In Libros Aristotelis De Caelo Paraphrasis

Etenim id omne, quod in potentia est, non potest ex se ad actum devenire; convenit autem, ut ad actum deducat id, quod hac ratione in potentia est, altera duarum potentiarum, vel creator, vel forma, vel aliud quippiam; quod postquam fuerit in hoc, id conservat, quod iam in actum devenit; potentiam enim habet, ut sic possit semper servare ; non enim aliquid iuvenitur, a quo e propria, qua nunc est, dispositione commutari queat. summus etenim creator, quatenus creator est, id efficere non poterit, neque etiam potentia poterit se ipsam transmutare. cupreum enim idolum si ab aurifice ex idoli materia in aliud quippiam non commutetur, non cuprum, sed idolum extiterit, nee rursus in cuprum transmutabitur. quamobrem convenit, ut dicamus vel materiam ex se moveri ac se ipsam transmutare ab ea dispositione, in qua erat, postquam [*](1 omnino—evenit] id taniuin nobis nee. evenit codd. 3 ea dispositione—postest] ex [bus] esse genitum, quae hoc pacto se habere possunt codd. 4—11 ita Al commenticie: lectio codd. est corrupta 18 sed—contingit] ita Al: om. codd. 22 ferrum suspectum 35 cupreum enim idolum] scripsi, cuprum codd.)

Haec autem omnia convenirent, si a tempore determinato mundi geneiationem iuitiuni duxisse affirmavissemus. atqui uos di- eimus mundi generationem principium non habere, sed eum genitum concipimus, quatenus ex pluribus secundum esse diversis rebus innovatur, cuius partes <cum eo> couveniunt. at ex hac sententia quonani modo sequitur, quod mundus dt corruptibilisf dicimus namque, materiam in universum formam induisse, ac ita corpora innovata esse, sed non dicimus ipsam bac ratione trausmutari, ut in ea tandem forma non inveniatur, quamvis etiam dicamus recipiendi potentiam illi inesse. non enim eorum, quae afficiuntur, aliquid deprehendimus, quod partes eius tempore diverso, partibus ipsis non existentibus diversis, suscipiat; dicimus namque materiam suscepisse formam cum singulis eius partibus, non tamen hac de causa in ea fieri posse asseveramus, ut secundum se formam cum singulis eius partibus Ι non recipiat.

Atque in universum, cum generatio diversis modis dicatur, consonum erit, ut eorum, quos hoc nomen significat, alii multi modi de mundo dici possint, quorum imum de eo praedicat, nempe compositionem in id, quod earn recipit.

Praeterea Aristoteles deinceps commemoratos hos sermones refellit illorumque absurditatem apertissime demonstrat. etenim, utcunque concesserat dicentibus mundum hoc modo genitum esse, hoc est tempore minime generatum, sed discendi causa vel quavis alia simili ratione <se hoc dicere>, nihil proficiunt, tametsi hunc sermonem asseverent, quin pessimam rationem protulerunt. quamvis autem suppo- namus eos eo modo, quo Ipropriam sententiam explicabant, errasse, verum cum di cant mundum tempore non esse generatum, consen- taneum non est, ut mundum <tempore> esse genitum fateri at videamus (quaeso) quanam ratione eo etiam modo, quo de mundi ortu loquuntur, illi erraverint. dicunt enim, se ipsos de mundo dixisse, genitum eum esse, quamvis genitus non sit, eo modo, quo geometrae figuras ponunt, discendi causa, geometrae namque dum cubum (exempli gratia) in sex quadrata resolvunt, eorum com- positione cubus ipse innovatur; cubus vera uhi compositus est, ea ipsa complectetur, quae sunt eius partes, ita ut simul cum eo existant. dicit: at vero mundi generatio non sic se habet, quemadmodum isti dicunt; cubi etenim quadrata minime opus habent, [*](7 secundum esse] specie Al. 21.22 unum—recipit] ita b: ia a per homoeoteleuton aliquid excidit: unus concretio compositiotie existit Al.)

Itaque nos de corporibus quoque dicimus, quod ex nuda atque a qualitatibus seiuncta materia innovantur, quamvis eiusmodi materia simul cum illis inveniatur nee earn esse antiquiorem dicimus.

