Orator

in idem genus orationis—loquor enim de illa modica ac temperata—verborum cadunt lumina omnia, multa etiam sententiarum; latae[*](laetae Iulius Victor ) eruditaeque disputationes ab eodem explicabuntur et loci communes sine contentione dicentur[*](explicabuntur... dicentur A: explicantur ... dicuntur L ). Quid multa? e philosophorum scholis tales fere evadunt; et nisi coram erit comparatus ille fortior, per se hic quem[*](quem L: quod A ) dico probabitur.

est enim quoddam etiam insigne et[*](insigne et C: insignibus maluit Stangl ) florens[*](florens C: floribus Heerdegen ) orationis pictum et expolitum genus, in quo omnes verborum, omnes sententiarum inligantur lepores. Hoc totum e sophistarum fontibus defluxit in forum, sed spretum a subtilibus, repulsum a gravibus in ea de[*](de L: demum Iulius Victor: demum de Stangl ) qua loquor mediocritate consedit.

tertius est ille amplus copiosus, gravis ornatus, in quo profecto vis maxima est. Hic est enim, cuius ornatum dicendi et copiam admiratae gentes eloquentiam in civitatibus plurimum[*](pluribus A ) valere passae sunt, sed hanc eloquentiam, quae cursu magno sonituque ferretur, quam suspicerent

sed multum interest inter hoc dicendi genus et superiora. Qui in illo subtili et acuto elaboravit ut callide arguteque diceret, nec quicquam altius cogitavit[*](cogitavit Heerdegen: cogitaret L: nec ... cogitaret om. A ), hoc uno perfecto magnus orator est, et si[*](etsi Jahn: si AL: sed Friedrich ) non maximus; minimeque in lubrico versabitur et, si semel constiterit, numquam cadet. Medius ille autem, quem modicum et temperatum voco, si modo suum illud satis instruxerit, non extimescet[*](extimescit L ) ancipites dicendi incertosque casus; etiam si quando minus succedet, ut saepe fit, magnum tamen periculum non adibit: alte[*](alte A: aliter L ) enim cadere non potest.

at vero hic noster, quem principem ponimus, gravis acer ardens, si ad hoc unum est natus aut in hoc solo se exercuit aut huic generi studuit[*](studet L ) uni nec suam copiam cum illis duobus generibus[*](generibus om. A ) temperavit, maxime est contemnendus. Ille enim summissus, quod acute et veteratorie dicit, sapiens iam[*](iam AL: tamen Stangl ), medius suavis, hic autem copiosissimus, si nihil aliud est, vix satis sanus videri solet. Qui enim nihil potest tranquille, nihil leniter, nihil partite definite distincte facete[*](facte maluit Stangl ) dicere, praesertim cum causae partim totae sint eo modo partim aliqua ex parte tractandae si is non praeparatis auribus inflammare rem coepit[*](coeperit Stangl cum codice m ), furere apud sanos et quasi inter sobrios bacchari vinulentus videtur[*](videbitur maluit H. Stephanus ).

tenemus igitur, Brute, quem quaerimus, sed animo; nam[*](nam A: non L: unde non manu, nam manu si Klotz ) manu si prehendissem, ne ipse quidem sua tanta eloquentia mihi persuasisset ut se dimitterem. sed inventus

ne fuerit[*](ne fuerit L: ne dūtu fueris A: ne dum tu videris Heerdegen: ne dum tu videris, ne fuerit Stangl ). Ego enim quid desiderem, non quid viderim disputo redeoque ad illam Platonis de qua dixeram rei formam et speciem, quam etsi non cernimus, tamen animo tenere possumus. Non enim eloquentem quaero neque quicquam mortale et caducum, sed illud ipsum, cuius qui sit compos, sit eloquens; quod nihil est aliud nisi eloquentia ipsa, quam nullis nisi mentis oculis videre possumus. Is erit igitur eloquens, ut idem illud iteremus, qui poterit parva summisse, modica temperate, magna graviter dicere.

tota mihi causa pro Caecina de verbis interdicti[*](de verbis interdicti L: re vera A ) fuit: res involutas definiendo explicavimus, ius civile laudavimus, verba ambigua distinximus. Fuit ornandus in Manilia lege Pompeius: temperata oratione ornandi copiam persecuti sumus. Ius omne retinendae maiestatis Rabiri causa continebatur: ergo in ea omni[*](in ea omni Heerdegen: ibi omni Stangl: in omni L: in eo A ) genere amplificationis exarsimus.

at haec interdum temperanda et varianda sunt. Quod igitur in accusationis septem libris non reperitur genus? quod in Habiti[*](Habiti AL: Aviti vulg. )? quod in Corneli? quod in plurimis nostris defensionibus? quae exempla selegissem, nisi vel nota esse arbitrarer vel[*](accusarentur vel opes A: arbitrarer L ) ipsi[*](arbitrarer vel ipsi Schütz ) possent legere[*](posse eligere L ) qui quaererent. Nulla est enim ullo in genere laus oratoris[*](oratoris om. A ml: oratoria Bentley ) cuius in nostris orationibus non sit aliqua si non perfectio, at conatus tamen atque adumbratio.

