De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. Quod si forte alia credunt ratione potesse
  2. ignis in coetu stingui mutareque corpus,
  3. scilicet ex nulla facere id si parte reparcent,
  4. occidet ad nihilum ni mirum funditus ardor
  5. omnis et e nihilo fient quae cumque creantur;
  6. nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
  7. continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
  8. proinde aliquid superare necesse est incolume ollis,
  9. ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes
  10. de nihiloque renata vigescat copia rerum.
  11. Nunc igitur quoniam certissima corpora quaedam
  12. sunt, quae conservant naturam semper eandem,
  13. quorum abitu aut aditu mutatoque ordine mutant
  14. naturam res et convertunt corpora sese,
  15. scire licet non esse haec ignea corpora rerum.
  16. nil referret enim quaedam decedere, abire
  17. atque alia adtribui mutarique ordine quaedam,
  18. si tamen ardoris naturam cuncta tenerent;
  19. ignis enim foret omnimodis quod cumque crearet.
  20. verum, ut opinor, itast: sunt quaedam corpora, quorum
  21. concursus motus ordo positura figurae
  22. efficiunt ignis mutatoque ordine mutant
  23. naturam neque sunt igni simulata neque ulli
  24. praeterea rei quae corpora mittere possit
  25. sensibus et nostros adiectu tangere tactus.
  26. dicere porro ignem res omnis esse neque ullam
  27. rem veram in numero rerum constare nisi ignem,
  28. quod facit hic idem, perdelirum esse videtur.
  29. nam contra sensus ab sensibus ipse repugnat
  30. et labefactat eos, unde omnia credita pendent,
  31. unde hic cognitus est ipsi quem nominat ignem;
  32. credit enim sensus ignem cognoscere vere,
  33. cetera non credit, quae nilo clara minus sunt.
  34. quod mihi cum vanum tum delirum esse videtur;
  35. quo referemus enim? quid nobis certius ipsis
  36. sensibus esse potest, qui vera ac falsa notemus?
  37. Praeterea quare quisquam magis omnia tollat
  38. et velit ardoris naturam linquere solam,
  39. quam neget esse ignis, aliam tamen esse relinquat?
  40. aequa videtur enim dementia dicere utrumque.
  41. Quapropter qui materiem rerum esse putarunt
  42. ignem atque ex igni summam consistere posse,
  43. et qui principium gignundis aera rebus
  44. constituere aut umorem qui cumque putarunt
  45. fingere res ipsum per se terramve creare
  46. omnia et in rerum naturas vertier omnis,
  47. magno opere a vero longe derrasse videntur.
  48. adde etiam qui conduplicant primordia rerum
  49. aera iungentes igni terramque liquori,
  50. et qui quattuor ex rebus posse omnia rentur
  51. ex igni terra atque anima procrescere et imbri.
  52. quorum Acragantinus cum primis Empedocles est,
  53. insula quem triquetris terrarum gessit in oris,
  54. quam fluitans circum magnis anfractibus aequor
  55. Ionium glaucis aspargit virus ab undis
  56. angustoque fretu rapidum mare dividit undis
  57. Aeoliae terrarum oras a finibus eius.
  58. hic est vasta Charybdis et hic Aetnaea minantur
  59. murmura flammarum rursum se colligere iras,
  60. faucibus eruptos iterum vis ut vomat ignis
  61. ad caelumque ferat flammai fulgura rursum.
  62. quae cum magna modis multis miranda videtur
  63. gentibus humanis regio visendaque fertur
  64. rebus opima bonis, multa munita virum vi,
  65. nil tamen hoc habuisse viro praeclarius in se
  66. nec sanctum magis et mirum carumque videtur.
  67. carmina quin etiam divini pectoris eius
  68. vociferantur et exponunt praeclara reperta,
  69. ut vix humana videatur stirpe creatus.
  70. Hic tamen et supra quos diximus inferiores
  71. partibus egregie multis multoque minores,
  72. quamquam multa bene ac divinitus invenientes
  73. ex adyto tam quam cordis responsa dedere
  74. sanctius et multo certa ratione magis quam
  75. Pythia quae tripodi a Phoebi lauroque profatur,
  76. principiis tamen in rerum fecere ruinas
  77. et graviter magni magno cecidere ibi casu.
  78. Primum quod motus exempto rebus inani
  79. constituunt et res mollis rarasque relinquunt
  80. aera solem ignem terras animalia frugis
  81. nec tamen admiscent in eorum corpus inane;
  82. deinde quod omnino finem non esse secandis
  83. corporibus facient neque pausam stare fragori
  84. nec prorsum in rebus minimum consistere quicquam,
  85. cum videamus id extremum cuiusque cacumen
  86. esse quod ad sensus nostros minimum esse videtur,
  87. conicere ut possis ex hoc, quae cernere non quis
  88. extremum quod habent, minimum consistere rerum.
