Philippicae

num te, cum haec[*](haec cum te D) pro salute rei publicae tanta gessisses, fortunae tuae, num amplitudinis, num claritatis, num gloriae[*](num gloriae V2D, Cus.: om. V1) paenitebat? Vnde igitur subito tanta ista mutatio? non possum adduci ut suspicer te pecunia captum. licet quod cuique libet loquatur, credere non est necesse. nihil enim umquam in te sordidum, nihil humile cognovi. quamquam[*](in te ... quamquam om. D) solent domestici depravare non numquam; sed novi firmitatem tuam. atque utinam ut culpam, sic etiam suspicionem vitare potuisses! illud magis vereor ne ignorans verum iter gloriae gloriosum putes plus te unum posse quam omnis et metui a civibus tuis quam diligi malis[*](quam diligi malis D (cf. Off. ii. 29): om. V). quod si ita putas, totam ignoras viam gloriae. Carum esse civem, bene de re publica mereri, laudari, coli, diligi gloriosum est; metui vero et in odio esse invidiosum, detestabile, imbecillum, caducum.

quod videmus etiam in fabula illi ipsi[*](in fabulis ipsi illi D) qui ‘oderint, dum metuant’ dixerit[*](dixerint D) perniciosum fuisse. Vtinam, M. Antoni[*](M. Vc: om. nst), avum tuum meminisses! de quo tamen audisti multa ex me[*](audisti multa ex me V: multa audisti ex me cns: multa ex me audisti t) eaque[*](eaque Faernus: aquae V: om. D) saepissime. Putasne illum immortalitatem mereri voluisse, ut propter armorum habendorum licentiam metueretur? illa erat vita, illa secunda fortuna, libertate esse parem ceteris[*](cum ceteris D), principem dignitate. itaque, ut omittam res avi tui prosperas, acerbissimum eius supremum diem malim[*](mallem D) quam L. Cinnae dominatum, a quo ille crudelissime est interfectus.

sed quid oratione te flectam? si enim exitus C. Caesaris efficere non potest ut malis carus esse quam metui, nihil cuiusquam proficiet nec valebit oratio. quem qui beatum fuisse[*](fuisse om. t) putant, miseri ipsi sunt. beatus est nemo qui ea lege vivit ut non modo impune sed etiam cum summa interfectoris gloria interfici possit. qua re flecte te, quaeso, et maiores tuos respice atque ita guberna rem publicam ut natum esse te[*](te om. V1) cives tui gaudeant: sine quo nec beatus nec carus[*](carus scripsi: clarus codd. (cf. v. 49, x 8, Cael. 72, Deiot. 15) nec iucundus Weber (cf. § 37): nec unctus V: om. D: nec tutus Muretus: nec diuturnus Mittelmeyer: nec munitus P. R. Müller) nec iucundus quisquam esse[*](esse quisquam D) omnino potest[*](omnino potest Muretus: omni potestate V: potest D).

populi quidem Romani iudicia multa ambo habetis, quibus vos non[*](vos non Poggius: vobis vo V: non s2: om. cett.) satis moveri permoleste fero. quid enim gladiatoribus[*](gladiatoriis D) clamores innumerabilium civium? quid populi versus? quid Pompei statuae plausus infiniti? quid duobus[*](duobus Faernus: ii V: u t: hi n: his cs) tribunis plebis qui vobis adversantur? parumne haec significant incredibiliter consentientem populi Romani universi voluntatem? quid? Apollinarium ludorum plausus vel testimonia potius et iudicia populi Romani parum magna[*](parum magna V: parva D) vobis videbantur? O beatos illos qui, cum adesse ipsis propter vim armorum non licebat, aderant tamen et in medullis populi Romani ac visceribus haerebant! Nisi forte Accio tum plaudi et sexagesimo post anno palmam dari, non Bruto putabatis[*](non putabitis (-batis t) Bruto D), qui ludis suis ita caruit ut in illo apparatissimo spectaculo studium[*](studium suum V2) populus Romanus tribueret[*](tribueret V2: tribuerit V1D) absenti[*](ut absenti V: absenti, ut Faernus), desiderium liberatoris sui perpetuo plausu et clamore leniret.

