Divinarum Institutionum

Lactantius

Lactantius. L. Caeli Firmiani Lactanti Opera omnia, Part I. Brandt, Samuel, editor; Laubmann, Georg, editor. Vienna: Gerold, 1890.

fore autem ut Iudaei manus inferrent deo suo eumque interficerent, testimonia prophetarum haec antecesserunt.

aput Hesdram ita scriptum est: et dixit Hesdras ad populum: hoc pascha saluator noster est et refugium nostrum. cogitate et ascendat in cor uestrum, quoniam [*](EPITOME 6-356, 2] c. 43, 2. ) [*](AUCTORES 1 ss.] VI 22 ss. 6] locus non inuenitur in libro Esdrae; cf. Iustin. dial. c. Tryph. 297 D: aao μἐv ouv twv ἐξηγήσεωv,wv ἐξηγήσατο Εσδρας εἰς tov vόμοv rov περὶ του̃ πάσχα, τὴv ὲξήγητιv ταύηv ἀϕεί- λοvτο " xai eTnev "EaSpa; tw Xato \' του̃το to πάσχα o awrrjp ἡμω̃v xai ἡ ϰαταϕυγὴ ἡμω̃v \' xai ÈcXv διαvοηθη̃τε ϰαὶ ἀvαβῃ̃ ὐμω̃v ἐπὶ Trjv ϰαρδίαv, oti μέλλομεv αὐτὸv ταπειvου̃v ἐv σημείῳ, xai μετὰ ταυ̃τα ἐλπίσωμεv ek1 αὐτόv, ou μὴ ἐρημωθῃ̃ o τόπος οτος εἰς τὸv ẳπαvτα χρόvov, λέγει o θεὸς twv δυvάμεωv °ἐὰv si μὴ πιστεύσητε auTtu μηδὲ εἰσαϰούσητε tou ϰηρύγματος outou, ἒσεσθε ὲπιχαρμα tois fOveat. Patet ista uerba ab aliquo Christiano (I Cor. 5, 7: xai yap to πάσχα ἡμω̃v ὲτύθη XptaTÓ; — cf. c. 111) conficta esse ... minime ab Iudaeis deleta: Otto ad 1., cuius cf. pleniorem adnotationem, praeterea expositionem Koensckii pag. 612. ) [*](BEHSPVJ 1 ΑϒΤ1H1 V Matppwv] \'A\'ΦΡΩΝ S, ATCOPQN P, crlll- ΦΡΩΝ V, CIN$PON Sedulius fov om. SP, T///N V, TQN Sedulius τὸv σὸv codd. Sibyll. PrFL, rrfaaov HMV θεὸv] 6N S, θΟÑ P; Oeov codd. Sibyll. HMV, vόμοv rell., sed cf.Augustin. tuum deum 6NONCAC P; ὲvόησας cum Lad. codd. Sibyll. PrABFL, ὲvόησεv HMQV 2 nGZONTA SP, IICEONTA V Sedulius, πταίοvτα (παί- L) coda,. Sibyll. PrABFL, ὲλθόvτα HMV θvη- ToTat (uel -σιv) codd. Sibyll.; 0NNTOIC V, 0NHTOIO BRSP, QNIITOrC Sedulius; cf. Augustin. ludentem mortalium mentibus; παίζοvτ\' iv θvητοι̃ο cum edd. Struuius, opusc. 181 vοὴμασιv cum Lact. codd. Sibyll. PrABFL, iv ŏμμασιv HMQV, sed cf.Augustin. ἀλλ\' cm\' ἀϰάvθης] AAAAAKANeAIC B, ΑΛΛΑΑΙΙΑΚΑΝθΗC R, AAAA ΑΚΑΝθЄC S, AMAnAKANOHC P, AAAM . AKAN- 0NC V, AAAA ΑΚΑΝθΗC Sedulius 3 ЄCTЄΨΑЄ B, ЄCTЄЄCΨΑC S CTЄΦΑΝΩ BBPV Sedulius, om. S ΦΟΒЄPHK S, ΦΟΒЄPEN V Sedulius te] TH V; hi coda,. Sibyll. XOAHN V €K€PACAC BP, €PACAC S interpretatio lat. Augustini in SP, alia ap. Sedulium 4 ut om. HS deo suo om. S suo om. P deumque S, ciique F1 interfecerunt P1, B ▼ pari. ras. corr. Ps 5 anteceasarunt Bl, corr. B2, antecessuerunt (corr. m. 3) P 6 hesdram RP, hesdran B, esdram H, hesdra S, hesdra V hesdras] esdra H, hesdras (alt. s postea add. m. 1) P 7 pasca S ) [*]( 23* )

