Octavius

testis mater Idaea, quae aduentu suo et probauit matronae castitatem et urbem metu hostili liberauit: testes equestrium fratrum in lacu, sicut se ostenderant, statuae consecratae, qui anheli spumantibus equis atque fumantibus de Perse uictoriam eadem die qua fecerant nuntiauerunt: testis ludorum offensi Ionis de somnio plebei hominis iteratio; et Deciorum deuotio rata testis est: testis et Curtius, qui [*]( 2 interdum etiam Heraldus: dum etiam P, etiam r 3 et inanibus Heraldus; probatnlius Vsenero et manibus glossema uidetur 4 meruerunt r: merunt P, mQrent Dauisius, inierunt Meursius II hic r 5 quae Vseser: quiPr 6 antiquitus Vsener II cerimoniis Pr 7 adstruxserit P corr. 1 m. ex adstrucaerit, abstruierat r, adstruxerat Gelenius; ipse malim adstruxit 8 id ipse Vonck Lectt. lat. p. 53 II concedere esse melius Vrsinus 9 nostri ut obseruandis Pr 11 de libris Pr: librorum J. Fr. Gronouius (ailStatii Silu. 56); Wopkensio aut de his rebus corrigendum aut de libris ut dittographia ex praecedente delubris delendum uidebatur II memoriam r: memoria P, memorias Bigaltius 13 aut iam P (add. ut s. I.): aut ut iam r et edd. 14 ldaea Vreinus: dea (ex idea) P, dea r 16 equestres Heumann II in lacu del. Casp. Barth (Aduers. 43, 25) II sicut se Vrsinus: sic P, sed c in ras., se ut Scheffer, se sicut Oehler 17 anheli Gelenitts: anhelis Pr; cf. Florus I, 28 (II, 12) § 15: Castorem et Pollucem fuisse creditum uolgo.. a Macedonia uenisse, quod adhuc anhelarent etc. 18 persao P II qua uicerant Meursius, at u. Wopkens in Misc. Obs. X p. 19 II nunciauerunt P\'r 19 offensi Iouis Rigaltius: offensio iouis Pr, offenso Ioue Gelenius II somnio Gelenius: somno Pr II plebei Pr: plebeii uulgo II iterato r 20 Deciorum r: decuriorum P; nobis totum colon, quo aegre repetitionis figura interrumpitu-r. ut glossema suspectum est II equi Wowerus, equi ct sui Bursian (qui eques sui olim deuo- )

frequentius etiam quam uolebamus deorum praesentiam contempta auspicia contestata sunt. sic Allia nomen infaustum, sic Claudi et Iuni non proelium in Poenos, sed ferale naufragium est, et ut Trasymenus Romanorum sanguine et maior esset et decolor, spreuit auguria Flaminius, et ut Parthos signa repeteremus, dirarum inprecationes Crassus et meruit et inrisit.

omitto uetera quae multa sunt, et de deorum natalibus, donis, muneribus neglego carmina poetarum, praedicta etiam de oraculis fata transilio, ne uobis antiquitas nimium fabulosa uideatur. intende tem- , plis ac delubris deorum, quibus Romana ciuitas et protegitur et ornatur: magis sunt augusta numinibus incolis, praesentibus, inquilinis quam cultu, insignibus et muneribus opulenta.

inde adeo pleni et mixti deo uates futura praecerpunt, dant cautelam periculis, morbis medellam, spem adflictis, opem miseris, solacium calamitatibus, laboribus leuamentum. etiam per quietem deos uidemus, audimus, agnoscimus, quos impie per diem negamus, nolumus, peieramus.

Itaque cum omnium gentium de dis inmortalibus, quamuis incerta sit uel ratio uel origo, maneat tamen firma consensio, neminem fero tanta audacia tamque inreligiosa nescio qua prudentia tumescentem, qui hanc religionem tam uetustam, tam utilem, tam salubrem dissoluere aut infirmare nitatur.