equidem is sum qui istos plausus, cum popularibus[*](a popularibus c (at vid. Madvig, Opusc. i. 203): a populi parte Campe) civibus tribuerentur, semper contempserim; idemque cum a summis, mediis, infimis, cum denique ab universis hoc idem fit, cumque ei qui ante sequi populi consensum solebant fugiunt, non plausum illum, sed iudicium puto. sin haec leviora vobis videntur quae sunt gravissima, num etiam hoc contemnitis quod sensistis tam caram populo Romano vitam A. Hirti[*](A. om. V1) fuisse? satis erat enim probatum illum esse populo Romano, ut est[*](esset D); iucundum amicis, in quo vincit omnis; carum suis, quibus est ipse[*](ipse om. D) carissimus: tantam tamen sollicitudinem bonorum, tantum timorem omnium[*](omnium om. V) in quo meminimus? certe in nullo.

quid igitur? hoc vos, per deos immortalis! quale sit non interpretamini? quid? eos de vestra vita cogitare non[*](non om. D) censetis quibus eorum quos sperant rei publicae consulturos vita tam cara sit?

cepi fructum, patres conscripti, reversionis meae, quoniam et ea dixi, ut quicumque casus consecutus esset, exstaret constantiae meae testimonium, et sum a vobis benigne ac diligenter auditus. quae potestas si mihi saepius sine meo vestroque periculo fiet, utar: si minus, quantum potero, non[*](et om. D) tam mihi me quam rei publicae reservabo. mihi fere[*](mihi fere D: qui mihi fere V: quia mihi fere coni. Halm) satis est quod vixi vel ad aetatem vel ad gloriam: huc si quid accesserit, non tam mihi quam vobis reique publicae accesserit.

quonam meo fato, patres conscripti, fieri dicam ut nemo his annis viginti rei publicae fuerit hostis qui non bellum eodem tempore mihi quoque indixerit? nec vero necesse est quemquam a me[*](a me quemquam D) nominari: vobiscum ipsi recordamini. mihi poenarum illi plus quam optarem[*](optaram Heumann) dederunt: te miror, Antoni, quorum facta imitere, eorum exitus non perhorrescere[*](pertimescere t et Isidorus Origg. ii. 9. 12). atque hoc in aliis minus mirabar. nemo enim illorum inimicus mihi fuit voluntarius: omnes a me rei publicae causa lacessiti. tu ne verbo quidem violatus, ut audacior quam Catilina[*](L. Catilina V2D), furiosior quam Clodius[*](P. Clodius V2D ultro me maledictis Faernus: ut romae maledictis V1: ultro maledictis me V2D) viderere, ultro me maledictis lacessisti, tuamque a me alienationem commendationem tibi ad impios civis fore putavisti.

quid putem? contemptumne me? non video nec in vita nec in gratia nec in rebus gestis nec in hac mea mediocritate ingeni quid despicere possit Antonius. an in senatu facillime de me detrahi posse credidit? qui ordo clarissimis civibus bene gestae rei publicae testimonium multis, mihi uni conservatae dedit. an decertare mecum voluit contentione dicendi? hoc quidem est beneficium[*](beneficium est ns et Quintil. xi. 1. 25). quid enim plenius, quid uberius quam mihi[*](mihi quam Campe) et pro me et contra Antonium dicere? illud profecto[*](profecto est D): non existimavit sui[*](suis D (cf. 1. 5)) similibus probari posse se[*](se om. V) esse hostem patriae, nisi mihi esset inimicus.

cui prius quam de ceteris rebus respondeo, de amicitia quam a me violatam esse criminatus est, quod ego gravissimum crimen iudico, pauca dicam.

