Divinarum Institutionum

Lactantius

Lactantius. L. Caeli Firmiani Lactanti Opera omnia, Part I. Brandt, Samuel, editor; Laubmann, Georg, editor. Vienna: Gerold, 1890.

item Dauid in psalmo XLEQI: thronus tuus, deus, in saecula saeculorum, uirga aequitatis uirga regni tui. dilexisti iustitiam, odio habuisti iniustitiam. propterea unxit te dominus deus tuus oleum exultationis. quo uerbo etiam nomen ostendit, siquidem, ut supra docui, ab unctione appellatus est Christus.

deinde hominem fuisse eundem Hieremias docet dicens: et homo [*]( 10 supra] c. 7, 5 ss. ) [*](EPITOME 1-5] c. 39, 5. 11-319, 3] c. 39, 6. ) [*](AUCTORES 1 Hieremias] Baruch 3,36—38; cf. Cyprian. pag. 69, 6. 5] Ps. 44, 7 s.; cf. Cyprian. pag. 69, 18. 11] Ier. 17, 9; cf. Cyprian. pag. 74, 17. ) [*]( confusione SV cum Cypriani codd. AW, sed uox confusio ex Vulg. abierunt in confusionem petita esse potest; πορεύσονται Ñ αἰσχύνη̩ LXX. ad loc. Isaiae cf. Roenschium pag. 555 ) [*](BRHSPVJ 1 sic ait] dicit B hieremias HSV Epit., ieremias BRP est BRSV Epit., om. HP cum plerisque codd. Cypriani; otto, o DEOs ήμω̄ν LXX 2 ullo V uiam prudentiae omnem B, sed cf. Epit. 3 eam] illam S iocob S su(oe)t B suo om. H istrahel BRH, iri S, isrf P 4 sibi BRHPV Epit. cum Cypriani codd. LWMB, suo S cum \' Vulg.\' et Cypr. cod. A cum hominibus conuersatus BRHSP Epit. cum codd. Cypriani, inter homines uersatus V 5 est om. HP ad loco Baruchi cf. Roenschium pag. 602 XLIII RHV 7 post iustitiam hoc et V cum Cypriani codd. A WM, διϰαιοσύνην ϰαὶ LXX, sed et ex Vtilg. sumptum uid., et om. BRHSP cum Cypriani codd. LB odio habuisti RSPV cum Cypriani cod. LWMB, odisti B cum Cypr. cod. A et Vulg. odio habuisti iniustitiam om. H 8 iniustitiam SPV cum Cypr. codd. LWB, ἀὸιϰίαν LXX cod. Alex., iniquitatem BR cum Cypr. codd. AM et Vulg., ἀνομίαν LXX cett. codd. dns deus (ds R) RHSP1, quod propter adsensum Cypriani codicum LWMB recepi, deus deus BVP3 (n in dns del.) cum Cypr. cod. A, o 0eo; o Oeo; aou LXX, sed illud deus deus ex Vulg. sumptum uid. 9 oleum BP cum Cypr. codd. LlAW (oleu* M), ἔχρισέ as — ἔλαιον LXX, oleo (sed ex deum m. 1? R) RHSP cum Cypr. codd. L\'B et Vulg. exultationis (sic script. in BRHSP)] unctionis V ad loco Psalmi cf. Roenschium pag. 590 quo* (d er.) H etiam et *** (lam er.) B 10 quidem II unctio\'ne\' B2 appellatus] dilatus V Christus] • χ\' in ras. S* hieremias HV Epit., ieremias BRSP )

319
est et quis cognouit eum? item Esaias: et mittet eis dominus hominem, qui saluabit eos et iudicans sanabit eos. sed et Moyses in Numeris ita loquitur: orietur stella ex Iacob et exsurget homo ex Israhel.

propterea Milesius Apollo consultus utrumne deus an homo fuerit, hoc modo respondit:

  1. θνητὸς ἔην κατὰ σάρκα σοϕὸς τερατώδεσιν ἕργοις,
  2. ἀλλ\' ύπὸ Χαλδαίοισι διϰασπολίαισιν ἀλώσας,
  3. γομϕωθεὶς σκολόπεσσι πιϰρὴν ἀνέπλησε τελευτήν
    4. .
[*](AUCTORES 1] Is. 19, 20. 3] Num. 24, 17; cf. Cyprian. p. 74,18. 7 ss.] cf. G. Wolffium, Porphyrii de philosophia ex oraculis haurienda librorum reliquiae pag. 184 s. ) [*](EXPILATORES 7 ss.] Sedulius (cf. Montefalconium, palaeograph. graec. pag. 245). ) [*](BRHSPVJ 1 et om. H cognouit CEpit. c. 39, 6 (cognoscet codd. Cypr. [-cit M] Vulg., γνώσεται LXX) a Lact. fort. consulto scriptum esse existimat Roenschius pag. 572 eseias R eis] ipse R, sed cf. Epit. 2 dominus Cdns RS) BRS Epit. c. 39, 6, xupio; LXX cod. Alex. Sinait. (om. cett.), deus PV, om. H cum Vulg. saluauit Rl (alt. u in b corr. R?) S et B, om. RHSPV, sed defenditur loco Epit. c. 39,6 (unde et a Lact. scriptum in archetypo codicum Instit. e cognitione aut interpreUttionis graecae LXX aut accuratioris latinae deletum in uno B manstsse conicias), xpfowv (deest ϰαί) LXX, qui liberet eos (deest et) Vuig. sanauit BS 3 ad loco Is. cf. Roenschium pag. 548 et om. H moses S 4 stella B5, stellae H exurget S isdrael B, isrt SV propterea] p̃pt̃, sed t del., S 5 consultus om. SP 7 OiNHTOC (sed pr. 0 ras. ex 6 in P) PV CΤΟΦΟC V TCPATOAECIN B, TEPArQACCHN S, TEPA- TQACCIN P CPOIC R, ЄΓΓΟΙC S, CrOIC P thenetoseen catacarca sofos teratodesi nertuis H 8 AAAA Sedulius ἀλλ\' ὑπὸ] ӒΛ\'ΑϒΠ S, AAAOrnO V ΧΑΛΔЄOICI B3, XAMAIOICI S, XAAAAIIOCI P, XAAAAIOICI V; Χαλδαϊϰι̃σι uel Χαλδαίαίσι Wolffius διϰασπολίαισιν (uel δίϰαις σϰολιαῑσιν) Strvuiw opusc. 1151, ΔΙΚΚΑCΠΟΛΙΔCIN B, AIKACnOAlHCIN R, AIKACTAIC nOAIAIClN S, AIKACnOAIAlCIN P, AIKACnOAlETIN V Χαλδαίοισι Stxaawo- λίαισιν] XAAAAIOIC 1AIKAC - IIOAICTINA Sedulius AAQCAC BSP, AOCAC R, AAQCAC V; ἁλώσας defendit Struuius; ap. Sedulium AOCAC est, Montefaiconius ἁλωϰώς ex sua coniectura ut uid. edidit, quod recepit Wolffim conl. Pifldar. Pyth. 3, 57 allypo chaldeosi dicas epoliens inaos H <iÀÀ\' ὑπό XaXSafcov xptxwv ὄπλοις συναλωθείς ante Struuium edd. cf. interpre- tationem lat. in SP et ap. Sedulium hanc sub iudicibus chaldeis (chaldaeis iudicibus Sedui.) comprehensus (uel -praeh-) 9 ΓΟΜΦΟθЄIC B, )
320

