De Gubernatione Dei

tu uero nobilis tu uero diues, qui omnibus bonis affiuis, qui hoc ipso deum sanctis operibus honorare plus debes, quod beneficiis illius sine cessatione perfrueris, uideamus si actus non dico sanctos sed uel innoxios habes. et quis, ut superius dixi, diuitum praeter paucos non. cunctis criminibus infectus est? et quod paucos excipio, utinam plures atque omnes excipi liceret: salus erat omnium innocentia plurimorum. neque ego nunc de ullo dico, nisi de eo tantum, - qui in se id quod dico esse cognoscit. si enim extra conscientiam suam sunt quaecumque dico, nequaquam ad iniuriam eius spectant cuncta quae dico: si autem in se esse nouit quae loquor, non a mea sibi hoc lingua dici existimet met sed a conscientia sua.

ac primum, ut de uitiis seruilibus dicam: si fugitiuus est seruus, fugitiuus es etiam tu, diues ac nobilis; omnes enim dominum suum fugiunt, qui legem [*]( 1 mendacium ex mentium A corr. m. rec. praesenti.. B 2 ezhimere sed h punct. A 8 immetu A mauult B ut Halmii silentium probare uidetur; cf. adn. nostram ad huitu libri 6 10 4 auieli] nidi A .6 tolerauit B 7 expedit d 8 quo ei iugiter deest ex quod erat i. d. A corr. m. £ , quod ei uel erat iugiter deest B (quod ei uel itg. deerat v) ; \'fort. quod erat iugiter (sc. ante seruiutem) et deest* Halmius; cfr. quae disputauimus in Sitz. - Ber. p. 17 9 omnibus] immanibus ex manibuf A corr. m. rec. (tn arche- ....\'m typo d cod. fuisse uidetur quimõmibus uel quionibus) 12 et quia] ecquis coni et in textum recepit Halmius, quod non probarim, qwia eoq. ecquid aKag apud Saluianum me legere non memini; et. idem fere est quod sed ut pag. 65, 11. 68, 27. 70, 10. 71, 7. 73, 7. 80, 18 alibi . 13 interfectus std ter syllabae lineola subscripta A - 15 de ullo dioo nunc B de eo] ideo B 16 agnosoit B : 17 quaecumque B corr. ex quae 19 exiatimet v; estimet A aestimet B-,. )

uides ergo apostolicam sententiam te potissimum uerberare, immo te Solum, quia in quo alium iudicas temetipsum condemnas; eadem enim agis quae iudicas; immo non eadem sed maiora multo ac nequiora. in. illo quippe etiam infrequentem uentris intemperantiam punis, et tu adsidua cruditate distenderis. furtum quoque, ut putas, seruile uitium est; et tu furtum,: diues, fecis, quando a deo uetita praesumis. omnes siquidem furta faciunt, qui inlicita committunt.

IIII. Sed quid ego tam minute et quasi allegorice de hoc loquor, cum facinoribus apertissimis non furta tantum diuitum sed latrocinia comprobentur? quotus quisque enim iuxta diuitem non pauper pauper actu actu statu tutus est ? siquidem peruasionibus praepotentum aut sua homines inbecilli aut etiam se ipsos cum suis pariter amittunt, ut non immerite de utrisque personis sacer sermo testatus est dicens: uenatio leonis is onager in heremo: sic pas cua sunt diuitum pauperes. quamuis tyrannidem hanc non pauperes tantum sed paene uniuersitas patiatur generis humani.

quid est enim [*]( - 7 Rom. 2, 1 20 Eccl. 13, 23 ) [*]( . 2 domini soi B 4 quoque aentris in] quoque in nentris AB (quam uentria in v, unde Brassicanus nentria quam in) 6 aposfiolicam sententiã A apostolica sententia B . 7 uerberare scripsi : uerberari AB 8 agis enim B eadem magis B (ceterum d bis \' eadem corr. ex eandem) 9 mnlta A ll adsidna supra d scr. s m.2 A crndelitate B 16 quotus 6x quotn d corr. m. 2 \' 17 non om. B N initio lineae extra lin, A me 1, ut uid. actu] auctus B statu tutus Hartelius : statatus A sed tus syllabae lincola subscripta (cf. ud p. 69, 13) : statuts B (cf. locum simillimum V 44) persuasionibus A cf. paulo post § 22 18 praepotantium B homines ex hominis iA corr. mi 1 20 teatatus sit B uenastio sed n punct. A 11 paseuas̃ pro pascua sunt A sed lincolam add. M. » panperes ex pauperis A Ms corr. m 2 \'. )