contra rem suam me nescio quando venisse questus est. an ego non venirem contra alienum pro familiari et necessario[*](necessario meo D), non venirem contra gratiam non virtutis spe, sed aetatis flore conlectam, non venirem contra iniuriam quam iste intercessoris iniquissimi beneficio obtinuit, non iure praetorio? sed hoc idcirco commemoratum a te puto ut[*](ut uit V: uti Halm) te infimo ordini commendares, cum omnes te[*](cum omnes te Halm: cum omnes V2: om. V1) recordarentur libertini generum et liberos tuos nepotes Q. Fadi, libertini hominis, fuisse[*](sed hoc ... fuisse om. D). at enim te in disciplinam meam tradideras—nam ita dixisti—domum meam ventitaras[*](ventitabas Cobet). ne tu, si id fecisses, melius famae, melius pudicitiae tuae consuluisses. sed neque fecisti nec, si cuperes, tibi id per C. Curionem[*](C. om. V) facere licuisset.

auguratus petitionem mihi te concessisse dixisti. O incredibilem audaciam, o impudentiam praedicandam! quo enim tempore me augurem a toto conlegio expetitum Cn. Pompeius et Q. Hortensius nominaverunt—nec[*](neque D) enim licebat a pluribus nominari—tu nec solvendo eras nec[*](nec solvendo eras Vc: nec eras t: nec solus deeras ns) te ullo modo nisi eversa re publica incolumem fore[*](incolumem fore c ('quo numero ita iuvantur aures meae ut non dubitem quin ita scriptum sit a Cicerone’ Ferrarius): fore incolumem cett.) putabas. poteras autem eo tempore auguratum petere cum in Italia[*](Italiae V: Italia C. Halm) Curio non esset, aut tum cum es factus unam tribum sine Curione ferre potuisses? cuius etiam familiares de vi condemnati sunt, quod tui nimis studiosi fuissent.

at beneficio sum tuo usus. quo? quamquam illud ipsum quod commemoras semper prae me tuli: malui me tibi debere confiteri quam cuiquam minus prudenti[*](pudenti Bake) non satis gratus videri. sed quo beneficio? quod[*](quod Vc: quo nst) me Brundisi non occideris? quem ipse victor qui tibi, ut tute gloriari solebas, detulerat ex latronibus suis principatum, salvum esse voluisset, in Italiam ire iussisset, eum tu[*](tu ut V (cf. § 76)) occideres? fac potuisse. quod est aliud, patres conscripti, beneficium latronum nisi ut commemorare possint eis se dedisse vitam quibus non ademerint? quod si esset beneficium, numquam qui[*](qui V: ii qui D) illum interfecerunt a quo erant conservati[*](servati D), quos tu ipse[*](ipse om. V) clarissimos viros soles appellare[*](appellare soles D), tantam essent gloriam consecuti. quale autem beneficium est quod te abstinueris nefario scelere? qua in re non tam iucundum mihi videri[*](videri mihi D) debuit non interfectum me[*](me suppl. Madvig) a te quam miserum te id[*](id te D) impune facere potuisse.

sed sit beneficium, quando quidem maius accipi a latrone nullum potuit: in quo potes me dicere ingratum? an de interitu rei publicae queri non debui, ne in te ingratus viderer? at in[*](an in D) illa querela misera quidem et luctuosa, sed mihi pro hoc gradu in quo me senatus populusque Romanus conlocavit necessaria, quid est dictum a me cum contumelia, quid non moderate, quid non amice? quod quidem cuius temperantiae fuit, de M. Antonio querentem abstinere maledicto[*](maledicti V: -tis Faernus), praesertim cum tu reliquias rei publicae dissipavisses, cum domi tuae turpissimo mercatu omnia essent venalia, cum leges eas quae numquam promulgatae essent et de te et a te latas confiterere, cum auspicia augur, intercessionem consul sustulisses, cum esses foedissime stipatus armatis, cum omnis impuritates impudica[*](impudica V1 et Nonius, p. 333: pudica V2D) in domo cotidie susciperes vino lustrisque confectus.

