Tusculanae Disputationes

venit Epicurus, homo minime[*](minime mini in r. Vc ) malus vel potius vir optimus; tantum monet,[*](monet et G) quantum intellegit.[*](venit... 8 intellegit Char. GL. 120, 19 Epic. fr. 446 )

neglege[*](negglege G (corr. 2 ) )

inquit[*](inquid G1 (10 V1))

dolorem.

quis hoc dicit? idem, qui dolorem summum malum? vix[*](vix V) satis constanter.[*](constanter V) audiamus.

si summus dolor est

inquit,[*](inquid G1 (10 V1))

brevem necesse est esse.[*](nec. est brevem e. KR)

iteradum[*](iteradum ac. 2,88. iterandum X (-dum Rc)) eadem ista mihi

non enim satis intellego, quid[*](quod V1 ) summum dicas esse, quid breve.[*](brevi GR1V)

summum,[*](si ante summum add. V2 ) quo nihil sit superius, breve, quo[*](quod G1 ) nihil brevius. contemno magnitudinem doloris, a qua me brevitas temporis vindicabit ante paene quam venerit.

sed si est tantus dolor, quantus Philoctetae?

bene plane magnus mihi quidem videtur, sed tamen non summus;[*](summis G1 ) nihil enim dolet nisi pes: possunt oculi, potest caput latera pulmones, possunt omnia; longe igitur abest a summo dolore. ergo

inquit[*](inquid G1 (10 V1))

dolor diuturnus habet laetitiae plus quam molestiae.

nunc ego[*](ego ex ergo V) non possum tantum hominem nihil sapere dicere, sed nos ab eo derideri puto. ego summum dolorem—summum autem dico, etiamsi decem atomis est maior alius—non continuo esse dico brevem multosque possum bonos viros nominare, qui complures[*](cumplures GV) annos doloribus podagrae crucientur

maximis. sed homo catus numquam terminat nec magnitudinis nec diuturnitatis modum, [*](sed ... 2 modum Non. 92,20 propter catus (castus LCADA ) catus s Non. cautus cf. Progr. 21 1 ) ut sciam,[*](sciat G1 ) quid summum dicat in dolore, quid breve[*](brevem X m del. R1 e 2K2 ) in tempore. omittamus hunc igitur nihil prorsus dicentem cogamusque confiteri non esse ab eo doloris remedia quaerenda, qui[*](que om. G1 ) dolorem malorum omnium maxumum dixerit,[*](maxsumum duxerit G1 ) quamvis idem forticulum se in torminibus et in stranguria sua praebeat.[*](quamvis ... 8 praebeat Non. 32, 12 Epic. fr. 122 ) Aliunde igitur est quaerenda medicina, et maxime quidem, si, quid maxime consentaneum sit, quaerimus, ab is quibus, quod honestum sit,[*](sit est Hei. ) summum bonum, quod turpe, summum videtur malum. his tu praesentibus gemere et iactare te non audebis profecto;

loquetur enim eorum voce Virtus ipsa tecum:

tune, cum pueros Lacedaemone,[*](lacedemone KV (-nę)) adulescentis[*](adulescentes V2 ) Olympiae,[*](olymphiae GKR) barbaros in harena[*](harena h exp. K2 ) videris excipientis[*](excipientes R1 ) gravissimas plagas et ferentis silentio, si te forte dolor[*](dolor add. Vc ) aliquis pervellerit, exclamabis ut mulier, non constanter[*](non c. nec c. Char. ) et sedate[*](et sedate sed ate G1 ) feres?[*](ubi Virtus loqui desinat, C. non significat cf. ac.2, 93 al.) [*](exclamabis... 18 feres Char. GL. 1220, 17 )

fieri non potest; natura non patitur.

audio. pueri ferunt gloria[*](supra gloria scr. yol et in mg. ) [*](ygraeculi fer. barbari fer. Vc) ducti, ferunt pudore alii, multi metu, et tamen veremur, ut hoc, quod a tam multis[*](atatam multis X (corr.K2RV2)) et quod tot locis perferatur, natura patiatur? illa vero non modo patitur, verum etiam postulat: nihil enim habet praestantius, nihil quod magis expetat[*](expetat V) quam honestatem,[*](honestatem quam decus. his ergo Char. ) quam laudem, quam dignitatem, quam decus. hisce ego pluribus[*](nihil enim habet natura pr.... 305, 1 pluribus Char. GL. I 223, 31 ) nominibus unam rem declarari volo, sed utor,[*](utor s (P sec. Doug.) utar X (r in r. G ita Vrec) Char. ) ut quam maxime significem, pluribus. volo autem dicere illud homini[*](homine X corr V1 ) longe optumum esse, quod ipsum sit optandum per se, a virtute profectum[*](pfectum G1) vel in ipsa virtute situm, sua sponte laudabile,[*](volo... 6 laudabile Char. GL. I 204,,10 ) quod idem citius dixerim solum quam non summum bonum. atque ut haec de honesto, sic de turpi contraria: nihil tam taetrum,[*](tetrum GK) nihil tam aspernandum,[*](nil tam asp. GH (etiam nil hom.) R1 e corr. ) nihil homine indignius.[*](nihil enim ... 305, 9 indignius H)

Quod si[*](sit Vvet ) tibi persuasum est—principio enim dixisti plus in dedecore mali[*](dedecore. ali G1 ) tibi videri[*](videre R1 ) quam in dolore—, reliquum est, ut tute[*](utute G1R1V1 t post ut ss. G2RcV2 ut. tu. te (tute ci 2) K) tibi imperes. quamquam hoc nescio quo modo dicatur.[*](dicitur Ba. duossimus G1R1V1 ) quasi duo simus, ut alter imperet, alter pareat! non inscite[*](insite G1 ) tamen dicitur. est enim animus in partis[*](partes R2 ) tributus duas, quarum altera rationis est particeps, altera expers. cum igitur praecipitur, ut nobismet ipsis imperemus, hoc praecipitur, ut ratio coërceat temeritatem. est in[*](est inin r. Vc ) animis omnium fere natura molle quiddam, demissum,[*](dimissum Vc? ) humile, enervatum quodam modo et languidum. si nihil esset aliud,[*](si nihil esset aliud V (sed hil esset scr. Vc in r.) senile sed aliud GKR1 (senile; sed si aliud non esset2)) nihil esset homine deformius. sed praesto est domina omnium et regina ratio, quae conixa[*](conixa s conexa X (conn. G)) per se et progressa longius fit perfecta virtus. haec ut imperet illi parti animi, quae oboedire[*](obedire GK1 ) debet, id videndum est viro.

quonam[*](quonam n in r. Vc ) modo?

inquies.