis alioque modo commixta moventur.
  109. quin etiam passim nostris in versibus ipsis
  110. multa elementa vides multis communia verbis,
  111. cum tamen inter se versus ac verba necessest
  112. confiteare et re et sonitu distare sonanti.
  113. tantum elementa queunt permutato ordine solo;
  114. at rerum quae sunt primordia, plura adhibere
  115. possunt unde queant variae res quaeque creari.
  116. Nunc et Anaxagorae scrutemur homoeomerian
  117. quam Grai memorant nec nostra dicere lingua
  118. concedit nobis patrii sermonis egestas,
  119. sed tamen ipsam rem facilest exponere verbis.
  120. principio, rerum quam dicit homoeomerian,
  121. ossa videlicet e pauxillis atque minutis
  122. ossibus hic et de pauxillis atque minutis
  123. visceribus viscus gigni sanguenque creari
  124. sanguinis inter se multis coeuntibus guttis
  125. ex aurique putat micis consistere posse
  126. aurum et de terris terram concrescere parvis,
  127. ignibus ex ignis, umorem umoribus esse,
  128. cetera consimili fingit ratione putatque.
  129. nec tamen esse ulla de parte in rebus inane
  130. concedit neque corporibus finem esse secandis.
  131. quare in utraque mihi pariter ratione videtur
  132. errare atque illi, supra quos diximus ante.
  133. Adde quod inbecilla nimis primordia fingit;
  134. si primordia sunt, simili quae praedita constant
  135. natura atque ipsae res sunt aequeque laborant
  136. et pereunt, neque ab exitio res ulla refrenat.
  137. nam quid in oppressu valido durabit eorum,
  138. ut mortem effugiat, leti sub dentibus ipsis?
  139. ignis an umor an aura? quid horum? sanguen an ossa?
  140. nil ut opinor, ubi ex aequo res funditus omnis
  141. tam mortalis erit quam quae manifesta videmus
  142. ex oculis nostris aliqua vi victa perire.
  143. at neque reccidere ad nihilum res posse neque autem
  144. crescere de nihilo testor res ante probatas.
  145. Praeterea quoniam cibus auget corpus alitque,
  146. scire licet nobis venas et sanguen et ossa
  147. * * *
  148. sive cibos omnis commixto corpore dicent
  149. esse et habere in se nervorum corpora parva
  150. ossaque et omnino venas partisque cruoris,
  151. fiet uti cibus omnis et aridus et liquor ipse
  152. ex alienigenis rebus constare putetur,
  153. ossibus et nervis sanieque et sanguine mixto.
  154. Praeterea quae cumque e terra corpora crescunt,
  155. si sunt in terris, terram constare necessest
  156. ex alienigenis, quae terris exoriuntur.
  157. transfer item, totidem verbis utare licebit:
  158. in lignis si flamma latet fumusque cinisque,
  159. ex alienigenis consistant ligna necessest,
  160. praeterea tellus quae corpora cumque alit auget
  161. ex alienigenis, quae lignis exoriuntur.
  162. Linquitur hic quaedam latitandi copia tenvis,
  163. id quod Anaxagoras sibi sumit, ut omnibus omnis
  164. res putet inmixtas rebus latitare, sed illud
  165. apparere unum, cuius sint plurima mixta
  166. et magis in promptu primaque in fronte locata.
  167. quod tamen a vera longe ratione repulsumst;
  168. conveniebat enim fruges quoque saepe, minaci
  169. robore cum in saxi franguntur, mittere signum
  170. sanguinis aut aliquid, nostro quae corpore aluntur.
  171. cum lapidi in lapidem terimus, manare cruorem
  172. consimili ratione herbis quoque saepe decebat,
  173. et latices dulcis guttas similique sapore
  174. mittere, lanigerae quali sunt ubere lactis,
  175. scilicet et glebis terrarum saepe friatis
  176. herbarum genera et fruges frondesque videri
  177. dispertita inter terram latitare minute,
  178. postremo in lignis cinerem fumumque videri,
  179. cum praefracta forent, ignisque latere minutos.
  180. quorum nil fieri quoniam manifesta docet res,
  181. scire licet non esse in rebus res ita mixtas,
  182. verum semina multimodis inmixta latere
  183. multarum rerum in rebus communia debent.
  184. 'At saepe in magnis fit montibus' inquis 'ut altis
  185. arboribus vicina cacumina summa terantur
  186. inter se validis facere id cogentibus austris,
  187. donec flammai fulserunt flore coorto.'
  188. scilicet et non est lignis tamen insitus ignis,
  189. verum semina sunt ardoris multa, terendo
  190. quae cum confluxere, creant incendia silvis.
  191. quod si facta foret silvis abscondita flamma,
  192. non possent ullum tempus celarier ignes,
  193. conficerent volgo silvas, arbusta cremarent.
  194. iamne vides igitur, paulo quod diximus ante,
  195. permagni referre eadem primordia saepe
  196. cum quibus et quali positura contineantur
  197. et quos inter se dent motus accipiantque,
  198. atque eadem paulo inter se mutata creare
  199. ignes et lignum? quo pacto verba quoque ipsa
  200. inter se paulo mutatis sunt elementis,
  201. cum ligna atque ignes distincta voce notemus.
  202. Denique iam quae cumque in rebus cernis apertis
  203. si fieri non posse putas, quin materiai
  204. corpora consimili natura praedita fingas,
  205. hac ratione tibi pereunt primordia rerum:
  206. fiet uti risu tremulo concussa cachinnent
  207. et lacrimis salsis umectent ora genasque.
  208. Nunc age, quod super est, cognosce et clarius audi.
  209. nec me animi fallit quam sint obscura; sed acri
  210. percussit thyrso laudis spes magna meum cor
  211. et simul incussit suavem mi in pectus amorem
  212. Musarum, quo nunc instinctus mente vigenti
  213. avia Pieridum peragro loca nullius ante
  214. trita solo. iuvat integros accedere fontis
  215. atque haurire iuvatque novos decerpere flores
  216. insignemque meo capiti petere inde coronam,
  217. unde prius nulli velarint tempora Musae;
  218. primum quod magnis doceo de rebus et artis
  219. religionum animum nodis exsolvere pergo,
  220. deinde quod obscura de re tam lucida pango
  221. carmina musaeo contingens cuncta lepore.
  222. id quoque enim non ab nulla ratione videtur;
  223. sed vel uti pueris absinthia taetra medentes
  224. cum dare conantur, prius oras pocula circum
  225. contingunt mellis dulci flavoque liquore,
  226. ut puerorum aetas inprovida ludificetur
  227. labrorum tenus, interea perpotet amarum
  228. absinthi laticem deceptaque non capiatur,
  229. sed potius tali facto recreata valescat,
  230. sic ego nunc, quoniam haec ratio plerumque videtur
  231. tristior esse quibus non est tractata, retroque
  232. volgus abhorret ab hac, volui tibi suaviloquenti
  233. carmine Pierio rationem exponere nostram
  234. et quasi musaeo dulci contingere melle,
  235. si tibi forte animum tali ratione tenere
  236. versibus in nostris possem, dum perspicis omnem
  237. naturam rerum, qua constet compta figura.
  238. Sed quoniam docui solidissima materiai