Praeterea Aristoteles deinde adversus secundae sententiae auctores sese opponit, qui mundum vicissim generari ac interire asserunt. quare (inquit) mundus iuxta horiim sententiam aeternus est; dicere enim mundum dissolvi terminarique diversis temporibus, [*](1 ut ad— sequatur] fort, vert.: priore generatione, quae cubi generationem 4 recte om. codd. 25 luce fort, emend.: ex aere qui non perlucet: ex eo quod perlucet et ah ipsa luce Al 26 praecedat scripsi: codd. corrupti: quod ea de causa aer perluceat, quoniam propria eius natura hoc ei inerat, ut ipse non sit lux neque Al. 27 illuminari potest . . . illuminatum, sed quod illuminari potest scripsi: lux, illuminans, sed lux Al.)

Deinceps adversus tertiae positionis auctores regreditur, qui rauudum esse genitum uuo tempore, altero vero ita interiturum adstruunt, ut miuime amplius renascatur, quemadmodum reliqua omnia, quae ortum interitumque perpetiuntur.

Deinde ait, si itaque mundi infiniti extitissent, tametsi non vera, posse tamen esse haec positio aestimaretur; apertius autem inferius explicabitur, num videlicet haec positio esse possit nee ne, cum investigaverimus, num fieri possit, ut genitus sit mundus et non intereat, an ingenitum aliquod possit interire. etenim si plures, uti diximus, mundi essnt, fieri posset, ut mundus aliquando interiret et amplius non reverteretur. at si plures mundi non sint, sed unus tantum existat, fieri non potest ita eum interire, ut amplius minime revertatur.

Nos autem dicemus, quanam ratione eveniat. etenim si unum mundum esse statuerimus, cui interitus contingat, id profecto ei evenit, cum regreditur in eam dispositionem in qua, antequam esset, constiterat. etenim quemadmodum genitus est propter eam dispositionem, quam habebat, antequam generaretur, mediante [*](14 non supplevi 15 praesertim emendavi: nempe codd)

Et quouiam Aristoteles nonnullos commemoravit, quibus videtur posse aliquid, quod ortum uon habuerit, interire, et non interire id, quod habuit originem, et reliqua quae sequuntur, hie profecto disquirere intendit, num fieri possit, ut id non intereat, quod habuit originem. de hac autem positione disseruit et in hoc quidem non peccavit. quare consentaneum est, ut non solum de mundo inquiramus, an incorruptibilis existat, tametsi ortum habuerit, verum absolute quoque convenit investigare de eo, quod generatur quodque originem non habet, ac de eo, quod interit quodque interitum uon admittit, quonam modo unum ad alterum omnino consequatur. etenim ab universali serraone de his rebus haec de mundo quoque speculatio intellegetur.

Hanc disqimitionem cum sihi proposuerit, prwium significata nominis γενητόν ceterorumque nominum divisit. non generatum nam- que (exempli gratia) tribus modis dicitur, ac tertius modus in duos secatur, ita ut significata huius nominis, nempe non generatum, sint quatuor. uno quidem modo dicitur, quod in universum sive [nunc] [*](14 post procedat add. omnes testes minime sicuti ’] quando erit Al 24 aliquid, quod— originem (25)] aliquid esse incorruptibile, quod habuit originem 28 non solum addldi 29. 30 verum quoniam abs. codd. Al 39 sive . . sive] cf. Aver. p. 75 M Themistius autem dixit quod dicitur in ambobus, scilicet apud esse, et non esse.)

Nee uou etiam uou generatum dicitur veluti circum mille stadia murum erigere ac ex torreutis fuudo percipere souum vel aliquid simile, de quibus dicitur uou esse, quia uou sunt, sed esse possunt; etenim per id, quod dixerat omnino, non iutellexit ea, quae uou sunt, sed quae esse possunt ut uavis, domus, filius. et apud Alexaudrum secundum hoc significatum omnia generabilia, antequam geneventur, non generata sunt. |