non adsequimur; at quid sequi[*](sequi Heerdegen: siqui A: si qui F: si quid OPM: at quid deceat vulg. ) deceat videmus.

sed tamen, quoniam[*](quod iam L ) et hunc tu oratorem cum eius studiosissimo Pammene, cum esses Athenis, totum diligentissime cognovisti nec eum dimittis e manibus et tamen nostra etiam lectitas, vides profecto ilium multa perficere, nos multa conari, ilium posse, nos velle quocumque modo causa postulet dicere. Nam[*](Nam A: Sed L: et A: nam et L ) ille magnus et successit ipse magnis et maximos oratores habuit aequalis; nos minus[*](minus A: nimis Manutius: non minus vulg., om. L ). Magnum fecissemus, si quidem potuissemus quo contendimus pervenire in ea urbe in qua, ut ait Antonius, auditus eloquens nemo erat.

atqui si Antonio Crassus eloquens visus non est aut sibi ipse, numquam Cotta visus esset, numquam Sulpicius, numquam Hortensius; nihil enim ample Cotta, nihil leniter Sulpicius, non multa graviter Hortensius; superiores magis ad omne genus apti, Crassum dico et Antonium. Ieiunas igitur huius multiplicis et aequabiliter[*](aequaliter Schütz ) in omnia genera fusae orationis auris civitatis accepimus, easque nos primi, quicumque eramus[*](eramus L: oramus (superscripto ba) A ) et quantulumcumque dicebamus, ad huius generis dicendi[*](dicendi om. A ) audiendi incredibilia studia convertimus.

quantis illa clamoribus adulescentuli diximus de supplicio parricidarum[*](de...parricidarum om. A ) , quae nequaquam satis defervisse[*](fatis deperiisse A ) post aliquanto sentire coepimus: Quid enim tam commune quam spiritus vivis, terra mortuis, mare fluctuantibus[*](fluctuantibus codd. or. Rosc.: eluctantibus A: fluctibus L ), litus eiectis? ita

nec vero hic erat unus ardor in nobis ut hoc modo omnia diceremus. Ipsa enim illa pro Roscio[*](pro Roscio seel. Bake, coll. Quintil. xii. 1. 20) iuvenilis[*](in iuvenali Schütz: ex iuvenali Heerdegen ) redundantia multa habet attenuata, quaedam etiam paulo hilariora, ut[*](ut Lambinus: at AL ) pro Habito, pro Cornelio compluresque aliae. Nemo enim orator tam multa ne in Graeco quidem otio scripsit quam multa sunt nostra, eaque hanc ipsam habent quam probo varietatem.

an ego Homero, Ennio, reliquis poetis et maxime tragicis concederem ut ne omnibus locis eadem contentione uterentur crebroque mutarent, non numquam etiam ad cotidianum genus sermonis accederent: ipse numquam ab illa acerrima contentione discederem? sed quid poetas divino ingenio profero? histriones eos vidimus quibus nihil posset in suo genere esse praestantius, qui non solum in dissimillimis personis satis faciebant, cum tamen[*](tamen AL: tamquam Peter ) in suis versarentur, sed et comoedum in tragoediis et tragoedum in comoediis admodum placere vidimus: ego non elaborem?

cum dico me, te, Brute, dico; nam in me quidem iam pridem effectum est quod futurum fuit; tu autem eodem modo omnis causas ages? aut aliquod causarum genus repudiabis? aut in isdem causis perpetuum et[*](et secl. Schütz ) eundem spiritum sine ulla commutatione obtinebis? demosthenes quidem, cuius nuper inter imagines tuas ac tuorum, quod eum credo amares, cum ad te in Tusculanum venissem, imaginem ex aere vidi, nil

multae sunt eius totae[*](et totae L ) orationes subtiles, ut contra Leptinem; multae totae graves, ut quaedam Philippicae; multae variae, ut contra Aeschinem falsae legationis, ut contra eundem pro[*](pro se in maluit Jahn ) causa Ctesiphontis. Iam illud medium quotiens vult arripit et a gravissimo[*](gravissimis A ) discedens[*](discedens AL: descendens Schütz ) eo potissimum delabitur. Clamores tamen tum movet et tum in dicendo plurimum efficit, cum gravitatis[*](gravitati aptis maluit Reid ) locis utitur.

sed ab hoc parumper abeamus, quando quidem de genere, non de homine quaerimus: rei potius, id est eloquentiae vim et naturam explicemus. Illud tamen quod iam ante diximus meminerimus, nihil nos praecipiendi causa esse dicturos atque ita[*](ita AL: id coniecit Reid ) potius acturos ut existimatores videamur loqui, non magistri. In quo tamen longius saepe[*](saepe om. L ) progredimur[*](progrediemur probavit Stangl ), quod videmus non te haec solum esse lecturum, qui ea multo quam nos qui quasi[*](quasi L: ea A ) docere videmur[*](videmur A: videamur L ) habeas notiora, sed hunc librum etiam si minus nostra commendatione, tuo tamen nomine divulgari necesse est.