356
habemus humiliare eum in signo: et post haec sperabimus in eum, ne deseratur hic locus in aeternum tempus, dicit dominus deus uirtutum. si non credideritis ei neque exaudieritis adnuntia tionem eius, eritis derisio in gentibus.

unde apparet Iudaeos nullam aliam spem habere nisi se abluerint a sanguine ac sperauerint in eum ipsum quem necauerunt.

Esaias quoque facinus eorum designat et dicit: in humilitate iudicium eius sublatam est. natiuitatem eius quis enarrabit? quoniam auferetur a terra uita eius, a facinoribus populi mei abductus est ad mortem. et dabo malos pro sepultura eius et diuites pro morte eius, quia facinus non fecit neque insidias ore suo locutus est.

propterea ipse [*](EPITOME 5-7] c. 43, 1. ) [*](AUCTORES 5 s. unde — sanguine] Cyprian. pag. 59, 1-3. 8] Is. 53, 8. 9. 12; cf. Cyprian. pag. 80, 9. ) [*](BRHSPVJ 1 eum om. V sperauimns Bl (rorr. IP) R V, sperabis Hy ελϰισωμεν Iustin.; cf. Epit. 2 desAratur P 3 dicit dicit dicit B ei om. H, et V 5 inde V 6 se nisi V se om. H a om. P sperauerint (1 ras. ex u) H 7 necauerunt B, negauerunt edt., cf. ad pag. 310, 11 eseias BRP 8 iudicium (um in ras. ex 3 uel 4 lilt., quarum extremae lu ? m. 2) B 9 post natiuitatem hoc autem codd. Cypriani cxccpto B contra LXX d Vulgatam enarrabit R2 HP cum plcrisquc codd. Cypriani d Vulg., δηϒήσται LXX, ennarauit BR\'SV, cum Cypriani codd. MB 10 atterra S uita. H a (exp. m. 3) P abductus H, recepi propter adsEnsum codicum Cypriani L (cf. ad pag. 298, 2) Apc (corr. m. 1) M, dubitantcr tamen, adductus BRSPV cum Cypriani codd. AocB, η̌χθη LXX, plane alitcr Vulg.j cf. etiam ad pag. 353, 3 12 diuites] ipsos diuites Cyprianus unus inter omnes testes Italae a Sabatcrio II 611 adhibitos; TOUJ xXouafou; LXX, diuitem Vulg. 13 neque insidias ore suo locutus est (ex ore R, est om. II) BRHSP, neque insidias ore suo codd. Cypriani omnes excepto M, in quo dolus fuit in ore eius secundum Vulg., cf. LXX, quorum rodd. plerique totum locum sic praebent ort άνομιαν oux έποίησεν ούόἐ δόλον iv tto στόματι αύτου̃ . illud recepi, non tamen sine omni dubitatione, quae eo maxime mouebatur, quod pro uerbis neque insidias ore suo locutus est (quam formam loci fort. Lact. ipse, eiecto illo in minus grato, ex interpretatione Cypriani d alia antiqua conposuit illa quae est ap. Faustita. de trinit. 3, 4, uol. 13 p. 66 C Migne neque dolum in ore suo locutus est) in codice V haec neque inuentus est dolus in ore eius sunt, quae non solum ab aliis auctoribus (uelut \'Tertutt.\' adu. Iud. c. 10, II p. 730, )

357
consequetur multos et fortium diuidet spolia, propterea quod traditus est ad mortem et inter facinerosos deputatus est: et ipse peccata multorum pertulit et propter facinora illorum traditus est.

Dauid quoque in psalmo XCIII: captabunt in animam iusti et sanguinem innocentem condemnabunt, et factus est mihi dominus in refugium.