V. Sed euagati longius sumas dolore compulsi. ergo ut ad superior redeamus: quid est igitur, in quo non seruilibus uitiis etiam nobiles polluantur, nisi forte ideo, quia illa, quae J in seruis peccata puniunt, ipsi quasi licita committunt ? denique ad has peruasiones, quas supra dicti nobiles agunt, seruus nec adspirare permittitur. quamuis mentiar; quidam enim ex seruis nobiles facti ant paria aut maiora fecerunt. sed hoc tamen imputari seruis nequaquam potest, quod quibusdam seruilis condieio tam feliciter cessit. homicidia.

quoque ih semis rara sunt terrore ac metu mortis, in diuitibus adsidua spe ac fiducia impunitatis. nisi forte iniqui simus hoc quod diuites faciunt ad peccata referendo, quia illi cum occidunt. [*]( 3 pauperculorum B pauperum incolarum suspicatur Hartelius; sed ef. Indicem 111 s. u. pauperculus 4 emittitur B 6 reddunt mi..i A pretia] praedia A 7 commertium AB solationem A ; 9 hispaniae A m. 1 hispani deleta e lit. et a punct. A m. 2 - 10 gtaUla A deuastq gupra scr, ta syll. m. 2 A 15 igitur om. B 18 persuasiones A uid. supra ad I 20 19 adspirare sed a supra d scr. A 20 paria] paru. e. scr. a d (ante ras. uddetur fuisse parui ■ guod facile oriebaiur ex paricc scilicet a litera in fine aperta = cc de qua monui m Sits.-Ber. p. 7; parua B (Tt; tn v paria ex parua corr. Brassicanus) 22 seruulis B 24 fidutia A iniquissimos sed t priore deltt. et supra o scr. u, ergo iniqui simus (non ut Halmius hdbet summus) A iniqui simus B; \'solet Salu. post nisi forte coniunc- . tiuum ponere, u. I 4. III 53. ad eccl. I 34 II 36.54 III 77\' Halmius -. 2& peccatum B illi ex ille A corr. m. ret. )

nec solam hoc, sed eodem priuilegio etiam in exercendo impudicitiae caeno abutuntur. quotus enim quisque est diuitum conubii sacramenta, conseruans, quem non libidinis furor rapiat in praeceps, cui non domus ac familia sua scortum sit, et qui non, in quamcumque personam cupiditatis improbae calor traxerit, mentis sequatur insaniam? secundum illud scilicet, quod de talibus dicit sermo diuinus : equi insanientes in feminas facti sunt. quid enim aliud quam de se dictum hoc probat, qui totum peruadere uult concubitu quicquid concupierit

I aspectu? nam de concubinis quippiam dici forsitan etiam iniustum esse uideatur, quia hoc in comparatione supradiotorum flagitiorum quasi genus est castitatis, uxoribus paucis esse contentum et intra. certum coniugum numerum frenum libidinum continere. coniugum dixi, quia ad tantam res impu-

( dentiam , uenit,. ut ancillas suas multi uxores putent. atque utinam sicut putantur esse quasi coniuges, ita solae haberentur uxores. illud magis taetrum ac detestabile, quod quidam matrimonia honorata sortiti alias sibi rursum seruilis status coniuges . sumunt, deformantes sancti conubii honorem per degeneris contubernii uilitatem, non erubescentes maritos se fieri ancillarum suarum, praecipitantes fastigia nobilium matrimoniorum in cubilia obscena seruarum, digni prorsus etiam illarum statu, quarum se putant dignos esse consortio.

VL Non dubito ex his plurimos, qui aut sunt nobiles aut uideri nobiles uolunt, superbe et aspernanter accipere, quod, dum consideramus haec talia quae locuti sumus, minus flagitiosos diximus seruos quosdam esse quam dominos. sed cum ego hoc non de omnibus, sed de his qui tales sunt praedicauerim, nullus irasci omnino debet, qui nequaquam se talem [*]( 8 Hierem. 5, 8 ) [*]( 1 non punct. n in fin. et a. scr. m. nec. s d nec] non B 2. caeno (aic) A, de B non liquet 6.quScumque ex quaecumque i corr. m, 2 14 frenos B 17 coniuges ex coniugis d corr. m. 2 22 fastigium. B 25 qui ex quae d corr. m. 2, item uideri ex uidere 29 hoc ego B (m d esse ego hoc non adn. Halmim) )

diximas itaque nobiles quosdam esse seruis deteriores [diximus utique] et improbabiliter diximus, nisi quod diximus comprobamus. ecce enim ab hoc scelere uel maximo prope omnis seruorum numerus immunis est. numquid aliquis ex seruis turbas concubinarum habet, numquid multarum uxorum labe polluitur et canum uel suum more tantas putat coniuges suas esse, quantas potuerit libidini subiugare ?