S. Optati Milevitani libri VII

Matronae, pueri simul et uirgines a uobis coactae nullo interueniente peccato, salua innocentia et pudicitia uobis docentibus paenitentiam gerere didicerunt. numquid minor est infelicitas ? contriuistis sexus, uexastis aetates; uere de uobis dictum est in psalmo XIII: contritio et infelicitas in uiis eorum et uiam pacis -non cognouerunt, non est timor dei ante oculos eorum. indixistis paenitentiam [*](8 & 11 Ps. 104, 15 21 Ps. 13, 8 ) [*]( 2 auob (sic) B in hominibus PG dei om. PG 3 est notum G 4 inestia B a om. P, s. Z. m. 1 M confissione B de lapsos G 6 genua fierent RB hodie om. G 7 turif.] purificationem G 8 neque i. pr. meos (steprascr. m. alt.) P 10 deus ont. G 11 nedum G, om. B 13 seruant (sic) B 14 irruitis in alienum G nam/que (m. 2 lineol. seiwnx. et i. mg. scr. quae) G, neque BBfJ 15 maior est G uiuere nec/esse (lineal. direm. m. 2) G, uiuere necesse est (adn. i. mg. uiuentes necasse). Quot fuerunt matronae (e. q. 8. cap. 26) v 19 paenitentiam] peni tiam (post peni, quo linea clauditur, spatium duarum litterarum, sed nihil erasum) G 20 contritos sexu BB, contritas sexui iiastis b (sexu uexastis corr. Cochl. quem secutus est Bald;) 21 in psalmo tercio decimo (sic) G, om. Pb 22 agnouerunt G 23 plebibus] pedibus B ) [*]( XXVI. ) [*]( j5 )

plebibus; nec enim acta est ab aliquo, sed a uobis exacta, nec aequalibus temporum spatiis, sed egistis omnia pro personis, alter anno toto, alter mense, alter uix tota die imperantibus uobis paenitentiam gessit. si unitati consentire, ut uultis, peccatum est, si est similis culpa, quare non est aequalis pro eodem reatu paenitentia ? dubium non est populum credentium Israhel esse uocatum, plebes singulas filias Israhel, id est, qui mente deum uiderint et deo crediderint. et tamen has plebes coegistis flectere et inclinare ceruices et serie capitum iuncta massam paenitentium facere. has plebes dolet deus per Ezechielem prophetam dicens: uae filiabus Israhel, quae sarciunt ceruicalia, id est membra ceruicis, ut subponant sub cubito et sub manu. utique sub cubitis et sub manibus uestris et cum super eorum uel earum capita uelamina paenitentiae tenditis. quae inpietas uestra et furor ostensus est et superbia demonstrata; etiam stultitia fuerat reuelanda; sed hanc in sexto libro demonstrabo. [*]( 11 Ez. 13, 18 ) [*]( 1 neque acta G 2 aequalibus] plenis G spaciis temporum ab sed legistis B 8 alte nix B toto die sub nobis (uos G) paenitentiam (pen...- G) gessit PG 4 ut om. G 5 quęre (e priua del. et add. i. mg. m. 2 quare) G non (est om.) equalis (s add. m. 2) G pro eadem BB 6 dubio BB esse populum c 7 esse uocatumfiliaa Israhel om. BBv, (dubium non est esse uocatum populum credentium Israel idest qui ... b) 8 uiderit BB, uideat ab et deo crediderint om. BBvb has qui (qui perductum m. 1 ut uidetur) G 9 aeri I: capitum BBfJ iniunctam (ininctam B) massam paenitentiam Bv, iniunctam massae penitentium B 10 mseas G facere] Codal. atm. forte: ferre per Ezechielom G 11 prophetam om. BBvb israhel om. Bd qui sardunt BB 12 id est membra ceruicis om. b sub cubitis PG 18 et sub manu — cubitis om. G cubitibus BBvd cubito... uestris cum (om. et) b 14 eorum uel om. vb uelamen G 15 tenditis uerum quia et impietas G 16 etiam et P stultitia (8 tWincip. add. m.DB releuanda B 17 demonstrabimus G, monstrabimus P EXPL. LIBLII P fol. 276b, EXPLICIT LIBEB SECVNDVS (rubr.) B foh 23; , Explicit liber Secundus B fol. 22* 2, Eiplicit liber Sancti Optati Secundus\' (rubr.) G fol.. 24 *, Eiplicit liber secundus v )