Tertio vero modo non generatum dicitur, veluti quod bis duo tria constituaut, uec non diametrou lateri commeusurabilem esse. liaec etenim non generata dicuntur, cum nullo tempore siut uec esse possiut, in tautum ut de illis dicatur, quod quaudoque siut et quandoque non. sed quoniam id, (piod fieri uou potest, duobus dicitur modis, uno quidem modo veluti bis duo fieri uou jtotest, ut tria existaut, altero vero modo dicitur, quod facile qui- dem esse uou potest, veluti circum mille stadia murum erigere: primus modus sub tertio coutiuetur eorum, quibus iuxta nostram assertiouem uou generatum dicitur, secmidus autem modus secuudi ambitu circumscribitur, eorum nempe, quae fieri uon possunt, vel eo quod honum non est, quod fiunt, vel quod uou cite fieri possunt. atque iam dictum a nobis est, qua ratioue is modus contiugat, quo aliquid non facile fit. is autem modus, quo uou bene aliquid fit, est, quemadmodum si unius proviuciae homines ebrii extitissent; hoc euim fieri non potest, quia bonum non est, tametsi nihil prohiberet, quin vel sponte vel vi omnes ebrii esse posseut; id uamque ex eorum numero non est, quae omuino fieri uou possunt. verum is modus, quo cito aliquid uou fit, est veluti circum mille stadia vicfr. [*](11 Aver. Paraplir. p. 288 B utpote decent mille leucaruin spatium circumvallare niuro 18 sic omnes testes; sed ad oXcu? (Ar. p. 280b 11) minime referri potest, fort, emend, est: quod dix., non intell. ea, quae omnino non sunt, ad sensum cfr. Av. p. 76 B Them. autem dixit, quod non dixit possibile in eo, nisi ad distinguendum inter ipsum, et impossibde. et intendit per possibile gravem possibilitatem. 14 filius suspectum 15 Alexandruni] quo spectant verba Av. (ib. E): et Jingit, quod Alexander explanabat hunc sermonem secundum inlentionem, qua nos explanavimus, id est res generabiles, antequam generentur 26 secundus emendavi: tertius omnes : cfr. Av. ib. D)

Eadem ratione quod generatum est tribus modis dicitur, ad differentiam eius, quod est non generatum. imo quidem modo de eo dicitur, quod non fuit ct postea generatur, veluti tactus qui (piandoque non existit, quaudoque existit. secundo vero modo de eo dicitur, quod non facile inuovationem recipit, veluti circum niille stadia murum erigere, ac de eo, cuius generatio nee cito nee cele- riter fit; haec etenim quoque quamuis iuterdum sint, interdum non sunt; quare convenit, ut in secundum modum, quo non generatum dicitur, collocetur. tertio autem modo de eo dicitur, (juod e regione illi existit, de quo non generatum tertio modo dicitur. etenim secundum cundum modum tertium non generatum dicitur, quatenus nunc non est nee ullo tempore esse potest, primum autem <generatum> quatenus vel nunc est, vel ’postea esse potest, iuxta ordiuem gradumque positionis primi modi eorum, quibus non generatum dicitur, et secundus modus secundo, nee non tertius tertio oppositus est. atqui existimatur Imnc <tertium> modum descriptionem primi esse eorum, quo hie noster sermo dicitur, neiupe si generationem sensu artiore dicimus, quo ait: sive genitum, sive absque (jcncratione, quandoque prius! invenitur, quandoque vero non. sed se- cundus modus, quo generatum dicitur, pouitur ad differentiam secundi modi, quo non generatum pronuntiatur, nee non etiam tertius ad diffe- rentiam tertii. at alia generationis species invenitur, veluti domus navis- que, quae nee secuudae uec tertiae generationi convenit; etenim non estveluti circum mille stadia murum erigere, neque etiam ac si necessario inveniretur, verum generationi non proprie convenit, cuiusmodi tactus existit, qui vel iam generahilis est vel ingenerabilis, utrumque simul, et alter modus ab altero colligitur. sed non invenimus Alexandrum hunc sermonem explicasse, quemadmodum nos eum declaravimus.

Atqui eadem qiioque ratioue (luod corruptibile est [*](f. 18v) dicitiir, sed hoc secundum quod convenit corruptioni. Si enim aliquid prius erat, postea uon est, <vel> uou esse id corruptibile dicitur, sive illius priuatio fiat per aliquam corruptionem, veluti si trabs aliqua comburatur, sive privatio fiat absque aliqua corruptionis causa, veluti tactus. delnde quod nou esse potest cormptionis causa, quae supevcenit, ut si niagiium fiumen (exempli gratia) de loco ad locum commutetur; is eteuim iuteritus, qui ex magni flumiuis transmutatioue contiugere potest, non est quemadmodum si in proprio loco stetisset ac delude ab eo recessisset, ueque est hie aliquis modus eorum, quibus corruptibilis nomen collectum dicitur; quamobrem de eo uou memiuit absolute, sed postquam fieri posse illi couuexit. tertio autem modo corruptibile dicitur, citur, quod facile ac celeriter iuterit, quemadmodum flamma iguis ac flores plautarum et id geuus alia, id eteuim aequale est ei, cui uon convenit, ut interitum uon admittat, quemadmodum id, quod esse potest et quod uon potest esse, quouiam coutiugens existit.

tadem est etiam ratio eius, quod incorruptibile est, atque idem sermo. aut enim de eo dicitur, quod sine cor- ruptione modo est, modo uon est, <veluti sensus tactus> — eteuim est postea uou est absque corruptiom — vel quod est Ι et cum f. corruptione de esse ad uou esse trausire potest, si coutigerit ali- quaudo uon esse, vel quod nou modo convenit aliquando nou esse, sed esse uou potest, quemadmodum magnum flumen dicitur trans- mutari posse, quamvis minime transmutetur; id eteuim in hoc in- corruptibili simile existit.