sit licet ille Theodorus Cyrenaeus, uel qui prior Diagoras Melius, cui atheon [*]( tione hiatum Heumann); ipse conieci: qui sui uel mole uel h., ut haec sit sententia: qui sui equo insidentis uel mole uel frugum copia honoris gratia super eum iniecta (u. Liu. 7,6, 5 et Val. Max. 5, 6) hiatum coaequauit ) [*]( 1 honore Pr: onere Wowerus et Vonck L. L. p. 53 II coequauit Pr 4 praelium P\'r 5 thrysimenus P (thrasymenus teste Ed. de Muralto), Thrasimenus r II sanguinS P ante rasuram 6 flaminis r II phartos P, a Parthis Heusinger II repeteremus nos: repetamus Pr 7 inpraecationes grassus P 8 et om. Heum. II muneribus; neglego ante Dauisium interpungebatur 13 cultu r; cultu. P, cultus uulgo II insignia r II et del. Vsener II inde deo Heumann, at cf. p. 9, 14 15 medelam r II solatium P corr. m. 2 etr 17 impiae P 18 nolumus P, ut coni. Vrginus: uolumus r 18 eieramus J. Fr. Gronouius Obss. in eccl. scriptt. 7 19 dis P add. i 8. l., diis r 22 tam (ante utilem) add. Gelenius 24 theudorus cyreneus P, em. in r II Diagoras r: dargoras P add. sup. a littera i II Melius r: milesius P, incertum auctorisne ipsiue errore an librarii II «Slov Heumann, at u. Weissenborn ad Liu. 1,1,11 )

cum Abderiten Protagoram Athenienses uiri consulte potius quam profane de diuinitate disputantem et expulerint suis finibus et in contione eius scripta deusserint, quid homines (sustinebitis enim me impetum susceptae actionis liberius exerentem) homines, inquam, deploratae, inlicitae ac desperatae factionis grassari in deos non ingemescendum est?

qui de ultima faece collectis imperitioribus et mulieribus credulis sexus sui facilitate labentibus plebem profanae coniurationis instituunt, quae nocturnis congregationibus et ieiuniis sollemnibus et inhumanis cibis non sacro quodam, sed piaculo foederatur, latebrosa et lucifuga natio, in publicum muta, in angulis garrula: templa ut busta despiciunt, deos despuunt, rident sacra, miserentur miseri ipsi, si fas est,

sacerdotum, honores etpurpuras despiciunt, ipsi seminudi, pro mira stultitia et incredibilis audacia! spernunt tormenta praesentia, dum incerta metuunt et futura, et dum mori post mortem timent, interim mori non timent: ita illis pauorem fallax spes solacio rediuiuo blanditur.

Ac iam, ut fecundius nequiora proueniunt, serpentibus in dies perditis moribus per uniuersum orbem sacraria ista [*]( 4 filosofiae P II pollebit sc. ille (p. 11, 23) Dauisius 5 Abderitem r II Protagoram r: pitagora P II uiri consulte P: inconsulte Vrsinus; post uiri Vsenero epitheton intercidisse uidetur 6 de diuinitate om. r 7 concione edd. II acribta P II deriserint r 9 inlicitae P, ut coni. Vrsinus: inclitae r, inquinatae P. Daniel, deploratae malitiae (uel inscitiae) ac desp. Vonck leclt. lat. p. 54 10 ingemiscendum edd. II fcea P 11 labendibus P 12 constituunt Vsener II quae Pr: qui Heumann 13 solem- nibus r II liumanis IAndner 14 foederatur Vahlen: foederantur Pr II lacifuga Heumann et iam ante P. Daniel (apud Wowerum): lucifugax Pr 14 in publico r 16 miserantur Vrsinus II ipsi addidimus 18 mira Pcorr. ex miram, ut uidetur; ac sane expectares: pro miram stultitiam et incredibilem audaciam l incredibilis P, sed rasura factum incredibili 19 metuunt futura Vsener 20 pauorem P: pauoretr; pauorum fallax Anonymus in Miscell. Obseru. I, p. 27; pauorem fallens Dombart coll. 3, 4; praua et fallax spes Wopkens, pauore fallax spes solacia red. Dauisius 21 solatio rediuiuo r, solacia rediuiua P 23 sacra Heumann II teterrima Pr (p. 13,23 P recte taeter) )

occultis se notis et insignibus noscunt et amant mutuo paene antequam nouerint: passim etiam inter eos uelut quaedam libidinum religio miscetur, ac se promisce appellant fratres et sorores, ut etiam non insolens stuprum intercessione sacri nominis fiat incestum. ita eorum uana et demens superstitio sceleribus gloriatur.

nec de ipsis, nisi subsisteret ueritas, maxime nefaria et honore praefanda sagax fama loqueretur. audio eos turpissimae pecudis caput [asini] consecratum inepta nescio qua persuasione uenerari: digna et nata religio talibus moribus!

alii eos ferunt ipsius antistitis ac sacerdotis colere genitalia et quasi parentis sui adorare naturam: nescio an falsa, certe occultis ac nocturnis sacris adposita suspicio! et qui hominem summo supplicio pro facinore punitum et crucis ligna feralia eorum caerimonias fabulatur, congruentia perditis sceleratisque tribuit altaria, ut id colant quod merentur.