De Rerum Natura

Lucretius

-

  1. commutari aliqua possent ratione revicta,
  2. incertum quoque iam constet quid possit oriri,
  3. quid nequeat, finita potestas denique cuique
  4. qua nam sit ratione atque alte terminus haerens,
  5. nec totiens possent generatim saecla referre
  6. naturam mores victum motusque parentum.
  7. Tum porro quoniam est extremum quodque cacumen
  8. corporis illius, quod nostri cernere sensus
  9. iam nequeunt, id ni mirum sine partibus extat
  10. et minima constat natura nec fuit umquam
  11. per se secretum neque post hac esse valebit,
  12. alterius quoniamst ipsum pars primaque et una,
  13. inde aliae atque aliae similes ex ordine partes
  14. agmine condenso naturam corporis explent;
  15. quae quoniam per se nequeunt constare, necessest
  16. haerere unde queant nulla ratione revelli.
  17. sunt igitur solida primordia simplicitate,
  18. quae minimis stipata cohaerent partibus arte.
  19. non ex illorum conventu conciliata,
  20. sed magis aeterna pollentia simplicitate,
  21. unde neque avelli quicquam neque deminui iam
  22. concedit natura reservans semina rebus.
  23. Praeterea nisi erit minimum, parvissima quaeque
  24. corpora constabunt ex partibus infinitis,
  25. quippe ubi dimidiae partis pars semper habebit
  26. dimidiam partem nec res praefiniet ulla.
  27. ergo rerum inter summam minimamque quod escit,
  28. nil erit ut distet; nam quamvis funditus omnis
  29. summa sit infinita, tamen, parvissima quae sunt,
  30. ex infinitis constabunt partibus aeque.
  31. quod quoniam ratio reclamat vera negatque
  32. credere posse animum, victus fateare necessest
  33. esse ea quae nullis iam praedita partibus extent
  34. et minima constent natura. quae quoniam sunt,
  35. illa quoque esse tibi solida atque aeterna fatendum.
  36. Denique si minimas in partis cuncta resolvi
  37. cogere consuesset rerum natura creatrix,
  38. iam nihil ex illis eadem reparare valeret
  39. propterea quia, quae nullis sunt partibus aucta,
  40. non possunt ea quae debet genitalis habere
  41. materies, varios conexus pondera plagas
  42. concursus motus, per quas res quaeque geruntur.
  43. Quapropter qui materiem rerum esse putarunt
  44. ignem atque ex igni summam consistere solo,
  45. magno opere a vera lapsi ratione videntur.
  46. Heraclitus init quorum dux proelia primus,
  47. clarus ob obscuram linguam magis inter inanis
  48. quamde gravis inter Graios, qui vera requirunt;
  49. omnia enim stolidi magis admirantur amantque,
  50. inversis quae sub verbis latitantia cernunt,
  51. veraque constituunt quae belle tangere possunt
  52. auris et lepido quae sunt fucata sonore.
  53. Nam cur tam variae res possent esse, requiro,
  54. ex uno si sunt igni puroque creatae?
  55. nil prodesset enim calidum denserier ignem
  56. nec rare fieri, si partes ignis eandem
  57. naturam quam totus habet super ignis haberent.
  58. acrior ardor enim conductis partibus esset,
  59. languidior porro disiectis disque supatis.
  60. amplius hoc fieri nihil est quod posse rearis
  61. talibus in causis, ne dum variantia rerum
  62. tanta queat densis rarisque ex ignibus esse.
  63. Id quoque: si faciant admixtum rebus inane,
  64. denseri poterunt ignes rarique relinqui;
  65. sed quia multa sibi cernunt contraria quae sint
  66. et fugitant in rebus inane relinquere purum,
  67. ardua dum metuunt, amittunt vera viai
  68. nec rursum cernunt exempto rebus inane
  69. omnia denseri fierique ex omnibus unum
  70. corpus, nil ab se quod possit mittere raptim,
  71. aestifer ignis uti lumen iacit atque vaporem,
  72. ut videas non e stipatis partibus esse.
  73. Quod si forte alia credunt ratione potesse
  74. ignis in coetu stingui mutareque corpus,