  89. Huc accedit item, quoniam primordia rerum
  90. mollia constituunt, quae nos nativa videmus
  91. esse et mortali cum corpore, funditus ut qui
  92. debeat ad nihilum iam rerum summa reverti
  93. de nihiloque renata vigescere copia rerum;
  94. quorum utrumque quid a vero iam distet habebis.
  95. Deinde inimica modis multis sunt atque veneno
  96. ipsa sibi inter se; quare aut congressa peribunt
  97. aut ita diffugient, ut tempestate coacta
  98. fulmina diffugere atque imbris ventosque videmus.
  99. Denique quattuor ex rebus si cuncta creantur
  100. atque in eas rursum res omnia dissoluuntur,
  101. qui magis illa queunt rerum primordia dici
  102. quam contra res illorum retroque putari?
  103. alternis gignuntur enim mutantque colorem
  104. et totam inter se naturam tempore ab omni.
  105. fulmina diffugere atque imbris ventosque videmus.
  106. sin ita forte putas ignis terraeque coire
  107. corpus et aerias auras roremque liquoris,
  108. nil in concilio naturam ut mutet eorum,
  109. nulla tibi ex illis poterit res esse creata,
  110. non animans, non exanimo cum corpore, ut arbos;
  111. quippe suam quicque in coetu variantis acervi
  112. naturam ostendet mixtusque videbitur aer
  113. cum terra simul et quodam cum rore manere.
  114. at primordia gignundis in rebus oportet
  115. naturam clandestinam caecamque adhibere,
  116. emineat ne quid, quod contra pugnet et obstet
  117. quo minus esse queat proprie quodcumque creatur.
  118. Quin etiam repetunt a caelo atque ignibus eius
  119. et primum faciunt ignem se vertere in auras
  120. aeris, hinc imbrem gigni terramque creari
  121. ex imbri retroque a terra cuncta reverti,
  122. umorem primum, post aera, deinde calorem,
  123. nec cessare haec inter se mutare, meare
  124. a caelo ad terram, de terra ad sidera mundi.
  125. quod facere haud ullo debent primordia pacto.
  126. immutabile enim quiddam superare necessest,
  127. ne res ad nihilum redigantur funditus omnes;
  128. nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
  129. continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
  130. quapropter quoniam quae paulo diximus ante
  131. in commutatum veniunt, constare necessest
  132. ex aliis ea, quae nequeant convertier usquam,
  133. ne tibi res redeant ad nilum funditus omnis;
  134. quin potius tali natura praedita quaedam
  135. corpora constituas, ignem si forte crearint,
  136. posse eadem demptis paucis paucisque tributis,
  137. ordine mutato et motu, facere aeris auras,
  138. sic alias aliis rebus mutarier omnis?
  139. 'At manifesta palam res indicat' inquis 'in auras
  140. aeris e terra res omnis crescere alique;
  141. et nisi tempestas indulget tempore fausto
  142. imbribus, ut tabe nimborum arbusta vacillent,
  143. solque sua pro parte fovet tribuitque calorem,
  144. crescere non possint fruges arbusta animantis.'
  145. scilicet et nisi nos cibus aridus et tener umor
  146. adiuvet, amisso iam corpore vita quoque omnis
  147. omnibus e nervis atque ossibus exsoluatur;
  148. adiutamur enim dubio procul atque alimur nos
  149. certis ab rebus, certis aliae atque aliae res.
  150. ni mirum quia multa modis communia multis
  151. multarum rerum in rebus primordia mixta
  152. sunt, ideo variis variae res rebus aluntur.
  153. atque eadem magni refert primordia saepe
  154. cum quibus et quali positura contineantur
  155. et quos inter se dent motus accipiantque;
  156. namque eadem caelum mare terras flumina solem
  157. constituunt, eadem fruges arbusta animantis,
  158. verum aliis alioque modo commixta moventur.
  159. quin etiam passim nostris in versibus ipsis
  160. multa elementa vides multis communia verbis,
  161. cum tamen inter se versus ac verba necessest
  162. confiteare et re et sonitu distare sonanti.
  163. tantum elementa queunt permutato ordine solo;
  164. at rerum quae sunt primordia, plura adhibere
  165. possunt unde queant variae res quaeque creari.
  166. Nunc et Anaxagorae scrutemur homoeomerian