primo uersu uerum quidem dixit, sed argute consultorem fefellit sacramentum ueritatis penitus nescientem: uidetur enim negasse illum deum. sed cum fatetur secundum carnem fuisse mortalem, quod etiam nos praedicamus, consequens est ut secundum spiritum deus fuerit, quod nos adfirmamus.

quid enim fuerat necesse carnis facere mentionem, cum satis esset dicere fuisse mortalem? sed ueritate pressus negare non potuit quemadmodum se res haberet, sicut illut, quod ait sapientem fuisse.

quid ad hoc, o Apollo, respondes? si sapiens fuit, ergo doctrina eius sapientia est nec ulla alia, et sapientes qui secuntur nec ulli alii. cur igitur uulgo pro stultis et uanis et ineptis habemur, qui sectamur magistrum etiam ipsorum deorum confessione sapientem?

nam quod ait portentifica illum opera fecisse, quo maxime diuinitatis fidem meruit, adsentiri nobis iam uidetur, cum dicit eadem quibus nos gloriamur.

sed colligit se tamen et ad daemoniacas fraudes redit. cum enim uerum necessitate dixisset, iam deorum ac sui proditor uidebatur, nisi quod ab eo ueritas expresserat, mendacio fallente (obs)curasset. ait ergo illum fecisse quidem opera miranda, uerum non diuina uirtute, sed magica.

quid mirum, si hoc [*](ΓΩΜΦΩCЄIC v, ΓΟΜΦΩCЄIC Sedulius CKOAOnilCCI B, CΚΟΑΟΠΙCCI SP, CKOAineCI V Sedulius ΠΚΡΝ|NЄN Bl, nKPHNINCN, sed N€N tkl., sic II corr. B3 ANЄΠΛΠCЄ Sedulius, ANЄΠΛЄCЄ (H m. 3) B, ANЄΠΑΝC R, AN\' ЄΠΑϒCЄ S, AIIACCC P, ANЄΠΑΗC∈ V T∈A∈ΑΥΤΗΝ V iyntofothise . colopessi picrena nepese caestem H interprehit. lat. in mg. inf. add. B3; communis in SP et ap. Sedulium ) [*](BRHSPVj 1 uersu om. P argu*te (1 tr.) S, arguto V 2 uescientem pi, pr. c del. P3 uegasse] negasse se V 3 fateretur BH 4 est om. V 5 deus fuerit om. H G dicere fuisse] fuisse (sed eras. ex &) V 8 se ex si S2 sicuti1 H2, sic S ait] ut S 9 qui (1 ras. ex o) H S ad bis R opollo B, o apollo V, apollo rell. respondens HVar 10 aliena H sequuntur HSP 11 nec ulli] nulli R cur] cur id H et (ante uanis) om. H 12 sectamur] sectaiuque V confessionem HarPl, m del. P3 14 adsentire H 15 eadem] ea B 16 collegit B demonicas SPV tum H 17 uerum] earum V necessitatfi H iam] etiam R 18 fallente (a ex e m. 2) R 19 obscurasset scripsi, curasset BRHSV, celasset P edd., furasset coni. Hartelius quidem fecisse H quidem om. P 20 uirtute* (8 er.) S hoc om. V )

321
Apollo ueritatem ignorantibus persuasit, cum Iudaei quoque, cultores ut uidebantur summi dei, hoc idem putauerint, cum ante oculos eorum cottidie fierent illa miracula? nec tamen tantarum uirtutum contemplatione inpelli potuerunt ut deum crederent, quem uidebant.

propterea Dauid, quem praeter ceteros prophetas uel maxime legunt, in psalmo XXVII sic eos damnat: redde illis retributionem eorum, quoniam non intellexerunt in operibus domini. ex huius ipsius domo Christum generatuiri secundum carnem et ipse Dauid et alii prophetae adnuntiauerunt.

aput Esaiam ita scriptum est: et erit in illa die radix Iesse et qui exsurget principari in nationes: in eum gentes sperabunt et erit requies eius in honore.