  75. scilicet ex nulla facere id si parte reparcent,
  76. occidet ad nihilum ni mirum funditus ardor
  77. omnis et e nihilo fient quae cumque creantur;
  78. nam quod cumque suis mutatum finibus exit,
  79. continuo hoc mors est illius quod fuit ante.
  80. proinde aliquid superare necesse est incolume ollis,
  81. ne tibi res redeant ad nilum funditus omnes
  82. de nihiloque renata vigescat copia rerum.
  83. Nunc igitur quoniam certissima corpora quaedam
  84. sunt, quae conservant naturam semper eandem,
  85. quorum abitu aut aditu mutatoque ordine mutant
  86. naturam res et convertunt corpora sese,
  87. scire licet non esse haec ignea corpora rerum.
  88. nil referret enim quaedam decedere, abire
  89. atque alia adtribui mutarique ordine quaedam,
  90. si tamen ardoris naturam cuncta tenerent;
  91. ignis enim foret omnimodis quod cumque crearet.
  92. verum, ut opinor, itast: sunt quaedam corpora, quorum
  93. concursus motus ordo positura figurae
  94. efficiunt ignis mutatoque ordine mutant
  95. naturam neque sunt igni simulata neque ulli
  96. praeterea rei quae corpora mittere possit
  97. sensibus et nostros adiectu tangere tactus.
  98. dicere porro ignem res omnis esse neque ullam
  99. rem veram in numero rerum constare nisi ignem,
  100. quod facit hic idem, perdelirum esse videtur.
  101. nam contra sensus ab sensibus ipse repugnat
  102. et labefactat eos, unde omnia credita pendent,
  103. unde hic cognitus est ipsi quem nominat ignem;
  104. credit enim sensus ignem cognoscere vere,
  105. cetera non credit, quae nilo clara minus sunt.
  106. quod mihi cum vanum tum delirum esse videtur;
  107. quo referemus enim? quid nobis certius ipsis
  108. sensibus esse potest, qui vera ac falsa notemus?
  109. Praeterea quare quisquam magis omnia tollat
  110. et velit ardoris naturam linquere solam,
  111. quam neget esse ignis, aliam tamen esse relinquat?
  112. aequa videtur enim dementia dicere utrumque.
  113. Quapropter qui materiem rerum esse putarunt
  114. ignem atque ex igni summam consistere posse,
  115. et qui principium gignundis aera rebus
  116. constituere aut umorem qui cumque putarunt
  117. fingere res ipsum per se terramve creare
  118. omnia et in rerum naturas vertier omnis,
  119. magno opere a vero longe derrasse videntur.
  120. adde etiam qui conduplicant primordia rerum
  121. aera iungentes igni terramque liquori,
  122. et qui quattuor ex rebus posse omnia rentur
  123. ex igni terra atque anima procrescere et imbri.
  124. quorum Acragantinus cum primis Empedocles est,
  125. insula quem triquetris terrarum gessit in oris,
  126. quam fluitans circum magnis anfractibus aequor
  127. Ionium glaucis aspargit virus ab undis
  128. angustoque fretu rapidum mare dividit undis
  129. Aeoliae terrarum oras a finibus eius.
  130. hic est vasta Charybdis et hic Aetnaea minantur
  131. murmura flammarum rursum se colligere iras,
  132. faucibus eruptos iterum vis ut vomat ignis
  133. ad caelumque ferat flammai fulgura rursum.
  134. quae cum magna modis multis miranda videtur
  135. gentibus humanis regio visendaque fertur
  136. rebus opima bonis, multa munita virum vi,
  137. nil tamen hoc habuisse viro praeclarius in se
  138. nec sanctum magis et mirum carumque videtur.
  139. carmina quin etiam divini pectoris eius
  140. vociferantur et exponunt praeclara reperta,
  141. ut vix humana videatur stirpe creatus.
  142. Hic tamen et supra quos diximus inferiores
  143. partibus egregie multis multoque minores,
  144. quamquam multa bene ac divinitus invenientes
  145. ex adyto tam quam cordis responsa dedere
  146. sanctius et multo certa ratione magis quam
  147. Pythia quae tripodi a Phoebi lauroque profatur,
  148. principiis tamen in rerum fecere ruinas