Tu autem [nunc] es et tactus exempli loco ab Aristotele dictum fuit, eoque inquirit, qua ratioue de aliquo incorruptibile dici possit, quamvis cum corruptione desinat esse, sed fieri nou ut hoc praeseuti tempore minime corrumjjatur, quod sane dixit esse incorruptibile. maxime autem proprie incorruptibile est, quod e regione corruptihili positum est uec ita corrumpi potest, ut nunc sit et postea uon sit, aut id etiam, quod nunc est, postea [*](3 vel Al : quia codd. 8 de loco et sq.] magno flumini (ex. gr.) corruptio aliqua superi-eniat codd. (corr.). quam difficilis sit huius loci interpretalio, apparet ex verbis Av. p. 77 G et Them., secundum quod repulo, ntellegit ex pronunciadone huius cor- ruptionis, cum corvumpilur sine alleratione, et sine corruptione, sicut corruptio fluvii nutgni cum transmutatur de loco ad locum. cf. etiam Paraphr. p. 288 D et infra ad incorruptibile. 9. 10 quemadmodum] fort, corrig. est: aliud ac, sed cf. Paraphr. 1. c. 14 flamma ignis et sq.] cf. Paraphr. 1. c. 21 <> supplevi; ib. etenim vel est vel postea ὄη est, ac deinde sine interitu desinit esse omnes testes; at verba ac deinde des. esse altera eiusdem sententiae interpretatio esse videntur 31 minime vitiose ; exspectes: ut aliquando non corrumpatur, verum hoc praes. temp, existit.)

Et dixit id quoque, quod uou facile corrumpitur, incorruptihile dici, veluti petra dura, si solito ordine procedet. atqui iuvenimus eum posuisse divisionem in quatuor illis in universum in eosdem modos, idque iure optimo, convenitque ommibus, illis, ut de singulo eorum diverse modo dicantur. et bac de causa rem paulo obscuriorem reddidit, ut eam Alexander recte assequi non valuerit. quare haec <quatuor> de tactu deque ceteris omni- bus dicuntur, dico, quod non generatum et quod generatum est, quod corruptibile quodque incorruptibile existit.

Tactus autem est ingenerabilis, quoniam eius innovatio nou fit ordine eius, quod generatur, et generahilk, ipse enim non fuit prius et postea innovatus est; est autem corruptibilis, quoniam desiuit esse, postquam fuit, est etiam incorruptibilis, quandoquidem sine corruptione desinit esse, eodemque ordine eum modum intellege, nempe circum mille stadia murum erigere.

His itaque modis, quibus baec nomina dicuntur, ita explicatis, ad propositum scopum regreditur, qui est eiusmodi: num fieri possit, ut quod innovatum est, non intereat? sed quoniam bac in disputatione explicare debebat, num fieri possit, ut intereat, definivit, quid fieri posse dicamus. ex eo enim maxime proprie incorruptihile aliquid dicimus, quod interire non possit, nee interdum esse, interdum non esse, dicitur etiam maxime proprie id non generatum, quod non potest uasci et quod impossihile est, ut prius non sit et sit postea, ut diameter qui costis aequari non potest, palam itaque est, cum fieri aliquid aut efficere aliquid potest, semper eius quod maxi- mum plurimumque potest, rationem nos habere, ut si de hoc exempli gratia dicatur, qui per centum stadia mooeri vel pondus centum talentorum attollere possit. perspicuum namque est, eum qui totum ipsum, quantum in ipso est, praestare potest, eas etiam partes, quae citra sunt, facilius quam totum ipsum secundum se et attollere et con- ficere posse; totum enim ex omnibus partibus coaugmentatur. siquidem is, qui centum talenta attollere potest, et duo etiam potest, quae centum iugrediuntur. verumtamen de eo non dicitur, quod, cum ipse quidem possit centum talenta attollere, possit attollere [*](6 conicio Ποι admittit 9 atqui et sq.] cf. Av. Paraphr. p. 288F 24 non ad- didi, contra ante intereat (25) non delevi. 35 perspicuum—conficere ’] per- spicuum est, hoc ipsum partes facilius quam totum ipsum movere et attollere posse)