at ego, tamquam[*](quamquam t: tam V) mihi cum M. Crasso contentio esset, quocum multae et[*](et iam V: et tam Halm) magnae fuerunt, non cum uno gladiatore nequissimo, de re publica graviter querens de homine nihil dixi. itaque hodie perficiam ut intellegat quantum a me beneficium tum acceperit. at etiam litteras, quas me sibi misisse diceret, recitavit homo et humanitatis expers et vitae communis ignarus. quis enim umquam qui paulum modo[*](paulum modo D: paulo V) bonorum consuetudinem nosset, litteras ad se ab amico missas offensione aliqua interposita in medium protulit palamque recitavit? quid est aliud tollere ex[*](ex Halm: et V: e D) vita vitae societatem, tollere amicorum conloquia absentium? quam multa ioca[*](ioca n: loca cett.) solent esse[*](esse om. V) in epistulis quae, prolata si sint, inepta videantur, quam multa seria neque tamen ullo modo divolganda!

sit hoc inhumanitatis[*](inhum, tuae D): stultitiam incredibilem videte. quid habes quod mihi opponas, homo diserte, ut mustelae tamen Seio et Tironi Numisio[*](ut Mustelae tamen Seio et Tironi Numisio scripsi, ita fere D (tamen scio nst: tam inscio c, quod probat Landgraf), cf. xii. 14: mus et laetam esse V cett. omissis: ut Tironi et Mustelae iam esse Halm) videris? qui cum hoc ipso[*](ipso ipsũo V: isto D) tempore stent cum gladiis in conspectu senatus, ego quoque te[*](te quoque V) disertum putabo, si ostenderis quo modo sis eos inter sicarios defensurus. sed quid opponas tandem, si negem me umquam ad te istas litteras misisse? quo me teste convincas[*](convinces D)? an chirographo? in quo habes scientiam quaestuosam. qui possis? sunt enim librari[*](libera D) manu. iam invideo magistro tuo, qui te tanta mercede quantam iam proferam nihil sapere doceat[*](docuit D).

quid enim est minus non dico oratoris, sed hominis quam id obicere adversario quod ille si verbo negarit longius progredi non possit qui obiecerit? at ego non nego, teque in isto ipso convinco non inhumanitatis solum sed etiam amentiae. quod enim verbum in istis litteris est non plenum humanitatis[*](solum ... humanitatis om. D), offici, benevolentiae? omne autem crimen tuum[*](tuum meum n2: del. Manutius) est quod de te in his litteris non male existimem, quod scribam[*](scribebam V) tamquam ad civem, tamquam ad bonum virum, non tamquam ad sceleratum et latronem. at ego tuas litteras, etsi iure poteram a te lacessitus, tamen non proferam: quibus petis ut tibi per me liceat quendam de exsilio reducere, adiurasque id te invito me non esse facturum; idque a me impetras[*](impetrasti Bake). quid enim me interponerem audaciae tuae, quam[*](quem D) neque auctoritas huius ordinis neque existimatio populi Romani neque leges ullae possent coercere?

verum tamen quid erat quod me rogares, si erat is de quo rogabas Caesaris lege reductus? sed videlicet meam gratiam voluit esse, in quo ne ipsius quidem ulla esse poterat lege lata.

sed cum mihi, patres conscripti, et pro me aliquid et in M. Antonium multa dicenda sint, alterum peto a vobis ut me pro me dicentem benigne, alterum ipse efficiam ut, contra illum cum dicam, attente audiatis. simul illud oro: si meam cum in omni vita tum in dicendo moderationem modestiamque cognostis, ne me hodie, cum isti, ut provocavit, respondero[*](respondero V: -deo t: -debo cns), oblitum esse putetis mei. non tractabo ut consulem: ne ille quidem me ut consularem. etsi ille nullo modo consul[*](est consul D), vel quod ita vivit vel quod ita rem publicam gerit vel quod ita factus est; ego sine ulla controversia consularis.