Satis, ut arbitror, in secundo libello de ecclesia, quae sponsa est Christi, et de eius dotibus et de hereditate diximus saluatoris; consequens est primo scismaticorum errores ostendere; deinde, quae fuerit causa, ut unitas fieret; tertio, quis fecerit, ut miles mitteretur armatus. ab operariis unitatis multa quidem aspere gesta sunt, sed ea ad quid inputatis Leontio, Macario uel Taurino ? inputate maioribus uestris, qui, sicut in propheta scriptum est, ut uobis stupescerent dentes, ipsi uuas acidas comederunt. illis primo, qui dei populum [*]( 2 cfr. Fulgentium Afr. ad Mon. 2,1 9 Hierem. 31,29 (cfr. Ez. 18,2) ) [*]( INCIPIVNT CAPITVLA LIBRI TERTH (nIbr.) R fol. 23* , Incipiunt capitula libri tercii B fol. 22\' 2; addunt BBvd argumentum. quod intP fol. 243b, in G (omissa inscriptione) fol. 24b legitur: (Tertins rubr. P) hic tertius liber (liber tertius G) continet quattuor causas, quibuB effectum est, ut non sine asperitate unitas (unitatis G) fieret (et add. P) : primam (IB, prima G, ortu B) quod basilicas scismatici non necessarias (necessaria RB) fecerint et rebaptizationem intulerint (et reb. intul. om.RB, non instituerint P); secundam (II B, secunda G, om. B), quod Donatus Carthaginis (Karlaginem Bv) prouocauerit (prouocauit \'V), ut unitas fieret; tertiam (in B, tercia G, om. B), quod Donatus Bagaiensis (Uagaiensis PG, Bagaensis B, Baiagensi v) circumcelliones (circiceliones P, cercelliones R, cercillionen B, sterelliones v — corr. Cochl.) conlegerit (colligerit P, collegit RBv), r ut operarioB (operatios P) unitatis inpediret; quartam, (IIII B, quarta G, om. B) sine uoluntate dei nihil esse (esset G) factum ex his, quibus putant aliqui unitati faciendum esse conuicium (ex bis-conuicium desunt hoc loco in BBv ita ut ab eisdem uerbis incipiat liber llL : factum INCIPIT LIBER TEBTIVS (Incipit lib\' tercius B) Ex his quibus sq. BBv; restituit haec Bald.) conuicium Incipit Liber Tercius G 3 et hereditate (om. de) B 4 errore BB 5 qui fuerit RB unitatis B tert. qui (quae vb) fuerit ut BBvb 6 mitteretur] moreretur BB, moueretur G, moretur v (corr. Cochl.) 7 aspera facta sunt BBv ad quid] aliquid B, quid (om. ad) G, ea quae imp. c lentio BBvb 8 machario... thaurino G 9 dentes] add. in G patres uestri peccauerunt 10 illis ...] illi quidem primo populum G populum dei vb ) [*]( ,6* )

diuiserunt et basilicas fecerunt non necessarias, deinde Donato Carthaginis, qui prouocauit, ut unitas proximo tempore fieri temptaretur, tertio Donato Bagaiensi, qui insanam conlegerat multitudinem, a qua ne Macarius uiolentiam pateretur, ad se et ad ea, quae ferebat, tutanda armati militis postulauit auxilium. uenerunt tunc cum pharetris armigeri, repleta est unaquaeque ciuitas uociferantium; nuntiata unitate fugistis omnes. nulli dictum est: nega deum, nulli dictum est: incende testamentum, nulli dictum est: aut tus pone aut basilicas dirue; istae enim res solent martyria generare. renuntiata est unitas; sola fuerant hortamenta, ut deus et Christus eius a populo in unum conueniente pariter rogaretur. nullus erat primitus terror: nemo uiderat uirgam, nemo custodiam, sola, ut supra diximus, fuerant hortamenta. timuistis omnes, fugistis,. trepidastis, ut pro certo de uobis dictum sit, quod in psalmo quinquagesimo secundo scriptum est: ibi trepidauerunt timore, ubi non erat timor. fugerunt igitur omnes episcopi cum clericis suis, aliqui sunt mortui; qui fortiores fuerunt, capti et longe relegati sunt.